2026 жылғы 28 қазанда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауын жариялады. Жолдау ел тәуелсіздігінің 35 жылдығы және 1 шілдеде күшіне енген жаңа Конституцияны іске асыру кезеңінде ұсынылды. Жаһандық белгісіздік жағдайында Президент экономикалық қуатты, заманауи инфрақұрылымды және технологиялық дамуды ұлттық егемендік пен халық әл-ауқатының негізгі шарттары ретінде белгіледі. Жолдаудың өзегін жалпыұлттық құрылыс бағдарламасы құрады. Сонымен қатар инвестиция, көлік, энергетика, жасанды интеллект және өнеркәсіпті әртараптандыру жөнінде ауқымды ұсыныстар айтылды. Президент бизнесті реттеу, салық салу, мемлекеттік басқару және әлеуметтік қолдау жүйелерін реформалауға, денсаулық сақтау мен білім беруді жақсартуға, халық табысын арттыруға шақырды. Ол «Әділетті, Қуатты, Таза және Озық Қазақстанды» құрудың негізі ретінде шешімдердің тиімді орындалуын, жеке инвестицияларды, заң үстемдігін және ұлттық бірлікті атап өтті.
Президент Тоқаев Жолдауының негізгі бағыттары
Инфрақұрылым және экономикалық даму
Ауқымды құрылыс бағдарламасы.Тоқаев «Халықтық құрылыс» бастамасын жариялап, оны Қазақстан тарихындағы ең ірі инфрақұрылымдық жоба деп атады. Ол 2027 жылды бүкіл ел бойынша ауқымды құрылыс жылы деп белгілеуді ұсынды. Жобалар барлық өңірдегі әлеуметтік нысандарды, көлікті, коммуналдық шаруашылықты және тұрғын үй құрылысын қамтиды.
Ұлттық қордан қаржыландыру.Инфрақұрылымды жаңғырту жоспарына 2029 жылдың соңына дейін Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге (14,27 млрд АҚШ доллары) бөлу көзделеді. Оның 1,5 трлн теңгесін (3,29 млрд АҚШ доллары) әлеуметтік жобаларды бастау үшін 2026 жылы және 2027 жылдың алғашқы екі айында қарастыру жоспарланған. Қаражаттың жұмсалуы қатаң бақыланып, нақты экономикалық және әлеуметтік нәтиже беруге тиіс.
Бірінші кезектегі міндеттер.Бастапқы бағдарлама шамамен 70 денсаулық сақтау нысанын және білім, спорт пен мәдениет салаларындағы 50-ге жуық нысанды, сондай-ақ газ бен таза ауызсуға қолжетімділікті жақсартуды қамтиды. Үкімет 2026 жылдың соңына дейін өңірлер бойынша жобалар тізбесін дайындауға тиіс. Оларға білікті жергілікті шағын және орта кәсіпорындар қатысуы қажет.
Экономикалық болжам.ХВҚ болжамдарына сілтеме жасаған Тоқаев 2026 жылы ЖІӨ 400 млрд АҚШ долларына жуықтап, жан басына шаққандағы ЖІӨ 19 мың доллардан асады деп күтілетінін айтты. Өңдеу өнеркәсібінің ЖІӨ-дегі үлесі 14%-дан асты, ал алтын-валюта резервтері мен Ұлттық қор активтерінің жиынтық көлемі 130 млрд АҚШ долларынан жоғары.
Жеке инвестициялар және қаржыландыру.Президент мемлекеттік қаражат жеке капиталдың орнын алмастырмай, оны тартуға ықпал етуге тиіс екенін атап өтті. Ол Үкіметке инфрақұрылымды жаңғырту мен өнеркәсіпті дамыту үшін ұзақ мерзімді қаржыландырудың барлық қолжетімді көздерін жұмылдыруды тапсырды.
