Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауы

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауы

Қадірлі отандастар!

Құрметті Құрылтай депутаттары және Үкімет мүшелері!

Бүгін мен Мемлекет басшысы ретінде Қазақстан халқына дәстүрлі Жолдауымды жариялаймын. Бұл Жолдаудың мәні де, мазмұны да айрықша.

25 қазанда ұлттық мерекеміз – Республика күнін атап өттік. Осы күні Егемендік туралы декларация қабылданды. Біз дербес ел болу жолында батыл қадам жасадық. Көп ұзамай Тәуелсіздік туын биікке көтеріп, елдігіміздің іргесін бекіттік.

Міне, биыл қасиетті Тәуелсіздігімізге 35 жыл толып жатыр. Бұл тарихи меженің ұлт шежіресінде алатын орны бөлек.

Биыл наурыз айында халқымыз мемлекеттігіміздің негізгі тірегін – Конституциямызды қабылдады. Бұл тұтас еліміз үшін тарихи мән-мағынасы терең оқиға болды.

Конституцияны бірнеше ұрпақтар арасындағы қастерлі келісім деп атауға болады. Өйткені Конституцияда Қазақстанның қазіргі бітім-болмысы мен болашақтағы бейнесі нақты айқындалды.

Азаматтарымыз жаппай қолдаған Конституция 1 шілдеде заңды күшіне еніп, еліміздің саяси жүйесінің түбегейлі жаңғыруына, жаңа билік институттарының құрылуына үлкен серпіліс берді. Жұртымыз жарқын болашаққа бастайтын ауқымды жұмысты атқаруға белсенді түрде кірісті.

Ел өміріндегі тарихи өзгерістердің барлығы халықтың көз алдында болып жатыр. Бұл мәселе аса маңызды болса да, көп сөз айтудың қажеті жоқ деп ойлаймын.

Бүгін мен еліміздің әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту жөніндегі ойларыммен бөлісемін, алдағы мақсат-міндеттерге тоқталамын.

Ашығын айтсақ, бүгінде тәуелсіздігіміз бен егемендігімізді қорғауға қатысты барлық мәселе әлі толықтай шешімін тапқан жоқ. Бұл – алдымызда көптеген өзекті міндет тұр деген сөз.

Жұмысты ойдағыдай орындау үшін, ең алдымен, бүкіл қоғамымыз тату болуы керек. Бірлік пен келісім болмаса, ешқандай реформа және ілгерілеу болмайтыны айдан анық.

Қазір жаһандық сын-қатерлер әлдеқайда қауіпті сипат алған кезде қоғамымызда талап пен тәртіпке басымдық беруіміз қажет.

Қазіргі таңда әлем елдері арасында ақылға қонымсыз жалған айыптаулар, астыртын текетірестер күшейді, ал алпауыт, ықпалды мемлекеттердің арасында жаппай өзара сенім дағдарысы пайда болды.

Бақылаусыз, жүйесіз көші-қон ағындары әлдеқайда көбейді, бұл бірнеше еуропалық елдің қауіпсіздігіне үлкен зиян келтіргеніне көзіміз жетті.

Біріккен Ұлттар Ұйымының абырой-беделі үлкен тоқырауға ұшырады. Халықаралық құқықтың құндылығы төмендеп кетті. Қысқасы, қазіргі әлем бұлыңғыр дәуірге аяқ басты, оның келешегі қандай болатыны туралы саясаткерлер мен сарапшылар арасында біртұтас пікір жоқ.

Күллі әлем жұртшылығы аласапыран кезеңде өмір сүріп жатыр десек, артық болмас. Мұндай күрделі, болжамсыз ахуал «қырғи-қабақ соғыс» кезінде де болмаған еді.

Дәл осындай құбылмалы заманға қарамастан, Қазақстан ел дамуының жаңа дәуіріне үлкен сеніммен қадам басып, кең ауқымды саяси реформаны іске асырды. Бұл – дүние жүзінде өте сирек кездесетін құбылыс.

Енді алдағы уақытта да еліміздің егемендігін нығайтуымыз керек. Бұл – қазіргі әлемдегі бұлыңғыр ахуалда ішкі тұрақтылықты сақтай отырып, өсіп-өркендеу деген сөз.

Осы жолда бүкіл қоғам, соның ішінде отаншыл, белсенді, білімді азаматтар қарқынды еңбек етуі керек. Құрылтай депутаттарына да үмітім зор.

Осындай жағдайда мемлекеттік аппарат пен құқық қорғау мекемелерінің рөлі аса маңызды екені баршаңызға түсінікті.

Басқаша айтқанда, қазіргі буын өкілдері, яғни біз келе жатқан жас ұрпақтарға жоспарлар мен тұжырымдар емес, экономикасы қуатты және қарқынды, жоғары технологиялары дамыған, білім мен ғылымға негізделген, заңды мойындайтын, жасампаз әрі озық, геосаяси тұрғыдан күші мен ықпалы бар Қазақстанды қалдыруымыз керек.

Бұл – ұлтымыздың алдында тұрған нағыз стратегиялық міндет.

Құрметті депутаттар!

Құрметті Үкімет мүшелері!

Еліміз ұдайы қарқынды дамуы үшін ауқымды міндеттерді сапалы әрі жедел іске асыру өте маңызды.

Азаматтарымыз толыққанды әлеуметтік инфрақұрылыммен қамтылуы керек. Бұл – халықтың тұрмыс сапасын көтерудің маңызды шарты.

Сондықтан басты назарды инфрақұрылым құру ісіне аударамыз.

Бұған дейін де айттым: Қазақстан ауқымды құрылыс алаңына айналуға тиіс. Мәселе жекелеген жобаларға қатысты болып отырған жоқ.

Жалпы, барлық аймақта жаппай құрылысты бастап, жандандыру қажет.

Бірінші кезекте, жан-жақты зерттеу және талдау жүргізіп, облыстардың денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет және спорт нысандарына деген қажеттілігін егжей-тегжей анықтау жұмысын тез арада толығымен бітіру керек.

Біз ауыл-аймақтарды дамыту мәселесін әрдайым ерекше бақылауда ұстаймыз. Ауылдағы тұрғындардың лайықты өмір сүруі үшін барынша жағдай жасап отырмыз.

Алайда, қазір экономика, білім мен технологияның тірегі де, таланттарды шыңдайтын да негізгі қалалар екенін атап өткен жөн.

Сайып келгенде, қуатты қалалар қуатты аймақтардың, ал қуатты аймақтар күшті мемлекеттің негізін қалайды. Сондықтан әрбір ірі қаланың Үкімет бекіткен нақты орта және ұзақ мерзімдегі даму жоспары болуға тиіс.

Сонымен қатар қала ресурсын тиімді басқару үшін Үкімет әкімдіктермен бірлесіп, қала инфрақұрылымының цифрлық сыңарын көп ұзамай әзірлеуге тиіс.

Қалалардың қауіпсіз, жайлы, көрікті болуына басымдық, яғни приоритет ретінде қарай отырып, бұл істі аса маңызды мемлекеттік міндет деп қабылдау керек. Бұл – «Таза Қазақстан» жалпыұлттық тұжырымдамасына толық сай келетін талап.

Егер қала қарқынды дамитын болса, сол өңірдің экономикасы да өркендейді, адами әлеуеті де артады.

Осы орайда әлеуметтік-экономикалық маңызы бар нысандар салуға және оны жаңғыртуға ерекше мән береміз. Бұған біздің күшіміз де, мүмкіндігіміз де жетеді.

Халықаралық валюта қоры ұсынған болжамға сәйкес, биыл еліміздің жалпы ішкі өнімі 400 миллиард долларға жуықтайды. Оның жан басына шаққандағы үлесі 19 мың доллардан асатын болды.

Еліміз экономикасының көлемі жағынан әлемде 47 орынға көтеріледі. Бұл – халқының саны бізден әлдеқайда көп бірқатар елдің көрсеткішінен жоғары деңгей деген сөз.

Өңдеу өнеркәсібі де қарқынды дамуда. Оның жалпы ішкі өнімдегі үлесі 14 пайыздан асты. Бұл – ұлттық экономиканы әртараптандыру бағытында жүргізілген жүйелі жұмыстың нақты нәтижесі.

Алтын-валюта резерві мен Ұлттық қор активтерінің көлемі 130 миллиард доллардан асты.

Енді осы қуатты әлеуетімізді инфрақұрылымды жаңғыртуға, еліміздің әр аймағын көркейтуге бағыттауымыз қажет.

Сондықтан мен бұған дейін айтқан ауқымды құрылыс бастамасын белсенді түрде жүзеге асыруды тапсырамын. Соған сәйкес бүкіл ел бойынша аса қажетті әлеуметтік, көлік және инженерлік инфрақұрылым нысандары салынады.

Үкімет бұрын-соңды болмаған Инфрақұрылымдық жаңғыру жоспарын әзірлейді. Бұл ауқымды жұмысты іске асыру үшін 2029 жылдың соңына дейін Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бөлінеді. Биыл және 2027 жылдың алғашқы екі айы ішінде әлеуметтік жобаларды іске қосу үшін 1,5 триллион теңге көлемінде қаражат қарастыру қажет.

Ұлттық қордың ең басты мақсаты, миссиясы – ел байлығын ұқыпты ұстау және одан әрі арттыру, сондай-ақ, оны қазіргі және келешек ұрпақтың игілігіне жарату.

Ұлттық қор көп жылдар бойы осы негізгі міндетті лайықты орындап келеді, яғни қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етуге зор үлес қосуда.

Жас ұрпақтың игілігін ойласақ, бұл бағытта қазірден бастап нақты әрі батыл қадамдар жасауымыз керек. Өзекті мәселелерді кейінге қалдыруға болмайды. Әр мәселе өз шешімін табуға тиіс. Басты талап – осы. Кейінгі буынға өркениетті, озық, жаңарған мемлекетті аманат етуіміз керек. Бұл – біздің міндетіміз және келер ұрпақ алдындағы жауапкершілігіміз.

Бір сөзбен айтқанда, біз осы тарихи жауапкершілікті терең сезіне отырып, өскелең ұрпақтың игілігі үшін мол қаржы қалдырумен қатар, технологиялық тұрғыдан өркендеген, бәсекеге қабілетті әрі күшті экономикасы, озық инфрақұрылымы бар, өмір сүру үшін қолайлы, әр азаматтың өзін-өзі дамытуына барлық жағдай жасалған жаңа тұрпатты мемлекет құрып, аманат етуіміз керек.

Мұны ең басты міндетіміз, тіпті тарихи маңызы бар миссиямыз деп айтуға болады.

Бұл – адам капиталын дамытуға, азаматтардың тұрмыс сапасын жақсартуға, яғни ел болашағына салынатын ұзақ мерзімге арналған инвестиция.

Бірақ Ұлттық қордың ресурсын жинақтау және оны пайдалану арасында теңгерім сақталуға тиіс. Қаражатты тек қоғамға барынша пайдалы дүниеге ғана жарату керек.

Ең бастысы, жұмсалған ақшаның экономикалық және әлеуметтік қайтарымы болуы қажет. Өйткені бөлінетін мемлекет қаражатының негізгі мақсаты – халықтың әл-ауқатын көтеру.

Тиісті жобаларды жүзеге асыруға материалдық-техникалық жағдайы жақсы және мол тәжірибесі бар жергілікті жердегі шағын және орта бизнес өкілдерін тартқан жөн. Бүкіл құрылыстың барысы қатаң бақылауға алынады.

Бірінші кезекте аймақтарда 70-ке жуық денсаулық сақтау нысаны салынады.

Перзентханалар, ауруханалар, жедел медициналық көмек көрсету станциялары, балаларға арналған оңалту орталықтары мен ерекше балалардың сұранысына сай спортзалдар бой көтереді.

Сондай-ақ 50-ге жуық білім беру, спорт және мәдениет мекемелерінің құрылысы басталады.

Осындай аса қажетті, сапалы нысандардың құрылысын жедел түрде бастап, көп ұзамай іске қосуымыз керек. Бұдан бөлек, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы саласына қомақты қаржы бөлінеді. Көптеген елді мекендерге газ және таза ауыз су тартылады.

Үкімет жыл соңына дейін нақты жобалардың бастапқы тізімін әзірлейді. Бұл тізім барлық аймақты қамтуы керек.

Біз халқымыздың артып отырған зор үмітіне лайық болуымыз қажет.

Бұл жоспарымыз ел игілігін арттыруға арналып отыр, басқа астарлы ойымыз жоқ. Сондықтан осы үлкен құрылыс қозғалысына «Халықтық құрылыс» деген атау берсек, қарсылық болмас деп сенемін.

«Халықтық құрылыс» бағдарламасы азаматтардың әл-ауқатын арттыратын, кәсіпкерліктің өркендеуіне, дамуына, ұлттық экономиканы жандандыруға зор ықпал ететін төл тарихымыздағы ең үлкен инфрақұрылымдық жоба болмақ.

Аталған бастама жүз мыңдаған адамды жұмыспен қамтиды, оның игілігін тұтас халқымыз, әсіресе, өскелең ұрпақ көреді деп кәміл сенемін.

Келесі мәселе. Логистика инфрақұрылымын дамытуға баса мән беру қажет. Бұл – еліміздің өсіп-өркендеуіне ықпал ететін маңызды фактордың бірі.

Қазіргі таңда логистика мәселесімен барлық елдер айналысуда. Дамыған көлік логистикасы болмаса, тіпті, бүгінгі күшті ел ертең құрдымға кетеді.

Келесі жылы елімізде «Бақты – Аягөз» теміржол желісі іске қосылады. Жаңа бағыттың арқасында Қытаймен арадағы жүк өткізу мүмкіндігі 20 миллион тоннаға артады.

Тамыз айында «Арал – Каспий» күре жолының құрылысы басталды. Бұл жоба Транскаспий дәлізінің қашықтығын шамамен 1 мың шақырымға қысқартып, жүк жеткізу мерзімін үш күнге дейін азайтады.

Үкімет осы салада қолға алынған барлық жобаның сапалы әрі уақтылы орындалуын қатаң бақылауға алады.

Қазір әлем логистикасы ауқымды өзгерістер және қарқынды даму кезеңін бастан өткеріп жатыр.

Теңіз жолдарындағы тұрақсыз жағдай құрлықтағы көлік дәліздерінің стратегиялық маңызын арттыра түсті.

