Егер азаматтың соттылығы балалармен жұмыс істеуге қатысы болмаса және сот үкімімен оның педагог ретінде еңбек қызметін жүзеге асыруына қандай да бір шектеу белгіленбесе, білім беру ұйымдарының оны жұмысқа қабылдаудан бас тартуға құқығы бар ма?
Егер азаматтың соттылығы балалармен жұмыс істеуге қатысы болмаса және сот үкімімен педагог ретінде еңбек қызметін жүзеге асыруға қандай да бір шектеу белгіленбесе, білім беру ұйымының оны жұмысқа қабылдаудан бас тартуға құқығы бар ма?
Егер сөз Қазақстан Республикасы туралы болса, бұл сұрақтың жауабы біржақты емес: соттылықтың болуы педагог ретінде жұмыс істеуге автоматты түрде тыйым салуды білдірмейді, алайда білім беру ұйымы белгілі бір жағдайларда кандидатқа жұмысқа қабылдаудан бас тартуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес:
«Педагог мәртебесі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 11-бабына сәйкес, заңды күшіне енген сот үкімімен педагогикалық қызметпен айналысу құқығынан айырылған адамдар педагогикалық қызметке жіберілмейді. Егер сот үкімінде мұндай тыйым көзделмесе, осы норманың өзі соттылықтың болуын педагогикалық қызметке жібермеуге негіз ретінде қарастырмайды.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 26-бабы 2-тармағының 3) тармақшасында кәмелетке толмағандармен жұмыс істеуге байланысты ұйымдарға белгілі бір санаттағы қылмыстық құқық бұзушылықтар үшін сотталған немесе қылмыстық қудалауға ұшыраған адамдарды жұмысқа қабылдауға шектеу қойылған. Оларға, атап айтқанда, адам өлтіру, денсаулыққа қасақана зиян келтіру, халықтың денсаулығы мен имандылығына, жыныстық қолсұғылмаушылыққа қарсы қылмыстар, экстремистік және террористік қылмыстар, адам саудасына байланысты қылмыстар жатады.
Егер жасалған қылмыс аталған санаттарға жатпаса және сот үкімімен педагогикалық қызметпен айналысуға тыйым салынбаса, заңнамада тек осы соттылықтың болуына байланысты педагог ретінде жұмысқа қабылдауға арнайы тыйым салынбаған.
Алайда маңызды мәселе бар
Еңбек заңнамасы жұмыс берушіге қызметкерлерді іріктеу және жұмысқа қабылдау туралы шешімді өз бетінше қабылдау құқығын береді. Сондықтан заңда жұмысқа орналасуға тікелей тыйымның болмауы кандидаттың міндетті түрде жұмысқа қабылдануға құқығы бар дегенді білдірмейді.
Алайда жұмыс берушінің бас тартуы кемсітушілік сипатта болмауы тиіс. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі еңбек қатынастарына түсу кезінде құқықтар мен мүмкіндіктердің теңдігін қамтамасыз етеді.
Осылайша: егер азаматтың соттылығы Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 26-бабында көрсетілген қылмыстар санатына жатпаса, сот үкімінде педагогикалық қызметпен айналысуға тыйым салынбаса және басқа да заңды шектеулер болмаса, білім беру ұйымы тек адамның бұрын сотталғандығына сілтеме жасап, оны жұмысқа қабылдауға заң бойынша тыйым салынған деп есептей алмайды.
Сонымен бірге жұмыс берушінің басқа кандидатты таңдау құқығы болуы мүмкін. Сондықтан нақты бас тартудың заңдылығы оның қандай себеппен және қандай жағдайларда берілгеніне байланысты болады.