Жұмыспен қамту мүмкіндіктері.«Халықтық құрылыс» бағдарламасы жүздеген мың адамға жұмысқа орналасу мүмкіндігін беріп, отандық бизнесті қолдап, өңірлердің экономикалық дамуын ынталандырады деп күтілуде.
Инвестициялық ахуал және бизнеске жағдай жасау
Инвестициялық жұмысты үйлестіру.Президент инвесторларды тарту мен сүйемелдеудің неғұрлым үйлесімді, орталықтандырылған жүйесін құруға шақырды. Ол экономикалық блок пен сыртқы істер министрліктерінің тиісті міндеттерімен қатар «Бәйтерек» холдингінің рөлін күшейтуді ұсынды.
Alatau City қаласының құқықтық режимі.Коммерциялық істерді қарау үшін ағылшынның жалпы құқық үлгісіне негізделген Инвестициялық сот, ал арнайы құқықтық режим шеңберіндегі өзге істер үшін Азаматтық сот құру көзделеді. Үкімет қажетті түзетулерді 2027 жылғы қаңтардың соңына дейін Құрылтайға енгізуге тиіс.
Бизнесті қолдау.Шағын және орта бизнес ЖІӨ-нің 40%-ын және негізгі капиталға салынатын инвестициялардың 70%-ға жуығын қамтамасыз етеді. Үкімет орта кәсіпорындарға арналған ұзақ мерзімді қаржыландыру, технологиялық жаңғырту және ірі кәсіпорындармен байланысты күшейту шараларын қамтитын жоспар әзірлеуге тиіс. Мемлекеттік сатып алудың бір бөлігін ШОБ үшін резервтеу мәселесі де көтерілді.
Реттеушілік жүктемені азайту.Тоқаев 2020–2023 жылдардағы тәжірибені ескере отырып, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап микро және шағын бизнесті тексеруге жаңа үш жылдық мораторий енгізуді талқылауды ұсынды. Ол экономикалық құқық бұзушылықтарды қылмыстық сипаттан арылтуды жалғастыруға, әділ бәсекені қамтамасыз етуге және бизнеске заңсыз кедергілерді жоюға шақырды.
Энергетикалық қауіпсіздік және атом энергетикасы
2029 жылға қарай электр энергиясының профициті.Қазақстан жылына шамамен 123 млрд кВт·сағ электр энергиясын өндірсе де, тапшылықтың сақталып отырғанын атап өткен Тоқаев 2029 жылға қарай тұрақты профицитке қол жеткізу мақсатын қойды. Басымдықтар — жаңа генерациялау қуаттары, электр станциялары мен электр беру желілерін жаңғырту, экологиялық тұрғыдан неғұрлым таза көмір генерациясы және жаңартылатын энергия көздері, әсіресе күн энергетикасы.
Энергетиканы ұзақ мерзімді жоспарлау.Үкімет өнеркәсіптің, цифрландырудың, жасанды интеллектінің және деректерді өңдеу орталықтарының өсіп келе жатқан сұранысын ескере отырып, 2035 жылға дейінгі жиынтық ұлттық энергетикалық теңгерімді жаңартуға тиіс.
Жаңа атом жобалары.Президент Балқаш АЭС-інің құрылысы 2027 жылы-ақ басталуы мүмкін екенін айтып, Мойынқұм АЭС-ін іске қосу үшін ынтымақтастық туралы кешенді келісім жасасуға шақырды. Шетелдік серіктестер технологиялар трансферіне, жоғары технологиялық өндірістерді дамытуға және қазақстандық мамандарды даярлауға қолдау көрсетуге тиіс.
Уранмен қамтамасыз ету.Қазақстанның атом электр станцияларын алдағы жүз жыл бойы отынмен қамтамасыз ете алатын мемлекеттік стратегиялық уран қорын құру мәселесін қарастыру ұсынылды.