Қазақстан іс жүзінде Еуразиядағы жетекші логистикалық орталықтың біріне айналуы үшін осы тарихи мүмкіндікті мүлт жібермеуге тиіс.

Қазірдің өзінде Қытайдан Еуропа құрлығына тасымалданатын жүктің 85 пайызы біздің аумағымыз арқылы өтеді.

Алайда барға қанағат етіп, тоқмейілсіп отыру – болашақта көш соңында қалу деген сөз.

Біз халықаралық жүк тасымалы ағындарының толыққанды ұйымдастырушысы болуымыз керек.

Бұл үшін отандық логистикалық операторларды дамытып, жүктерді шоғырландырумен және бөлумен айналысатын орталықтар құруға баса назар аударған жөн.

Сондай-ақ, көлік тораптарының айналасынан жаңа өндірістер мен сауда орындарын ашу маңызды.

Біз Қазақстанның барлық аймағын байланыстыратын, яғни, еліміздің транзиттік әлеуетін күшейтетін заманауи, өте дамыған теміржол және көлік жолдарының тұтас желісін құруымыз керек. Бұл – стратегиялық міндет.

Еліміз арқылы тасымалданатын жүк көлемі жыл сайын ұлғайып келеді. Демек біздің алдымызда жол инфрақұрылымын жақсарта түсу міндеті әлі де тұр. Бұл, әсіресе, солтүстік аймақтарға қатысты өзекті мәселе.

Сондықтан ендігі кезекте «Көкшетау – Петропавл» тас жолын кеңейту ісіне кірісу керек.

Автокөлікпен жүк тасымалдайтын отандық кәсіпкерлерімізге жәрдем көрсету қажет. Себебі Қазақстан арқылы өтетін автокөлік транзитінің жартысынан көбі шетелдіктерге тиесілі. Осы саланы да ретке келтіретін уақыт келді, Үкімет тиісті іс-әрекеттерді қолданады.

Негізгі мақсат – еліміздің жолдарының әлеуетін нығайтып, азаматтарымыздың табысын арттыру.

Келесі жылы еліміздегі автокөлік өткізу бекеттерін түгелдей сапалы жаңғырту жұмыстары аяқталуға тиіс. Күні кешеге дейін бұл жұмыс атүсті атқарылып келді.

Алдымызда республикалық және жергілікті деңгейдегі барлық жолдарды сапалы салуға қатысты аса маңызды міндет тұр.

Бұл салада мәселе аз емес. Орталық және жергілікті атқарушы органдар қолданыстағы ережелер мен регламенттерді алға тартып, мәселені шешуді созбалаңға салады. Соның салдарынан мәселе қордаланғанның үстіне қордаланып, әбден тығырыққа тірелгені жасырын емес.

Сондықтан менің тапсырмама сәйкес, еліміздегі бүкіл жолдың 26 пайызын алып жатқан республикалық (орталық) және әкімдіктердің қарауындағы жергілікті жолдарға қатысты барлық мәселемен Үкімет, соның ішінде Көлік министрлігі айналысуға тиіс.

Қайталап айтамын: Бізге сапасы өте жоғары жолдар керек.

Битум мен қиыршық тастардың сапасын алға тартып, сылтау айтуға жол берілмейді.

Естеріңізге салайын: қызмет көрсетуге арналған заманауи инфрақұрылымы бар сапалы жолдар болмаса, Қазақстан жаһандық деңгейдегі транзиттік аймаққа, яғни Еуразияның көлік-логистикалық орталығына айнала алмайды. Бұл жұмыстардың түпкі мәні – осында. Біз бұл міндетті қалайда орындауымыз керек.

Егер шекарамыз көлік қозғалысын тежеп, ұзын-сонар кептеліс туындататын «тар өткелге» айналса, Қазақстан бұл салада көшбасшы болады деп айтудың өзі орынсыз. Қазір осы күйді кешіп отырғанымыз жасырын емес.

Еуропа мен Азияның арасын жалғайтын негізгі әуе дәліздері еліміздің аумағы арқылы өтеді.

Бұл – біздің бәсекеге қабілетімізді арттыра алатын басымдығымыз. Алайда, осы артықшылығымыз әзірге қағаз бетіндегі әсерлі есеп күйінде ғана қалып отыр.

Осы басымдығымызды тиімді пайдалану үшін жерде қызмет көрсетуге арналған озық инфрақұрылым құру қажет. Бұл – әлемде бар тәжірибе. Ал, әзірге қыруар табыс уысымыздан шығып кетіп жатыр.

Жеке «Air Cargo» компаниясына зор үміт артылды. Бұл компанияның қаржылық әлеуеті зор. Шетелдің үздік мамандарына жалақы төлеуге де мүмкіндігі мол. Дербес шешім қабылдай алады. Дегенмен, әзірге қабылданған шешім де, нақты нәтиже де жоқ.

Сіздерге зор сенім артылып отыр. Енді нәтиже күтеміз.

Қазір Қазақстанда бірнеше әуежайдың құрылысы қатар жүргізіліп жатыр. Мұндай нысандарды бір мезетте салу тәжірибесі ел тарихында бұрын-соңды болмаған.

Арқалықтағы әуежайды қалпына келтіру жұмысы аяқталды, таяуда Зайсан, Катонқарағай, Кендірлі әуежайлары іске қосылады.

Келесі жылы осы саладағы әлемдік ірі компаниялардың бірін тарта отырып, Астанада жаңа әуежайдың құрылысын бастаймыз.

Қазақстан Еуразияның негізгі көлік хабы болуы үшін көптеген маңызды міндетті орындауға тиіс. Бірінші кезекте көлік саласын, соның ішінде халықаралық бағыттарды толық цифрландыру қажет.

Жасанды интеллект дәуірінде жаһандық транзит ағындарын қағаз жүзінде басқару – ақылға қонымсыз іс. Бұл – құрдымға апаратын ең төте жол.

Қазіргі жағдайда қуат көзінің жеткілікті деңгейде болуы әр мемлекеттің бәсекеге қабілетін, тіпті экономикалық дербестігін айқындайтын шешуші факторға айналды.

Осы кезеңді шын мәнінде «электр дәуірі» деп айтуға болады. Қазақстан өзінің шикізаттық артықшылығын энергетикалық және технологиялық тұрғыдан өрлеу үшін пайдалануға тиіс. Бұл – айрықша маңызды міндет.

Ашығын айтсақ, бұл тұста қордаланған мәселе өте көп.

Білікті энергетик мамандарымыз саусақпен санарлық. Есесіне, энергетика саласындағы түйткілдерге арналған форумдар мен пікірталастар жиі әрі кең ауқымда өткізіледі.

Алайда Қазақстан жыл сайын энергияның елеулі тапшылығымен бетпе-бет келіп жатады. Соның салдарынан, қыс мезгілінде, яғни электр энергиясына сұраныс шарықтайтын кезеңде көрші елдерден қуат көзін қымбат бағамен сатып алуға мәжбүрміз. Ал жаз айларында өзге елдерге энергияны тым төмен бағамен сатамыз.

Осындай құйтырқы әрекет ондаған жылдан бері жалғасып келеді. Маған мұны энергетика саласындағы қалыпты жағдай деп түсіндіріп бағуда.

Кезінде Балқаштағы ЖЭО құрылысының аяқталмай қалуына да осы жайт себеп болды.

Қазір де Түркістан, Қызылорда, Алматы және Екібастұздағы жаңа генерация қуаттарын іске қосу мерзімдері кейінге шегеріліп жатыр.

Қазақстан бүгінде сағатына 123 миллиард киловатт электр энергиясын өндіреді.

Қуат көзінің мұндай көлемі өнеркәсіп пен құрылыс саласын, ауыл шарушылығы кешендерін қарқынды дамытып жатқан, ең бастысы, экономиканы жаппай цифрландыруды, жасанды интеллектіні қоғамның барлық саласына енгізуді және осыған байланысты деректерді өңдеу орталықтарын салуды жоспарлап отырған ел үшін мүлдем жеткіліксіз.

Сондықтан еліміз 2029 жылға қарай қуат көзін артығымен өндіретіндей деңгейге жету керек. Бұл – біздің алдымызда тұрған стратегиялық міндет.

Сол үшін жаңа электр станцияларын салып, қолданыстағы нысандар мен электр желілерін жаңғыртуға тиіспіз.

Сонымен қатар «таза» көмір генерациясын толыққанды дамытып, жаңартылатын қуат көздерін өндіру ісіне, соның ішінде күн электр станцияларын кеңінен қолдануға баса мән беруіміз керек.

Жалпы, Үкімет 2035 жылға дейінгі ұзақ мерзімге арналған бірыңғай энергетикалық теңгерімді қайта қарауға тиіс.

Бұл орайда атом генерациясының маңызы айрықша. Жалпы ұлттық референдумның нәтижесінде елімізде бірнеше атом электр станциясын салу туралы дұрыс шешім қабылданды.

Бұл станцияларды елу жылдан кейін, тіпті, одан арғы уақытта уран шикізатымен қалай қамтамасыз ететінімізді қазірден бастап ойластыруымыз керек.

Қазақстандағы атом электр станцияларының қажеттілігін өтеу үшін уранның алдағы жүз жылға жететін мемлекеттік стратегиялық қорын құру жөніндегі ұсыныс өте орынды. Бұл бастаманы жан-жақты пысықтау қажет деп санаймын.

АЭС құрылысына қатысатын шетелдік серіктестерді Қазақстанда жоғары технологиялық өндіріс орындарын ашуға, ядролық энергетика саласындағы тәжірибесімен бөлісуге, атом энергетикасы саласына қажетті мамандарды даярлауға кеңінен тарту маңызды. Ресей мен Қытай компанияларынан осындай ұсыныстар түсіп жатыр.

Келесі жылы «Балқаш» АЭС-інің құрылысын бастауға болады. Тіпті, бастауымыз қажет деп санаймын. Сондай-ақ, «Мойынқұм» АЭС-інің құрылысын мүмкіндігінше тезірек бастау үшін кешенді ынтымақтастық туралы келісімге қол қойған жөн.

Әрине, келіссөздердің әр тармағы Қазақстанның ұлттық мүддесі тұрғысынан мұқият пысықталып, жан-жақты келісілуі керек.

Жалпы, азаматтық инфрақұрылымды жаппай жаңғырту және қайта құру ісіне бүкіл ел болып кірісетін боламыз.

Дегенмен мұндай маңызды стратегиялық міндетті орындау кезінде тек мемлекеттің ресурсына арқа сүйеуге мүлдем болмайды.

Бұл кәсіпкерлердің белсенділігін төмендетіп, патернализмге (соның ішінде экономикадағы), яғни масылдыққа әкеп соғады. Оның салдары қандай болатыны айтпаса да түсінікті деп ойлаймын.

Үкіметтің алдында ұзақмерзімді қаражат көздерінің барлығын жұмылдыру міндеті тұр.

Мұны заң талаптарын бұзбай әрі мемлекет мүддесіне сай қалай жүзеге асыруға болатынын қаржы қауымдастығымен бірлесіп, жан-жақты ойластырған жөн.

Қабылданатын шешімдер қарапайым қисынға негізделеді: мемлекет қаражаты жеке инвестиция тартуға кепіл болуы керек.

Бұған қоса, еліміздің индустриялық-технологиялық тұрғыдан жедел дамуына қажетті тетіктерді әзірлеу керек.

Қазақстан – минералдар мен шикізатқа бай мемлекет. Бұл – біз үшін стратегиялық жетістік.

Сондықтан геологиялық барлау тәсілдерін түбегейлі өзгерту қажет. Жаңа кен орындарын бұрынғы заманнан қалған әдістермен іздеу оң нәтиже бермейтіні анық. Қазіргі таңда геологияны жоғары технологиялық сала ретінде мойындауымыз керек.

Бізге озық технологиялардың көмегімен еліміздің жер қойнауын толыққанды зерттеп, деректердің ашықтығын және қолжетімді болуын қамтамасыз ету өте маңызды. Жаңа кен орындарын іздеу және барлау үдерісіне жеке қаражатты белсенді тартқан жөн.

Бәріңізге мәлім, қазір айрықша маңызды металдардың рөлі артып келеді. Халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, бізге де осындай металдардың қорын тиімді басқаратын ұлттық жүйе құру қажет.

Аталған жүйеде тау-кен саласындағы жобаларды ұзақмерзімді қаржыландыруға мүмкіндік беретін нақты тетіктер болуға тиіс.

Елімізде осы бағытта жұмыс істеп жатқан кәсіпорындармен оффтейк-келісімшарт жасау арқылы кепілді сұранысты қамтамасыз еткен жөн. Бұл – Үкіметтің алдында тұрған маңызды міндеттің бірі. Осы мәселені кәсіпкерлермен бірлесе талқылап, жыл соңына дейін маған нақты ұсыныс енгізу қажет.

Сондай-ақ сарапшылар мен мамандардың пікіріне сүйенсек, ұлттық түрлі-түсті және сирек кездесетін металдардың қорын қалыптастыру қажеттілігі пайда болып жатыр.

Түпкі мақсат – елімізді жаһандық өндіріс тізбегіне қосу. Экспорттық саясатымыз да осы мақсатқа сай жүргізілуі керек.

Үкімет бұл саладағы дамыған елдермен стратегиялық серіктестік орнатуға тиіс.

Жаңадан ашылған кәсіпорындар жұмыс істеп тұрған жергілікті бизнес нысандарына орынсыз кедергі келтірмеуі керек. Инвесторларды тартқан кезде де осы мәселеге мән беріп, әр аймақты, әр саланы мұқият зерделеген жөн.

Қате шешімдердің салдары қандай теріс нәтижелерге әкеп соқтырғанын көріп отырмыз.

Мәселен, елімізде металл өндіретін Qarmet деген ірі кәсіпорын бар. Соған қарамастан, тағы үш облыста дәл осындай өндіріс орындарын ашу жоспарланған. Осы кәсіпорындардың өнімі нарықтың сұранысына ие бола ма? Бұл сұраққа нақты жауап жоқ сияқты. Сондықтан осындай үйлесімсіз шешімдердің пайдасы күмәнді екеніне дау жоқ.

Мекемеаралық байланысты нығайтпасақ, экономикамыз өз әлеуетін жоғалтып алады. Әрбір аймақ өзінің басымдықтарын айқындап, соған сай жұмыс істеуі керек.

