АСТАНА, 2026 жылғы 28 қазан
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда жариялаған «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауында ауқымды жалпыұлттық инфрақұрылымдық бағдарлама туралы мәлімдеп, инвестиция, энергетикалық қауіпсіздік, технологиялық даму және экономикалық реформалар салаларындағы басымдықтарды айқындады.
Жолдаудың негізгі тақырыбы «Халықтық құрылыс» болды. Президент оны Қазақстан тарихындағы ең ірі инфрақұрылымдық жоба деп атады. Инфрақұрылымды жаңғырту жоспарын іске асыруға 2029 жылдың соңына дейін Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге (14,27 млрд АҚШ доллары) бөлу жоспарлануда. Оның ішінде 1,5 трлн теңге (3,29 млрд АҚШ доллары) 2026 жылы және 2027 жылдың алғашқы екі айында әлеуметтік жобаларға көзделеді. Тоқаев сондай-ақ 2027 жылды бүкіл ел бойынша ауқымды құрылыс жылы деп жариялауды ұсынды.
Бастапқы кезеңде бағдарлама шамамен 70 денсаулық сақтау нысанын және білім, спорт пен мәдениет салаларындағы 50 нысанды, сондай-ақ көлік, тұрғын үй және коммуналдық инфрақұрылымды, ауызсу мен газға қолжетімділікті жақсартуды қамтиды. Бағдарлама жүздеген мың адамға жұмысқа орналасу мүмкіндігін береді деп күтілуде. «Енді біз осы елеулі әлеуетті инфрақұрылымымызды жаңғыртуға және еліміздің барлық өңірінде өмір сапасын арттыруға бағыттауымыз керек», — деді Тоқаев.
Президент бұл жоспарларды Қазақстанның экономикалық көрсеткіштерімен байланыстырды. Халықаралық валюта қорының болжамдарына сілтеме жасай отырып, ол 2026 жылы елдің ЖІӨ көлемі 400 млрд АҚШ долларына жуықтап, жан басына шаққандағы ЖІӨ 19 мың доллардан асады деп күтілетінін атап өтті. Өңдеу өнеркәсібінің ЖІӨ-дегі үлесі қазірдің өзінде 14%-дан асады, ал халықаралық резервтер мен Ұлттық қор активтерінің жиынтық құны 130 млрд АҚШ долларынан жоғары.
Энергетикалық қауіпсіздік тағы бір басымдық ретінде белгіленді. Тоқаев жаңа генерациялау қуаттарын іске қосу, электр желілерін жаңғырту, экологиялық тұрғыдан неғұрлым таза көмір генерациясын және жаңартылатын энергия көздерін дамыту арқылы 2029 жылға қарай электр энергиясының тұрақты профицитіне қол жеткізу міндетін қойды. Оның айтуынша, Балқаш АЭС-інің құрылысы 2027 жылы-ақ басталуы мүмкін. Президент Мойынқұм АЭС-і жобасын ілгерілету үшін ынтымақтастық туралы келісім жасасуға шақырып, ұзақ мерзімді отын жеткізілімін қамтамасыз ететін уранның стратегиялық қорын құру мәселесін қарастыруды ұсынды.
Көлік саласына тоқталған Президент Бақты — Аягөз теміржолы 2027 жылы пайдалануға беріліп, Қазақстан мен Қытай арасындағы жүк өткізу мүмкіндігін 20 млн тоннаға арттыруға тиіс екенін айтты. Тамыз айында құрылысы басталған Арал — Каспий дәлізі Транскаспий бағытын шамамен 1 000 шақырымға, ал жеткізу мерзімін үш күнге дейін қысқартуға мүмкіндік береді. Ол сондай-ақ шекаралық өткізу пункттерін жаңғыртуға, жол сапасын арттыруға, жүк тасымалын цифрландыруға және авиация инфрақұрылымын дамытуға, соның ішінде Астанада жаңа әуежай салуға шақырды. «Қазақстан осы тарихи мүмкіндікті пайдаланып, Еуразияның жетекші логистикалық торабы ретінде орнығуға тиіс», — деп атап өтті Тоқаев.
