Қазақстан Республикасынан тауарды басқа елдерге экспорттау кезінде импорттық кедендік баждарды төмендету немесе алып тастау түріндегі тарифтік преференцияларды қалай алуға болады?

Қысқа жауап:
Жоқ, Қазақстан Республикасында жекелеген тауарға қатысты әкелу кедендік бажын біржақты тәртіппен жою немесе төмендету мүмкін емес, өйткені бұл Дүниежүзілік сауда ұйымы шеңберіндегі міндеттемелерге (ең қолайлы жағдай режимі қағидаты, Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісімнің I-бабы) қайшы келеді.

Мұндай преференциялар тек еркін сауда туралы келісімдер аясында ғана мүмкін: уақытша (тауарлардың шектеулі тізбесін қамтитын) немесе толық форматтағы (әдетте тауар номенклатурасының 80%-дан астамын қамтитын).

Толық жауап:
Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісімнің I-бабына сәйкес, Дүниежүзілік сауда ұйымы аясында ең қолайлы жағдай режимі қағидаты қолданылады.

Осы қағидаға сәйкес, Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше бір мемлекетке берілген кез келген артықшылық автоматты түрде барлық басқа мемлекеттерге де қолданылады.

Ең қолайлы жағдай режимі қағидатынан ерекшелік ретінде Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісімнің XXIV-бабы қарастырылады, ол еркін сауда аймақтары мен кеден одақтарын құру мүмкіндігін көздейді. Мұндай шеңберде мемлекеттер бір-біріне неғұрлым қолайлы тарифтік жағдайлар ұсына алады, соның ішінде әкелу баждарынан толық немесе ішінара босату.

Осыған байланысты, жекелеген тауарға қатысты тек Қазақстан Республикасы үшін біржақты тәртіппен тарифтік преференциялар беру мүмкін емес, өйткені мұндай шаралар Дүниежүзілік сауда ұйымының барлық мүшелеріне қолданылуы тиіс.

Неғұрлым қолайлы тарифтік режимді тек Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісімнің XXIV-бабы талаптарына сәйкес келетін преференциялық сауда келісімдерін жасасу аясында ғана қамтамасыз етуге болады. Бұл ретте уақытша сауда келісімдері, әдетте, тауарлардың шектеулі тізбесін қамтиды, ал толық форматтағы еркін сауда туралы келісімдер өзара сауданың басым бөлігін (әдетте тауар номенклатурасының 80%-дан астамын) ырықтандыруды, әкелу кедендік баж мөлшерлемелерін кезең-кезеңімен төмендетуді немесе жоюды көздейді.

Осылайша, нақты бір тауар бойынша тарифтік преференциялар беру мәселесі тек тиісті халықаралық келісімді жасасу жөніндегі келіссөздер процесі шеңберінде ғана іске асырылуы мүмкін және жеке тәртіппен қарауға жатпайды.

Мысал:

Қазақстандық компания тауарды шет мемлекеттердің біріне экспорттауды жоспарлап, импорттық кедендік баж салығын төмендетуге үміттенеді. Алайда мұндай жеңілдік біржақты тәртіппен берілмейді, себебі импорттаушы ел Дүниежүзілік сауда ұйымының барлық мүшелеріне ең қолайлы жағдай режимі қағидатына сәйкес бірдей тарифтік талаптарды қолдануға міндетті.

Сонымен қатар, егер Еуразиялық экономикалық одақ пен аталған ел арасында тиісті тауарлар бойынша баждарды төмендетуді немесе жоюды көздейтін еркін сауда туралы келісім қолданыста болса, қазақстандық экспорттаушы тарифтік преференцияларды пайдалана алады. Осындай келісімнің белгіленген талаптары сақталған жағдайда, тауарға қатысты импорттық баж салығы төмендетілуі немесе толықтай жойылуы мүмкін, бұл сыртқы нарыққа шығу кезіндегі шығындарды азайтып, өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік береді.

2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың 35-бабы

https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z990000395_

https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z990000394_

https://adilet.zan.kz/rus/docs/U950002216_

https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1600000461

https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2100000007

https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2400000147