Осы мәселе бойынша Үкіметтің үйлестіру рөлін әлдеқайда күшейту қажет екені анық. Бірақ аймақтар жекелеген салаға немесе кәсіпорынға тәуелді болып қалмауға тиіс. Сондықтан өңірде негізгі саланы дамыта отырып, оның айналасында және ішінде де толыққанды біртұтас жүйе құру маңызды.

Атап айтқанда, білім беру, қолданбалы ғылым, логистика, қызмет көрсету салаларын, сабақтас өндірістерді және технологиялық кәсіпкерлікті дамытқан жөн.

«Халықтық құрылыс» әр аймақта осындай жүйе, яғни қазіргі тілмен айтсақ, экожүйе құруға оң ықпал ететініне сенім бар.

Келесі мәселе. Ауыл шаруашылығының одан әрі қарқынды дамуына барлық күш-жігерімізді салуымыз қажет.

Былтыр бұл сала шамамен 6 пайызға өсіп, агроөнеркәсіп кешенінде өндірілген өнім көлемі 15 триллион теңгеге жетті.

Жеңілдетілген шарттармен қаржыландыру көлемі алдыңғы жылмен салыстырғанда 1 триллион теңгеден 1,5 триллион теңгеге дейін ұлғайды.

Дегенмен бөлінген қаражаттың бір бөлігі күнделікті қажеттіліктер мен айналымдағы қаражатты толықтыру үшін жұмсалып отыр.

Шаруаларға алдағы жұмысын ұзақ мерзімге жоспарлауға мүмкіндік беретін кең ауқымды қаржыландыру жүйесі керек.

Сондықтан Үкімет фермерлерді ұзақ мерзімге арналған инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ету үшін тиімді әрі пәрменді тәсілдерді енгізуі қажет.

«Бәйтерек» холдингі тағам өнеркәсібі саласында жалпы құны 500 миллиард теңгеден асатын әлеуеті зор жобалар тізімін дайындады. Соның бәрін табысты жүзеге асыру үшін қолжетімді әрі жеңілдетілген шарттармен қаржы бөлу мәселесін созбалаңға салмай, сапалы жобаларды дереу жүзеге асыру керек.

Сонымен қатар ауыл шаруашылығы саласын технологиялық тұрғыдан жаңғыртудың сәті келді.

Елімізде шығарылатын технологиялық тұрғыдан сапасы жоғары тракторлар мен комбайндардың санын көбейту қажет. Бұл – өзекті мәселе. Осылайша, біз ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігін арттыра түсеміз.

Өткен аптада Астанада іссапармен болған NVIDIA компаниясының басшысы, жаңа толқындағы ірі кәсіпкер Дженсен Хуанг Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласына жасанды интеллектінің тәсілдерін енгізетін кез келді деп, өз пікірін айтып кетті.

Меніңше, бұл – өте орынды ұсыныс. Оны жедел қарқынмен іске асыруымыз керек.

Еліміз осы белесті ойдағыдай еңсеріп алса, әлемдік ауқымдағы азық-түлік тапшылығы, яғни жаһандық ашаршылық туындаған жағдайда Еуразия азық-түлікпен қамтамасыз ететін негізгі орталық болуы әбден ықтимал екеніне күмән жоқ.

Елімізде ірі су көздеріне жақын орналасқан үлкен аумақты алып жатқан жер алқаптары бар. Сол жерлерді суармалы егіншілікке пайдалану дәстүрлі дақылдардың өнімділігін 2-2,5 есе көбейтуге ықпал етеді.

Жаңа алқаптарды игеру кезінде су үнемдеудің озық тәсілдерін және агрохимиялық технологияларды қолдану аса маңызды. Бірақ елімізде бұл жұмыстың тиімділігі әлі де төмен.

Елімізде су ресурстарының тапшылығын жою үшін жүйелі әрі батыл шаралар қабылдау қажеттігін ерекше атап өткім келеді.

Ең алдымен, суды тиімді және үнемдеп пайдалану қағидаттарының жаппай сақталуын қамтамасыз ету керек. Қазіргі заманда бұл ресурстың мән-маңызы айрықша.

Үкімет пен әкімдіктер суды пайдалануға бақылауды күшейту керек. Түрлі желідегі, сондай-ақ, көлік жуу орындарындағы су шығынын азайтып, ауыз судың жөнсіз пайдаланылуына жол бермеу қажет. Ауыз суды көлік жууға тұтыну – барып тұрған сорақылық. Судың да сұрауы бар.

Менің тапсырмаммен Үкімет су пайдалану саласында ауқымды тарифтік реформаны қолға алды. Оны соңына дейін жеткізу керек.

Суды үнемдеп пайдалану бәріне ортақ міндетті қағида болуға тиіс.

Су ресурстарын түгелдей әрі дұрыс есепке алу үшін цифрлық құралдарды толыққанды пайдалану айрықша маңызды.

Бұл жаңа өндірістерді жоспарлау кезінде мұқият ойластырылған, салмақты шешім қабылдауға мүмкіндік береді.

Сондықтан Үкімет Су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін құру ісін көпке созбай, тез арада аяқтауы керек.

Бұдан бөлек, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу ісін дамытуға баса мән берген жөн. Қазірдің өзінде бұл бағытта табысты жобалар бар.

Мәселен, Қызылорда облысының шаруалары қатаң климатқа қарамастан жүгері мен соя өсіріп, оны өңдеумен айналысады. Ал Түркістан облысында қытай компаниясы суды тиімді пайдаланатын заманауи мақта-тоқыма кластерін құрып жатыр.

Үкімет осындай озық тәжірибелердің ел аумағында кең тарауына жағдай жасап, инвесторларға уақтылы қолдау көрсетуі керек.

Сонымен қатар мұндай заманауи тәсілдерді мал шаруашылығында да жан-жақты пайдаланған дұрыс.

Бүгінде Солтүстік Қазақстан облысының тәжірибесін басшылыққа ала отырып, елімізде 71 тауар-сүт фермасы іске қосылды. Бұл фермаларда жыл сайын 462 мың тоннадан астам сүт өндіріледі.

Ақмола облысында шетелдің озық тәжірибесіне сай ет кластері құрылып жатыр. Осындай жобаларды қолдауға болады, қажетті жағдайда қаражат та бөлу керек.

Өндіру және өңдеу жұмысымен қатар, ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтау және сату жүйесін жетілдірген жөн.

Ірі холдингтерден бастап, шағын шаруа қожалықтарына дейін агрологистика орталықтарының қызметін кедергісіз пайдаланатын мүмкіндік болуға тиіс.

Жалпы, халықтық құрылыс аясында ауыл шаруашылығы инфрақұрылымын дамыту ісіне де баса мән беру керек. Бұл –стратегиялық маңызы бар міндет.

Сондықтан Үкімет пен «Бәйтерек» холдингі бірлесіп, нақты шешімдерді қабылдауы қажет.

Экономиканың негізгі салаларын дамыту үшін өнімді терең өңдеумен айналысатын, еңбек өнімділігін арттыратын жобаларға басымдық берген жөн. Бұл – басты талап.

Әсіресе, ірі инфрақұрылымдық бастамаларға қажетті құрылыс материалдарын, металл конструкцияларын, инженерлік жабдықтарды өз елімізде өндірген жөн. Мұндай жобалар «Халықтық құрылыс» бағдарламасының тірегіне айналуы керек деп санаймын.

Ұлттық қор арқылы импортты қаржыландыруға жол беруге болмайды. Бұл – маңызды талап.

Экономиканың дамуына тың серпін беру үшін озық технологиясы бар, қажетті сараптамалық тәжірибесі және жаһандық нарықтарға шығу мүмкіндігі зор әлемнің жетекші компанияларын, солардың ішінде отандық компанияларды да тартқан жөн.

Инвестицияның тиімділігі жұмыс істей бастаған өндіріс орындарының санымен, сапасымен және оның экономикаға қосқан нақты үлесімен бағалануға тиіс.

Әлемде инвестицияға талас күшейіп келеді. Бәсекеге қабілетті болу үшін жедел шешімдер қабылдап, жылдам әрекет ету қажет.

Бірақ елімізде инвестор тарту және оларды жан-жақты қолдау жүйесінде бірізділік жоқ.

Әрбір мекеме немесе жеке тұлға ойында не бар болса, соны істей береді. Нәтижесінде кешенді көзқарас та, үйлесімділік те, сабырлық та, білім де жетіспейді. Сондықтан инвестиция тарту ісін бір орталықтан басқаруға мүмкіндік беретін тұтас жүйені жетілдіре түсу керек.

Менің ойымша, баяғыдан сөреде жатқан мәселені, яғни инвестициялармен жүйелі түрде айналысатын мекемені анықтау керек.

Себебі қазіргі таңда осы бағытта жүйе жоқ. Бірқатар мемлекеттік мекемеге бірдей құзыреттер берілген. Қазіргі жағдайда бұл тәсілдер заман талабына сай келмейді, әбден ескірген.

Бәлкім, инвестицияға қатысты мәселелермен «Бәйтерек» холдингі белсендірек айналысқаны дұрыс шешім болар. Ал Экономика министрлігі, Сыртқы істер министрлігі инвестицияларға байланысты кейбір құзыретін орындауды жалғастырады.

Тағы бір өзекті мәселе.

Қарқынды дамитын Алатау қаласын салудың маңызы зор екені көпшілікке түсінікті деп ойлаймын. Болашақта бұл қала инвестиция мен кәсіпкерлікке қолайлы орталыққа айналады.

Кез келген халықаралық юрисдикцияның ұзақ уақыт бойы тартымды болуына бірден бір әсер ететін фактор – тиімді сот төрелігі.

Сондықтан Алатау қаласында жоғары сапалы сот төрелігін қамтамасыз ететін жүйе құрған жөн.

Жалпы құқықтың ағылшын үлгісіне сай жұмыс істейтін инвестициялық сот коммерциялық істерді қарайтын болады.

Арнаулы құқықтық режиммен байланысты басқа мәселелердің барлығы Азаматтық сот құзыретіне жатады.

Үкімет «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Конституциялық заңға тиісті түзетулерді 2027 жылғы қаңтар айының соңына дейін Құрылтайдың қарауына ұсынуы керек.

Осы орайда еске сала кететін бір жайт бар. Барша беделді әрі адал кәсіпкерлердің инвестициялық мүддесі ең мықты әрі сенімді құқықтық құжат – Конституциямызбен қорғалған.

Енді шағын және орта бизнес туралы пікірімді айтқым келеді.

Қазір оның жалпы ішкі өнімдегі үлесі 40 пайызға жетті, ал негізгі капиталға тартылған инвестициядағы үлесі 70 пайызға жақындап келе жатыр.

Шағын бизнестің маңыздылығы бәрімізге белгілі, ол көптеген елде экономиканың қозғаушы күші саналады.

Бүгінде бұл саладағы кәсіпкерлердің үштен бірінен астамы саудамен айналысады. Сол себепті шағын бизнес құрылымын әртараптандыруға баса мән беру қажет деп үнемі айтып жүрміз.

Сонымен қатар Үкіметтің алдында орта бизнесті дамыту жөнінде арнайы жоспар әзірлеу міндеті тұр. Құжатта кәсіпорындарды ұзақмерзімді каржыландыру әрі технологиялық тұрғыдан жаңғырту тетіктері көрсетілуі қажет. Орта бизнес өкілдерінің ірі кәсіпорындармен тығыз жұмыс істеп, оларға өз өнімдерін өткізуіне жағдай жасау керек.

Қалай болғанда да, мемлекет экономикамыздағы ең маңызды тапсырыс беруші болып қала береді.

Сондықтан шағын және орта бизнесті мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік компаниялардың сатып алу үдерістеріне қатыстыру тәсілдерін жетілдіріп отыру қажет.

Сатып алынатын тауарлар мен қызметтердің бір бөлігін шағын және орта кәсіпорындардың еншісіне қалдыруға болады.

Бұл ретте өнім жеткізушіге қойылатын талаптарды жұмсарту керек. Кәсіпкерлер үшін тұрақты «ойын ережесі» өте маңызды.

Негізі, мемлекеттік бақылау барынша еркін, еш қысымсыз жүргізіледі. Алайда, бұл жүйе айыппұлдар, жоспардан тыс тексерістер және шотты бұғаттайтын камералдық бақылаулар арқылы кәсіпорындардың жұмысына ықпал етіп отыр.

Мұны жағымды үрдіс деп айту қиын.

Бір қарағанда, биылғы бірінші жартыжылдықта жеке кәсіпкерлер жасаған заң бұзушылықтар саны 34 пайыз қысқарған. Дегенмен, айыппұл сомасы шамамен 11 пайызға ұлғайған, ал жоспардан тыс тексерістер ондаған есе көбейген.

Бизнеске «кедергі келтірмеудің» өзі үлкен көмек екенін іскерлік белсенділікке қатысты жүргізілген талдау анық көрсетіп отыр.

Бұл орайда микро және шағын бизнесті тексеруге 2020-2023 жылдарда жарияланған мораторийдің пайдалы тәжірибесіне қайта жүгінуге болады. Бұл тәжірибе өз тиімділігін көрсетті.

Құрылтай депутаттарына Үкіметпен бірге 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап кезекті үш жылдық мораторий енгізудің қаншалықты орынды екенін талқыға салуды ұсынамын. Бұл ретте бұған дейінгі мораторийдің артықшылықтары мен кемшіліктері түгел ескерілуі керек.

Аталған қадамды бақылау-қадағалау жүйесін толық өзгертіп, реттеудің цифрлық моделіне көшуге арналған стратегиялық үзіліс деп қарастырған жөн.

Сонымен қатар экономикалық баптар бойынша қылмыстық қудалауға ұшыраған кәсіпкерлерден түсетін шағым толастаған жоқ.

Сондықтан экономикалық құқықбұзушылықтарды қылмыстық сипаттан арылтып, ізгілендіру шараларын қабылдаған жөн.

Кәсіпкерлерге, әсіресе, шағын және орта бизнеске тең мүмкіндік беріп, әділ бәсекеге жол ашу қажет. Кей жағдайда осы талап сақталмайды.

