Астана, 2026 жылғы 28 қазан – Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда жариялаған «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті басымдықтары» атты Қазақстан халқына Жолдауында ел көлеміндегі ауқымды инфрақұрылымдық бағдарламаны іске асыру туралы мәлімдеп, инвестиция тарту, энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, технологиялық даму және экономикалық реформалар салаларындағы негізгі басымдықтарды белгіледі.
Жолдаудың басты бағыттарының бірі – Мемлекет басшысы Қазақстан тарихындағы ең ірі инфрақұрылымдық жоба деп атаған «Халықтық құрылыс» бастамасы. Инфрақұрылымды жаңғырту жоспарын жүзеге асыру үшін 2029 жылдың соңына дейін Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге (14,27 млрд АҚШ доллары) бөлу көзделіп отыр. Оның ішінде 1,5 трлн теңге (3,29 млрд АҚШ доллары) 2026 жыл мен 2027 жылдың алғашқы екі айында әлеуметтік жобаларды қаржыландыруға бағытталмақ. Сонымен қатар Президент 2027 жылды Жалпыұлттық ауқымды құрылыс жылы деп жариялауды ұсынды.
Бағдарламаның бастапқы кезеңінде 70-ке жуық денсаулық сақтау нысанын және білім беру, спорт пен мәдениет салаларына арналған 50 нысанды салу жоспарланған. Бұдан бөлек, көлік және тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамыту, халықтың ауызсу мен газға қолжетімділігін арттыру көзделген. Бағдарламаны іске асыру нәтижесінде жүздеген мың азамат үшін жаңа жұмыс орындары ашылады деп күтілуде.
«Ендігі міндетіміз – осы зор әлеуетті инфрақұрылымды жаңғыртуға және еліміздің барлық өңіріндегі халықтың тұрмыс сапасын жақсартуға бағыттау», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Мемлекет басшысы аталған бастамаларды Қазақстан экономикасының даму көрсеткіштерімен байланыстырды. Халықаралық валюта қорының болжамдарына сүйене отырып, Президент 2026 жылы елдің жалпы ішкі өнімі 400 млрд АҚШ долларына жуықтайтынын, ал жан басына шаққандағы ЖІӨ 19 мың АҚШ долларынан асатынын атап өтті. Қазіргі уақытта өңдеу өнеркәсібінің ЖІӨ-дегі үлесі 14%-дан жоғары, ал халықаралық резервтер мен Ұлттық қор активтерінің жиынтық көлемі 130 млрд АҚШ долларынан асады.
Энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету Жолдаудың маңызды басымдықтарының бірі ретінде айқындалды. Президент 2029 жылға қарай жаңа энергия өндіру қуаттарын іске қосу, электр желілерін жаңғырту, экологиялық тұрғыдан анағұрлым таза көмір генерациясын дамыту және жаңартылатын энергия көздерін кеңінен пайдалану арқылы электр энергиясының тұрақты профицитіне қол жеткізу міндетін қойды.
Мемлекет басшысы Балқаш атом электр станциясының құрылысы 2027 жылдың өзінде басталуы мүмкін екенін атап өтіп, Мойынқұм атом энергетикасы жобасын ілгерілету үшін ынтымақтастық туралы келісім жасасуға шақырды. Сондай-ақ ядролық отынмен ұзақ мерзімді қамтамасыз ету мақсатында уранның стратегиялық қорын қалыптастыру мүмкіндігін қарастыруды ұсынды.
Көлік және логистика саласында Президент Бақты – Аягөз теміржол желісін 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланғанын мәлімдеді. Бұл Қазақстан мен Қытай арасындағы жүк тасымалдау қуатын қосымша 20 млн тоннаға арттыруға мүмкіндік береді.
Тамыз айында құрылысы басталған Арал – Каспий дәлізі Транскаспий көлік бағытының ұзындығын шамамен 1 мың шақырымға қысқартып, жүктерді жеткізу мерзімін үш күнге дейін азайтуға бағытталған.
Сонымен қатар Мемлекет басшысы шекаралық өткізу пункттерінің жұмысын жетілдіру, автомобиль жолдарының сапасын арттыру, жүк тасымалын цифрландыру және Астанада жаңа әуежай салуды қоса алғанда, авиациялық инфрақұрылымды дамыту қажеттігін атап өтті.
«Қазақстан Еуразияның жетекші логистикалық орталығына айналу үшін осы тарихи мүмкіндікті тиімді пайдалануға тиіс», – деді Президент.