Өнеркәсіпті әртараптандыруды күшейту үшін Тоқаев геологиялық барлауды жаңғыртуға, геологиялық деректердің ашықтығын қамтамасыз етуге және ұзақ мерзімді қаржыландыру мен офтейк-келісімдерді қамтитын аса маңызды минералдар қорларын басқарудың ұлттық жүйесін құруға шақырды. Ол Қазақстанды жаһандық құн тізбектеріне кіріктіру үшін дамыған елдермен серіктестік орнатуды қолдап, инфрақұрылымға салынатын инвестициялар отандық өндірісті дамытуға қызмет етуге тиіс екенін атап өтті.
Президент инвестиция тарту жұмысын үйлестіруді жақсартуға және бизнестің құқықтық кепілдіктерін нығайтуға да шақырды. Alatau City қаласында коммерциялық дауларды қарау үшін ағылшынның жалпы құқық үлгісіне негізделген Инвестициялық сот, ал арнайы құқықтық режим шеңберіндегі өзге істер үшін Азаматтық сот құру жоспарлануда. Тиісті заңнамалық түзетулер 2027 жылғы қаңтардың соңына дейін енгізілуге тиіс.
Жолдауда цифрландыруға ерекше орын берілді. Екі суперкомпьютер жұмыс істеп тұр, үшіншісін 2026 жылдың соңына дейін іске қосу жоспарланған. Каспий теңізінің түбімен тартылған талшықты-оптикалық желінің құрылысы аяқталды. Тоқаев жасанды интеллектіні іс жүзінде қолдануға, 2026 жылдың соңына дейін цифрлық жұмыспен қамту ережелерін белгілеуге, ауылдық өндірушілердің өнімін онлайн сатуға көмектесетін өңірлік пилоттық жобаларды іске қосуға және активтерді токендеуді кеңінен пайдалануға шақырды. «Біздің мақсатымыз — шын мәнінде халықтық цифрлық экономика құру», — деді ол.
Экономикалық саясатта Тоқаев инфляцияны төмендетуді, ұзақ мерзімді кредиттеуді кеңейтуді және капитал нарықтарын нығайтуды басымдық ретінде белгіледі. Ол жаңа Салық кодексіне нысаналы өзгерістер енгізуге, қомақты дәулеті бар адамдар үшін салық мөлшерлемесін көтеруді талқылауға және 2027 жылдың соңына дейін жаңа Азаматтық кодексті қабылдауға шақырды. Сонымен қатар 2027 жылғы қаңтардан бастап микро және шағын бизнесті тексеруге үш жылдық мораторий енгізу мәселесін қарастыруды ұсынды.
Әлеуметтік шаралар қатарында 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ең төменгі айлық жалақыны 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге көтеру бар. Бұл шара 1,8 млн адамды қамтиды деп күтілуде. Алғашқы медициналық-санитариялық көмек мамандарының еңбекақысын 40%-ға дейін арттыру да көзделген. Тоқаев жаңа перинаталдық орталықтар мен балалар ауруханаларын салу, инклюзивті білім беруді дамыту және әлеуметтік көмектің атаулылығын күшейту жоспарларын да баяндады. Ол ауыл шаруашылығына инвестицияны ұлғайтуға, суды тиімді пайдалануға және су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін құруды аяқтауға шақырды.
Қазақстан тәуелсіздігінің 35 жылдығы мен шілдеден бері қолданыстағы жаңа Конституция аясында Тоқаев мемлекеттік басқаруды кешенді реформалауға шақырды. Ұсыныстар 2027 жылғы 1 маусымға дейін дайындалуға тиіс. Ол «Әділетті, Қуатты, Таза және Озық Қазақстанды» құру үшін ұлттық бірліктің, заң үстемдігінің және мемлекеттің есептілігінің маңызын атап өтті. «Мемлекет ілгерілеуінің басты өлшемі және барлық реформалардың нәтижесін көретін негізгі тұлғалар — біздің азаматтарымыз», — деді Президент.
