🎙️ Кіріспе (Интро) Ж: Баршаңызға сәлем! Эфирде «Әлеуметтік вектор» подкасты. Бүгін біз Қазақстанда мүгедектігі бар азаматтарды қолдау саласындағы ең маңызды реформаны талқылаймыз. Елімізде оңалтудың техникалық құралдарын (ОТҚ) өтеусіз пайдалану және қайтару жөніндегі пилоттық жоба іске қосылуда. Мән-жайды түсінуге аймақтағы жобаның негізгі сарапшысы әрі бақылаушы органы көмектеседі. Бізде қонақта — ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Мәдениет және әлеуметтік саладағы... Бағдарламаның қонағы, Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің Ақтөбе облысы бойынша департаментінің басшысы — Тұрсынбаев Ғалым Сұлтанович. Ғалым Сұлтанович, здравствуйте!
Ескерту: Подкаст мәтіні қазақ тіліне толық сақталып, реттілігі мен мазмұны қаз-қалпында төменде берілген.
🎙️ Кіріспе (Интро) Ж: Баршаңызға сәлем! Эфирде «Әлеуметтік вектор» подкасты. Бүгін біз Қазақстанда мүгедектігі бар азаматтарды қолдау саласындағы ең маңызды реформаны талқылаймыз. Елімізде оңалтудың техникалық құралдарын (ОТҚ) өтеусіз пайдалану және қайтару бойынша пилоттық жоба іске қосылуда. Оның мән-жайын түсінуге бізге аймақтағы негізгі сарапшы әрі жобаны бақылаушы тұлға көмектеседі. Бізде қонақта — Ақтөбе облысы бойынша Департаменттің басшысы Тұрсынбаев Ғалым Сұлтанович. Ғалым Сұлтанович, қош келдіңіз! С (Ғалым Сұлтанович): Қош көрдік! Сіздерді және барлық радиотыңдармандарды қарсы аламын. Бұл тақырып шынымен де өте маңызды әрі әлеуметтік мәні зор, сондықтан бұл жүйенің тәжірибеде қалай жұмыс істейтінін түсіндіруге мүмкіндік алғаныма қуаныштымын.
1-блок: Ведомствоның рөлі және пилоттық жобаның міндеттері Ж: Ғалым Сұлтанович, тыңдармандарға нақты түсінікті болу үшін рөлдерді бірден белгілеп алайық. Бұл жобаға кім жауап береді және Сіздің Департаментіңіздің атқаратын қызметі қандай? С (Ғалым Сұлтанович): Пилоттық жобаны жергілікті жерде тікелей іске асырумен Әлеуметтік қорғау саласын дамыту ұлттық ғылыми орталығы және оның облыстық филиалдары айналысады. Біздің Реттеу және бақылау комитетінің Департаменті куратор ретінде әрекет етеді. Біз барлық кезеңдерде қатаң мониторинг жүргіземіз, азаматтардың құқықтары мен рәсімдердің заңдылығының сақталуын қадағалаймыз, бұл сынақ кезеңінде барлық тәуекелдерді анықтауға көмектеседі. Ж: Түсінікті. Ендеше куратор ретінде мынаны түсіндіріңізші: бұл пилот не үшін қажет болды? Ол қандай жүйелік мәселелерді шешуге тиіс? С (Ғалым Сұлтанович): Басты мақсат — ОТҚ қолжетімділігін арттыру, күту мерзімін қысқарту және ресурстарды тиімдірек пайдалануды бастау. Қолданыстағы жүйе жабдықты толыққанды қайтару механизмін қарастырмаған еді. Практикада қалай болады? Адамның өмірлік жағдайлары өзгереді, физикалық қажеттіліктері ауысады немесе жоспарлы түрде ауыстыру мерзімі келеді, ал ОТҚ оның қолында қалады, өзі де жақсы, техникалық жарамды күйде болады. Бірақ оны басқа біреуге көмектесу үшін жүйеге қайтару мүмкін емес еді. Бұл пилот бізге резервтік қорды қалыптастыру механизмін, техникалық бағалау, жөндеу, дезинфекциялау жүйесін және — бұл өте маңызды — жабдықты шұғыл қажет ететіндерге уақытша беру жүйесін сынақтан өткізуге мүмкіндік береді. Ж: Ақтөбе облысы Қарағанды және Павлодар облыстарымен бірге осы эксперименттің үш алаңының бірі болды. Неліктен біздің өңір таңдалды? С (Ғалым Сұлтанович): Іріктеу өте мұқият жүргізілді. Біздің облыс оңалту құралдарына деген қажеттілік көлемін, ұйымдастырушылық дайындығымызды, филиалдық инфрақұрылымның дамуын және кадрлық әлеуетті ескере отырып анықталды. Біз өз тарапымыздан әр кезеңде толық сүйемелдеу мен қатаң бақылауды қамтамасыз етуге дайынбыз.
