Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік Кодексінің 144-бабының 4-тармағына сәйкес бақылау және қадағалау органы адамның өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға, жеке және заңды тұлғалардың, мемлекеттің заңды мүдделеріне төнген тікелей қатердің алдын алу және (немесе) оны жою мақсатында, нақты бақылау мен қадағалау субъектісіне (объектісіне) қатысты жоспардан тыс тексеруді тағайындауға негіз болған нақты фактілер мен мән-жайлар бойынша тағайындайтын тексеру жоспардан тыс тексеру болып табылады.
Бақылау және қадағалау субъектілерін (объектілерін) жоспардан тыс тексерудің негіздері:
1) тергеп-тексеру нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жоюды бақылау;
2) егер бақылау мен қадағалау субъектісі анықталған бұзушылықтарды жою туралы ақпаратты бір реттен көп ұсынбаса және (немесе) бұзушылықтарды жоймаса, тексеру және бақылау мен қадағалау субъектісіне (объектісіне) бару арқылы профилактикалық бақылау нәтижесінде анықталған бұзушылықтарды жою туралы нұсқамалардың орындалуын бақылау;
2-1) жедел ден қою шараларын қолдануға негіз болып табылатын бұзушылықтарды жоюды бақылау;
3) дәлелді негіздер мен растайтын дәлелдемелер болған кезде жеке және заңды тұлғалардың Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын бұзу жөніндегі өтініштері;
4) прокурордың нақты келтірілген фактілер бойынша не адамның өміріне, денсаулығына, қоршаған ортаға, жеке және заңды тұлғалардың, мемлекеттің құқықтары мен заңды мүдделеріне зиян келтіру қаупі туралы талаптары;
5) адамның өміріне, денсаулығына, қоршаған ортаға, жеке және заңды тұлғалардың, мемлекеттің құқықтары мен заңды мүдделеріне зиян келтірудің, сондай-ақ адамның өмірі мен денсаулығына зиян келтіруі мүмкін Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын бұзудың нақты фактілері бойынша мемлекеттік органдардың өтініштері;
5-1) адамның өмірі мен денсаулығына зиян келтірудің не зиян келтіру қатерінің нақты фактілері бойынша денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органның бірінші басшысының тапсырмасы;
5-2) медициналық қызметті жүзеге асыру нәтижесінде адамның өмірі мен денсаулығына зиян келтірудің нақты фактілері бойынша олардың жасалу уақыты мен орнын көрсете отырып, дәлелді негіздер мен растайтын дәлелдемелер болған кезде бұқаралық ақпарат құралдарына жариялау және хабарлау;
6) бақылау мен қадағалау субъектісінің бастапқы тексерумен келіспейтіні туралы жүгінуіне байланысты қайта тексеру (жедел ден қою шараларын қолданудың құқыққа сыйымсыздығы);
7) қылмыстық қудалау органының Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінде көзделген негіздер бойынша тапсырмасы;
8) салық төлеушінің жолданымдары, «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексінде (Салық кодексі) айқындалған мәліметтер мен мәселелер.
Жоспардан тыс тексерулер жасырын өтініштер болған жағдайда жүргізілмейді.
Мысал: Мемлекеттік органның атына кәсіпкердің жарамдылық мерзімі өткен өнімді өткізу туралы тұтынушының өтініші келіп түсті. Осы өтініштің негізінде бақылау органы баяндалған фактілерді тексеру үшін кәсіпкерлік субъектісін жоспардан тыс тексеруді тағайындайды.