Астана қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті

Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы» Заңына сәйкес сот арқылы банкроттық рәсімі борышкердің мүлкі болған жағдайда немесе екінші деңгейлі банктерге, микрокаржы ұйымдарына, коллекторлық агенттіктерге, сондай-ақ банк қарызы, қарыз (кредит) шарттары және жеке тұлғаларға микрокредит беру шарттары бойынша талап ету құқықтары бар өзге ұйымдар алдындағы берешек 1600 АЕК-тен асқан жағдайда қолданылады, сондай-ақ басқа тұлғалар алдындағы міндеттемелер бойынша қарыз сомасына қарамастан қолданылады. Сонымен қатар, сот арқылы банкроттық рәсімін қолданудың міндетті шарттары: қарыздың 12 ай ішінде өтелмеуі; міндеттемелер бойынша реттеу рәсімінен өту. (Заңның 6-бабы 2-тармағы) Азамат сотқа сот арқылы банкроттық рәсімін қолдану туралы өтінішті тұрғылықты жері бойынша береді (20-бап 2-тармақ). Осылайша, егер борышкердің 12 ай ішінде өтелмеген міндеттемелері екінші деңгейлі банк, микрокаржы ұйымы немесе коллекторлық агенттік болып табылмайтын заңды тұлға алдында болса, ол қарыз сомасына қарамастан сот арқылы банкроттық рәсімін қолдануға өтініш бере алады.

Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы» Заңының 1-бабының 9) тармақшасына сәйкес қаржы басқарушысы – төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және сот арқылы банкроттық рәсімдерін жүзеге асыратын тұлға. Заңның 21-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес сот өтініш түскен күннен бастап он жұмыс күнінен кешіктірмей сот арқылы банкроттық рәсімін қозғау туралы ұйғарым шығарады. Сот ұйғарымында уәкілетті органға қаржы басқарушысын екі жұмыс күні ішінде тағайындау міндеті көрсетіледі. Уәкілетті орган соттың төлем қабілеттілігін қалпына келтіру немесе сот арқылы банкроттық рәсімін қозғау туралы ұйғарымы шыққан күннен бастап екі жұмыс күні ішінде қаржы басқарушысы Қазақстан Республикасының рұқсаттар және хабарламалар туралы заңнамасына сәйкес мемлекеттік электрондық тізілімге енгізілген тұлғалар арасынан тағайындайды. Қаржы басқарушысын тағайындау тәртібі Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының 2023 жылғы 10 наурыздағы №88 бұйрығымен бекітілген. Осы тәртіпке сәйкес, өңірлер бойынша мемлекеттік кірістер департаменттері қаржы басқарушыларын тағайындайды. Үміткерлер тізімі келесі топтарға бөлінеді: 1-топ: бұрын рәсім жүргізбеген және тағайындалмаған тұлғалар; 2-топ: қазіргі уақытта рәсім жүргізбейтін және бірде-бір борышкердің басқарушысы емес тұлғалар; 3-топ: бір немесе бірнеше борышкер бойынша рәсім жүргізіп жатқан тұлғалар. Тағайындау кезектілік тәртібімен жүзеге асырылады: алдымен 1-топ, ол болмаған жағдайда келесі топтардан.

Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы» Заңының 39-бабына сәйкес борышкердің мүліктік массасын өткізу тәртібі айқындалған. Борышкердің мүліктік массасын сату қаржылық басқарушы арқылы электрондық аукцион өткізу немесе тікелей сату әдісімен, мүлікті сату жоспарына сәйкес жүзеге асырылады. Таңдалған сату тәсілі кредиторлардың талаптарын қанағаттандыру мақсатында мүлікті ең тиімді бағамен сатуды қамтамасыз етуі тиіс. Борышкердің мүліктік массасын сату жоспары кредиторлар тізіліміне енгізілген кредиторларға қарау үшін жіберіледі. Кредиторлар жобаны алған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде ұсыныстар мен ескертулер енгізуге құқылы. Осылайша, сату бағасы мен тәсілі қаржылық басқарушы мен кредиторлар арасында сату жоспары шеңберінде айқындалады. Электрондық аукцион өткізу тәртібі уәкілетті орган бекіткен қағидалармен реттеледі (2023 жылғы 2 наурыздағы №231 бұйрық). Тікелей сату тәртібі жеке түрде реттелмейді, өйткені ол сатып алушыны еркін таңдауды көздейді және тараптар арасындағы қатынастарды қосымша регламенттеуді талап етпейді. Сондықтан тікелей сату кезінде қаржы басқарушысы мүлікті сату жоспарында белгіленген баға бойынша өзі сатып алушыны анықтап сатады. Сатып алушыны іздеу заңнамада тыйым салынбаған тәсілдермен, соның ішінде Olx.kz, Krisha.kz, Kolesa.kz сияқты сайттар арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Қаржы басқарушысы төлем қабілеттілігін қалпына келтіру немесе сот арқылы банкроттық рәсімі бойынша қызметін уәкілетті орган тағайындаған күннен бастап бастайды. Осы күннен бастап қаржы басқарушысы сыйақы алуға құқылы болады. Заңның 23-бабының 3-тармағына сәйкес мұндай сыйақы борышкердің қаражаты есебінен төленеді. Қаржы басқарушысының ай сайынғы сыйақысы тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген бір ең төменгі жалақы мөлшерін құрайды. Заңда сыйақыны төлеудің нақты мерзімдері белгіленбеген. Сондықтан борышкер мен қаржы басқарушысы төлем тәртібі мен мерзімдерін өзара келісім бойынша айқындай алады. Егер борышкердің рәсім барысында сыйақы төлеуге жеткілікті мүлкі немесе қаражаты болмаса, тараптардың келісімі бойынша төлем банкроттық рәсімінің кез келген кезеңінде, оның ішінде рәсім аяқталғаннан кейін және борышкерде қаржылық мүмкіндік пайда болған кезде жүргізілуі мүмкін. Сонымен қатар, Заңның 46-бабының 5) тармақшасына сәйкес төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және (немесе) сот арқылы банкроттық рәсімдерін жүргізген қаржы басқарушысының сыйақы төлеу құқығы рәсім аяқталғаннан кейін де тоқтатылмайды. Заңның 44-бабының 2-тармағына сәйкес төмендегі екі шарт бір мезгілде орындалған жағдайда қаржы басқарушысының сыйақысы бюджет қаражаты есебінен төленеді: Борышкер Қазақстан Республикасының тұрғын үй заңнамасына сәйкес халықтың әлеуметтік осал топтарына жатады; Борышкерде өндіріп алуға жататын мүлік жоқ. Осы шарттар болған жағдайда уәкілетті орган сотта қорытынды есепті қарау кезінде тиісті өтінішхат береді. Қаржы басқарушысына сыйақы төлеу тәртібі Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2025 жылғы 23 қыркүйектегі №524 бұйрығымен бекітілген.

Қаржы басқарушысы ретінде қызметінің басталғаны туралы хабарламасы Қазақстан Республикасының рұқсаттар және хабарламалар туралы заңнамасына сәйкес мемлекеттік электрондық рұқсаттар мен хабарламалар тізіліміне енгізілген Қазақстан Республикасының азаматы әрекет ете алады. Қаржы басқарушысы ретінде қызметті бастау туралы хабарламаны келесі қызмет түрлерін жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының азаматтары бере алады: Қазақстан Республикасының «Оңалту және банкроттық туралы» Заңына сәйкес қызметін жүзеге асыратын әкімші; кәсіби бухгалтер; аудитор; заң консультанты. (Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы» Заңының 15-бабы).

Қазақстан Республикасының «Оңалту және банкроттық туралы» Заңының 12-бабының 13-тармағына сәйкес әкімші уәкілетті органмен және өзге тұлғалармен уәкілетті орган белгілеген тәртіппен электрондық тәсіл арқылы өзара іс-қимыл жасауға құқылы. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті «Салық төлеушінің кабинеті» кіші жүйесін (бұдан әрі – CӘИЖ ОжБ СТК) іске қосты. Осы жүйе шеңберінде рәсім әкімшілеріне арналған жұмыс орны құрылды, ол мемлекеттік кірістер органдарымен және кредиторлармен электрондық өзара іс-қимыл жасауға, соның ішінде хабарландыруларды уәкілетті органға электрондық түрде жіберуге арналған. СӘИЖ ОжБ СТК арқылы алынған хабарландырулар қаралып, кейін уәкілетті органның порталында автоматты түрде орналастырылады. Осылайша, 2020 жылғы 29 сәуірдегі Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Бірінші орынбасары – Қаржы министрінің бұйрығымен бекітілген әкімшінің уәкілетті органмен және өзге тұлғалармен электрондық тәсіл арқылы өзара іс-қимыл жасау қағидаларына сәйкес рәсім әкімшілері хабарландыруларды ұсыну үшін СӘИЖ ОжБ СТК жүйесін пайдалануы тиіс. Нұсқаулық келесі мекенжайда орналастырылған: https://drive.google.com/drive/folders/1plz9_KCshiWx5wsNJuG_lnsDa9jgjece?usp=sharing