Көлік және Еуразиядағы көлік байланыстары
Жаңа сауда дәліздері.Бақты — Аягөз теміржолын 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр. Ол Қазақстан мен Қытай арасындағы жүк өткізу мүмкіндігін 20 млн тоннаға арттырады. Арал — Каспий дәлізінің құрылысы 2026 жылғы тамызда басталды. Жоба Транскаспий бағытын шамамен 1 000 шақырымға, жеткізу мерзімін үш күнге дейін қысқартуға бағытталған.
Логистикалық торапты дамыту.Тоқаев отандық жүк тасымалдаушыларды нығайтуға, жүктерді шоғырландыру және тарату орталықтарын, көлік тораптарында өндірістік және сауда орталықтарын құруға шақырды. Қазақстан тек транзиттік аумақ қана емес, халықаралық жүк ағындарын ұйымдастырушы болуға тиіс.
Жолдар және өткізу пункттері.Президент Үкіметке Көлік министрлігі арқылы республикалық және жергілікті жолдардың сапасына жауапкершілік алуды тапсырды. Барлық автомобиль шекаралық өткізу пункттерін реконструкциялау 2027 жылы аяқталуға тиіс.
Авиация және цифрландыру.Астанада жаңа әуежайдың құрылысы 2027 жылы басталуға тиіс. Арқалық әуежайын қалпына келтіру аяқталды. Зайсан, Катонқарағай және Кендірлі әуежайлары жақын арада пайдалануға беріледі деп күтілуде. Көлік бағыттары мен жүкке ілеспе құжаттар толық цифрландырылуы қажет.
Әуе жүк тасымалын дамыту.Елдің халықаралық әуе жүк тасымалы торабы ретіндегі әлеуетін ашу үшін Тоқаев жерүсті қызмет көрсету және жүктерді өңдеу инфрақұрылымын күшейтуге шақырды.
Цифрлық экономика және жасанды интеллект
Цифрлық инфрақұрылым.Digital Qazaqstan аясында екі суперкомпьютер іске қосылды, үшіншісін 2026 жылдың соңына дейін іске қосу жоспарланған. Каспий теңізінің түбімен талшықты-оптикалық желі тарту аяқталды, жаңа деректерді өңдеу орталықтары құрылуда.
Практикалық қолдану.Президент жекелеген автоматтандыру жобаларынан жасанды интеллектіге негізделген цифрлық экономикаға көшуді, соның ішінде ЖИ-ді коммерциялық мақсатта қолдануды, блокчейн технологияларын және активтерді токендеуді дамытуды ұсынды. Оның айтуынша, токендеу капиталды тікелей тартуды жеңілдетіп, азаматтардың активтерге иелік етуге қатысуын кеңейте алады.
Цифрлық жұмыспен қамту және өңірлердің қатысуы.2026 жылдың соңына дейін цифрлық жұмыспен қамтудың оңайлатылған құқықтық режимі белгіленуге тиіс. 2027 жылы Үкімет бизнеспен бірлесіп ауылдық өндірушілерге өнімдерін цифрлық платформалар арқылы сатуға көмектесетін, қаржылық және логистикалық қызметтермен сүйемелденетін пилоттық жобаларды іске қосуға тиіс.
Цифрлық мемлекет.ЖИ мемлекеттік басқаруды жетілдіру, бюрократияны азайту және тиімсіз мемлекеттік шығыстарды анықтау үшін қолданылуға тиіс. Үкімет пен жергілікті билік органдары қала инфрақұрылымының цифрлық егіздерін де әзірлеуі қажет.
Аса маңызды минералдар және өнеркәсіпті әртараптандыру
Заманауи геологиялық барлау.Тоқаев геологиялық барлауды технологиялық тұрғыдан жаңартуға, геологиялық деректердің ашықтығы мен қолжетімділігін қамтамасыз етуге және кен орындарын іздеу мен игеруге жеке инвестицияларды ұлғайтуға шақырды.
