Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі

Электр энергиясын жинақтау жүйесін орнату барлық жаңартылатын энергия көздері (ЖЭК) объектілері үшін міндетті емес, ол тиісті аукциондық сауда-саттық түрінің талаптары мен заңнамада белгіленген жағдайларда міндетті болып табылады. «ЖЭК пайдалануды қолдау туралы» ҚР Заңының 1-бабы 1-1) тармақшасына сәйкес аукциондық сауда-саттық электр энергиясын жинақтау жүйелерімен жабдықталған жаңа ЖЭК объектілерін салу жобаларын іріктеу үшін де өткізілуі мүмкін. Бұл ретте Аукциондық сауда-саттықты ұйымдастыру және өткізу қағидаларының 28-тармағында еркін аукциондық сауда-саттықтар үшін арнайы талап белгіленген: жел және күн электр станциялары электр энергиясын сақтау жүйелерімен жабдықталуға тиіс. Жел электр станциялары үшін жүйенің қуаты объектінің белгіленген қуатының кемінде 30 пайызын құрауға, ал сыйымдылығы қуатты кемінде 2 сағат бойы беруді қамтамасыз етуге тиіс. Күн электр станциялары үшін жүйенің қуаты да белгіленген қуаттың кемінде 30 пайызын құрауға, ал сыйымдылығы қуатты кемінде 4 сағат бойы беруді қамтамасыз етуге тиіс. Сақтау жүйесін пайдалану мерзімі электр энергиясын сатып алу шартының қолданылу мерзіміне сәйкес болуы керек.

Қазақстан Республикасының Энергетика министрінің 2018 жылғы 17 мамырдағы № 191 бұйрығымен бекітілген «Мұнай беру графигін қалыптастыру қағидаларын бекіту туралы» Қағидасының 3- тармағына сәйкес, мұнай беру графигі (бұдан әрі – график) жер қойнауын пайдаланушылардың өтінімдері (олар болған кезде), Қағидаларға қосымшаға сәйкес нысан бойынша (бұдан әрі - өтінім), мұнайды қайта өңдеу және қайта өңдеу өнімдерінің жоспарлары мен мұнай тасымалдаушы ұйымдардың техникалық мүмкіндіктері, жер қойнауын пайдаланушылардың жобалау құжаттарында көзделген мұнай өндіру көлемі негізінде әзірленеді. Қағаз және (немесе) электрондық түрдегі график мынадай ретпен әзірленеді. Ішкі нарықты мұнай өнімдерімен қамтамасыз ету үшін көлемдерді бөлу, бұдан әрі көлемді қалдық қағидат бойынша экспорттық маршруттарға бөлу. График осы тармақтың бірінші бөлігінде және Қағидалардың 4, 5, 6 және 15-тармақтарында көрсетілген шарттарды ескере отырып, ақпараттық жүйеде әзірленеді. Ақпараттық жүйе техникалық ақауларға байланысты және (немесе) істен шығуы жағдайларында график қағаз түрінде әзірленеді, бұл ретте график қағаз түрінде қайталанады және электрондық түрде бірдей күшке ие болады.

Қазақстан Республикасының Энергетика министрінің 2015 жылғы 8 сәуірдегі № 276 бұйрығымен бекітілген «Мұнайды магистральдық мұнай құбырларымен тасымалдау графигін қалыптастыру қағидаларын бекіту туралы» Қағидасының 11-тармағына сәйкес, графиктер ай сайын, есепті айдың алдындағы айдың жиырмасынан кешіктірмей қалыптастырылады және бекітіледі. Бұл ретте графиктер келесі реттілікпен әзірленеді. Ішкі нарықты мұнай өнімдерімен қамтамасыз ету үшін көлемдерді бөлу, бұдан әрі қалдық қағидаты бойынша экспорттық бағыттарға көлемдерді бөлу. Графиктер ақпараттық жүйеде қалыптастырылады.

