Туннельдік ойлау тұзағы

    Адам логикадан бас тартуға шешім қабылдағандықтан, радикалдық топтың ықпалына сирек түседі. Көбінесе бәрі түсінікті болу және қарапайым жауаптар алу тілегінен басталады.

    Механизмдердің бірі–эхо-камера эффектісі. Егер адам бір көздер шеңберінен үнемі ақпарат алса, балама пікірлер көзден ғайып болады. Әлеуметтік желілердің алгоритмдері әсерді күшейтеді: бір тақырыпқа бірнеше роликтен кейін көбірек ұқсас мазмұн пайда болады. Барлығы бірдей ойлайды деген сезім пайда болады. Бұл рекрутер үшін ыңғайлы орта: күмәнді идея шындық болып көріне бастайды.

    Келесі тұзақ-растаудың біржақтылығы. Біз қалыптасқан пікірге сәйкес келетін мәліметтерді байқап, оған қайшы келетін фактілерге азырақ көңіл бөлуге бейімбіз. Егер адамға белгілі бір топтың ғана шындықты білетіні туралы ойса, қауымдастықтың ішіндегі кез келген оң мысал оның дұрыс екенін дәлелдейді, ал сырттан жасалған сын–дұшпандықтың дәлеліне айналады.

    Бірте-бірте қатысу принципі де жұмыс істейді. Радикалды көзқарастар бірден сирек ұсынылады. Алдымен бұл әңгіме, кездесу, жаңа танысу немесе әдебиет. Әр келесі қадам табиғи болып көрінеді, ал еркін таңдау мен қысым арасындағы шекара өшіп кетеді.

    Қауіпті әсерді қалай тануға болады? Бірнеше әдеттегі жағдайларды қарастырайық.

    Бірінші жағдай: Шындықты тек біз ғана білеміз. Адам қалған дереккөздер өтірік, ал шындық тек оның тобына немесе тәлімгеріне ғана қолжетімді деп мәлімдейді. Ол сыртқы сынды дұшпандық деп санап, ақпаратты тексеруді тоқтатады. Қазақстанның ресми материалдарында радикалды бірлестіктердің белгілерінің қатарында тәуелсіз дереккөздерге жүгінуге тыйым салу және ілімді жалғыз ақиқат деп көрсету көрсетілген.

    Екінші жағдай: Жақын адамдарың саған кедергі жасайды. Жаңа таныс ата-анаңмен, достарыңмен немесе әріптестеріңмен қарым-қатынасыңды азайтуға итермелейді, өйткені олар шындықты түсінбейді. Егер адам өз шешімдерін топпен келісе бастаса және бұрынғы ортасынан алыстап кетсе, бұл сақ болу үшін себеп.

    Үшінші жағдай: Сен өзгеше болдың. Сөздік, қарым-қатынас, қызығушылықтар мен басқаларға деген көзқарас өзгереді. Адам бейтаныс терминдерді қолданады, жаңа билікке сілтеме жасайды, келіспеушілікке төзбейді. Бұл ретте діни көзқарастардың өзгеруі радикализмді дәлелдемейді: маңызды белгілер жиынтығы және қысымның немесе бақылаудың болуы.

    Төртінші жағдай: Күмәндансаң, кінәлісің. Топ табысқа немесе проблемаларды шешуге уәде береді. Бұл орындалмаса, жауапкершілік адамға жүктеледі: жеткілікті сенімсіз, аз қатысқан, тапсырмаларды нашар орындаған. Ол жүйеге емес, өзіне күмәндана бастайды.

    Қарапайым түсініктеме елесі әсіресе қауіпті. Манипулятор Барлық қиындықтың бір себебі бар, кінәлілер бар және бір ғана дұрыс жол бар деген суретті ұсынады. Мұндай схема алаңдаушылықты азайтады, бірақ сұрақ қоюға кедергі келтіреді.

    Сыни ойлауды қалай сақтау керек? Ақпараттық көпіршіктен шығып, әртүрлі көздерді оқу керек. Факті мен интерпретацияны ажырату, бастапқы дереккөзді тексеру, тәуелсіз растауды іздеу және қысыммен шешім қабылдамау маңызды. Дау-таңбаларсыртқы көздерден бас тарту, жақын адамдарымен қарым-қатынасты үзу, ақша беру немесе топтың ережелеріне толықтай бағыну талабы.

    Алматыда радикал экстремизм мен терроризмнің алдын алу бойынша үнемі алдын алу жұмыстары жүргізіліп отырады.

    Манипуляциядан бас қорғаууақтылы тоқтату қабілеті. Киім, сыртқы келбет, ұлты немесе діни наным-сенімі адамды радикал етпейді. Неғұрлым маңызды мінез-құлық: ол басқаларға төзбеушілік таныта ма, өз бетінше ойлаудан бас тарта ма, жақын адамдарымен байланысын үзіп, топтың талаптарына бағыну шешімдерін қабылдайды ма.

    Материал Алматы қаласы бойынша ТҚК аппаратының ақпараты негізінде дайындалған

    Әлеуметтік желілерде memleket.kz-ке жазылыңыз

    Қазақстанның маңызды жаңалықтары мен пайдалы материалдары — өзіңізге ыңғайлы платформада.

    Ұқсас материалдар

    "Қазақстан Республикасының Терроризмге қарсы орталығы" жаңалықтары