Жергілікті өндірушілерді демпингтік импорттан қалай қорғауға болады?

Қысқа жауап:
Жергілікті өндірушілерді демпингтік импорттан антидемпингтік шара енгізу арқылы қорғауға болады.

Толық жауап:
Жергілікті өндірушілерді демпингтік импорттан қорғау үшін антидемпингтік шара қолданылады. Мұндай шара Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың № 8 қосымшасына сәйкес қолданылады және демпингтік бағамен сатылатын импорттық тауарға енгізілетін антидемпингтік баж түрінде жүзеге асырылады. Бұл шараның мақсаты – төмендетілген бағамен әкелінетін тауарлар салдарынан отандық өндірушілерге келтірілетін зиянды жою.

Антидемпингтік шараны енгізу үшін антидемпингтік тергеп-тексеру жүргізіледі. Мұндай тергеп-тексеру ұқсас тауарды өндіретін отандық өндірушілердің өтініші негізінде басталады. Өтінішті бір кәсіпорын, кәсіпорындар тобы немесе саланы білдіретін өндірушілер қауымдастығы бере алады.

Бұл ретте өтініш ұқсас тауарды өндіретін өндірушілердің елеулі бөлігі тарапынан қолдау табуы тиіс. Өтініш саланың қолдауына ие деп есептеледі, егер оны Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердегі ұқсас тауардың жалпы өндіріс көлемінің кемінде 25%-ын құрайтын өндірушілер берсе немесе қолдаса. Сонымен қатар, пікір білдірген өндірушілердің (қолдағандар мен қарсы болғандар) арасында қолдау үлесі 50%-дан асуы тиіс.

Жергілікті өндірушілерді демпингтік импорттан қорғау үшін антидемпингтік шара қолданылады. Мұндай шара Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың № 8 қосымшасына сәйкес қолданылады және демпингтік бағамен сатылатын импорттық тауарға енгізілетін антидемпингтік баж түрінде жүзеге асырылады. Бұл шараның мақсаты – төмендетілген бағамен әкелінетін тауарлар салдарынан отандық өндірушілерге келтірілетін зиянды жою.

Антидемпингтік шараны енгізу үшін антидемпингтік тергеп-тексеру жүргізіледі. Мұндай тергеп-тексеру ұқсас тауарды өндіретін отандық өндірушілердің өтініші негізінде басталады. Өтінішті бір кәсіпорын, кәсіпорындар тобы немесе саланы білдіретін өндірушілер қауымдастығы бере алады.

Бұл ретте өтініш ұқсас тауарды өндіретін өндірушілердің елеулі бөлігі тарапынан қолдау табуы тиіс. Өтініш саланың қолдауына ие деп есептеледі, егер оны Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердегі ұқсас тауардың жалпы өндіріс көлемінің кемінде 25%-ын құрайтын өндірушілер берсе немесе қолдаса. Сонымен қатар, пікір білдірген өндірушілердің (қолдағандар мен қарсы болғандар) арасында қолдау үлесі 50%-дан асуы тиіс.

Тергеп-тексеруді бастау туралы өтініште өндірушілер үш негізгі мәселе бойынша ақпарат пен дәлелдемелер ұсынуы тиіс. Біріншіден, демпингтің бар екенін дәлелдеу қажет, яғни импортталатын тауардың қалыпты құнынан (әдетте экспорттаушы елдің ішкі нарығындағы бағадан) төмен бағамен сатылып жатқанын көрсету керек. Екіншіден, саланың материалдық зиян шеккенін дәлелдеу қажет. Мұндай зиян өндіріс көлемінің, сатудың, пайданың, рентабельділіктің, жұмыспен қамтудың, инвестициялардың төмендеуімен, сондай-ақ нарықтағы үлестің азаюымен көрінуі мүмкін. Үшіншіден, демпингтік импорт пен отандық өндірушілер жағдайының нашарлауы арасындағы себеп-салдарлық байланысты көрсету қажет.

Өтініш берілгеннен кейін Еуразиялық экономикалық комиссияның уәкілетті органы ұсынылған материалдарды қарайды. Егер дәлелдемелер жеткілікті болса, антидемпингтік тергеп-тексеру басталады. Тергеп-тексеру барысында өндірушілерден, импорттаушылардан, экспорттаушылардан және басқа да мүдделі тараптардан қосымша ақпарат жиналады, бағалар, импорт көлемі және саланың жағдайы талданады. Антидемпингтік тергеп-тексеру, әдетте, 12 айға дейін жүргізіледі.

Егер тергеп-тексеру нәтижесінде демпингтің бар екені және оның салдарынан зиян келтірілгені расталса, антидемпингтік шара енгізу туралы шешім қабылданады. Көп жағдайда бұл импортталатын тауарға антидемпингтік баж енгізу түрінде болады. Мұндай баж импорттық өнімнің бағасын әділ деңгейге дейін көтеріп, демпинг есебінен алынған баға артықшылығын жояды және нарықта тең бәсекелестік жағдайларын қалпына келтіреді.

Антидемпингтік шараның қолданылу мерзімі, әдетте, 5 жылдан аспайды және ол тек отандық салаға келтірілген зиянды жою үшін қажетті көлемде ғана қолданылады.

Мысал ретінде: үшінші елдің өндірушісі Қазақстанға жылыту радиаторларын өз еліндегі нарыққа қарағанда төмен бағамен жеткізе бастады делік. Осындай төмен баға салдарынан қазақстандық өндірушілер тең жағдайда бәсекелесе алмай, сатылымдарын, пайдасын жоғалтып, өндірісті қысқартуға мәжбүр болады. Мұндай жағдайда отандық кәсіпорындар антидемпингтік тергеп-тексеру жүргізу туралы өтінішпен жүгіне алады. Егер тергеп-тексеру барысында демпинг фактісі және келтірілген зиян расталса, мұндай импортқа қатысты антидемпингтік баж енгізілуі мүмкін.

Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа № 8 ҚОСЫМША

https://adilet.zan.kz/kaz/archive/docs/Z1400000240/10.02.2025

https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1500000316