Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі

Тарифтерді қалыптастыру қағидаларының 637-тармағына сәйкес (Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2019 жылғы 19 қарашадағы № 90 бұйрығы) уәкілетті органның ведомствосы тарифті есептеу кезінде пайданың жол берілетін деңгейін субъект пайдасының жол берілетін деңгейін айқындау қағидаларына сәйкес айқындалатын тартылған активтердің реттелетін базасының шамасына пайда мөлшерлемесінің көбейтіндісі ретінде айқындайды. Тарифке енгізілетін пайда деңгейі инвестициялық бағдарламаны іске асыруға қажетті қаражат ескеріле отырып шектеледі (акцияларының 50 %-ы және одан да көп пайызы ұлттық холдингке тиесілі субъектілер үшін дамуы мен тиімді жұмыс істеуі үшін қаражат та ескеріледі). Инвестиция мен қарыздарды қайтару үшін меншікті қаражат көздері пайда (таза кіріс) және амортизациялық аударымдар болып табылады. Пайда деңгейі мемлекеттік бағдарламаларды және (немесе) ұлттық жобаларды, сондай-ақ мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарын іске асыру үшін шектелмейді. Мысал: Мұнай айдауға немесе газ тасымалдауға арналған ұзақ мерзімді тарифті есептеу кезінде реттеуші (Табиғи монополияларды реттеу комитеті) бекітілген пайда нормасын тартылған активтердің реттелетін базасына (құбырлардың, резервуарлық парктердің, мұнай айдайтын және компрессорлық станциялардың құны) көбейту арқылы рұқсат етілген пайданы айқындайды. Бұл ретте тарифке енгізілген пайда кәсіпорынға өзінің бекітілген Инвестициялық бағдарламасын (тозған құбыр учаскелерін ауыстыру, диагностика) қаржыландыру үшін қажетті сомамен қатаң шектеледі. Ерекшелік: Егер қаражат стратегиялық Ұлттық жобаларды немесе Инфрақұрылымды дамытудың мемлекеттік бағдарламаларын іске асыруға бағытталса, онда тарифке пайда шектеусіз енгізіледі.

Тарифтерді қалыптастыру қағидаларының 635-тармағына сәйкес (Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2019 жылғы 19 қарашадағы № 90 бұйрығы), сыйлықақыға және жұмыстың қорытындысы бойынша жалақыға берілетін басқа да сыйақы түрлерiне, ұжымдық шарттың талаптарын орындауға арналған шығыстар субъект тарифінің шығындық бөлігіне енгізілмейді және мынадай көздер: 1) реттеліп көрсетілетін қызметтерге жатпайтын қызметтен алынған кіріс; 2) әкімшілік және өндірістік персоналдың еңбегіне ақы төлеу шығыстарын үнемдеу; 3) анағұрлым тиімді әдістер мен технологияларды қолдануға, энергия аудитінің немесе экспресс-энергия аудитінің қорытындысы бойынша әзірленген энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру жөніндегі іс-шаралар жоспарын іске асыруға, нормативтік техникалық ысыраптарды төмендету немесе ұсынылатын реттеліп көрсетілетін қызметтер көлемдерін субъектіге байланысты емес себептер немесе конкурстық (тендерлік) рәсімдерді өткізу нәтижелері бойынша қысқартуға байланысты шығындарды үнемдеу нәтижесінде пайда болған, іс-шаралар орындалған жағдайда бекітілген инвестициялық бағдарламада және бекітілген тарифтік сметада көзделген шығындардың толық пайдаланылмаған бөлігі есебінен жүзеге асырылады. Мысал: Мұнай мен газды тасымалдау жөніндегі компания жыл қорытындысы бойынша қызметкерлерге сыйақы төлегісі келеді. Бұл ақшаны тарифке қосуға болмайды, сондықтан олар мынадай көздерден алынады: Коммерциялық табыс: Компания өзінің арнайы техникасын жалға берді немесе біреудің жеке газ құбырына диагностика жүргізді. Осыдан түскен ақша реттелмейтін қызметтен түскен кіріс болып саналады және сыйақыларға жұмсалады. Жалақыны үнемдеу: Станциялардағы бірнеше бос жұмыс орны ұзақ уақыт бойы бос болды, соның есебінен ақша қалдығы түзілді. Бұл еңбекақы төлеу қорын үнемдеу болып саналады. Сатып алулар мен ресурстарды үнемдеу: Құбырды жөндеуге тендер өткізу кезінде ысырмалардың бағасын төмендетуге мүмкіндік туды, ал жаңа үнемді жабдықтарды орнату есебінен электр энергиясының шығыны азайды. Үнемделген айырмашылық смета бойынша шығындардың пайдаланылмаған бөлігі болып саналады.