Иә. Нетто-тұтынушы шағын ауқымды жаңартылатын энергия көздері (ЖЭК) объектісі өндірген, өзінің тұтыну көлемінен асатын электр энергиясын заңнамада белгіленген тәртіппен сата алады. ҚР Энергетика министрінің 2016 жылғы 8 шілдедегі № 309 бұйрығымен бекітілген Нетто-тұтынушылардан электр энергиясын сатып алу-сату қағидаларының 4-тармағына сәйкес шағын ауқымды объектіні қосу және артық электр энергиясын сату үшін нетто-тұтынушы қосылуға дейін кемінде 15 күнтізбелік күн бұрын энергиямен жабдықтаушы және энергия беруші ұйымдарға хабарлама ұсынады. Қағидалардың 11-тармағына сәйкес нетто-тұтынушы желіден тұтынған электр энергиясы үшін өзі желіге берген электр энергиясының көлемін ескере отырып ақы төлейді. Егер есептік кезеңде желіге берілген электр энергиясының көлемі желіден тұтынылған электр энергиясының көлемінен асып кетсе, энергиямен жабдықтаушы ұйым нетто-тұтынушыға артық көлем үшін оның шекті бағасы бойынша ақы төлейді. Қағидалардың 12-тармағына сәйкес артық көлем үшін төлем жеткізу жүзеге асырылған есептік айдан кейін 30 күнтізбелік күн ішінде көзделген құжаттар негізінде жүргізіледі.

Иә. Заңнама шағын ауқымды ЖЭК объектісін нетто-тұтыну режимінде пайдалануға мүмкіндік береді. «Жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды қолдау туралы» ҚР Заңының 1-бабы 4-1) тармақшасына сәйкес шағын ауқымды объект — жалпы белгіленген қуаты 200 кВт-қа дейін қоса алғанда болатын объект. Заңның 1-бабы 13) тармақшасына сәйкес нетто-тұтынушы — өзіне тиесілі, тарату желісіне қосылған және бөлек есепке алу құралымен жабдықталған шағын ауқымды объектіден энергия өндіру арқылы өзінің энергияға деген қажеттілігін толық немесе ішінара қамтамасыз ететін жеке немесе заңды тұлға. Мұндай объектілерді қосу және пайдалану тәртібі ҚР Энергетика министрінің 2024 жылғы 30 қыркүйектегі № 349 бұйрығымен белгіленген. Аталған Қағидалардың 4-тармағына сәйкес қосылуға арналған техникалық шарттар нетто-тұтынушының хабарламасы негізінде беріледі. Бұл ретте техникалық шарттардың қолданылу мерзімі бір жылды құрайды.

Аукциондық сауда-саттыққа қатысу үшін өтінім беруші аукциондық сауда-саттықты ұйымдастырушыда тіркелуге, Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2017 жылғы 21 желтоқсандағы № 466 бұйрығымен бекітілген «Аукционға қатысушыларға қойылатын біліктілік талаптарын, өтінімнің мазмұнын және оны беру тәртібін, аукционға қатысуға арналған өтінімді қаржылық қамтамасыз ету түрлерін және оларды енгізу мен қайтару шарттарын, қорытынды шығару және жеңімпаздарды анықтау тәртібін қамтитын аукциондық сауда-саттықты ұйымдастыру мен өткізу қағидаларын бекіту туралы» Қағидаларда бұдан әрі – Қаидалар) көзделген құжаттар мен өтінімді қаржылық қамтамасыз етуді ұсынуға, ұйымдастырушымен шарт жасасуға және оның қызметтеріне ақы төлеуге тиіс. Белгіленген талаптар орындалғаннан кейін өтінім берушіге аукциондық сауда-саттыққа қатысушы мәртебесі беріледі. Қағидаларының 9–12-тармақтарына сәйкес құжаттарды қабылдау және тіркеу кестеде белгіленген мерзімдерде жүзеге асырылады. 499 МВт-қа дейінгі жобалар үшін біліктілік құжаттарының тізбесі Қағидалардың 29-тармағында, 499 МВт-тан жоғары жобалар үшін 30-тармағында белгіленген. Қағидалардың 3-тармағына сәйкес жобаларды іріктеу және аукциондық бағаларды айқындау аукциондық сауда-саттық арқылы жүзеге асырылады. Аукциондық баға сауда-саттық қорытындысы бойынша айқындалады және тиісті шекті аукциондық бағадан аспайды. Аукциондық сауда-саттықтың түрлері Қағидалардың 5-тармағында белгіленген.