Эхинококкоз — бұл Echinococcus туысына жататын таспа құрттардың личинкалық сатылары туындататын адамдар мен жануарлардың ауыр паразиттік ауруы. Инфекция созылмалы түрде өтуімен сипатталып, әртүрлі ағзаларда (көбінесе бауыр мен өкпеде) солитарлы немесе мультилокулярлы кисталық түзілімдердің түзілуіне әкеледі. Аурудың спонтанды (өздігінен) жазылуы мүмкін емес, ал емдеудің этиопатогенетикалық негізгі әдісі – кисталарды хирургиялық жолмен алып тастауды антигельминттік терапиямен ұштастыру.
Инфекцияның берілу жолдары
Паразиттің түпкілікті иелері болып жыртқыштар, атап айтқанда иттер, сондай-ақ қасқырлар мен түлкілер саналады. Олар эхинококк жұмыртқаларын нәжіспен бірге қоршаған ортаға бөліп шығарады.
Адам аралық ие ретінде әрекет етіп, инвазияны үш негізгі жолмен жұқтырады:
- Қарым-қатынастық жол: инвазияланған иттермен тығыз қарым-қатынас жасағанда (паразиттің көзбен көрінбейтін жұмыртқалары жануардың жүні мен тілінде орналасуы мүмкін).
- Алиментарлы жол: малдың экскременттерімен ластанған жуылмаған орман жидектерін, жабайы шөптерді, көкөністерді және жеміс-жидектерді тұтынған кезде.
- Су арқылы (водный путь): табиғи су қоймалары мен ашық көздерден қайнатылмаған шикі суды ішкен кезде.
Профилактикалық іс-шаралардың кешені
Адамдарға арналған спецификалық профилактика (вакцинация) әдістері әзірленбегендіктен, эпидемиологиялық қауіпсіздік қатаң гигиеналық және санитарлық-ветеринарлық ережелерді сақтауға негізделеді.
Жеке профилактика
- Жеке гигиена: иттермен, ірі қара немесе ұсақ малмен әрбір байланыстан кейін, бақша жұмыстарынан соң, даладан келгеннен кейін және тамақтанар алдында қолды сабынмен мұқият жуу.
- Өнімдерді санитарлық өңдеу: дикоративті (жабайы) жидектер мен шөптерді шикілей тұтынуға қатаң тыйым салынады. Көкөністерді, көкөніс өнімдерін және жемістерді ағынды су астында мұқият жуу.
- Су қауіпсіздігі: тек қайнатылған немесе промисловолды (бөтелкедегі) суды ішу. Құдықтар мен бұлақтардың шикі суын термиялық өңдеусіз пайдаланудан бас тарту.
- Кәсіби сақтық (аңшылық кезінде): жабайы жыртқыш жануарлардың терісін сыпыру және өңдеу барысында асептика/гигиена ережелерін қатаң сақтау және өңдеу аймағында ылғалды жинау жүргізу.
Қоғамдық және ветеринарлық профилактика
- Үй жануарларын дегельминтизациялау: үй иттеріне празиквантел негізіндегі антгельминтиктерді қолдана отырып, жоспарлы дегельминтизацияны жүйелі түрде (жылына кемінде 4 рет, яғни тоқсанына 1 рет) жүргізу.
- Ветеринарлық-санитарлық бақылау: үйде ветеринарлық сараптамасыз мал союға қатаң түрде тыйым салынады. Сою тек мамандандырылған арнайы орындарда жүзеге асырылуы тиіс.
- Биологиялық қалдықтарды жою: сойылған ауыл шаруашылығы малдарының инвазияланған ішкі ағзаларын (бауыр, өкпе) иттерге беруге жол берілмейді. Зақымдалған мүшелер өртелуге немесе биотермиялық шұңқырларда утилизациялануға тиіс.
- Эпизоотиялық бақылау: қаңғыбас жануарлардың популяциясын шектеу және олардың эспериментальды немесе бақылаусыз жүруіне жол бермеу.
Кәсіби қауіп тобындағы тұлғаларға арналған профилактика
Малшылар, шопандар, ветеринарлық мамандар, аңшылар, мал сою кәсіпорындарының қызметкерлері және олардың отбасы мүшелері инвазияны ерте диагностикалау үшін жыл сайын міндетті түрде профилактикалық медициналық тексеруден (құрсақ қуысы ағзаларының ультрадыбыстық зерттеуі, өкпенің рентгенографиясы және эхинококк антиденелеріне серологиялық тесттер) өтуі тиіс.
Дайындаған: Әуезов ауданының СЭББ бас маманы — Уйкекбаева Алия Абайханқызы