2-блок: Прокат пункті мен резервтік қор қалай жұмыс істейді Ж: Көпшілігі прокат пунктін жай ғана ескі заттардың қоймасы деп ойлауы мүмкін. Солай ма? С (Ғалым Сұлтанович): Үздіксіз жоқ. Бұл жай ғана беру орны емес, мүгедектігі бар адамдарды кешенді сүйемелдеу жүйесінің бір элементі. Мұнда толық цикл қарастырылған: қабылдау, техникалық тексеру, дезинфекциялау, жөндеу, кеңес беру және жабдықтың күйін мониторингтеу. Міндет — адамның негізгі ОТҚ-сы жөнделіп жатқанда немесе жаңа бұйымын күтіп жүргенде көмексіз қалмауы үшін уақытта қамтамасыз ету механизмін құру. Біздің облыстық Прокат пункті және Ұлттық орталықтың филиалы жұмысын тікелей Ақтобе қаласында, Бөгенбай батыр көшесі, 133-1 мекенжайы бойынша өрістетуде. Азаматтарымыз жобаға қатысты барлық сұрақтар бойынша дәл сол жерге хабарласа алады. Ж: Мемлекет осы арқылы мүгедектігі бар адамдарға қолданыстағы коляскаларды беру арқылы бюджетті үнемдеуге тырысып жатыр деген пікір бар. Мұны қалай түсіндіре аласыз? С (Ғалым Сұлтанович): Мен ресми түрде мәлімдегім келеді: пилоттық жобаның басты міндеті — сапа есебінен үнемдеу емес, көмектің жеделдігі. Қайталап пайдалану қауіпсіздік пен техникалық жарамдылық жүз пайыз расталған жағдайда ғана мүмкін болады. Бұл ретте қолданыстағы заңнама шеңберінде азаматтың мүлдем жаңа ОТҚ алу құқығы толығымен сақталады.
3-блок: Әлеуметтік-техникалық сараптама және цифрлық бақылау Ж: Жабдықты қайта бермес бұрын қауіпсіздігі қалай тексеріледі? С (Ғалым Сұлтанович): Жабдық қатаң сүзгіден — әлеуметтік-техникалық сараптамадан (ӘТС) өтеді. Оны Ұлттық ғылыми орталық жанындағы сараптамалық комиссия жүргізеді, оның құрамына кемінде 7 адам кіреді — бұлар дәрігерлер де, техникалық мамандар да, жергілікті атқарушы органдардың өкілдері де бар. ӘТС процесінде үш негізгі бейінді маман жұмылдырылған:
Дәрігер-оңалтушы — ОТҚ-ның адамның функционалдық жағдайы мен қажеттіліктеріне сәйкестігін бағалайды.
Техникалық маман — ақаусыздығын тексереді, ақауларды анықтайды және қызмет көрсетеді.
Әдіскер — оңалту мақсатында ОТҚ пайдалану тиімділігін талдайды және барлық рәсімдердің сақталуын бақылайды.
Ж: Жеке өткір сұрақ балаларға қатысты. Олар тез өседі, параметрлері өзгереді. Ата-аналар өсіп келе жатқан балаға ОТҚ ауыстыру үшін әр жолы бюрократиялық тозақ шеңберінен өтіп, анықтама жинауға мәжбүр бола ма? С (Ғалым Сұлтанович): Біз артық бюрократияны жою үшін бұл процесті барынша жеңілдеттік. Пилот шеңберінде баланың өзгерген физикалық деректерін дәрігер-оңалтушы тікелей Бөгенбай батыр 133-1 мекенжайындағы Прокат пунктінде сараптама жүргізу барысында тіркей алады. Ол үшін ешқандай қосымша медициналық тексерулер мен мекемелерді жағалап жүру қажет болмайды. Жеке балалар резервін қалыптастыруға келсек — біз оның орындылығы мен көлемін дәл осы апробация барысында егжей-тегжейлі бағалайтын боламыз. Ж: Ал Сіздің Департаментіңіз сұранысқа ие ОТҚ бөлу және резервтік қорға қол жеткізу кезінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерімен қалай күресуді жоспарлап отыр? С (Ғалым Сұлтанович): Біздің басты бақылау құралымыз — процестерді толық цифрландыру. Біз адами факторды жоямыз. Резервтік қордың әрбір ОТҚ-сына, тіпті оның зауыттық сериялық нөмірі болмаса да, жеке есепке алу нөмірі беріледі. Жүйеде барлығы ашық түрде тіркеледі: құрал кімнен қабылданды, оның техникалық жағдайы, пайдалану мерзімі, қашан жөндеуден өткені және кімге берілгені. Бұл түпкілікті қадағалануды қамтамасыз етеді және кез келген теріс пайдалану тәуекелдерін барынша азайтады. Пилоттық формат дәл осы механизмдерді тәжірибеде пысықтау, біздің Ақтөбе облысының нақты тәжірибесін ескеру және жүйені бүкіл ел бойынша таратуға дейін жетілдіру үшін қажет.
Финал Ж: Ғалым Сұлтанович, осындай мазмұнды, беделді әрі ашық әңгімеңіз үшін рақмет. Сіздің Департаментіңіздің бақылауымен бұл жоба керемет нәтиже көрсететініне сенімдімін. С (Ғалым Сұлтанович): Сізге де рақмет. Біздің мақсатымыз — әлеуметтік қорғау жүйесін адамдар үшін барынша икемді, әділ әрі ыңғайлы ету. Жұмыс істейтін боламыз. Ж: Ал сіздермен бірге «Әлеуметтік вектор» подкасты болды. Келесі шығарылымдарда кездескенше! (Музыка баяулайды).
