Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің Түркістан облысы бойынша департаменті

Бүгінгі күні «Электрондық еңбек биржасы» (бұдан әрі – ЭЕБ) – еңбек нарығының ақпараттық базасы толық көлемде жұмыс істейді (www.enbek.kz) жұмысқа орналастыру бойынша бірыңғай цифрлық алаң болып табылады. ЭЕБ жұмыс берушілерді персоналды іріктеу мүмкіндігімен, ал жұмыс іздеушілерді жұмыспен қамтамасыз ету мақсатында құрылды. Күн сайын ЭЕБ базасы жаңа бос орындармен және түйіндемелермен толықтырылады. ЭЕБ арқылы мынадай қызмет түрлерін алуға болады: түйіндеме мен бос жұмыс орындары базасына онлайн режимде кіру, бос жұмыс орындарын жариялау және түйіндемені тарату, жеке кабинетіңізді тіркеу, ұнаған бос жұмыс орындарына өтініш білдіру және әңгімелесуге шақыру алу, Мансап орталықтарымен таратылған бос жұмыс орындары туралы онлайн ақпаратты қарау, сондай-ақ кәсіптік бағдарлау тестінен өту және нәтижелері бойынша жұмысты таңдау мүмкіндігі бар. Цифрландыруды және онлайн қызметтерді дамыту мақсатында 2020 жылдан бастап ЭЕБ арқылы төрт қызмет көрсету жобасы іске қосылды: - жұмыс іздеп жүрген адамды тіркеу; - жұмыссызды тіркеу; - жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларын таңдау (бірінші кезеңде – жастар практикасы, қоғамдық жұмыстар, әлеуметтік жұмыс орындары). - жұмысынан айырылу жағдайы бойынша төленетін әлеуметтік төлемді тағайындау.

Жалған жұмысқа орналастыру – адамның құжат жүзінде ресми түрде жұмысқа қабылдануы, алайда іс жүзінде ешқандай еңбек міндеттерін орындамауы. Бұл ретте Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасында «жалған жұмысқа орналастыру» деген атаумен жеке құқық бұзушылық құрамы көзделмеген. Құқықтық баға нақты жасалған әрекеттер мен олардың салдарына қарай беріледі. Жалған жұмысқа орналастыру белгілеріне не жатуы мүмкін? Нақты жұмыс пен оны растайтын құжаттардың болмауы: жұмыскер еңбек міндеттерін орындамайды, жұмыс орны (егер ол көзделуге тиіс болса) жоқ, жұмыс істеген уақыты есепке алынбайды және жұмыс нәтижелері жоқ. Нақты жұмыссыз жалақы мен әлеуметтік төлемдердің есептелуі: адам іс жүзінде жұмыс істемесе де, оған жалақы есептеліп, тиісті әлеуметтік төлемдер мен аударымдар жүргізіледі. Күмән тудыратын мерзімдер: еңбек шарты әлеуметтік төлемдерге өтініш берер алдында ғана ресімделген (бұған дейін еңбек қызметі болмаған) немесе көптеген адамдар қысқа мерзімге жаппай жұмысқа қабылданған. Бұл ретте көрсетілген мән-жайлардың біреуінің болуы өздігінен жұмысқа орналастырудың жалған екенін білдірмейді. Нақты мән-жайлар, құжаттар мен мәліметтер жиынтығы бағалауға жатады. Қандай салдары болуы мүмкін? Еңбек шартының тек формалды түрде ресімделу фактісі автоматты түрде қылмыстық немесе әкімшілік жауаптылыққа әкеп соқпайды. Алайда егер жалған жұмысқа орналастыру төлемдерді, жәрдемақыларды заңсыз алу немесе өзге де заңсыз әрекеттер жасау мақсатында пайдаланылса, тиісті жауаптылық туындауы мүмкін: Әкімшілік жауаптылық – алдау немесе жалған мәліметтер ұсынуға байланысты заңнамада көзделген негіздер болған жағдайда. Қылмыстық жауаптылық – егер жалған жұмысқа орналастыру бюджет қаражатын жымқырудың, алаяқтықтың немесе құжаттарды қолдан жасаудың тәсілі ретінде пайдаланылса. Нақты жауаптылық пен жаза істің мән-жайларына, жасалған әрекеттің сипатына және келтірілген залалдың мөлшеріне байланысты айқындалады. Есте сақтаңыз! Нақты жұмыс істемей, тек «қағаз жүзінде» жұмысқа орналасуға келіспеңіз және әлеуметтік төлемдерді ресімдеу үшін жеке деректеріңізді бөгде адамдарға бермеңіз. Жұмыс берушілер мен жұмыскерлер үшін басты қағида біреу: еңбек шарты нақты еңбек қатынастарын, жұмыспен қамтуды және жалақы төлеуді көрсетуге тиіс. Әлеуметтік төлемдерді заңсыз алу мақсатында жалған жұмысқа орналастыру ақшалай қаражатты қайтаруға және заңнамада көзделген жауаптылыққа әкеп соғуы мүмкін.

2021 жылғы қаңтардағы деректер бойынша электрондық еңбек биржасында 60,4 мың бос жұмыс орны және 65,6 мың түйіндеме орналастырылған. Кәсіптер топтары бөлінісінде жұмыс берушілердің негізгі қажеттілігі біліктілігі жоқ жұмысшыларға тиесілі болды (4,9 мың бос жұмыс орны немесе жалпы санының 8%). Ауыл шаруашылығында, сондай-ақ құрылыста білікті емес жұмысшыларға деген қажеттілік басым. Біліктілігі жоқ қызметкерлер тобын қоспағанда, қаңтарда жалпы республика бойынша жалпы практика және терапия дәрігерлерінің, сондай-ақ күтім жөніндегі орта медициналық персоналдың және инфекционист дәрігерлердің, реаниматологтардың, психиатрлардың тапшылығы қалыптасты. Сонымен қатар, жарнама және маркетинг мамандарының, сондай-ақ сантехниктер мен құбыр жүргізушілердің тапшылығы бар. Артықшылыққа келетін болсақ, қаңтарда бұл заңгерлер, электроника техниктері, кең профильді кеңсе қызметкерлері, сондай-ақ қаржы және инвестициялар бойынша кеңесшілер арасында қалыптасты.