Өнеркәсіпті әртараптандыру мақсатында Қасым-Жомарт Тоқаев геологиялық барлаудың заманауи әдістерін енгізу, минералдық ресурстар туралы деректердің ашықтығын қамтамасыз ету және стратегиялық маңызы бар пайдалы қазбалардың қорларын басқарудың ұлттық жүйесін қалыптастыру қажеттігіне назар аударды. Бұл ретте ұзақ мерзімді қаржыландыру тетіктері мен өнімді алдын ала сатып алу жөніндегі келісімдерді пайдалану маңызды екені атап өтілді.
Президент Қазақстанды жаһандық қосылған құн тізбектеріне кеңінен кіріктіру үшін дамыған елдермен әріптестікті нығайтуға шақырып, инфрақұрылымға салынатын инвестициялар отандық өңдеу өнеркәсібінің дамуына ықпал етуге тиіс екенін жеткізді.
Инвестициялық ахуалды жақсарту және кәсіпкерліктің құқықтық қорғалуын күшейту мәселелеріне ерекше көңіл бөлінді. Алатау қаласында коммерциялық дауларды қарау үшін ағылшын жалпы құқығы қағидаттарына негізделген жаңа Инвестициялық сот құру жоспарланып отыр. Сонымен қатар арнайы құқықтық режим аясында өзге санаттағы істерді қарайтын Азаматтық сот құрылмақ. Тиісті заңнамалық түзетулер 2027 жылғы қаңтардың соңына дейін енгізілуге тиіс.
Жолдауда цифрландыру мен жасанды интеллект технологияларын дамыту мәселелері де кеңінен қамтылды. Қазіргі уақытта Қазақстанда екі суперкомпьютер жұмыс істеп тұр, ал үшіншісін 2026 жылдың соңына дейін іске қосу жоспарланған. Бұдан бөлек, Каспий теңізінің түбі арқылы өтетін талшықты-оптикалық байланыс желісін тарту жұмыстары аяқталды.
Президент жасанды интеллект технологияларын іс жүзінде қолдану, 2026 жылдың соңына дейін цифрлық жұмыспен қамту саласындағы ережелерді әзірлеу, ауылдық жерлердегі өндірушілердің өнімдерін интернет арқылы сатуына жәрдемдесетін өңірлік пилоттық жобаларды іске асыру және активтерді токенизациялау тетіктерін кеңінен пайдалану қажеттігін атап өтті.
«Біздің мақсатымыз – шын мәнінде халықтық цифрлық экономиканы қалыптастыру», – деді Мемлекет басшысы.
Экономикалық саясат саласында Президент инфляцияны төмендетуді, ұзақ мерзімді кредиттеу мүмкіндіктерін кеңейтуді және капитал нарықтарын нығайтуды негізгі басымдықтар ретінде белгіледі.
Ол жаңа Салық кодексіне нақты бағытталған өзгерістер енгізу, ауқатты азаматтарға жоғары салық мөлшерлемесін қолдану мүмкіндігін талқылау, сондай-ақ 2027 жылдың соңына дейін жаңа Азаматтық кодексті әзірлеу қажеттігін атап өтті.
Сонымен қатар 2027 жылғы қаңтардан бастап микро және шағын кәсіпкерлік субъектілерін тексеруге үш жылдық мораторий енгізу мүмкіндігін қарастыру ұсынылды.
Жолдаудың елеулі бөлігі әлеуметтік саясат пен халықтың әл-ауқатын арттыру мәселелеріне арналды. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ең төменгі айлық жалақыны 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін көтеру көзделген. Бұл шара шамамен 1,8 млн адамды қамтиды деп күтілуде. Сондай-ақ алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсету саласы мамандарының еңбекақысын 40%-ға дейін арттыру жоспарланып отыр.
Мемлекет басшысы жаңа перинаталдық орталықтар мен балалар ауруханаларын салу, инклюзивті білім беруді дамыту және атаулы әлеуметтік көмектің тиімділігін арттыру жөніндегі жоспарларды таныстырды.
Бұдан бөлек, ауыл шаруашылығына инвестиция көлемін ұлғайту, су ресурстарын тиімді пайдалану және су ресурстары жөніндегі ұлттық ақпараттық жүйені құру жұмыстарын аяқтау маңызды міндеттер ретінде белгіленді.
Қазақстан Тәуелсіздігінің 35 жылдығы және шілде айында күшіне енген жаңа Конституция аясында Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекеттік басқару жүйесін кешенді реформалауға шақырды. Осы бағыттағы ұсыныстар 2027 жылғы 1 маусымға дейін әзірленуге тиіс.
Президент ұлттық бірлік, заң үстемдігі және мемлекеттік органдардың есептілігі «Әділетті, Қуатты, Таза және Озық Қазақстанды» қалыптастырудың басты негіздері екенін атап өтті.
«Мемлекет дамуының басты өлшемі де, барлық реформалардың игілігін көруге тиіс негізгі күш те – азаматтарымыз», – деп түйіндеді Мемлекет басшысы.