Оған дәлел: қазірдің өзінде өндірушілер, әсіресе азық-түлік саласындағы кәсіпорындар бірқатар қиындыққа тап болуда. Тіпті, әдейі жасалған кедергілер де бар.

Мысалы, импорттық тауарлардың құны қолдан төмендетіліп отыр. Ал отандық өнімдердің ішкі нарыққа шығу жолы әдейі шектеліп жатады. Шынын айтқанда, бұл – жемқорлық. Сондықтан осындай қитұрқы әрекеттерді тоқтату керек.

Мұндай ахуал еліміздің компаниялары мен тауарларының бәсекеге қабілетін едәуір әлсіретіп жіберетіні сөзсіз.

Осындай іс-қимылдарға қатаң тосқауыл қоймасақ, экономикамызға зиян болатыны айдан анық. Басқаша айтсақ, бизнесті қорғау – ұлттық экономиканың дербестігін нығайту деген сөз. Ал бизнеске қолдан заңсыз тосқауыл жасау, бұл – мемлекетке қарсы жасалған қылмыс деп айтсақ артық болмас.

Сондықтан кәсіпкерлерді қолдау тетіктерін жетілдіру, яғни нығайту қажет. Бұл жұмысты сауда бірлестіктері аясында жүргізуге де болады.

Келесі. Қазақстан цифрлық экономика құруға міндетті. Онсыз болмайды.

Біз өз мүмкіндіктерімізді дұрыс әрі шынайы бағамдап, жаңа технологиялар ұсынатын жақсы дүниенің бәрін халық игілігіне пайдалануға тиіспіз.

Digital Qazaqstan кешенді стратегиясын іске асыру үшін негізгі инфрақұрылым салу ісі басталып кетті.

Екі суперкомпьютер іске қосылды. Жыл соңына дейін үшінші қуатты компьютер пайдалануға беріледі.

Каспий теңізінің табаны арқылы талшықты-оптикалық байланыс желісін жүргізу жұмысы аяқталды. Деректерді өңдейтін орталықтар салынып жатыр.

Бұл – елімізді цифрлық жаңғырту жолында атқарылған жұмыстардың бір бөлігі. Біз жаңа технологиялық даму кезеңіне апаратын ұзақ әрі үлкен жолдың басында тұрмыз.

Уақыт талабына сай болу үшін нақты нәтижелерге қол жеткізу маңызды. Осыған басымдық беру қажет.

Дегенмен, әзірге нақты іске қарағанда құрғақ сөз көп. Цифрландыру ісі қолданыстағы үдерістерді автоматтандырудан ары аса алмай отыр.

Цифрландыру қымбат бағдарламалық өнімдерді сатып алумен шектелмеуге тиіс. Ең алдымен, оның пайдасын толық түсінуіміз керек.

Шын мәнінде, біз жасанды интеллектіні коммерцияландыру, активтерді токендеу, блокчейнтехнологиялары мен цифрлық платформалар экожүйелерін дамыту жұмысын енді ғана бастадық.

Экономикада цифрландыруды іс жүзінде қолдануға бағытталған нақты шаралар бағдарламасын әзірлеу қажет.

Қазіргі таңда миллиондаған азамат маркетплейстерді, тамақ жеткізу және такси шақыру қызметтерін, басқа да көптеген қызметтерді, соның ішінде озық елдердің көбіне үлгі болып отырған Қазақстандағы банктердің қызметтерін күнделікті пайдаланып жүр. Бірақ, мұнымен шектелмей, алға қадам басу керек.

Елімізде жоғары өнімді цифрлық экономиканы дамытуға тың серпін беру үшін қажетті нәрсенің бәрі бар.

Жастарымыз білімді әрі жасампаз. Интернет қолжетімді. Озық цифрлық инфрақұрылым құрылды.

Бүгінде кез келген азамат үйінен шықпай-ақ бірнеше минуттың ішінде банк есепшотын аша алады. Бөліп төлеуді рәсімдеп, тауар сатып алу үшін де сыртқа шығудың қажеті жоқ.

Цифрландырудың келесі кезеңінде қолжетімділікті қамтамасыз етуден мүмкіндіктер аясын кеңейтуге көшуіміз керек.

Парадигманы өзгертіп, алдымызда тұрған міндеттерге мүлде басқа қырынан қарауға тиіспіз.

Біздің мақсатымыз – шын мәнінде халықтық цифрлық экономика құру.

Интернет қоғамдық санада тұтыну мен көңіл көтерудің ғана емес, жасампаздық пен еңбектің виртуалды аумағына айналуы керек.

Смартфондар азаматтарымыз үшін уақытты зая өткізетін қымбат ойыншық емес, тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік беретін құралға айналуға тиіс.

Үкімет жыл соңына дейін цифрлық форматта жұмыспен қамтудың жеңілдетілген құқықтық режимін қалыптастырады.

Халықтық цифрлық экономика құру үшін адамдардың мүмкіндіктері тұрғылықты жеріне тәуелді болмауы өте маңызды.

Азаматтарымыз ауылда немесе қалада тұрса да, смартфон арқылы заңды табыс табуды үйренуге тиіс.

Кәсіпкерлікті қолдауға арналған қазіргі шараларды жекеменшік маркетплейстердің, банктердің, логистикалық компаниялар мен цифрлық сервистердің мүмкіндіктерімен ұштастыру міндеті тұр.

Несие беру мен субсидиялаудан бөлек, өнім өндіруге және оны сатуға арналған қосымша құралдар қажет.

Келесі жылы Үкімет бизнес қауымдастығымен бірлесіп, бірқатар өңірде цифрлық дамуға қатысты пилоттық жобаларды іске қосуы керек. Мұндай қадам ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілерге өз тауарын өткізу ісін жолға қоюға көмектеседі.

Табысты тәжірибелерді барлық аймақта кеңінен таратқан жөн.

Активтерді токендеу, яғни оларды цифрлық ортаға көшіру ісін толық жүзеге асыру керек.

Бұл қадам азаматтарға компаниялар мен түрлі нысандардың меншік иесінің бірі болуына, ал кәсіпкерлерге артық делдалсыз тікелей капитал тартуға мүмкіндік береді.

Халықтық цифрлық экономика құрудың стратегиялық мақсаты – әрбір азаматтың әл-ауқатын арттыру үшін заманауи технологиялардың мүмкіндіктерін пайдалану.

Биыл Цифрландыру және жасанды интеллект жылы аясында біз озық әрі технологиялық тұрғыдан дамыған мемлекет құру ісіне серпін бердік.

Енді бұл жұмысты әрі қарай жүйелі жалғастырып, жасанды интеллектіге негізделген цифрлық экономика құруымыз қажет. Үкімет, ұлттық компаниялар, креативті индустрия секторы осы үдеріске белсенді атсалысуға тиіс.

Бұл – жаңа дәуірдің талаптарына толық сай келетін аса маңызды жалпыұлттық міндет. Болашақтың экономикасын құру үшін таптаурын түсініктер мен ескірген тәсілдерден біржола арылуымыз қажет.

Қоғам дамуының мүлде жаңа негізін қалыптастыруымыз керек. Шын мәнінде, мұны озық технологиялар заманында өскелең ұрпақтың лайықты өмір сүруіне жол ашатын ұзақ мерзімге арналған жалпыұлттық миссия деуге болады.

Цифрлық дәуір қаншалықты күрделі, қиын, тіпті қауіп-қатерге толы болса да, біздің мақсат-мұратымыз өзгермейді.

Бұл – жаңа тұрпатты мемлекет құру, жаңғыру мен жаңару жолынан айнымау.

Сондықтан мен келесі жылды Жалпыхалықтық ауқымды құрылыс жылы деп жариялауды ұсынамын.

Жоғарыда айтқанымдай, осы жылдың аясында әр облыс орталығында, аудандарда, тіпті елді мекендерде азаматтық инфрақұрылым нысандарын салуға және жөндеуге белсенді түрде кірісеміз.

Жолдар, әуежайлар, вокзалдар, денсаулық сақтау мекемелері, соның ішінде ерекше қажеттілігі бар балаларға арналған оңалту орталықтарының құрылысын бастаймыз.

Сондай-ақ барлық аймақта шығармашылық үйлері, спорт кешендері, кітапханалар және ғылыми орталықтар бой көтеруі керек. Әрине, тұрғын үй салу да маңызды міндет болып қала береді.

Біз ауқымды құрылысты қарқынды жүргіземіз. Бұл – халқымыздың жасанды интеллект дәуіріне беретін ортақ жауабы.

Конституцияда халықтың әл-ауқатын арттыру мемлекеттің стратегиялық басымдығы ретінде айқындалды. Осы бастамалардың барлығы ел игілігі, әсіресе өскелең ұрпақтың қамы үшін қолға алынып отырғанын тағы да баса айтқым келеді.

Келесі өте маңызды міндет – мемлекеттік басқару ісінің сапасын толықтай жақсарту.

Инфрақұрылымды жаңғырту, жаппай цифрландыру және индустрия саласын дамыту үшін бюджеттен қомақты қаржы бөлініп жатыр. Жеке инвестиция да тартылуда.

Осы орайда, мына мәселеге назар аударғым келеді. Ауқымды құрылыс аясындағы жобаларды мұқият іріктеу, сенімді компаниялармен жұмыс істеу және бастаманы жүзеге асырудың әр кезеңін жіті бақылау өте маңызды.

Мемлекеттік аппарат осы міндетті кәсіби тұрғыдан мүлтіксіз орындауға дайын болуы керек.

Бұдан бөлек, макроэкономикалық саясатты мұқият ойластырып жүргізген жөн.

Соңғы жылдары Үкімет бюджет пен салық жүйесін толығымен қайта қарады.

Бірақ мемлекеттік саясаттың тиімділігі, ең алдымен, азаматтардың әл-ауқатына, экономикалық белсенділігіне қарап бағаланады.

Сондықтан біз үшін ең маңызды мақсат – халықтың табысын ұлғайту. Ол үшін бірінші кезекте инфляциямен жүйелі түрде күресу қажет.

Инфляция, бейнелеп айтқанда, азаматтарымыздың тұрмысын күннен күнге тұралататын қауіпті кесел.

Бағаның өсу қарқыны біршама бәсеңдеді. Дегенмен инфляция деңгейі әлі де жоғары.

Сондықтан, ең алдымен, Үкімет пен Ұлттық банк бірлесіп, үйлесімді жұмыс істеуі керек. Инфляцияны тежеп, төмендету қажет. Бұл – аса маңызды міндет.

Үкімет бюджет және салық саясатын барынша байыпты жүргізуі қажет. Сондай-ақ экономиканың өндірістік әлеуетін күшейтіп, бизнестің өнімділігін арттыру үшін қолайлы жағдай жасау керек.

Қаржы нарығын реттеуші мекемелер де өз міндеттерін сапалы әрі тиімді орындауға тиіс.

Бүгінде Қазақстанның қаржы жүйесі айтарлықтай орнықты деңгейде. Оған дәлел: еліміздегі банктердің активі 75 триллион теңгеден (яғни 150 миллиард доллардан) асты.

Депозиттердің көлемі рекордтық көрсеткішке, нақты айтқанда, 52 триллион теңгеге, яғни 105 миллиард долларға жетті.

Салымдардың 78 пайызы ұлттық валютада сақталған. Бұл ұлттық теңгенің құндылығы арта түскенін көрсетеді.

Ендігі маңызды міндет – жинақталған қаржы ресурстарын экономиканың нақты секторын дамытуға тиімді пайдалану.

Осыған орай, Ұлттық банкке баға мен қаржы тұрақтылығын қамтамасыз етумен қатар, экономиканы дамытуға жол ашатын бастамаларды жүзеге асыруға да атсалысатын кез келді.

Экономикамыз ұзақмерзімді қаржыландыруды қажет етеді. Оны толық өтеуге бюджет пен даму институттарының қауқары жетпейді.

Банктер бизнесті инвестициялық кредиттеуге барынша атсалысуға тиіс. Бұл – олардың негізгі миссиясы.

Ол үшін қажетті жағдай жасалуға тиіс, соның ішінде банк жүйесіндегі кәдеге жаратылмай жатқан бос қаржыны тиімді реттеу жолдарын ойлап табуға болады. Ал мұндай қаржы бар, әрі өте көп.

Пайдасыз пікірталасқа уақытымыз жоқ. Елді дамудың даңғыл жолына салатын шешімдер қажет.

Экономиканың басты салаларын ұзақмерзімді кредиттеудің жаңа тәсілдерін іске қосқан жөн. Бұған банктер, даму институттары, халықаралық қаржы ұйымдары және басқа да қаржы көздерін тарту керек.

Капитал нарығының мүмкіндіктерін айтарлықтай кеңейту міндеті тұр.

Сол себепті жеке кәсіпорындарды биржа құралдарын белсенді қолдануға ынталандыру маңызды.

Аса өзекті міндеттің бірі – қосымша қаржы тарту және инвестициялық тәртіпті күшейту.

Әзірленіп жатқан Капитал нарығы туралы заңда нақты тетіктер қарастырылуы қажет.

Әсіресе, ұлттық бірыңғай қаржы экожүйесін қалыптастыруға ден қойған абзал.

Қазақстан қор биржасы, «Астана» халықаралық қаржы орталығы және Alatau City жақын серіктес ретінде жұмыс істеуге тиіс.

Ұлттық банк пен Үкімет Қазақстанның қаржы нарығын дамытудың бірыңғай стратегиясын әзірлеуі керек.

Макроэкономикалық тұрақтылықты ұзақ мерзімге қамтамасыз етудің тағы бір жолы – бюджет саясатын реттеу.

Былтыр қабылданған Бюджет кодексі мемлекет қаражатын тиімді басқаруға және қаржылық тәртіпті күшейтуге мүмкіндік берді.

Дегенмен шығындардың жыл санап көбейіп бара жатқанын ескерген жөн. Сол себепті қазына қаржысын жоспарлау және басқару сапасын одан әрі арттыру қажет.

Орынсыз, тиімсіз шығындардың алдын алу үшін жасанды интеллект технологиясының мүмкіндігін пайдаланған дұрыс. Сондай-ақ мемлекеттік қазына жүйесін толыққанды цифрландыру жұмысын аяқтау керек. Бюджет қаражатын басқарудың ортақ әдіс-тәсілдерге негізделген жүйесін құру қажет.

Үкімет пен Ұлттық банктен нақты ұсыныстар күтемін.

