Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Балық шаруашылығы комитеті

Балық ресурстарын, басқа да су жануарларын электр тогын не жаппай қырып-жоюдың өзге де тәсілдерін қолдана отырып заңсыз аулағаны үшін Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 335-бабында қылмыстық жауаптылық көзделген. Осылайша, осы қылмыс үшін құқық бұзушы үш мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына не сегіз жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не мүлкі тәркіленіп, сол мерзімге бас бостандығынан айыруға, қарыз алу құқығынан айыруға жазаланады белгілі бір лауазымдар немесе бес жылға дейін белгілі бір қызметпен айналысу.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 9 қарашадағы қаулысымен каспий итбалығы өсімдіктер мен жануарлардың сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген түрлерінің Тізбесіне енгізілген. 2021 жылғы қыркүйекте Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі мен Ресей Федерациясы экология және табиғи ресурстар министрлігі арасындағы Қазақстан мен Ресейдің өңіраралық ынтымақтастығының XVII форумы барысында каспий итбалықтарының популяциясын сақтаудың 2021-2026 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспарына қол қойылды. Сонымен қатар, Президент каспий итбалықтарының популяциясын сақтау үшін Солтүстік Каспийде мемлекеттік табиғи резерват құру мүмкіндігін пысықтауды тапсырды. Бүгінгі таңда мемлекеттік табиғи резерват құрудың жаратылыстану-ғылыми негіздемесі бекітілді. Жаратылыстану-ғылыми негіздеме негізінде ағымдағы жылдың соңына дейін мемлекеттік табиғи резерват құрудың техникалық-экономикалық негіздемесі әзірленетін болады. Өткізілген іс-шаралардың нәтижелері бойынша 2024 жылғы 1 шілдеге дейін Каспий теңізінің акваториясы шегінде каспий итбалығының популяциясын сақтау үшін мемлекеттік табиғи резерват құрылады деп күтілуде.

«Сауда қызметін реттеу туралы» ҚР Заңының 32-бабының тармақшасына сәйкес балық ресурстарын және Қазақстан Республикасының заңнамасында қолдануға тыйым салынған басқа да су жануарларын аулау құралдарын сатуға тыйым салынады. Балық ресурстарын және Қазақстан Республикасының заңнамасында қолдануға тыйым салынған басқа да су жануарларын аулау құралдарын сатуға тыйым салуды бұзу сауда және қаржы саласындағы әкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Кодекстің 196-бабына сәйкес еркін саудаға тыйым салынған немесе ҚР заңнамасымен шектелген тауарлармен және өзге де заттармен сауда жасау 25 АЕК мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады. Кодекстің осы бабы бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға және әкімшілік жаза (айыппұл) салуға ішкі істер және мемлекеттік кірістер органдарының құқығы бар.

Бүгінде браконьерлікпен күресті күшейту мақсатында заңнамалық бастамаларды қабылдау көзделген. Мәселен, балық аулауға тыйым салынған құралдармен балық аулауды жүзеге асырғаны үшін әкімшілік жауапкершілікті күшейту жоспарлануда. Атап айтқанда, Әділет министрлігі әзірлейтін «Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы» ҚР Кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң жобасы шеңберінде аталған құқыққа қарсы іс-әрекет үшін әкімшілік айыппұлды 20-дан 50 АЕК-ке дейін ұлғайту, ал әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасағаны үшін 15 тәулікке әкімшілік қамаққа алу көздеу бойынша өзгерістер пысықталуда. Бұл түзету айыппұл мөлшерін ұлғайтуды көздейді, сондықтан ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 82-бабының талаптарын ескере отырып, реттеушілік әсерге талдау жүргізілді және оның нәтижелері қазіргі уақытта белгіленген тәртіппен қоғамдық тыңдауларда талқылануда.

Балық өнімдерінің көлеңкелі айналымына қарсы күрес мақсатында ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігі балық өнімдерін қадағалаудың ақпараттық жүйесін енгізу бойынша жұмыстар жүргізуде. Әзірленіп жатқан ақпараттық жүйе балықтың шығуының заңдылығын растайтын құжаттарды беруге қатысатын мемлекеттік органдардың жүйелерін интеграциялауды көздейді, бұл заңсыз шыққан балық өнімдерін өткізудің жолын кесуге және сол арқылы көлеңкелі айналымның алдын алуға мүмкіндік береді. Балық шаруашылығы субъектілері үшін бұл ақпараттық жүйе балық аулаудан бастап балық өнімдерін экспорттауға дейінгі барлық процестерді көрсету үшін қол жетімді болатын «бірыңғай терезе» ретінде болады. Бүгінгі таңда ақпараттық жүйені жеткізуші оны әзірлеуді аяқтады және ол белгіленген тәртіппен «Ұлттық ақпараттық технологиялар»АҚ-да жұмысқа қабілеттілігіне тестілеуден өтуде. Ақпараттық жүйені іске қосу 2024 жылға жоспарланған.

ҚР АШМ 2015 жылғы 19 наурыздағы бұйрығымен бекітілген аңшылық алқаптар мен балық шаруашылығы су айдындарын және (немесе) учаскелерін бекіту жөніндегі конкурсты өткізу қағидаларының №18-04/245 3-тармағына сәйкес, жеке және мемлекеттік емес заңды тұлғалардың жеке меншігіндегі немесе уақытша жер пайдалануындағы жер учаскелерінде толық орналасқан жергілікті маңызы бар балық шаруашылығы су айдындары және (немесе) учаскелері оларға белгіленген біліктілік талаптарына сәйкес келген жағдайда, олардың өтініші бойынша облыстың жергілікті атқарушы органының қаулысымен конкурс өткізілмей бекітіліп беріледі.