Трансмайлар: күнделікті тағамдағы жасырын қауіп

Трансмайлар: күнделікті тағамдағы жасырын қауіп

Қытырлақ печенье, жұмсақ тоқаш, тәтті вафли… Күнделікті тұтынатын осындай өнімдерді таңдағанда дәмі мен жарамдылық мерзіміне ғана емес, құрамына да назар аударған жөн. Олардың кейбірінде жүрек пен қан тамырларының саулығына кері әсер ететін өнеркәсіптік трансмайлар болуы мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) мұндай майларды тағам өндірісінен алып тастауды ұсынады.

Трансмайлар қалай түзіледі?

Трансмайлар — қанықпаған май қышқылдарының бір түрі. Олардың негізгі өнеркәсіптік көзі — ішінара гидрогенизацияланған майлар. Бұл технология сұйық майларды қатайтып, тағам өндірісіне қолайлы консистенция беруге мүмкіндік жасайды.

Трансмайлар табиғи түрде де кездеседі: олардың аздаған мөлшері сиыр, қой, ешкі сияқты күйіс қайыратын жануарлардың еті мен сүт өнімдерінде болады. Сондықтан трансмайлардың барлығын тек жасанды жолмен алынған майлар деп атау дұрыс емес.

Денсаулыққа қандай қауіп төндіреді?

Трансмайлар қандағы «жаман» холестеринді тасымалдайтын тығыздығы төмен липопротеиндердің деңгейін арттырып, «жақсы» холестеринді тасымалдайтын тығыздығы жоғары липопротеиндердің деңгейін төмендетеді. Бұл өзгерістер атеросклероз бен жүректің ишемиялық ауруының даму қаупін арттырады.

ДДҰ-ның 2024 жылы жариялаған бағалауына сәйкес, өнеркәсіптік трансмайларды тұтынумен әлемде жыл сайын 278 мыңнан астам өлім байланысты. Олардың денсаулыққа дәлелденген пайдасы жоқ.

Қандай өнімдерде кездесуі мүмкін?

Өнеркәсіптік трансмайлар кейбір печенье, вафли, торт, бәліш, қуырылған тағам, маргарин және аспаздық май түрлерінде кездесуі мүмкін. Алайда олардың мөлшері өнімнің рецептурасы мен қолданылған шикізатқа байланысты. Сондықтан дүкендегі барлық кондитерлік өнімде немесе кез келген маргаринде трансмай көп деп айтуға болмайды.

Майды жоғары температурада қыздыру да трансмай мөлшерін белгілі бір дәрежеде арттыруы мүмкін. Дегенмен олардың негізгі өнеркәсіптік көзі — ішінара гидрогенизацияланған майлар.

Заттаңбадан нені іздеу керек?

Өнім құрамындағы «ішінара гидрогенизацияланған май» деген атауға назар аударыңыз. Бұл өнеркәсіптік трансмайлардың негізгі көзі болып саналатын ингредиент.

Ал «өсімдік майы», «аспаздық май», «кондитерлік май» немесе «модификацияланған май» деген атаулар өздігінен трансмайдың бар екенін және оның мөлшерін анықтауға мүмкіндік бермейді. Қаныққан майлар да трансмайлармен бір ұғым емес. Құрамы толық көрсетілмесе, қосымша ақпаратты өндірушіден нақтылауға болады.

Тұтынуды қалай азайтуға болады?

ДДҰ трансмайлардан түсетін энергияны тәуліктік жалпы энергияның 1%-ынан төмен деңгейде ұстауды ұсынады. Тәулігіне 2000 ккал тұтынатын адам үшін бұл 2,2 грамнан аз мөлшер. Бұл көрсеткіш трансмайларды күнделікті тұтыну қажет дегенді білдірмейді: өнеркәсіптік трансмайлардан барынша бас тартқан жөн.

Күнделікті таңдауда мынадай қарапайым әрекеттер көмектеседі:

• өнімнің құрамын оқып, ішінара гидрогенизацияланған майлар қосылмаған түрлерін таңдау;

• тағамды үйде жиірек дайындап, қолданылатын майдың құрамына мән беру;

• трансмайлардың орнына қанықпаған майлары бар өсімдік майларын, жаңғақтар мен дәндерді пайдалану.

Трансмайларды негізінен өсімдік текті қанықпаған майлармен алмастыру ДДҰ ұсынымдарына сәйкес келеді. Майды таңдағанда оның қандай тағам дайындауға арналғанын және өндірушінің пайдалану жөніндегі нұсқауын ескерген дұрыс.

Өнімнің құрамын оқуға жұмсалған аз ғана уақыт саналы таңдау жасауға көмектеседі. Алдымен жиі сатып алатын тағамдарыңыздың заттаңбасына назар аударыңыз: күнделікті тамақтану әдеттері жүрек пен қан тамырларының саулығына әсер етеді.