Астана, 2026 жылғы 28 қазан - Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда жариялаған «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауында ауқымды жалпыұлттық инфрақұрылымдық бағдарламаны жариялап, инвестициялар, энергетикалық қауіпсіздік, технологиялық даму және экономикалық реформалар салаларындағы басымдықтарды айқындады.
Жолдаудың негізгі өзегіне Мемлекет басшысы Қазақстан тарихындағы ең ірі инфрақұрылымдық жоба деп сипаттаған «Халықтық құрылыс» бағдарламасы айналды. Инфрақұрылымды жаңғырту жоспарын іске асыру үшін 2029 жылдың соңына дейін Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге (14,27 млрд АҚШ доллары) бөлінеді. Оның ішінде 2026 жылы және 2027 жылдың алғашқы екі айында әлеуметтік жобаларға 1,5 трлн теңге (3,29 млрд АҚШ доллары) бағыттау көзделген. Сонымен қатар Тоқаев 2027 жылды Жалпыұлттық ауқымды құрылыс жылы деп жариялауды ұсынды.
Бағдарламаның бастапқы кезеңінде шамамен 70 денсаулық сақтау нысаны мен білім беру, спорт және мәдениет салаларындағы 50 нысанды салу, сондай-ақ көлік инфрақұрылымын, тұрғын үй құрылысын, коммуналдық шаруашылықты дамыту, халықтың ауызсу мен газға қолжетімділігін жақсарту көзделген. Бағдарламаны іске асыру жүздеген мың адамды жұмыспен қамтуға мүмкіндік береді деп күтілуде. «Енді біз осы зор әлеуетті инфрақұрылымды жаңғыртуға және еліміздің барлық өңіріндегі өмір сапасын жақсартуға бағыттауымыз керек», - деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президент бұл жоспарларды Қазақстанның экономикалық көрсеткіштерімен байланыстырды. Халықаралық валюта қорының болжамдарына сілтеме жасай отырып, ол 2026 жылы елдің жалпы ішкі өнімі 400 млрд АҚШ долларына жуықтайтынын, ал жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім 19 мың доллардан асатынын атап өтті. Өңдеу өнеркәсібінің жалпы ішкі өнім-дегі үлесі 14 пайыздан асты, ал халықаралық резервтер мен Ұлттық қор активтерінің жиынтық көлемі 130 млрд доллардан асады.
Энергетикалық қауіпсіздік тағы бір маңызды басымдық ретінде айқындалды. Тоқаев жаңа энергия өндіру қуаттарын іске қосу, электр желілерін жаңғырту, экологиялық тұрғыдан тиімді көмір технологияларын және жаңартылатын энергия көздерін дамыту арқылы 2029 жылға қарай электр энергиясының тұрақты профицитіне қол жеткізуді міндеттеді. Оның айтуынша, Балқаш атом электр станциясының құрылысы 2027 жылы басталуы мүмкін. Сондай-ақ «Мойынқұм» атом электр станциясы жобасын ілгерілету үшін ынтымақтастық туралы келісім жасасу ұсынылды. Бұдан бөлек, ядролық отынның ұзақ мерзімді жеткізілімдерін қамтамасыз ету мақсатында стратегиялық уран қорын құру мүмкіндігін қарастыру тапсырылды.
Көлік саласында Мемлекет басшысы Бақты - Аягөз теміржол желісін 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отырғанын хабарлады. Бұл бағыт Қазақстан мен Қытай арасындағы жүк тасымалының өткізу қабілетін 20 млн тоннаға арттыруға мүмкіндік береді. Құрылысы тамыз айында басталған Арал-Каспий дәлізі Транскаспий бағытының ұзындығын шамамен 1 000 шақырымға қысқартып, жүктерді жеткізу уақытын үш күнге дейін азайтуға бағытталған. Президент шекаралық өткізу пункттерін жетілдіруге, автомобиль жолдарының сапасын арттыруға, жүк тасымалын цифрландыруға және Астанада жаңа әуежай салуды қоса алғанда, авиациялық инфрақұрылымды дамытуға шақырды. «Қазақстан Еуразиядағы жетекші логистикалық хабқа айналу үшін осы тарихи мүмкіндікті пайдалануы керек», - деп атап өтті Тоқаев.