Мемлекеттік кепілдіктер беру үшін инвестициялық жобаның техникалық-экономикалық негіздемесін әзірлеуге немесе түзетуге, сондай-ақ қажетті сараптамалар жүргізуге қойылатын талаптарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігінің 2010 жылғы 6 тамыздағы № 136 бұйрығының күші жойылды. Сонымен бірге көрсетілген бұйрықтың орнына «Мемлекеттік инвестициялық жобаларды жоспарлау және іске асыру, инвестициялық ұсынысты, техникалық-экономикалық және қаржылық-экономикалық негіздемелерді әзірлеу немесе түзету, қажетті сараптамалар жүргізу, бюджеттік кредиттеудің орындылығын айқындау, мемлекеттік инвестициялық жобалар портфелін қалыптастыру, сондай-ақ мемлекеттік инвестициялық жобалардың бекітілген (нақтыланған) параметрлерін түзету, іріктеу, іске асырылуын мониторингтеу және бағалау қағидаларын бекіту туралы» (бұдан әрі – Қағидалар) Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің (бұдан әрі – Министрлік) 2025 жылғы 28 маусымдағы № 59 бұйрығы қолданылуда, оның шеңберінде инвестициялық жобаларды әзірлеу, түзету және қажетті сараптамаларды жүргізу, оның ішінде мемлекеттік кепілдіктер беру үшін инвестициялық жобаның техникалық-экономикалық негіздемесі бөлігіндегі мәселелер регламенттелген (Қағидалардың 12-параграфы). Мысалы, 2026 жылы мемлекеттік кепілдіктер беру үшін инвестициялық жобаның техникалық-экономикалық негіздемесін әзірлеу кезінде Министрліктің 2025 жылғы 28 маусымдағы № 59 бұйрығының нормаларын басшылыққа алу қажет.

Мемлекеттік-жекешелік әріптестік туралы» Заңның (бұдан әрі – Заң) 49-бабына сәйкес мынадай талаптар сақталған кезде тараптардың келісімі бойынша мемлекеттік-жекешелік әріптестік (бұдан әрі – МЖӘ ) шартының мерзімін өзгертуге жол беріледі: 1) мұндай өзгерістер нәтижесінде МЖӘ жобасының әлеуметтік-экономикалық тиімділік көрсеткіштерін жақсарту; 2) МЖӘ шартында көзделген тауарлардың, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің сапалық сипаттамаларына және (немесе) көлеміне және (немесе) қолжетімділігіне қойылатын талаптарды төмендетпеу; 3) жекеше әріптестің МЖӘ шартының қолданылу мерзімін ұзарту жүзеге асырылатын кезеңде инвестициялар енгізуі (Мысалы, МЖӘ шартына енгізілетін өзгерістер шарт қолданысының ұзартылған мерзімі ішінде жекеше әріптес жаңа жабдықты өз қаражаты есебінен сатып алуды жүзеге асырады деп болжайды); 4) мемлекеттік міндеттемелер өзгерген жағдайда бюджет комиссиясының шешімі; 5) сараптамалардың оң қорытындылары және мұндай өзгерістерді тиісінше сараптаманы және конкурстық құжаттаманы және МЖӘ шартының жобасын келісуді жүзеге асырған барлық органдардың, өзге де мүдделі органдардың өз құзыреті мәселелері бойынша келісуі, сондай-ақ монополияға қарсы органның мұндай өзгерістерді бәсекелестікті қорғауды қамтамасыз ету бөлігінде келісуі.

«Мемлекеттік-жекешелік әріптестік туралы» Заңның (бұдан әрі – Заң) 49-бабының 5-тармағына сәйкес Заңның 46-бабының 1-тармағы бірінші бөлігінің 1) және 7) тармақшаларында көзделген талаптарды қоспағанда, мемлекеттік-жекешелік әріптестік (бұдан әрі – МЖӘ ) шартының елеулі талаптары (Мысалы, МЖӘ жобасын қаржыландыру мөлшерлері, мерзімдері мен шарттары, сондай-ақ инвестициялардың мөлшерлері, мерзімдері мен шарттары; шығындарды өтеу және кірістерді алу көздері, мемлекеттік қолдау шаралары ұсынылған жағдайда олардың түрлері, көлемдері, ұсыну мерзімдері мен шарттары; МЖӘ жобасын іске асыру мерзімі) сараптамалардың оң қорытындылары болған және өзгерістер тиісінше конкурстық құжаттаманы және МЖӘ шартының жобасын сараптауды және келісуді жүзеге асырған барлық органмен, олардың құзыретіндегі мәселелер бойынша өзге де мүдделі органдармен келісілген жағдайда ғана, сондай-ақ монополияға қарсы орган бәсекелестікті қорғауды қамтамасыз ету бөлігінде осындай өзгерістерді келіскен жағдайда өзгертілуі мүмкін. Осылайша, МЖӘ шартының елеулі талаптары өзгерген кезде монополияға қарсы органның келісімін мемлекеттік жоспарлау жөніндегі уәкілетті органның экономикалық қорытындысын алу үшін құжаттар экономикалық сараптамаға жіберілгенге дейін алу қажет.

Жылу энергиясы мен жылу жеткізгішті есепке алу қағидаларының (Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2025 жылғы 26 наурыздағы № 135-н/қ және Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2025 жылғы 3 сәуірдегі № 112 бірлескен бұйрығы) 2 тармағының 21) тармақшасына сәйкес жылумен жабдықтаудың жабық жүйесі – жылу желісінде айналатын су тек жылу жеткізгіш ретінде ғана қолданылатын және желіден алынбайтын жылумен жабдықтаудың су жүйесі. Ыстық сумен жабдықтау жылу желісінен тәуелсіз сужылытқыш арқылы қамтамасыз етіледі. Мысалы, «Астана-Теплотранзит» ЖШС жылумен жабдықтаудың жабық жүйесі жағдайында Астана қаласында жылу энергиясын беру, бөлу және өткізу қызметтерін көрсетеді.