Жер учаскесін немесе жер пайдалану құқығын кепілге беруге бола ма және оны қалай рәсімдеуге болады?
Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 76-бабына сәйкес кепіл нысанасы кепіл берушіге жеке меншік құқығымен немесе жер пайдалану құқығымен тиесілі жер учаскесі болуы мүмкін. Кепілге жылжымайтын мүлікті ипотекалау туралы қағидалар қолданылады. Кодекстің 77-бабында шектеулер белгіленген: учаскемен мәмілелер жасауға тыйым салынған кезде кепілге беруге жол берілмейді; егер учаскенің бір бөлігі дербес учаске ретінде пайдаланыла алмаса, оны кепілге беруге жол берілмейді; учаскені онда орналасқан ғимаратты (құрылысты, құрылысжайды) бір мезгілде кепілге бермей кепілге беруге жол берілмейді. Уақытша ұзақ мерзімді жер пайдалану (жалдау) құқығын кепілге беруге жалдау шартының қолданылу мерзіміне рұқсат етіледі, ал қысқа мерзімді өтеулі және уақытша өтеусіз жер пайдалану құқығын кепілге беруге Кодексте тікелей көзделген жағдайларды қоспағанда жол берілмейді. Кодекстің 79-бабына сәйкес кепіл берушілер жеке меншік құқығында немесе уақытша өтеулі ұзақ мерзімді жер пайдалану құқығында учаскелері бар жеке тұлғалар мен мемлекеттік емес заңды тұлғалар болуы мүмкін. Кепілге беру үшін мыналар ұсынылады: учаскеге құқық белгілейтін және сәйкестендіру құжаттары, ортақ бірлескен меншік қатысушыларының нотариат куәландырған жазбаша келісімі (олар болған жағдайда), тіркелген құқықтар (ауыртпалықтар) туралы құқықтық кадастр мәліметтері. Ортақ үлестік меншік қатысушысы өз үлесін басқа қатысушылардың келісімінсіз кепілге беруге құқылы. Негізгі міндеттемені қамтамасыз ету үшін учаскенің құны туралы келісімге қол жеткізілгеннен кейін кепіл шарты екі данада жасалады. Кепіл құқығы кепілді жер учаскесі орналасқан жердегі «Азаматтар үшін үкімет» мемлекеттік корпорациясында мемлекеттік тіркеген сәттен бастап туындайды.
Мысалы, азаматтың сұрағы:«Мен несие рәсімдеп жатырмын. Жер учаскемді кепілге беруге бола ма және ол үшін не қажет?»
Мысал:Жер учаскесінің меншік иесі Айгерім несие рәсімдеп, учаскені кепілге береді. Ол кредитормен кепіл шартын жасасады, құқық белгілейтін және сәйкестендіру құжаттарын, сондай-ақ тіркелген құқықтар туралы мәліметтерді ұсынады. Кепіл құқығы кепілді мемлекеттік корпорацияда мемлекеттік тіркегеннен кейін туындайды.
Мақсаты: Жер учаскелерін кепіл нысанасы ретінде заңды пайдалануды қамтамасыз ету және кепіл беруші мен кепіл ұстаушының мүдделерін қорғау.