Ел тарихында өз еңбегімен халықтың құрметіне бөленіп, туған жерінің абыройын асқақтатқан тұлғалар аз емес. Олар маңдай терімен молшылықтың негізін қалап, адал еңбектің қадірін ұрпаққа өнеге етіп қалдырды. Осындай еңбек майталмандарының бірі — Шардара ауданының ауыл шаруашылығының дамуына елеулі үлес қосқан, озат күрішші, үш дәрежелі «Еңбек Даңқы» орденінің толық иегері, Шардара ауданының Құрметті азаматы Перуза Бекетқызы Өтемісова.
Перуза Өтемісова 1931 жылы дүниеге келген. Оның өмір жолы ауыл шаруашылығымен, әсіресе күріш өсіру кәсібімен тығыз байланысты. Ол жастайынан еңбекке араласып, маңдай терімен абыройға жеткен, қарапайым еңбек адамының қандай биік белестерді бағындыра алатынын өз ісімен дәлелдеген тұлға. 1965 жылдан бастап Шардара ауданындағы «Восход» кеңшарында еңбек етіп, өңірдің суармалы егіншілігі мен күріш шаруашылығының дамуына атсалысты.
Шардара өңірінде күріш өсіру үлкен жауапкершілікті, төзімділікті және мол тәжірибені талап ететін еңбек саласы еді. Жердің құнарын сақтау, суды тиімді пайдалану, егістікті уақытылы күтіп-баптау және табиғаттың қолайсыз жағдайларына қарамастан өнімділікті арттыру — диқанның күнделікті міндеті. Перуза апа осы талаптарды абыроймен атқарып, кәсіби шеберлігімен, табандылығымен және еңбекке деген адалдығымен көзге түсті.
1. Күріш өсірудегі жоғары жетістіктері
Перуза Өтемісованың еңбек жолындағы ең елеулі белестердің бірі — 1984–1985 жылдары күріштің әр гектарынан 70–80 центнерден өнім алуы. Бұл гектарына 7–8 тонна күріш деген сөз. Мұндай көрсеткіш оның күріш өсіру ісін терең меңгергенін, жер мен суды тиімді пайдалануға, егістікті күтіп-баптауға және мол өнім алуға бағытталған еңбегінің нәтижесін көрсетеді.
Оның жетістігін нақты сандармен былайша түсіндіруге болады:
1 гектардан 70–80 центнер — 7–8 тонна күріш өнімі.
10 гектардан 700–800 центнер — 70–80 тонна өнім.
100 гектардан 7 000–8 000 центнер — 700–800 тонна өнім.
Бұл сандар гектарына шаққандағы өнімділік негізінде жасалған есептік мысалдар екенін ескерген жөн. Олар Перуза Өтемісованың нақты өңдеген алқабының көлемін немесе жеке өзі жинаған жалпы өнімін білдірмейді.
Жоғары өнім алу — кездейсоқ жетістік емес. Оның артында күн сайынғы тынымсыз еңбек, тәжірибе, кәсіби шеберлік пен жауапкершілік жатыр. Перуза апаның күріш өсірудегі табыстары ауыл шаруашылығы мамандығының қадірін арттырып, Шардараның еңбек даңқын танытуға үлес қосты.
2. Үш дәрежелі «Еңбек Даңқы» орденінің толық иегері
Перуза Өтемісованың көп жылғы адал еңбегі жоғары бағаланып, ол үш дәрежелі «Еңбек Даңқы» орденімен марапатталды. Бұл — оның еңбек жолындағы айрықша жетістіктерінің бірі.
Марапаттарының хронологиясы төмендегідей:
1975 жыл — III дәрежелі «Еңбек Даңқы» ордені.
1976 жыл — II дәрежелі «Еңбек Даңқы» ордені.
1990 жыл — I дәрежелі «Еңбек Даңқы» ордені.
Осылайша, Перуза Өтемісова орденнің үш дәрежесін де иеленіп, оның толық кавалері атанды. Бұл марапаттар оның ауыл шаруашылығындағы еңбегінің жоғары бағаланғанын және кәсіби жетістіктерінің ел назарынан тыс қалмағанын көрсетеді.
Үш дәрежелі орденнің толық иегері атану — еңбек адамы үшін үлкен мәртебе. Перуза апаның өмір жолы табандылық пен жауапкершіліктің, адал қызмет пен кәсіби шеберліктің жоғары нәтижеге жеткізетінін дәлелдейді. Оның жетістігі ауыл шаруашылығында еңбек еткен әйелдердің де ел экономикасына зор үлес қосқанын айқындайтын тағылымды мысал.
3. Еңбегінің жоғары бағалануы
Перуза Өтемісованың 1984–1985 жылдардағы жоғары өнім көрсеткіштері үшін «Волга» автокөлігімен марапатталғаны туралы дерек те бар. Бұл мәлімет оның күріш өсірудегі жетістіктеріне берілген жоғары бағаның белгісі ретінде қарастырылады.
Дегенмен еңбек адамының қадір-қасиетін тек алған марапаттарымен өлшеуге болмайды. Оның басты жетістігі — өз кәсібіне адал болып, ауыл шаруашылығына ұзақ жылдар бойы қызмет етуі, мол өнім өндіруге үлес қосуы және еңбек мәдениетін қалыптастыруы.
Перуза апаның өмір жолы еңбекпен келген абыройдың уақыт өте келе құнын жоғалтпайтынын көрсетеді. Оның жетістіктері — маңдай тердің, төзімділіктің және өз ісіне деген шынайы сүйіспеншіліктің нәтижесі.
