Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі

Жылу желілерінің күзет аймақтарын сақтау, сондай-ақ олардың шегінде құрылыс, жер қазу, инженерлік коммуникациялар тарту, уақытша объектілер орналастыру және өзге де жұмыстарды жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2017 жылғы 28 қыркүйектегі №331 бұйрығымен бекітілген «Жылу желілері объектілерінің күзет аймақтарын және осындай аймақтардың шекараларында орналасқан жер учаскелерін пайдаланудың ерекше шарттарын белгілеу қағидаларымен» реттеледі. Аталған нормативтік құқықтық актілерге сәйкес жылу желілерінің күзет аймақтарында жылу желілерін пайдаланушы ұйымның жазбаша келісімінсіз құрылыс, монтаждау, жер қазу, тиеу-түсіру жұмыстарын жүргізуге, инженерлік коммуникациялар салуға, уақытша құрылыстар мен автотұрақтарды орналастыруға, қоршаулар орнатуға, материалдар жинауға және жылу желілерінің сақталуына қауіп төндіретін өзге де әрекеттерді жүзеге асыруға жол берілмейді. Жылу желілерінің күзет аймақтарының талаптарын бұзған тұлғалар Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес әкімшілік, азаматтық-құқықтық және өзге де жауапкершілікке тартылады. Атап айтқанда, бұзушылықтар анықталған жағдайда жылу желілерін пайдаланушы ұйымдардың уәкілетті лауазымды тұлғалары тиісті акт жасап, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес шаралар қабылдайды. Сонымен қатар, күзет аймақтарының талаптарын бұзу салдарынан жылу желілеріне залал келтірілген жағдайда кінәлі тұлғалар келтірілген шығынды толық көлемде өтеуге міндетті. Сондай-ақ, «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 304-бабына сәйкес жылу желілерінің күзет аймақтарының талаптарын бұзған жеке тұлғалармен кәсіпкерлік субъектілерге әкімшілік жауапкершілік көзделген.

Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2017 жылғы 28 қыркүйектегі №330 бұйрығымен бекітілген, Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2017 жылғы 30 қазанда №15943 болып тіркелген « Электр желілері объектілерінің күзет аймақтарын және осындай аймақтардың шекараларында орналасқан жер учаскелерін пайдаланудың ерекше шарттарын белгілеу» қағидаларының 10 және 11-тармақтарына сәйкес, Электр желілерінің күзет аймақтары жер учаскесі түрінде және шеткі сымдардың кескіндерінің екі жағынан жер бетінде тұрған (олардың ауытқымаған қалыбында) тік түзу қоршаулармен шектелген әуе кеңістігі түрінде электр беру желісінің бойымен (ғимаратқа кіретін тармақтарды қосқанда) белгіленеді. Электр желілерінің күзет аймақтары төмендегідей белгіленеді: Кернеуі 1 кВ-қа дейінгі жалаңаш сымды әуе желілері үшін – әр жағынан 2 метр. Кернеуі 1 кВ-қа дейінгі өздігінен тірелетін оқшауланған сымды (СИП) әуе желілері үшін – әр жағынан 1 метр. Кернеуі 1–20 кВ әуе электр беру желілері үшін – әр жағынан кемінде 10 метр. Кернеуі 35 кВ әуе электр беру желілері үшін – әр жағынан кемінде 15 метр. Кернеуі 110 кВ әуе электр беру желілері үшін – әр жағынан кемінде 20 метр. Кернеуі 220 кВ әуе электр беру желілері үшін – әр жағынан кемінде 25 метр. Кернеуі 330–500 кВ әуе электр беру желілері үшін – әр жағынан кемінде 30 метр. Кернеуі 1150 кВ әуе электр беру желілері үшін – әр жағынан кемінде 55 метр. Күзет аймақтарының шегінде құрылыс, жер қазу және өзге де жұмыстарды жүргізуге арнайы шектеулер қолданылатынын есте ұстаған жөн. Электр беру желілерінің қауіпсіз пайдаланылуына әсер етуі мүмкін кез келген қызмет қолданыстағы нормативтік құқықтық актілердің талаптарын сақтай отырып және қажет болған жағдайда электр желілерін пайдаланушы ұйыммен келісу арқылы жүзеге асырылуы тиіс. Электр беру желілерінің күзет аймақтарына қойылатын талаптарды бұзғаны үшін Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 305-бабына сәйкес « Электр және жылу желілері жолдарының, газбен жабдықтау жүйелері объектілерінің күзет аймақтарында жұмыстар жүргiзу» бойынша әкімшілік жауапкершілік көзделген. Осы бапқа сәйкес құқық бұзушыларға белгіленген мөлшерде әкімшілік айыппұл салынады.

Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2026 жылғы 30 қаңтардағы № 44-н/қ «Мотор майларын таңбалау және оларды қадағалау қағидаларын бекіту туралы» бұйрығына сәйкес мотор майының тұтынушылық қаптамасының әрбір бірлігі жеке таңбалануға тиіс. Таңбаланған тауарларды топтық немесе көліктік қаптамаға жинақтау кезінде көліктік қаптаманың агрегатталған сәйкестендіру коды қолданылуы мүмкін. Мұндай агрегация тек логистикалық бірліктерді шоғырландыру және олардың қозғалысын қадағалау мақсатында қолданылады, алайда ол қаптамаға салынған тауардың әрбір бірлігіне бірегей сәйкестендіру құралын жағу міндетінен босатпайды.

Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрінің 2026 жылғы 26 мамырдағы № 199-НҚ «Таңбалауға жататын тауарлардың тізбесін және оны енгізу күнін айқындау туралы» бұйрығына сәйкес 2026 жылғы 1 ақпанға дейін өндірілген таңбаланбаған мотор майларын өткізуге тыйым салу мерзімі белгіленбеген. Мұндай тауар қалдықтары сәйкестендіру құралдарын қолданбай-ақ жалпы белгіленген тәртіппен толық айналымнан шығарылғанға дейін немесе олардың жарамдылық мерзімі аяқталғанға дейін әкелінуі және өткізілуі мүмкін.

Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына және 2018 жылғы 2 ақпандағы Еуразиялық экономикалық одақта тауарларды сәйкестендіру құралдарымен таңбалау туралы келісімнің 8-бабына сәйкес міндетті таңбалау талаптары тек жеке тұлғалар жеке пайдалануы үшін әкелетін тауарларға қолданылмайды. Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрінің 2026 жылғы 26 мамырдағы № 199-НҚ «Таңбалауға жататын тауарлардың тізбесін және оны енгізу күнін айқындау туралы» бұйрығына енгізілген тауарларға өз өндірістік немесе технологиялық қажеттіліктері үшін импорттайтын заңды тұлғалар оларды таңбалау міндетінен босатылмайды. Ішкі тұтыну үшін импорттау кезінде қадағалауды қамтамасыз ету процесі екі кезеңнен тұрады: - Қазақстан Республикасының аумағына әкелгенге дейін немесе ішкі тұтыну үшін шығару кедендік рәсіміне орналастырылғанға дейін тауарларға сәйкестендіру құралдарын (Data Matrix кодтарын) жағу; - Тауарларды таңбалау және қадағалау ақпараттық жүйесінде (ТТҚ АЖ) одан әрі өткізу фактісінің болмауына байланысты «Айналымнан шығару туралы хабарлама» құжатын қалыптастыру. Бұл ретте шығару себебі ретінде «өз өндірістік қажеттіліктері үшін» немесе «қызмет көрсету үшін» деген негіздердің бірін таңдау қажет. Аталған хабарлама өңделгеннен кейін таңбалау кодтары айналымнан шығарылады және тауардың осы бірліктерінің айналымы ресми түрде аяқталған болып есептеледі.

Қазіргі уақытта электрондық шот-фактураларды (ЭШФ) ресімдеу кезінде таңбалау кодтарын көрсету міндеті де, қажеттілігі де көзделмеген. Уәкілетті мемлекеттік органдар бұл тәсілді 2027 жылғы 1 ақпаннан бастап қадағалау тетіктері толық көлемде енгізілгеннен кейін де сақтауды жоспарлап отыр. Сонымен қатар, Тауарларға арналған ілеспе жүкқұжаттарды ресімдеу және олардың құжат айналымы қағидаларына (Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің м.а. 2025 жылғы 31 қазандағы № 657 бұйрығымен бекітілген) сәйкес таңбаланған тауарлар туралы мәліметтерді тауарларға арналған ілеспе жүкқұжатқа (ТІЖ) міндетті түрде енгізу көзделген. Атап айтқанда, Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттерден өнім импортталған кезде айналымға қатысушы мотор майларының қозғалысын ТІЖ арқылы ресімдейді және импортталатын тауарға жағылған барлық сәйкестендіру құралдарын (таңбалау кодтарын) міндетті түрде көрсетеді.