Келесі басымдық – салық саясатын жетілдіру.

Жаңа Салық кодексі бүкіл жүйені кешенді түрде қайта жаңғыртуға негіз қалады.

Бірақ мұндай ауқымды реформа жолында күтпеген мәселелер міндетті түрде шығады. Оны алдын ала болжау оңай емес.

Соның салдарынан жекелеген нормаларды қолдану кезінде бизнес түрлі қиындықтарға тап болып отыр.

Салық кодексі қатып қалған қағида не қасиетті кітап сөзі емес. Заң өмірдің шындығынан алшақ кетпеуге тиіс.

Сондықтан қайшылықтарды жойып, екіұшты түсіндірілген нормалардан арылу керек. Кәсіпкерлерге салмақ түсіретін артық жүктемені азайтып, сыңаржақ тұстарын алып тастаған жөн.

Салық жүйесі бизнестің дамуға деген ынтасына бөгет болмауы керек. Сондай-ақ инвестиция тартуға және жұмыс орындарын ашуға кедергі келтірмегені дұрыс.

Сондықтан Үкіметке бизнес өкілдерінің пікіріне құлақ асып, салық заңнамасына енгізілетін нақты өзгерістер легін әзірлеуді тапсырамын.

Кәсіпкерлердің жұмыс істеу қағидаларын өзгерте бермеу үшін бұл істі барынша байыппен жүргізу керек.

Біздің заңнамамыз тым көлемді әрі күрделі, сондықтан оны түсіну қиын. Осы мәселе кәсіпкерлердің бас ауруына айналып отыр.

Салық салудағы әділеттілік мәселесіне арнайы тоқталғым келеді.

Бай-бағландарға арналған жоғары салық мөлшерлемесін енгізу мәселесін талқылайтын кез келді деп санаймын.

Тағы да атап өтемін. Ешкім заңды түрде тапқан активке қандай да бір жолмен шектеу қойғалы жатқан жоқ. Бұл Конституция талаптарына қайшы болар еді.

Әңгіме әділеттілік туралы, яғни әр азаматтың ел дамуына лайықты, адал үлес қосуы жөнінде болып отыр.

Үкімет пен Құрылтай осы мәселені зерделеп, тиісті ұсыныстарын беруі қажет.

Әділ салық салу ашықтықты, яғни жаппай цифрландыруды талап етеді.

Салық түсімін арттырып, көлеңкелі экономика мен жемқорлық сын-қатерлерін азайту үшін озық технологияларды, соның ішінде жасанды интеллектіні пайдалану қажет.

Қазіргі жағдайда инновацияларды табысты енгізіп, экономиканың бәсекеге қабілетін арттыру ісінде құқық жүйесі айрықша рөл атқарады.

Қолданыстағы Азаматтық кодекс өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдарында қабылданды.

Кодекс өзінің тарихи миссиясын толық атқарып шықты десек, артық болмайды.

Бұл құжат нарықтық экономиканың негізгі институттарын құруға жол ашты, меншікті қорғау қағидатын бекітті.

Бұған қоса, жаңа тарихи дәуірдегі азаматтық қатынастардың құқықтық негізін қалыптастырды. Дегенмен қанша жерден сапалы болса да, бұл Азаматтық кодекс өтпелі кезеңдегі экономика үшін әзірленді.

Сол кезде озық технологиялардың заты түгіл, аты да жоқ болатын. Әрине, соңғы 30 жыл ішінде бүкіл әлем, соның ішінде еліміз де түбегейлі өзгерді.

Осының бәрін ескере отырып, болашақтың экономикасына байыппен көшуге құқықтық негіз болатын жаңа Азаматтық кодекс қабылдау қажет деп санаймын.

Бұл кәсіпкерлердің, инвесторлардың және азаматтардың алаңсыз жұмыс жүргізуі үшін құқықтық тұрақтылықты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Құрылтай депутаттары Үкіметпен бірлесе отырып, осы маңызды құжатты әзірлеуге тез арада кіріскені жөн.

Құрылтай жаңа Азаматтық кодексті келесі жылдың аяғына дейін қабылдаса жөн болар.

«Халықтық құрылысқа» қажеттілік экономикалық міндеттерден ғана туындаған жоқ. Түрлі салада қордаланған құрылымдық теңгерімсіздік осыған алып келді.

Халық саны мен ішкі көші-қонның өсуі бұған дейін әупірімдеп жұмыс істеп тұрған әлеуметтік нысандарға шектен тыс салмақ түсіреді.

Бұл кеше ғана пайда болған түйткіл емес.

Өткен онжылдықтарда әлеуметтік көмекті шамадан тыс көбейту есебінен мемлекеттік басқарудағы қателіктер мен кемшіліктерді жасырып-жабу, яғни азаматтардың көңілін табу қалыпты дүниеге айналды.

Мемлекет ресурсы желге ұшты, тіпті жағдайы жақсы отбасылар да жәрдемақы алды. Осы кезде мектептер мен ауруханалар тапшылығы ұдайы ұлғайып отырды.

Бұл қоғамда патернализм мен масылдық көңіл-күйдің күшеюіне түрткі болды. Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінде ашықтан ашық тонау және сыбайлас жемқорлық белең алды.

Негізсіз жеңілдіктер мен жәрдемақылардың тым көптігі – институционалдық шалағайлықтың, керек десеңіз, мемлекеттік аппараттың әлсіздігінің белгісі. Бұл – елдің жарқын келешегін қамтамасыз ету ісінде көрегенділік жетіспейді деген сөз. Мұны түсінген абзал.

Адамдарға бюджет қаражаты есебінен қамқорсынған сыңай таныту – барып тұрған популизм. Осының салдарынан халық мүддесіне қарсы, елдің орнықты дамуына тұсау болатын түрлі алаяқтық істер бүркемеленіп келді.

Бүгінін ғана ойлайтын адамдардың түсінігі осындай болады. Олар стратегиялық және мемлекеттік көзқарас тұрғысынан пайымдай алмайды.

Сондықтан әлеуметтік саясатты түбегейлі қайта қарап, уақытша түйткілдерді реттеуден гөрі стратегиялық мақсаттарға жетуге баса мән беру қажет.

Қайталап айтамын: мемлекеттік көмек шын мұқтаж адамдарға ғана берілуге тиіс. Үкіметтің алдында тұрған басты міндеттің бірі – осы.

Жалпы, бұл салада өзекті мәселелер аз емес, соған байланысты Үкімет өз ұсынысын, шешімдерін беруде.

Қазір қоғамда осы мәселелер бойынша қызу талқы жүріп жатыр. Азаматтар өздерін алаңдатқан мәселелерді ашық айтуда.

Сондықтан бұл күрделі мәселені «өгізді өлтірмей, арбаны сындырмай», байыппен, салмақты көзқараспен шешу қажет. Артық қыламын деп, тыртық қылуға мүлдем болмайды.

Кез келген реформа терең сарапталып, мұқият зерттеліп, азаматтардың жағдайын мейлінше ескере отырып жүргізілуге тиіс.

Әлеуметтік көмектің жаңа тәсілдерін, соған қатысты ақпараттық жүйелердің қызметін алдын ала мұқият тексерістен өткізу қажет. Ең дұрысы, ондай жобаларды әуелі пилоттық режимде іске қосып, тиімділігі расталған соң ғана кең ауқымда қолдану керек.

Түптеп келгенде, әлеуметтік мемлекет дегеніміз – азаматтарды әлеуметтік төлемдерге тәуелді ету емес, бұл, ең алдымен, халықтың тұрмыс сапасын, әл-ауқатын арттыру деген сөз.

Сондықтан біз адам капиталының сапасын жақсартуға және өскелең ұрпақтың жан-жақты дамуына қолайлы жағдай жасауға баса мән беріп отырмыз.

Қазақстанда жеті миллионға жуық бала бар. Бұл – халқымыздың 34 пайызы. Жыл сайын 330 мыңнан астам сәби дүниеге келеді.

Елімізде халық саны қарқынды өсуде. Сондықтан денсаулық сақтау инфрақұрылымын жүйелі әрі жедел дамыту – өте маңызды міндет.

Біз ауқымды құрылыстың алғашқы кезеңінде еліміз бойынша сегіз заманауи перинаталды орталық салуды жоспарлап отырмыз.

Бұдан басқа, Атырау, Ақтөбе, Алматы, Шымкент, Қаскелең, Семей, Ақтау қалаларында жеті көпбейінді балалар ауруханасы, Астанада тағы екі медициналық нысан бой көтереді.

Аталған жұмысқа бюджет қаражатымен қатар, жеке капиталды кеңінен тартқан жөн.

Қолға алынған мемлекет пен жекеменшік серіктестігі жобаларын сәтті жүзеге асыру қажет. Мұндай серіктестік түрі әлеуметтік инфрақұрылымға салынатын жеке инвестиция көлемін ұлғайтуға көмектеседі.

Ең бастысы, тиісті рәсімдерді негізсіз созбай, шешімдерді тез қабылдау керек.

Сондай-ақ біз алғашқы медициналық-санитарлық көмек жүйесін жаңғырту ісіне ерекше мән береміз.

Осы тұрғыдан алғанда, жалпы практика дәрігерлерінің өкілеттігін кеңейтіп, бұл жүйені қаржыландыру көлемін кезең-кезеңімен ұлғайту маңызды.

Үкіметке келер жылдың 1 қаңтарынан бастап осы бағытта жұмыс істейтін учаскелік қызмет мамандарының жалақысын үздіксіз еңбек өтіліне қарай 40 пайызға дейін арттыруды тапсырамын. Бұл 77 мыңнан астам маманның табысын өсіруге мүмкіндік береді.

Сонымен қатар біз жалақының ең төменгі мөлшерін кезең-кезеңімен көбейте береміз. Мен Үкіметке ең төменгі жалақы мөлшерін 85 мыңнан 110 мың теңгеге дейін көтеруді тапсырамын.

Осы міндет келесі жылдың 1 қаңтарынан бастап іске асырылуға тиіс. Бұл 1,8 миллион адамның, соның ішінде бюджеттен жалақы алатын 370 мыңнан астам қызметкердің табысын арттыруға ықпал етеді.

Тағы бір өзекті тақырып. Инклюзивті білім беру мәселесіне айрықша назар аударған жөн.

Бүгінде Қазақстанда инклюзивті білім алуға тиіс 237 мыңнан астам бала бар.

Өкінішке қарай, соңғы жылдарда ерекше қажеттілігі бар балалардың саны арта түсуде. Сондықтан Үкімет әкімдермен бірлесіп, осы салаға қатысты инфрақұрылымды дамытуға тиіс. Ауқымды құрылысты жүргізу кезінде бұл бағыт назардан тыс қалмауы қажет.

Маман тапшылығын азайту және ерекше қажеттілігі бар балалардың диагнозын ерте жастан анықтау жұмысы да жүйелі түрде жүргізілуі керек. Осы жұмысқа «Қазақстан халқына» қоры белсенді атсалысқаны жөн.

Тағы бір мәселе. Қоғамда оқу-ағарту саласындағы реформаларға қатысты түйткілдер көп талқыланып жүр.

Жалпы, әр өзгеріс мұғалімнің жұмысын жеңілдетуге, оның қызметіндегі артық жүктемені азайтуға бағытталуы керек.

Іс жүзінде бұл міндет толық орындалмай жатқаны жасырын емес. Бұрын қағазбастылық көп еді. Енді оның орнын түрлі платформаларға, цифрлық жүйелерге енгізілуге тиіс есептер басып отыр.

Ұстаздың негізгі миссиясы – балаға сапалы білім беру, яғни сауатты, саналы ұрпақ тәрбиелеу. Бұл міндеттерді орындауға кедергі келтіретін басы артық жұмысты доғару керек.

Біз мұғалімдердің абырой-беделін қорғауымыз қажет. Соңғы уақытта мектептерде оқушылар ұстаздарына дөрекі сөйлеп, тіпті, күш қолданатын жағдайлар да аз емес. Мұндай кезде көбінесе мектеп әкімшілігі де мұғалімге қысым көрсетіп жатады. Бұл – дұрыс емес.

Әр мәселе мұқият әрі жан-жақты қаралуға тиіс. Кез келген жағдайға отбасы да, оқушы да, ұстаз да, мектеп те – бәрі де бірдей жауапкершілікпен қарауы керек.

Оқу-ағарту министрлігі бұл жұмысты жіті назарда ұстауы қажет.

Құрметті Құрылтай депутаттары және Үкімет мүшелері!

Мен бұған дейін де айтқанымдай, еліміз жаңа тарихи кезеңге қадам басты.

Осындай бетбұрысты сәтте ұлттық жоспарымыз бен стратегиямыздың бәрін қайта зерделеуіміз керек.

Біз Тәуелсіздігіміздің келесі мерейлі белесіне қандай нәтижемен жететінімізді анық түсінуіміз қажет.

Алдымыздағы мақсаттарды нақты белгілеу арқылы біз бүгінгі міндеттер мен басымдықтарды айқындаймыз, дербес стратегиялық бағдарымызды берік ұстанып, жасампаз жоспарларды жүзеге асырамыз.

Сондықтан, Президент Әкімшілігі Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігімен бірлесіп, бір жылдың ішінде еліміздің ұзақмерзімді дамуының кешенді бағдарын айқындайтын құжат әзірлеуі керек.

Бұл жұмысқа ғылыми-зерттеу орталықтарын, соның ішінде Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтын кеңінен тартқан жөн. Осынау маңызды құжатқа депутаттар да елеулі үлес қоса алады деп ойлаймын.

Бірақ бұл ауқымды жұмысты мемлекеттік басқару жүйесін реформалау ісінен бастауымыз керек.

Конституция заңды күшіне енген соң еліміздің саяси жүйесі толық жаңғырды. Осыған байланысты мемлекеттік мекемелер алдында тұрған міндеттер де күрделене түсті.

Қазір билік жүйесін дамытудың жаңа стратегиясына сәйкес осы саланы түбегейлі реформалау қажеттігі туындап отыр.

Бұл үдерісте тұтас мемлекеттік аппараттың және әрбір мемлекеттік қызметшінің жұмыс тиімділігін арттыру маңызды міндет болуға тиіс.

Ең алдымен, Үкіметтен бастап ауыл әкімдеріне дейінгі барлық деңгейдегі басқару құрылымын қайта қарау қажет.

