Жерді өздігінен басып алғаны үшін қандай жауапкершілік көзделген және учаскені өзгенің заңсыз иелігінен қалай қайтаруға болады?
Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 164-1-бабына сәйкес жер учаскесінің меншік иесі немесе жер пайдаланушы өз жер учаскесін өзгенің заңсыз иелігінен талап етіп алуға құқылы. Мемлекеттік меншіктегі және жер пайдалануға берілмеген жерлер құрамынан өздігінен басып алынған учаскені талап етіп алуды учаске орналасқан жердегі жергілікті атқарушы органдар жүзеге асырады. Заңсыз иеленуші өздігінен басып алынған учаскені әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамада көзделген өндіріп алу шаралары қолданылған сәттен бастап отыз күнтізбелік күн ішінде босатуға және азаматтық заңнамада көзделген жағдайларды қоспағанда, осы учаскеде салынған (салынып жатқан) құрылысты өз бетінше немесе өз есебінен бұзуға міндетті. Заңсыз иеленушінің учаскені босату және құрылысты бұзу міндетін орындамауына байланысты даулар сот тәртібімен шешіледі. Егер өздігінен салынған құрылыс коммуналдық меншікке берілсе, оны салған тұлғаға құрылысқа жұмсалған шығындар сот айқындаған мөлшерде өтеледі. Егер заңсыз иеленушінің жеке басын анықтау мүмкін болмаса, уәкілетті орган учаскені қожайынсыз жылжымайтын зат ретінде есепке қою туралы өтінішті «Азаматтар үшін үкімет» мемлекеттік корпорациясына жолдайды. Есепке қойылған күннен бастап бір жыл өткен соң жергілікті атқарушы орган бұл затты мемлекет меншігіне түсті деп тану туралы талаппен сотқа жүгінеді. Кодекстің 168-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының жер заңнамасын бұзу Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауапкершілікке әкеп соғады.
Мысалы, азаматтың сұрағы:«Біреу учаскені өздігінен басып алып, оған үй салды. Оған не қатер төнеді және жерді қалай қайтаруға болады?»
Мысал:Асхат мемлекеттік жер учаскесін өздігінен басып алып, құрылыс бастады. Жергілікті атқарушы орган учаскені талап етіп алады. Әкімшілік өндіріп алу шаралары қолданылғаннан кейін Асхат отыз күнтізбелік күн ішінде учаскені босатып, құрылысты өз бетінше немесе өз есебінен бұзуға міндетті, ал орындамаған жағдайда дау сотта шешіледі.
Мақсаты: Меншік иелері мен жер пайдаланушылардың құқықтарын қорғау және жерді өздігінен басып алуға жол бермеу.