Аса маңызды минералдар стратегиясы.Үкімет жобаларды ұзақ мерзімді қаржыландыруды және отандық компаниялармен офтейк-келісімдерді қамтитын аса маңызды минералдар қорларын басқарудың ұлттық жүйесін әзірлеуге тиіс. Ұсыныстар 2026 жылдың соңына дейін дайындалуы қажет. Түсті және сирек жер металдарының қорын құру мәселесі де қарастыруға ұсынылды.
Халықаралық құн тізбектері.Президент Қазақстанды жаһандық өндірістік тізбектерге кіріктіру үшін дамыған елдермен стратегиялық әріптестікті дамытуға, сонымен бірге отандық қайта өңдеуді, өңдеу өнеркәсібін және технологиялық әлеуетті күшейтуге шақырды.
Отандық өнеркәсіптік қуаттар.Ірі инфрақұрылымдық жобалар ел ішінде құрылыс материалдарын, металл конструкцияларын және машина жасау өнімдерін өндіруді ынталандыруға тиіс. Тоқаев Ұлттық қор қаражаты импортты қаржыландыруға жұмсалмауға тиіс екенін атап өтті.
Макроэкономикалық қаржылық және құқықтық реформалар
Инфляция және инвестициялық қаржыландыру.Инфляцияны тежеу және нақты табысты арттыру негізгі басымдықтар ретінде белгіленді. Тоқаев Үкімет пен Ұлттық банктің үйлесімді іс-қимылына, банктердің, даму институттары мен халықаралық қаржы ұйымдарының ұзақ мерзімді инвестициялық кредиттеуді кеңейтуіне шақырды.
Қаржы нарықтары.Банк активтері 75 трлн теңгеден (150 млрд АҚШ доллары) асып, депозиттер көлемі 52 трлн теңге (105 млрд АҚШ доллары) болған жағдайда Президент қаржы нарығының бірыңғай стратегиясын әзірлеуге және Қазақстан қор биржасы, «Астана» халықаралық қаржы орталығы мен Alatau City арасындағы ынтымақтастықты нығайтуға шақырды.
Салық реформасы.Үкімет нормалардың екіұштылығын және бизнеске шамадан тыс жүктемені жою үшін жаңа Салық кодексіне нысаналы түзетулер ұсынуға тиіс. Тоқаев заңды жолмен алынған активтердің қорғалуын растай отырып, қомақты дәулеті бар адамдарға салық мөлшерлемесін көтеруді талқылауға да шақырды.
Азаматтық кодекс және бюджет тәртібі.Президент технологиялық экономикаға сай жаңа Азаматтық кодекс әзірлеуге шақырды. Оны Құрылтайда 2027 жылдың соңына дейін қабылдау көзделіп отыр. Ол сондай-ақ мемлекеттік шығыстарды бақылауды күшейтуді, бюджеттеуде ЖИ қолдануды және қазынашылықты толық цифрландыруды ұсынды.
Капитал нарығын дамыту.Қосымша қаржыландыру тарту және инвестициялық тәртіпті нығайту тетіктерін көздейтін капитал нарығы туралы жаңа заң әзірленуде.
Әлеуметтік саясат денсаулық сақтау және білім беру
Ең төменгі жалақыны көтеру.Тоқаев Үкіметке 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ең төменгі айлық жалақыны 85 мың теңгеден (186,55 АҚШ доллары) 110 мың теңгеге (241,42 АҚШ доллары) көтеруді тапсырды. Бұл шара 1,8 млн адамның, соның ішінде бюджет саласындағы 370 мыңнан астам қызметкердің табысын арттырады деп күтілуде.
Денсаулық сақтаудың бастапқы буынындағы еңбекақы.2027 жылғы 1 қаңтардан бастап алғашқы медициналық-санитариялық көмек мамандарының еңбекақысы үздіксіз еңбек өтіліне қарай 40%-ға дейін өсуге тиіс. Бұл 77 мыңнан астам маманды қамтиды.