Билік жүйесі цифрландыру дәуірінің талаптарына сай жұмыс істеп, жасанды интеллектінің мүмкіндіктерін тиімді пайдалана білуі керек.

Мемлекеттік мекемелерді ұтымды бастама көтеруге, дербес шешім қабылдауға ынталандыру қажет.

Әрбір мекеме өз өкілеттігімен қатар, тұтас мемлекеттік аппараттың қалай жұмыс істейтінін нақты білуге тиіс.

Жасанды интеллектінің көмегімен қайталанатын міндеттерді, басқару жүйесіндегі қарама-қайшылықтарды жою керек.

Мемлекеттік аппарат қағазбастылықтан толық және біржола арылуы қажет. Шешім қабылдауға, яғни дамуға кедергі келтіретін барлық рәсімді қысқарту керек.

Мемлекеттік қызметшілер кәсіби білікті, озық маман болуға тиіс. Өкінішке қарай, әзірге мұндай деңгейге жеттік деп айту қиын.

Сондықтан мемлекеттік қызметшілерге арналған жаңа әдеп қағидаттарын әзірлеген жөн. Мемлекеттік қызметші, ең алдымен, Конституция талаптарын басшылыққа алып, Отанына және халқына адал қызмет етуге тиіс. Бұл жерде жекелеген өзгерістер туралы сөз болып отырған жоқ.

Бізге шынайы реформа қажет. Көзбояушылыққа жол беруге болмайды. Бұл – құқықтық және қаржылық шаралар қабылдауды талап ететін аса күрделі үдеріс.

Президент Әкімшілігі 2027 жылдың 1 маусымына дейін мемлекеттік басқару жүйесін реформалауға қатысты кешенді жоспар ұсынуы керек. Бір сөзбен айтқанда, мемлекеттік басқару жүйесін цифрлық технология мен жасанды интеллектіге негізделген жаңа экономикаға бейімдеп, жаңғырту қажет.

Біздің басты мақсатымыз – Әділетті, Күшті, Таза, Озық Қазақстанды құру.

Қазір мол мүмкіндіктердің дәуірі туды. Бұл дәуірдің орасан зор қауіп-қатерлері де бар.

Дәл осындай жауапты кезеңдерде ұлттың мінезі айқын көрінеді.

Енжарлық пен бейқамдық танытқан ел тарихта жеңімпаз ұлт болмайтыны анық.

Замананың сын-қатеріне төтеп берудің бірден бір жолы – стратегиялық тұрғыда бір қадам алда жүріп жұмыс істеу, сол арқылы Қазақстанның болашақ келбетін қалыптастыру.

Әйтпесе, үнемі көштің соңында жүруге мәжбүр боламыз.

Мемлекет дамуының ең жоғары өлшемі саналатын да, барлық реформаның игілігін көретін де (қазіргі тілмен айтқанда бенефициарлары) – біздің азаматтарымыз.

Сондықтан менің стратегиялық бағдарымның өзегінде әділдік идеясы тұр.

Жаңа тарихи кезеңге қадам баса отырып, біз барлық азаматтық инфрақұрылымды салу және жаңғырту ісіне кірісіп жатырмыз.

Алдағы бірнеше жылда барлық аймақта қарқынды құрылыс жүргізіледі.

Бұған дейін айтқанымдай, біз жаңа автожолдар, өнеркәсіп және энергетика нысандарын, темір жолдар, көпірлер, инженерлік желілер, гидротехникалық нысандар, мектептер, ауруханалар, спорт кешендерін және мәдениет ошақтарын саламыз.

Заманауи инфрақұрылымдарды салу ісі ондаған жаңа өндіріс орындарын ашуға ықпал етіп, ең бастысы халықтық цифрлық экономиканы дамытуға мүмкіндік береді.

Осылайша, біз темірдей тәртіптің, жоғары жауапкершіліктің және қажырлы еңбектің арқасында көп ұзамай ауылдарымыз бен қалаларымыздың келбетін түбегейлі өзгертеміз. Ортақ мекеніміз – Қазақстан Республикасын бұдан да қуатты, бұдан да тартымды елге айналдырамыз.

Біз «Заң мен Тәртіп» қағидатына бағына отырып, адал еңбек ету арқылы көздеген мақсаттарымызға міндетті түрде қол жеткіземіз және келер ұрпаққа лайықты мұра қалдырамыз.

Бұған дейін бірнеше мәрте айттым, тағы да қайталаймын: бұрын-соңды болмаған жаһандық сын-қатерлер кезеңінде елдің бірлігі мен қоғамның әлеуметтік тұғырын барынша нығайта түсуіміз қажет.

Біз сонда ғана стратегиялық міндеттерімізді толық орындай аламыз.

Осы жолмен жүрсек, Қазақстан әлемдік өркениет көшінің алдыңғы шебінен лайықты орын алатынына кәміл сенемін.

Жалпы, кез келген реформаны іске асыру үшін заңдарды жетілдіру, саяси институттарды нығайту жеткіліксіз. Ең алдымен, сана жаңғыруға тиіс. Еліміз орнықты дамуы үшін қоғамда жаңа этика орнығуы қажет. «Адал азамат» идеологиясы өміріміздің ажырамас бөлігіне айналуы керек.

«Әрекет түбі – берекет» деген халқымыз. Сондықтан мейлінше ширақ болып, отаншыл азамат екенімізді жасампаз істермен көрсету аса маңызды.

Ал отаншыл болу – заңды құрметтеу, тәртіпке бағыну, ел игілігі үшін табанды еңбек ету деген сөз. Заңға құрметпен қарайтын адам табысты болады.

Мен Қазақстан әрбір азаматтың дамуына жол ашатын, жалпыға бірдей мүмкіндік беретін, бірлігі бекем, Әділетті әрі Өркениетті мемлекет болуын тілеймін. Аталған мақсатқа жету үшін бар күш-жігерімді салып келемін және алдағы уақытта да солай болады.

Қазіргі заманның басты қуаты – білім мен ғылымда, озық инновацияларда. Жаңа технологияларды, жасанды интеллектіні терең меңгерген ел дамиды. Мемлекетімізге мықты ғалымдар, кәсіби инженерлер, ұлағатты ұстаздар мен білікті дәрігерлер әрқашанда керек болады.

Мен ұлтымыздың көшін алға бастай алатын отаншыл азаматтарға зор үмітпен қараймын.

Қадірлі қауым!

Бүгін мен елімізде жасалып жатқан ауқымды өзгерістерге кеңінен тоқталдым. Жарқын болашағымызды айқындайтын маңызды бастамалар жөнінде айттым.

Алдымызда тұрған тарихи міндеттерді табысты жүзеге асыруымыз керек. Біз әр азаматтың дамуына, барша жұрттың өркендеуіне жол ашатын берекелі қоғам, Әділетті Қазақстанды міндетті түрде құрамыз.

Баршаңызға амандық және табыс тілеймін!

Отанымыз – Қазақ елі мәңгі жасасын!

Дорогие соотечественники!

Уважаемые депутаты Курултая и члены Правительства!

Как Глава государства сегодня я обращаюсь к народу Казахстана с традиционным Посланием, которое по своему значению и содержанию можно назвать особенным.

25 октября мы отметили национальный праздник – День Республики.

В этот день мы приняли Декларацию о Суверенитете, сделав решительный шаг к самостоятельному развитию страны.

Вскоре после этого мы высоко вознесли флаг Независимости и утвердили основы нашей государственности.

В текущем году нашей священной Независимости исполняется 35 лет – это знаковая веха в летописи нации.

В марте всеобщим волеизъявлением была принята Конституция – основа нашей государственности, незыблемый ориентир нашего народа. Это событие имеет глубинный исторический смысл.

Конституцию можно назвать священным договором между несколькими поколениями, поскольку в ней четко зафиксированы современный облик и образ будущего Казахстана.

Поддержанная подавляющим большинством граждан Конституция вступила в силу 1 июля текущего года и придала большой импульс кардинальному обновлению политической архитектуры, формированию новых институтов власти в стране.

Мы вместе активно приступили к масштабной работе во имя светлого будущего.

Народ видит происходящие исторические перемены. Но несмотря на всю важность темы, думаю, что нет нужды на ней останавливаться.

Сегодня я поделюсь своим видением дальнейшего социально-экономического развития страны, обозначу стоящие перед нами цели и задачи.

Скажу открыто: мы пока не решили в полной мере вопросы, касающиеся укрепления нашей Независимости и защиты Суверенитета.

Это значит, что перед нами стоит еще много насущных задач, для надлежащего решения которых нужны прежде всего единство и согласие в обществе. Без этого не будет никаких реформ и никакого движения вперед.

На фоне беспрецедентного обострения глобальных вызовов в нашем обществе на первом месте должны быть дисциплина и порядок.

В настоящее время многие страны предъявляют друг другу не поддающиеся здравому смыслу, выдуманные обвинения, усиливается закулисное противостояние между ними. А между крупными, влиятельными государствами возник тотальный кризис доверия.

Мы видим, как неконтролируемые миграционные потоки значительно расширились, что серьезно сказалось на безопасности ряда европейских государств.

Авторитет ООН критически ослаб, вся система международного права подверглась большой эрозии.

Одним словом, сейчас мир вошел в период неопределенности, у политологов и экспертов нет единого мнения относительно его будущего.

Не будет преувеличением сказать, что международное сообщество переживает смутное время.

Столь сложной, непредсказуемой ситуации не было даже в годы Холодной войны.

Несмотря на такое турбулентное время, Казахстан решительно вступил в новую эпоху своего развития, реализовал масштабные политические реформы. Это редко встречающееся явление в мире.

Теперь нам предстоит укрепить суверенитет страны. Мы должны сохранять внутреннюю устойчивость и динамично развиваться, несмотря на нестабильную ситуацию в мире.

Успех на этом пути зависит от неустанного труда всего общества, прежде всего патриотичных, активных, образованных граждан. Большие надежды возлагаю и на депутатов Курултая.

Очевидно, что особая роль в этих условиях отводится государственному аппарату и правоохранительным органам.

Другими словами, нынешние поколения, то есть мы с вами, должны оставить потомкам не планы и концепции, а страну с сильной, динамично развивающейся экономикой, опирающуюся на высокие технологии, науку и образование; передовое, прогрессивное государство, в котором почитают законы; Казахстан, обладающий геополитическим влиянием и весомым авторитетом на мировой арене.

Это по-настоящему стратегическая задача, стоящая перед нашей нацией.

Уважаемые депутаты!

Уважаемые члены Правительства!

Для поступательного прогресса страны крайне важно качественно и оперативно решать стоящие перед нами масштабные задачи.

Граждане должны быть всецело обеспечены необходимой социальной инфраструктурой, это ключевое условие повышения качества жизни.

Поэтому основное внимание мы уделим инфраструктурному строительству.

Как я уже говорил, Казахстан должен превратиться в одну большую строительную площадку.

Речь идет не об отдельных проектах, а о начале полномасштабной стройки во всех регионах страны.

В первую очередь нужно в кратчайшие сроки провести всесторонний анализ и тщательно оценить потребности регионов в объектах здравоохранения, образования, культуры, спорта,

Мы будем держать на постоянном, особом контроле развитие сельских территорий, создавая необходимые условия для достойной жизни сельчан.

Но нужно отметить, что сегодня главными центрами экономики, образования, технологий и притяжения талантов являются города.

Именно сильные города формируют сильные регионы, а сильные регионы – сильную страну.

Поэтому каждый крупный город страны должен иметь четкий средне- и долгосрочный план развития, утвержденный Правительством.

Для эффективного использования городских ресурсов Правительству совместно с акимами следует в ближайшее время разработать цифровые двойники городской инфраструктуры.

Обеспечение безопасности, создание надлежащего внешнего облика, благоустройство городов должны быть в приоритете и восприниматься как важнейшая государственная задача.

Это полностью отвечает духу общенациональной концепции «Таза Қазақстан».

Если города динамично развиваются, то и растет экономика, укрепляется человеческий потенциал соответствующих регионов.

В этой связи особое внимание уделим возведению и модернизации объектов, имеющих социально-экономическую значимость.

Для этого у нас есть все ресурсы и возможности.

По прогнозу Международного валютного фонда в этом году внутренний валовый продукт Казахстана приблизится к 400 миллиардам долларов, а ВВП на душу населения превысит 19 тысяч долларов.

По объему экономики наша страна займет 47-е место в мире. По этому показателю Казахстан превзойдет ряд стран с гораздо большим населением.

Динамично развивается и обрабатывающая промышленность, доля которой в структуре ВВП превысила 14 процентов. Это конкретный результат системной работы по диверсификации национальной экономики.

Объем золотовалютных резервов и активов Национального фонда превысил 130 миллиардов долларов.

Теперь мы должны направить этот мощный потенциал на модернизацию инфраструктуры, развитие каждого региона страны.

Поэтому поручаю активно приступить к анонсированному мною масштабному строительству, в рамках которого по всей стране будут строиться востребованные социальные, транспортные и инженерные объекты.

Правительство подготовит беспрецедентный План инфраструктурной модернизации.

На реализацию этого масштабного начинания из Национального фонда до конца 2029 года будет выделено около 6,5 триллиона тенге, из которых 1,5 триллиона тенге нужно предусмотреть на социальные проекты уже в этом году и в первые два месяца 2027 года.

Главная цель, миссия Национального фонда – сберегать и приумножать национальное богатство, используя его в интересах нынешних и будущих поколений.

На протяжении многих лет Национальный фонд надежно выполняет эту ключевую задачу, внося значительный вклад в обеспечение финансовой устойчивости страны.

Если мы хотим позаботиться о благополучии подрастающего поколения, то уже сейчас должны делать конкретные, решительные шаги в данном направлении.

Откладывать текущие вопросы на потом нельзя – каждый из них должен найти своевременное решение. Это главное требование.

Глубоко убежден, что историческая ответственность перед будущими поколениями заключается не только в том, чтобы оставить им денежные накопления на счетах, но и построить и передать потомкам качественно новую страну: технологически развитую, с сильной конкурентоспособной экономикой, современной инфраструктурой и высокими стандартами жизни, где каждый гражданин имеет возможность для самореализации.

Это наша главная задача, если хотите – миссия исторического масштаба.

Это долгосрочные инвестиции в развитие человеческого потенциала, улучшение качества жизни граждан, а значит – в будущее страны.