4. Шардара ауданының дамуына қосқан үлесі
Шардара ауданының тарихы суармалы егіншілікпен, күріш шаруашылығымен және дала еңбеккерлерінің қажырлы еңбегімен тығыз байланысты. Өңірдің ауыл шаруашылығын дамытуда қарапайым диқандардың, механизаторлардың, су мамандарының және шаруашылық қызметкерлерінің орны ерекше.
Перуза Өтемісова 1965 жылдан бастап «Восход» кеңшарында еңбек етіп, осы тарихи үдерістің бел ортасында болды. Оның еңбек жолы арқылы Шардарадағы күріш шаруашылығының қалыптасуы мен дамуын, ауыл еңбеккерлерінің күнделікті тіршілігін және мол өнімге жету жолындағы табандылығын танытуға болады.
Ол — еңбегімен елге танылып, өңірдің ауыл шаруашылығы тарихында өзіндік орны бар тұлға. Шардара ауданының Құрметті азаматы атануы да оның ауданмен байланысын және өңір алдындағы еңбегінің бағаланғанын айқындайды.
Перуза Өтемісованың өмір жолын зерделеу арқылы кейінгі ұрпаққа ауыл шаруашылығының маңызын, еңбек адамының қоғамдағы орнын және туған жердің дамуына үлес қосудың қадірін түсіндіруге болады.
5. Жас ұрпаққа үлгі болған өнегелі өмір
Перуза Өтемісованың өмір жолы жас ұрпаққа бірнеше маңызды құндылықты ұғындырады.
Біріншіден, еңбекке адалдық. Адам өз міндетін жауапкершілікпен атқарып, ісіне шынайы берілгенде ғана нәтижеге қол жеткізеді.
Екіншіден, табандылық пен төзімділік. Ауыл шаруашылығының өзіндік қиындығы көп. Табиғат жағдайына бейімделу, егінді күтіп-баптау және мол өнім алу үшін үздіксіз еңбек пен тәжірибе қажет.
Үшіншіден, мамандықты құрметтеу. Диқанның еңбегі елдің азық-түлік қауіпсіздігіне, халықтың тұрмыс-тіршілігіне және ауыл экономикасының дамуына тікелей әсер етеді.
Төртіншіден, кәсіби шеберлік. Гектарына 70–80 центнерден өнім алу секілді көрсеткіштерге жету үшін жердің ерекшелігін білу, суару тәртібін сақтау және егіншілік тәжірибесін жетілдіру маңызды.
Бесіншіден, туған жерге қызмет ету. Өз еңбегімен өңірдің өркендеуіне үлес қосқан адамның есімі халық жадында сақталуы тиіс. Перуза Өтемісованың еңбек жолы осы қағиданың өмірлік маңызын танытады.
6. Еңбек адамын ұлықтау — ел тарихын құрметтеу
Ел тарихы тек ірі оқиғалар мен тарихи шешімдерден тұрмайды. Оның негізінде қарапайым еңбек адамдарының маңдай тері, қажыр-қайраты және қоғамға қосқан үлесі жатыр. Сондықтан Перуза Өтемісова секілді еңбек майталмандарының өмір жолын зерттеп, кейінгі ұрпаққа таныстыру — тарихи жадыны сақтаудың маңызды бөлігі.
Бұл бағытта оның өмірбаянын нақтылау, марапаттарына қатысты құжаттарды жинақтау, еңбек еткен жылдарындағы фотосуреттерін сақтау, замандастары мен әріптестерінің естеліктерін жазып алу жұмыстарының маңызы зор. Сондай-ақ мектептерде өлкетану сабақтарын, тәрбиелік кездесулер мен тарихи-танымдық іс-шаралар ұйымдастыру арқылы жас ұрпаққа еңбек адамының өнегесін жеткізуге болады.
Осындай тұлғаларды ұлықтау — өткенге тағзым ғана емес, бүгінгі қоғамда еңбекке құрметпен қарау мәдениетін қалыптастырудың да жолы. Өйткені елдің өркендеуі адал еңбекті бағалаудан, өз ісіне жауапкершілікпен қараудан және қоғам игілігі үшін қызмет етуден басталады.
Қорытынды
Перуза Бекетқызы Өтемісованың өмір жолы — адал еңбектің, табандылықтың және кәсіби шеберліктің жарқын үлгісі. 1931 жылы дүниеге келген ол 1965 жылдан бастап Шардара ауданындағы «Восход» кеңшарында еңбек етіп, күріш шаруашылығының дамуына үлес қосты. 1984–1985 жылдары гектарына 70–80 центнерден күріш өнімін алуы оның еңбек жолындағы маңызды жетістіктердің бірі болды.
1975 жылы III дәрежелі, 1976 жылы II дәрежелі және 1990 жылы I дәрежелі «Еңбек Даңқы» ордендерімен марапатталуы Перуза Өтемісованың көп жылғы еңбегінің жоғары бағаланғанын көрсетеді. Үш дәрежелі орденнің толық иегері әрі Шардара ауданының Құрметті азаматы ретінде оның есімі өңірдің еңбек тарихында лайықты орын алады.
Перуза Өтемісованың өнегелі өмірі бізге бір ақиқатты ұғындырады: адамның қадірі оның атағымен ғана емес, еліне сіңірген еңбегімен өлшенеді. Ол — маңдай терімен абыройға жеткен, ауыл шаруашылығының дамуына үлес қосқан, кейінгі ұрпаққа еңбекқорлық пен жауапкершіліктің үлгісін қалдырған тұлға.
Перуза Өтемісованың есімін ұлықтау — Шардараның еңбек тарихын құрметтеу, дала еңбеккерлерінің қажырлы қызметін бағалау және жас ұрпақты адал еңбекке тәрбиелеу. Өйткені еңбекпен келген абырой — ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын асыл мұра.
Шардара ауданы әкімдігінің баспасөз қызметі.
