Ауыл шаруашылығы министрі 2026 жылғы 12 маусымдағы бұйрықпен Қазақстан Республикасында жер мониторингін жүргізу және оның деректерін пайдалану қағидаларына түзетулер енгізді.
Жер мониторингі мынадай жұмыс түрлерін қамтиды:
Жер жай-күйінің базалық (бастапқы) желісін және нысаналы көрсеткіштерін белгілеу, соның ішінде:
* жер ресурстарының ағымдағы жай-күйін бағалау (өсімдік жамылғысы, өнімділік, деградация, шөлейттену және өзге де көрсеткіштер);
* өзгерістерді бақылау үшін негізгі карталар мен деректерді қалыптастыру;
табиғи жемшөп алқаптарының өсімдік жамылғысының жай күйінің өзгеруін мониторингтеу:
* жерді пайдалану мен өсімдік жамылғысының өзгеруін бақылау үшін Жерді қашықтықтан зондтау деректерін пайдалану;
* жер өнімділігі (оның ішінде өсімдік жамылғысы және биомасса), топырақ жағдайы (органикалық көміртектің жай-күйі) және деградация көрсеткіштерінің мониторингі;
* жер жағдайының өзгеру тенденцияларын бағалау үшін деректердің уақытша қатарларын қалыптастыру (жақсарту, нашарлау, тұрақты жағдай) ;
* жердің жай-күйі, тозуы, топырақ пен өсімдік жамылғысының жай-күйі туралы далалық деректер мен жердегі бақылауларды жинау және талдау;
жердің Тозу түрлерін және жерді пайдаланудағы өзгерістерді талдау:
* жердің деградациясына әкелетін факторларды анықтау және талдау (құрғақшылық, шөлейттену, Топырақ эрозиясы, жерді ұтымсыз пайдалану және басқа факторлар);
* тәуекел аймақтарын геокеңістіктік талдау, деградация ошақтарын және басым шаралар қабылдауды талап ететін учаскелерді анықтау.
Түзетулермен шаруашылық жүргізу құқығында жұмыс істейтін, Үкіметтің шешімі бойынша құрылған республикалық мемлекеттік кәсіпорын жердің мониторингін Қазақстан Республикасының аумағында бірыңғай жүйе бойынша жүзеге асыратыны анықталды.
Үкімет пен жергілікті атқарушы органдардың шешімі бойынша жер мониторингін жүргізу Жер кодексінің 163-бабына сәйкес бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылады.
Жер мониторингін жүргізу үшін жердің жай-күйін бақылау пункттерінің аумақтық-аймақтық желісі айқындалады.
Аумақтық-аймақтық мониторинг желісі жердің жай-күйін бақылаудың стационарлық және жартылай стационарлық пункттерін қамтиды.
Стационарлық бақылау пункттері берілген толықтығы мен дәлдігімен жердің жай-күйі туралы ақпаратты жүйелі түрде алу үшін құрылады. Мұндай пункттерге стационарлық алаңдар, негізгі учаскелер мен полигондар жатады.
Жартылай стационарлық бақылау пункттері (жартылай стационарлық алаңдар, бейін) жұмыстың нақты жағдайлары мен мақсаттарына қарай ұйымдастырылады. Оларда байқаулар 3, 5, 10 және одан да көп жыл аралықпен кезең-кезеңімен жүргізіледі.
Сондай-ақ, мониторинг деңгейі бақылау пункттеріндегі жерлердің жай-күйіне жүргізілетін бақылау бағдарламасымен айқындалатыны айтылады.
Жер мониторингі бірыңғай жіктеуіштерді, кодтарды, бірліктер жүйесін, деректердің стандартты форматтарын және нормативтік-техникалық базаны, координаттар мен биіктіктердің мемлекеттік жүйесін қолдануға негізделген әртүрлі деректердің үйлесімділік қағидатын сақтай отырып жүргізіледі.
2026 жылғы 12 шілдеден бастап жер мониторингі үшін ақпарат көздері жердің жай күйін жүйелі бақылаудың нәтижелері болып табылады:
- жерге түсіру, зерттеу, жерді түгендеу материалдары;
* жерді пайдалану мен қорғауды мемлекеттік бақылау материалдары,
* мұрағаттық деректер,
* Жерді қашықтықтан зондтау деректері,
* мемлекеттік цифрлық жүйелерден және цифрлық ресурстардан алынған мәліметтер,
* ҚР қолданыстағы заңнамасына сәйкес алынған жерлердің сапалық жағдайы туралы өзге де мәліметтер.
Жер мониторингінің нәтижелері қағаз жеткізгіштерде де, ақпаратты жинаудың, өңдеудің және сақтаудың цифрлық жүйелерін пайдалана отырып, есептер, кестелер, карталар және картограммалар түрінде ресімделеді.
Жер мониторингі бойынша деректерді пайдаланушылар:
* орталық уәкілетті органның ведомствосының келісімі бойынша жер ресурстарын басқару жөніндегі орталық уәкілетті орган және басқа да орталық атқарушы органдар;
* жергілікті атқарушы органдар;
* өзге жеке және заңды тұлғалар.
Бұйрық 12 шілдеден бастап енгізілетін нормаларды қоспағанда, 29 маусымнан бастап қолданысқа енгізіледі.