Өнеркәсіпті одан әрі әртараптандыру мақсатында Президент геологиялық барлау жұмыстарын жаңғыртуға, пайдалы қазбалар туралы деректердің ашықтығын қамтамасыз етуге және стратегиялық маңызы бар минералдар қорын басқарудың ұлттық жүйесін құруға шақырды. Бұл жүйе ұзақ мерзімді қаржыландыру мен өнімді кепілді сатып алу туралы келісімдерді қамтуы тиіс. Сонымен қатар Қазақстанды жаһандық өндірістік тізбектерге интеграциялау үшін дамыған елдермен әріптестікті нығайту қажеттігін атап өтіп, инфрақұрылымға салынатын инвестициялар отандық өндірістің дамуына ықпал етуі керектігін айтты.
Бұдан бөлек, Тоқаев инвестиция тарту жүйесін үйлестіруді жақсартуға және бизнесті құқықтық қорғау кепілдіктерін күшейтуге шақырды. Алатау қаласында коммерциялық дауларды қарауға арналған ағылшынның жалпы құқық жүйесіне негізделген жаңа Инвестициялық сот құру жоспарлануда. Сонымен қатар арнайы құқықтық режим аясында басқа да істерді қарайтын Азаматтық сот құру көзделген. Тиісті заңнамалық түзетулерді 2027 жылғы қаңтардың соңына дейін енгізу жоспарланып отыр.
Жолдауда цифрландыру мәселесіне де айтарлықтай көңіл бөлінді. Қазіргі уақытта екі суперкомпьютер жұмыс істеп тұр, ал үшіншісін 2026 жылдың соңына дейін іске қосу жоспарланған. Каспий теңізінің түбімен өтетін талшықты-оптикалық байланыс желісінің құрылысы да аяқталды. Тоқаев жасанды интеллектіні іс жүзінде қолдануды қамтамасыз етуге, 2026 жылдың соңына дейін жұмыспен қамтуды реттеудің цифрлық қағидаларын әзірлеуге, ауыл шаруашылығы өндірушілеріне өз өнімдерін онлайн сатуға көмектесетін өңірлік пилоттық жобаларды іске қосуға, сондай-ақ активтерді токенизациялау тәжірибесін кеңейтуге шақырды. «Біздің мақсатымыз - шын мәнінде халыққа қызмет ететін цифрлық экономика құру», - деді Президент.
Экономикалық саясатта Тоқаев инфляцияны төмендетуді, ұзақ мерзімді кредиттеуді кеңейтуді және капитал нарықтарын нығайтуды басым бағыттар ретінде белгіледі. Ол жаңа Салық кодексіне нақты өзгерістер енгізуді, ірі байлығы бар азаматтар үшін салық мөлшерлемесін арттыру мүмкіндігін талқылауды, сондай-ақ 2027 жылдың соңына дейін жаңа Азаматтық кодексті әзірлеуді ұсынды. Сонымен қатар Президент 2027 жылғы қаңтардан бастап микро және шағын бизнес субъектілерін тексеруге үш жылдық мораторий енгізу мүмкіндігін қарастыруды ұсынды.
Әлеуметтік шаралар аясында 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап айлық ең төменгі жалақыны 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін көтеру көзделген. Бұл шара 1,8 млн адамды қамтиды деп күтілуде. Сондай-ақ алғашқы медициналық-санитариялық көмек мамандарының жалақысын 40 пайызға дейін арттыру жоспарлануда. Тоқаев жаңа перинаталдық орталықтар мен балалар ауруханаларын салу, инклюзивті білім беруді дамыту және әлеуметтік көмектің атаулылығын арттыру жөніндегі жоспарларды да атап өтті. Бұдан бөлек, ауыл шаруашылығына инвестиция салуды ұлғайтуға, су ресурстарын пайдалану тиімділігін арттыруға және ұлттық су ресурстарының ақпараттық жүйесін құруды аяқтауға шақырды.
Қазақстан тәуелсіздігінің 35 жылдығы мен шілде айында күшіне енген жаңа Конституция аясында Жолдауын қорытындылай келе, Тоқаев мемлекеттік басқару жүйесін кешенді реформалауға шақырды. Тиісті ұсыныстар 2027 жылғы 1 маусымға дейін әзірленуі тиіс. Президент ұлттық бірлік, заң үстемдігі және мемлекеттік органдардың есептілігі «Әділетті, Күшті, Таза және Прогрессивті Қазақстанды» қалыптастырудың негізгі шарттары екенін атап өтті. «Мемлекет дамуының түпкілікті өлшемі және барлық реформалардың басты игілігін көрушілер - біздің азаматтарымыз», - деп түйіндеді Мемлекет басшысы.