Мамандандырылған медициналық нысандар.Құрылыс бағдарламасына сегіз заманауи перинаталдық орталық, Атырау, Ақтөбе, Алматы, Шымкент, Қаскелең, Семей және Ақтаудағы жеті көпбейінді балалар ауруханасы, сондай-ақ Астанадағы қосымша екі медициналық нысан кіреді. Жеке инвестициялар мен мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетіктерін тарту қажет.
Білім беру және инклюзия.Инклюзивті білім беруді қажет ететін балалар саны 237 мыңнан асатынын ескере отырып, Президент инфрақұрылымды кеңейтуге, ерекше білім беру қажеттіліктерін ерте анықтауға және мамандар санын арттыруға шақырды. Ол мұғалімдердің әкімшілік жүктемесін азайтуды және олардың кәсіби рөліне құрметті күшейтуді де ұсынды.
Атаулы әлеуметтік қолдау.Тоқаев әлеуметтік көмекті шын мұқтаж адамдарға бағыттауға, жаңа жүйелерді кеңінен енгізбес бұрын пилоттық бағдарламалар арқылы мұқият сынақтан өткізуге шақырды.
Ауыл шаруашылығы және су қауіпсіздігі
Ауыл шаруашылығына инвестициялар.2025 жылы шамамен 6% өсімге және агроөнеркәсіптік кешендегі өндіріс көлемінің 15 трлн теңгеге (32,92 млрд АҚШ доллары) жетуіне байланысты Президент ұзақ мерзімді қаржыландыруды ұлғайтуға шақырды. «Бәйтерек» холдингі қолжетімді қаржыландыруды қажет ететін, жалпы құны 500 млрд теңгеден (1,10 млрд АҚШ доллары) асатын тамақ өнеркәсібіндегі перспективалы жобаларды айқындады.
Технологиялар және қайта өңдеу.Басымдықтар — заманауи ауыл шаруашылығы техникасын отандық өндіру, ауыл шаруашылығында ЖИ қолдану, су үнемдейтін суару технологияларына негізделген өндірісті кеңейту, азық-түлікті терең өңдеу, сақтау жүйелері мен аграрлық логистиканы жақсарту.
Су ресурстарын басқару.Су тапшылығы мәселесі шұғыл міндет ретінде аталды. Тоқаев желілердегі шығындарды азайтуға, тұтынуды бақылауды күшейтуге, су тарифтері реформасын аяқтауға және Су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін құруды жедел аяқтауға шақырды.
Ауыл шаруашылығындағы жасанды интеллект.NVIDIA бас директоры Дженсен Хуангтың Астанаға сапарынан кейін Тоқаев тиімділікті арттыру және өндірісті жаңғырту үшін Қазақстанның аграрлық секторына ЖИ-ді жедел енгізуді қолдады.
Мемлекеттік басқару және саяси жаңару
Конституциялық негіз.Президент Жолдауды 2026 жылғы наурызда қабылданып, 1 шілдеде күшіне енген жаңа Конституция және соның нәтижесінде Қазақстанның саяси институттарының жаңаруы аясында қарастырды.
Мемлекеттік басқару реформасы.Президент Әкімшілігі 2027 жылғы 1 маусымға дейін мемлекеттік басқаруды реформалаудың кешенді жоспарын ұсынуға тиіс. Жоспар орталық органдардан ауыл әкімдіктеріне дейінгі басқару құрылымдарын қайта қарауды, рәсімдерді оңайлатуды, ЖИ қолдануды және мемлекеттік қызметшілерге арналған әдеп стандарттарын жаңартуды қамтиды.
Елдің ұзақ мерзімді бағыты.Президент Әкімшілігі, Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі және ғылыми-зерттеу ұйымдары бір жыл ішінде Қазақстан дамуының ұзақ мерзімді пайымын әзірлеуге тиіс. Тоқаев ұлттық бірлікті, «Заң мен тәртіп» қағидатын және «Адал азамат» ұстанымын атап өтті.