Однако следует обеспечить разумный баланс между сбережением ресурсов Нацфонда и их использованием только там, где они принесут наибольшую пользу обществу.

Самое главное, вложенные государственные средства должны приносить экономическую и социальную отдачу, поскольку они нацелены в первую очередь на повышение благополучия граждан.

К реализации таких проектов важно максимально привлекать представителей малого и среднего бизнеса на местах, обладающих необходимой материально-технической базой и достаточным опытом.

Ход всего этого строительства будет взят на жесткий контроль.

На первом этапе в регионах будут возведены около 70 объектов здравоохранения, в том числе перинатальные центры, больницы, станции скорой медицинской помощи, детские реабилитационные центры и спортзалы для детей с особыми потребностями.

Кроме того, начнется возведение порядка 50 объектов образования, спорта, культуры.

Требуется безотлагательно приступить к качественному строительству этих крайне востребованных объектов и в скором времени ввести их в эксплуатацию.

Вместе с тем значительные средства будут выделены на проекты в сфере ЖКХ.

Многие населенные пункты будут газифицированы и обеспечены чистой питьевой водой.

Правительство до конца текущего года подготовит первоначальный перечень конкретных проектов с охватом всех без исключения регионов.

Мы должны оправдать большие ожидания народа.

Намеченная работа направлена на повышение благополучия и качества жизни граждан, никаких подводных камней здесь нет. Поэтому уверен, ни у кого не будет возражений, если мы назовем это начинание «Народной стройкой».

Программа «Народная стройка» станет самым большим инфраструктурным проектом в истории страны, который повысит уровень жизни граждан, придаст мощный импульс развитию предпринимательства и экономики в целом.

Инициатива обеспечит работой сотни тысяч граждан, ее эффект ощутит весь народ, особенно подрастающее поколение. Твердо убежден в этом.

Следующая задача. Особый фокус следует сделать на развитии логистической инфраструктуры.

Это один из ключевых факторов динамичного прогресса страны.

В настоящее время вопросами логистики занимаются все государства. Без развитой транспортной логистики в хвосте останутся даже страны, которые сегодня занимают ведущие позиции.

В следующем году в нашей стране в эксплуатацию будет введена линия «Бахты – Аягоз», которая увеличит пропускную способность в направлении Китая на 20 миллионов тонн.

В августе началось строительство Арало-Каспийской магистрали. Проект сократит маршрут по Транскаспийскому коридору примерно на одну тысячу километров, а время доставки грузов – до трех дней.

Правительство должно взять на жесткий контроль своевременное и качественное выполнение всех начатых проектов в этой сфере.

Мировая логистика вступила в период масштабной трансформации и ускоренного развития.

Уязвимость морских путей повысила стратегическое значение сухопутных транспортных коридоров.

Казахстан должен использовать этот исторический шанс, чтобы стать на деле ведущим логистическим центром Евразии.

Уже сейчас по нашей территории перемещается около 85 процентов грузоперевозок из Китая на европейский континент.

Но довольствоваться нынешней благоприятной ситуацией – значит обречь себя на роль догоняющего в будущем.

Уже сейчас нужно перейти на позицию полноценного организатора международных грузопотоков.

Особый акцент следует сделать на развитии отечественных логистических операторов, создании центров консолидации и распределения грузов.

Важно также сформировать вокруг транспортных узлов новые производства и торговые площадки.

Наша стратегическая задача – создать сеть современных железных и автомобильных дорог, соединяющих нашу территорию и усиливающих транзитный потенциал страны.

Грузопоток через Казахстан увеличивается год от года.

Это значит, что мы должны улучшать состояние дорожной инфраструктуры, особенно это касается северных регионов.

Поэтому следует приступить к расширению трассы «Кокшетау – Петропавловск».

Приоритетное внимание надо уделить поддержке наших предпринимателей, занимающихся автомобильными грузоперевозками, поскольку больше половины транзита через Казахстан этим видом транспорта приходится на зарубежные компании.

Пришло время предметно заняться этой сферой, Правительство примет соответствующие меры.

Основная цель – увеличить доходы граждан через укрепление транзитного потенциала страны.

В следующем году нужно завершить качественную реконструкцию всех автомобильных пунктов пропуска.

Эта работа до недавнего времени велась ни шатко ни валко.

Перед нами стоит острейшая задача качественного строительства всех (именно всех) автодорог – республиканских и местных.

Ссылаясь на положения и регламенты, исполнительные органы в центре и на местах устроили настоящий «футбол» – тему запинали и сделали все возможное, чтобы утопить проблему в непролазном болоте.

Поэтому поручаю: всеми дорогами, будь то республиканскими (центральными), это около 26 процентов всех дорог, или местными, которые находятся в ведении акиматов, должно заниматься Правительство в лице министерства транспорта.

Повторю: нам нужны очень качественные дороги.

Ссылки на качество битума, щебенки не принимаются.

Напоминаю: без качественных дорог с современной придорожной инфраструктурой обслуживания Казахстан не может претендовать на статус глобальной транзитной магистрали или Евразийского транспортно-логистического узла. Такова цена вопроса. И этот вопрос должен быть решен во что бы то ни стало.

Если граница превратилась в «узкое горлышко», провоцирующее многокилометровые автомобильные пробки, а это то, что происходит именно сейчас, то ни о каком лидерстве Казахстана не может быть и речи.

Через нашу территорию проходят ключевые воздушные коридоры между Европой и Азией – это огромное конкурентное преимущество, которое пока остается на страницах красочных презентаций.

Для практической реализации данного преимущества следует выстроить развитую сервисную инфраструктуру на земле. Это мировая практика.

Пока же огромные доходы в буквальном смысле пролетают мимо нашей страны.

Большие надежды возложены на частную компанию Air Cargo. Она обладает большим потенциалом фондирования, в том числе оплаты труда ведущих зарубежных специалистов, и может самостоятельно принимать решения. Решений, как и результатов, пока нет.

Считаю, что доверие, которое было оказано, должно быть оправдано, и мы ожидаем конкретные результаты.

Впервые в истории страны мы параллельно строим сразу несколько аэропортов в разных регионах.

Завершено восстановление аэропорта в Аркалыке, в ближайшее время ожидается запуск аэропортов в Зайсане, Катон-Карагае, Кендирли.

В следующем году приступим к строительству современного аэропорта в Астане с привлечением в качестве партнера одного из мировых лидеров в этой сфере.

Чтобы твердо занять позицию ключевого транспортного хаба Евразии, Казахстану предстоит выполнить немало важных задач.

В первую очередь, речь идет о полной цифровизации транспортной отрасли, включая международные маршруты.

В эпоху искусственного интеллекта управлять глобальными транзитными потоками с помощью бумажных накладных – это абсурд.

И это самый короткий путь в никуда.

В современных реалиях решающим фактором конкурентоспособности каждого государства и даже экономического суверенитета стала обеспеченность электроэнергией.

Наступившие реалии, по сути, – это «эра электричества».

Для Казахстана критически важно преобразовать его сырьевое преимущество в устойчивый энергетический и технологический прогресс.

Откровенно говоря, здесь проблем более чем достаточно.

Профессиональных энергетиков у нас раз-два и обчелся, а форумы, дискуссии по энергетической проблематике проводятся с завидной частотой и масштабностью.

Между тем ежегодно казахстанская энергетика сталкивается с серьезным дефицитом и поэтому в зимние периоды, в так называемые пиковые моменты, производятся закупки электроэнергии в соседних странах по высокой цене, а затем летом товар возвращается назад по резко заниженной стоимости.

Вот такой простенький «бизнес», причем на протяжении десятилетий.

Меня уверяют, что это нормальная практика в энергетической сфере.

Поэтому и неудивительно, что в свое время сумели «завалить» уже начавшееся строительство ТЭЦ в Балхаше.

И сейчас срывается ввод в строй генерирующих мощностей в Туркестане, Кызылорде, Алматы, Экибастузе.

Казахстан производит 123 миллиарда киловатт-часов.

Для страны с развивающейся индустрией, строительством, агропромышленным комплексом, и главное – с планом тотальной цифровизации экономики и внедрения искусственного интеллекта во все сферы общественной жизни, и, следовательно, строительства ЦОДов – этот объем производимой электроэнергии катастрофически недостаточен.

Поэтому перед нами стоит стратегическая по своей сути задача: к 2029 году добиться устойчивого энергопрофицита.

С этой целью мы обязаны построить новые и модернизировать действующие электростанции и линии электропередачи, в полной мере развить «чистую» угольную генерацию и уделить внимание возобновляемой энергетике, прежде всего, солнечным электростанциям.

В целом Правительству предстоит актуализировать единый долгосрочный энергетический баланс страны до 2035 года.

Принципиальное значение имеет атомная генерация.

По итогам всенародного референдума было принято правильное решение по строительству АЭС, причем сразу нескольких станций.

Уже сейчас надо подумать о том, как мы будем обеспечивать их ура новым сырьем, скажем, через пятьдесят лет и далее.

Считаю достойным серьезного рассмотрения предложение о создании государственного стратегического резерва урана, что позволит закрыть потребности казахстанских АЭС на ближайшее столетие.

Важно задействовать зарубежных партнеров, участвующих в строительстве АЭС, в создании высокотехнологичных производств в Казахстане, передаче компетенций в области ядерной энергетики, подготовке отечественных специалистов-атомщиков. Такие предложения поступают от российских и китайских компаний.

Полагаю возможным и, может быть, необходимым, уже в следующем году приступить к строительству АЭС «Балхаш» и подписать соглашение о комплексном сотрудничестве с целью скорейшего начала строительства АЭС «Мойынкум».

Разумеется, все переговорные позиции должны быть тщательно отработаны и согласованы с точки зрения учета национальных интересов Казахстана.

Обобщая, можно сказать, что вся страна займется тотальным обновлением и перестройкой всей гражданской инфраструктуры.

Но при решении такой стратегически важной задачи полагаться только на государственные ресурсы недопустимо.

Иначе произойдет снижение предпринимательской активности и будут посеяны (теперь уже в экономике) семена патернализма или, попросту говоря, иждивенчества со всеми известными последствиями.

Правительству предстоит мобилизовать все источники долгосрочного фондирования.

Нужно с финансовым сообществом продумать, как это сделать без нарушения закона, на пользу нашему государству.

Логика принимаемых решений проста: государственные средства должны стать гарантией привлечения частных инвестиций.

Кроме того, необходимо разработать механизмы для ускоренного индустриально-технологического развития нашей страны.

Казахстан располагает богатой минерально-сырьевой базой, для нас это стратегическое преимущество.

Поэтому необходимо кардинально изменить подходы к геологической разведке.

Очевидно, что поиск новых месторождений устаревшими методами не принесет положительного результата.
Мы должны превратить геологию в высокотехнологичную отрасль.

Крайне важно с помощью передовых технологий полномасштабно исследовать недра страны, а также обеспечить открытость и доступность данных.

В процесс поиска и разведки новых месторождений следует активно привлекать частный капитал.

Сегодня возрастает роль критически важных металлов. Опираясь на международный опыт, нам необходимо создать Национальную систему управления запасами таких металлов с механизмами долгосрочного финансирования проектов в горно-металлургическом комплексе.

Важно обеспечить через оффтейк-контракты гарантированный спрос для отечественных производителей. Это одна из основных задач, стоящих перед Правительством.

Внесите мне соответствующие предложения до конца года, обсудив их с бизнес-сообществом.

Кроме того, по мнению экспертов и специалистов, возникает необходимость создания Фонда цветных и редкоземельных металлов.

Конечная цель – интеграция Казахстана в глобальные цепочки производства. Экспортная политика страны должна быть направлена на достижение этой же цели.

Правительству предстоит наладить стратегическое партнерство с мировыми лидерами в данных сферах.

В целом новые предприятия не должны создавать препятствий для действующих объектов бизнеса на местах. При привлечении инвесторов следует это учесть, детально изучив каждый регион и каждую отрасль.

Мы видим, к каким негативным последствиям приводят ошибочные решения.

К примеру, в стране действует крупное металлургическое предприятие Qarmet. Несмотря на это, еще в трех областях с помощью инвесторов запланировано открытие таких же производств. Будет ли востребована продукция этих предприятий на рынке? Вероятно, на этот вопрос нет четкого ответа.

Поэтому очевидно, что польза от таких неуместных решений сомнительна.

Без укрепления межведомственной координации наша экономика утратит свой потенциал.

Каждый регион должен работать, опираясь на свои конкурентные преимущества.

Очевидно, что по этому вопросу необходимо значительно усилить роль Правительства.

Вместе с тем специализация регионов не должна превращаться в зависимость от одной отрасли или одного крупного предприятия.

Вокруг якорной специализации необходимо формировать полноценную экосистему: образование, прикладную науку, логистику, сферу услуг, смежные производства и технологическое предпринимательство.

Уверен, что «Народная стройка» окажет положительное влияние на создание такой экосистемы в каждом регионе.

Следующее. Мы должны приложить все усилия для дальнейшего динамичного развития сельского хозяйства.

В прошлом году отрасль выросла почти на шесть процентов, а выпуск продукции агропромышленного комплекса составил 15 триллионов тенге.

Льготное финансирование по сравнению с прошлым годом увеличилось с одного до полутора триллионов тенге.

Однако в большинстве своем это краткосрочные и оборотные средства.

Аграриям нужна широкомасштабная система финансирования, которая позволит планировать предстоящую работу на долгосрочную перспективу.

Поэтому Правительству следует выработать действенные механизмы обеспечения фермеров «длинными» инвестиционными ресурсами.

Холдингом «Байтерек» сформирован перечень перспективных проектов в пищевой промышленности на сумму свыше 500 миллиардов тенге.

Для их успешной реализации необходимо не затягивать вопрос выделения средств на доступных и льготных условиях, а незамедлительно приступить к реализации качественных проектов.

Вместе с тем пришло время для технологической модернизации сельского хозяйства.

Актуальным представляется наращивание производства в нашей стране современных тракторов и комбайнов.

Это позволит повысить эффективность сельскохозяйственного производства.

На прошлой неделе сооснователь компании NVIDIA, крупный предприниматель новой волны Дженсен Хуанг, посетивший Астану, высказал предложение о необходимости широкого внедрения искусственного интеллекта в сельское хозяйство Казахстана. На мой взгляд, это весьма своевременное предложение, которое следует безотлагательно реализовать.

