Егер жұмыскер жұмысқа орналасқан күннен бастап небәрі 4 ай жұмыс істеген болса, жұмыс беруші оған толық жыл сайынғы еңбек демалысын аванс ретінде бере ала ма?
Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінің (бұдан әрі – ҚР ЕК) 22-бабы 1-тармағының 7) тармақшасына және 23-бабы 2-тармағының 15) тармақшасына сәйкес жұмыскердің жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысына құқығы бар, ал жұмыс беруші оны жұмыскерге беруге міндетті.
Көрсетілген құқықтар мен міндеттер жұмыскерде ҚР ЕК-нің 91-бабына сәйкес жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысына құқық беретін еңбек өтілі болған жағдайда туындайды (бұдан әрі – еңбек өтілі). Еңбек өтіліне:
нақты жұмыс істеген уақыт;
жұмыскер іс жүзінде жұмыс істемеген, бірақ оның жұмыс орны (лауазымы) және жалақысы толық немесе ішінара сақталған уақыт;
жұмыскердің уақытша еңбекке жарамсыздығына байланысты, оның ішінде жүктілікке және босануға байланысты демалыста болған кезеңі;
жұмыскерді жұмысқа қайта орналастырғанға дейін оның іс жүзінде жұмыс істемеген уақыты енгізіледі.
Сонымен бірге, Кодекс жұмыс берушінің жұмыскерге толық еңбек өтілі болмаған жағдайда да еңбек демалысын беру құқығына жол береді.
Мәселен, Кодекстің 92-бабының 1-тармағына сәйкес, жұмыскерге бірінші және кейінгі жұмыс жылдары үшін жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысы тараптардың келісімі бойынша жұмыс жылының кез келген уақытында беріледі.
Жұмыскер мен жұмыс берушінің келісімі бойынша жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысы бөліктерге бөлінуі мүмкін (Кодекстің 92-бабының 3-тармағы).
Кодекстің 93-бабына сәйкес, жұмыскерлерге жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалыстарын беру кезектілігі жұмыскерлердің пікірін ескере отырып, жұмыс беруші бекітетін демалыстар кестесімен айқындалады не тараптардың келісімі бойынша белгіленеді.
Жоғарыда баяндалғандардың негізінде:
еңбек өтілі бар жұмыскерлерге еңбек демалысы (оның ішінде қосымша еңбек демалысы), егер жұмыскердің өзі оны бөліктерге бөлуді қаламаса, толық көлемде беріледі;
егер жұмыскердің еңбек өтілі болмаса немесе оның еңбек өтілі 12 айдан кем болса, жұмыскердің өтініші бойынша және жұмыс берушінің келісімі болған жағдайда, оған толық еңбек демалысы аванс ретінде немесе нақты жұмыс істеген уақытына пропорционалды түрде еңбек демалысының бір бөлігі берілуі мүмкін;
егер еңбек қатынастары тараптарының тілектерін ескере отырып жасалған демалыстар кестесінде өзгеше тәртіп (бөліктерге бөлу немесе жұмыс істеген кезеңі үшін беру) көзделмесе, жұмыс беруші бекітілген демалыстар кестесі шеңберінде жұмыскердің өз еркімен қабылдаған міндеттемесін ескере отырып, оған толық еңбек демалысын беруге міндетті.