Несомненно, если наша страна успешно осуществит такие планы, то при возникновении глобального дефицита продовольствия, то есть в случае всемирного голода, Евразия может стать основным центром, обеспечивающим мир продуктами питания.

Казахстан располагает значительными площадями земель вдоль крупных источников воды, орошение которых способно увеличить урожайность традиционных культур в 2-2,5 раза.

При этом расширение посевов должно осуществляться исключительно с применением передовых водосберегающих и агрохимических технологий.

Особо подчеркну, что проблема дефицита водных ресурсов в нашей стране требует системных и решительных мер.

Прежде всего необходимо обеспечить повсеместное внедрение принципов рационального и рачительного использования воды – ресурса, ценность которого сложно переоценить в современных реалиях.

Правительству и акиматам следует усилить контроль за водопотреблением, сократив потери в сетях и исключив нецелевое использование питьевой воды, в частности на автомоечных станциях. Это, конечно, абсурд – использовать питьевую воду на автомоечных станциях.

По моему поручению Правительством начата масштабная тарифная реформа в сфере водопотребления. Необходимо довести ее до логического завершения.

Бережное отношение к воде должно стать обязательным принципом хозяйствования.

Для полного и достоверного учета водных ресурсов критически важно в полной мере использовать цифровые инструменты.

Это позволит принимать выверенные решения при планировании новых производств.

Поэтому Правительству следует в кратчайшие сроки завершить создание Национальной информационной системы водных ресурсов.

Помимо этого, нужно сосредоточиться на глубокой переработке сельхозпродукции.

У нас уже есть успешные примеры.

В Кызылординской области несмотря на сложный климат выращивают и перерабатывают кукурузу и сою.

В Туркестанской области китайская компания формирует современный хлопково-текстильный кластер, в котором особое внимание уделяется рациональному использованию воды.

Правительству следует масштабировать такой опыт и своевременно оказывать поддержку инвесторам.

Подобный подход необходимо применять и в животноводстве.

Сегодня на основе использования опыта Северо-Казахстанской области в стране запущена 71 молочно-товарная ферма общей мощностью более 462 тысяч тонн молока в год.

В Акмолинской области создается мясной кластер с применением передового зарубежного опыта.

Подобные проекты заслуживают поддержки, в том числе финансовой, если в этом есть необходимость.

Наряду с производством и переработкой необходимо совершенствовать систему хранения и сбыта сельскохозяйственной продукции.

И крупные холдинги, и небольшие фермерские хозяйства должны иметь гарантированный доступ к агрологистическим центрам.

В целом в рамках «Народной стройки» надо уделить внимание и развитию сельскохозяйственной инфраструктуры. Это имеет стратегическое значение.

Правительству и холдингу «Байтерек» необходимо совместно принять конкретные решения.

Для развития основных отраслей экономики приоритетное внимание необходимо уделить проектам, предполагающим глубокую переработку продукции и повышение производительности труда.

В частности, нам следует обеспечить производство отечественных строительных материалов, металлоконструкций и инженерного оборудования, необходимых для реализации крупных инфраструктурных проектов.

Считаю, что подобные инициативы должны стать основой программы «Народная стройка». Использовать средства Нацфонда для финансирования импорта недопустимо. Это принципиальное условие.

Для придания нового импульса развитию экономики надо привлекать ведущие мировые и отечественные компании, обладающие передовыми технологиями, необходимым экспертным опытом и большими возможностями для выхода на глобальные рынки.

Эффективность инвестиций следует оценивать по количеству и качеству введенных в эксплуатацию производственных мощностей, а также по их реальному вкладу в экономику.

В мире обостряется конкуренция за инвестиционные ресурсы.

Повышение конкурентоспособности напрямую зависит от скорости принятия решений и оперативности их реализации.

При этом в нашей стране не достает последовательности в работе по привлечению и поддержке инвесторов.

Действия отдельных государственных органов и лиц носят хаотичный и несогласованный характер.

Следствием этого становится дефицит комплексного видения, системной координации, долгосрочного планирования и необходимых знаний.

Поэтому управление инвестиционной политикой следует сконцентрировать в едином центре.

Считаю, что нужно решить эту застарелую проблему и установить институт, который на системной основе займется привлечением капитала.

В настоящее время подобной системы не существует, а ряд государственных учреждений наделен дублирующими полномочиями.

В нынешней ситуации прежние подходы устарели и не отвечают требованиям времени.

Наиболее эффективным решением могло быть делегирование холдингу «Байтерек» комплекса вопросов, связанных с инвестиционной политикой.

В то же время министерства экономики и иностранных дел продолжат осуществлять часть полномочий в этой области.

Еще одна актуальная тема.

Полагаю, огромное значение строительства города ускоренного развития Алатау, призванного быть благоприятной средой для инвестиций и предпринимательства, стало очевидным для большинства людей.

Главное условие долгосрочной привлекательности любой международной юрисдикции – это эффективное правосудие.

Поэтому в Алатау следует создать судебную систему, обеспечивающую высокое качество отправления правосудия.

Инвестиционный суд по английской модели общего права будет рассматривать коммерческие дела.

Все остальные вопросы, связанные со специальным правовым режимом, войдут в компетенцию Гражданского суда.

Правительству предстоит до конца января 2027 года внести на рассмотрение Курултая соответствующие поправки в Конституционный закон «О специальном правовом режиме города Алатау».

Хотел бы напомнить, что инвестиционные интересы всех солидных и честных предпринимателей гарантированы самой сильной, надежной правовой защитой – Конституцией.

Хотел бы остановиться на вопросах развития малого и среднего бизнеса.

На сегодняшний день его вклад в ВВП достиг 40%, а его доля в инвестициях в основной капитал приблизилась к 70%.

Безусловно, малый бизнес стал движущей силой национальной экономики, и это очень значимый показатель.

В настоящее время треть субъектов малого предпринимательства сосредоточена в сфере торговли, что актуализирует задачу по диверсификации структуры данного сектора.

Перед Правительством стоит задача принять Комплексный план развития среднего бизнеса, в котором следует определить механизмы долгосрочного финансирования и технологической модернизации предприятий.

Необходимо создать условия для тесного сотрудничества представителей среднего бизнеса с крупными предприятиями, включая сбыт их продукции.

Как бы то ни было, государство по-прежнему остается важным заказчиком в нашей экономике.

Поэтому нужно усовершенствовать подходы к вовлечению малого и среднего бизнеса в закупки госорганов и квазигосударственных компаний.

Часть закупаемого объема можно зарезервировать за малыми и средними предприятиями.

При этом необходимо смягчить требования к поставщикам.

Крайне важно обеспечить стабильные правила игры для предпринимателей.

Контроль государства достаточно либеральный, но его влияние на работу предприятий сохраняется через штрафы, внепла новые проверки и камеральный контроль с блокировкой счетов.

Такое влияние никак нельзя назвать положительным.

Казалось бы, только за первое полугодие количество нарушений со стороны индивидуальных предпринимателей сократилось на 34 процента. Но при этом сумма штрафов увеличилась почти на 11 процентов, а внепла новые проверки выросли в десятки раз.

Между тем анализ деловой активности показывает: бизнесу достаточно просто не мешать.

В этом смысле полезен опыт моратория на проверки микро- и малого бизнеса 2020-2023 годов. Этот опыт показал свою эффективность.

Предлагаю депутатам Курултая совместно с Правительством обсудить целесообразность введения с 1-го января 2027 года очередного трехлетнего моратория с учетом всех положительных и отрицательных аспектов предыдущего моратория.

Данный шаг следует рассматривать как стратегическую паузу для перезагрузки контрольно-надзорной системы и перехода к цифровой модели регулирования.

В то же время продолжают поступать обращения от предпринимателей, попадающих в орбиту уголовного преследования по экономическим статьям.

Поэтому следует принять меры по дальнейшей декриминализации экономических правонарушений.

Важно обеспечить равные и справедливые условия для предпринимателей, особенно для малого и среднего бизнеса.

В некоторых случаях данное требование не выполняется.

Подтверждением этому служит то, что наши производители, особенно в пищевой промышленности, сталкиваются с целым рядом проблем. Более того создаются даже регуляторные препоны.

Например, идет демпинг со стороны импортной продукции, создаются искусственные барьеры при допуске местных товаров к торговым полкам. Если называть вещи своими именами, это коррупция. Этому откровенному вредительству нужно положить конец раз и навсегда.

Несомненно, такая ситуация существенно снижает конкурентоспособность отечественных продуктов и компаний.

Совершенно очевидно, что, если мы не будем строго пресекать подобные действия, это нанесет вред развитию нашей экономики.

Другими словами, защита бизнеса –укрепление суверенитета национальной экономики. Без преувеличения можно сказать, что незаконное препятствование деятельности предпринимателей – это преступление против государства.

Поэтому необходимо совершенствовать и укреплять механизмы поддержки предпринимателей. Эта работа может проводиться и в рамках торговых ассоциаций.

Следующее. Казахстан обязан (именно обязан) создать цифровую экономику.

Будучи реалистами, правильно оценивающими свои возможности, мы должны использовать все лучшее, что могут дать новые технологии для благополучия нашего народа.

Строительство основной инфраструктуры для реализации комплексной стратегии Digital Qazaqstan уже началось.

Запущены два суперкомпьютера, до конца года будет введен в строй третий мощный суперкомпьютер.

Завершена прокладка волоконно-оптической магистрали по дну Каспия, возводятся центры обработки данных.

И это лишь малая часть работы по цифровой трансформации страны. Мы находимся в начале большого пути, ведущего к новому технологическому укладу.

Чтобы идти в ногу со временем, необходимо сосредоточиться на достижении практических результатов.

Но надо признать, что пока у нас больше слов, чем дела, реальная цифровизация порой подменяется автоматизацией существующих процессов или проведением разного рода мероприятий.

Цифровизация не должна сводиться к закупке дорогостоящих программных продуктов без понимания их практической пользы.

Мы, по сути, только начали работу по коммерциализации искусственного интеллекта, токенизации активов, развитию блокчейн-технологий и цифровых платформенных экосистем.

Предстоит разработать программу практического использования цифровизации в экономике.

Сейчас миллионы наших граждан ежедневно пользуются маркетплейсами, сервисами доставки еды и заказа такси и множеством других услуг, включая банковские сервисы, где Казахстан, надо признать, опередил многие, казалось бы, передовые страны.

Но нужно идти вперед.

У нас есть все необходимое, чтобы придать мощный импульс развитию
по-настоящему высокопродуктивной цифровой экономики.

Наша молодежь образованная и креативная, в стране функционирует доступный интернет, создана развитая цифровая инфраструктура.

Сегодня любой гражданин может за несколько минут открыть банковский счет, оформить рассрочку или приобрести товар, не выходя из дома.

На следующем этапе цифровизации надо перейти от обеспечения доступа к услугам к расширению личных возможностей.

Нужно сменить парадигму, рассмотреть стоящие перед нами задачи с другого ракурса.

Наша цель – построить по-настоящему народную цифровую экономику.

В общественном сознании интернет должен восприниматься не только как пространство потребления и развлечения, но и как виртуальная территория созидания и труда.

Для наших граждан смартфоны могут и должны стать не столько средством досуга – дорогостоящей игрушкой, убивающей время, сколько эффективным рабочим инструментом.

Поэтому Правительство до конца года сформирует упрощенный правовой режим цифровой занятости.

Для построения народной цифровой экономики важно, чтобы возможности людей не зависели от места их проживания.

Наши граждане, живущие будь то в сельской местности или в городах, должны научиться пользоваться смартфоном в качестве инструмента получения законных заработков.

Предстоит объединить действующие государственные меры поддержки предпринимательства с возможностями частных маркетплейсов, банков, логистических компаний и цифровых сервисов.

Помимо выдачи кредитов и субсидирования, необходимы дополнительные цифровые инструменты для производства и реализации товаров.

В следующем году Правительству совместно с бизнес-сообществом нужно запустить в ряде регионов пилотные проекты цифрового развития, которые помогут сельским производителям наладить сбыт своей продукции.

Успешные практики надо масштабировать во всех регионах.

Следует в полной мере реализовать потенциал токенизации активов, то есть их перевода в цифровую среду.

Это позволит гражданам стать совладельцами компаний и различных объектов, а предпринимателям – напрямую привлекать капитал, без излишних посредников.

Стратегическая цель построения народной цифровой экономики заключается в использовании возможностей современных технологий для благополучия каждого гражданина.

В нынешний Год цифровизации и искусственного интеллекта мы придали мощный импульс построению прогрессивного и технологически развитого государства.

Теперь нам предстоит системно продолжить эту работу и построить цифровую экономику на основе искусственного интеллекта.

Правительство, национальные компании и сектор креативных индустрий должны самым активным образом включиться в этот процесс.

Это важнейшая общегосударственная задача, полностью соответствующая требованиям новой эпохи.

Для строительства экономики будущего нам нужно раз и навсегда избавиться от устоявшихся стереотипов и устаревших подходов, сформировав совершенно новые несущие конструкции нашего общества.

По сути это общенациональная и перманентная миссия, обращенная в будущее и нацеленная на достижение благополучия для грядущих поколений в совершенно новых технологических реалиях.

Какой бы сложной, трудной и полной вызовов ни была надвигающаяся цифровая эпоха, наши цели остаются неизменными – это формирование нового облика нашего государства, приверженность курсу модернизации и обновления.

Следующий год предлагаю объявить Годом Всенародной большой стройки.

В каждом областном центре, районах и даже поселках мы должны приступить к строительству и ремонту гражданской инфраструктуры: дорог, аэропортов, вокзалов, медицинских учреждений всех типов, включая реабилитационные центры для особенных детей, а также домов творчества и спортивных объектов, библиотек и научных центров.

И, конечно, мы обязаны продолжить строительство жилья.

Таким образом, наш общий всенародный ответ надвигающейся эпохе искусственного интеллекта: строить, и еще раз – строить!

В Конституции повышение благосостояния народа утверждено в качестве одного из основополагающих принципов деятельности государства.

Хотел бы особо подчеркнуть: все наши инициативы предпринимаются исключительно во благо народа, прежде всего подрастающего поколения.

Еще одна приоритетная задача – кардинальное улучшение качества государственного управления.

На модернизацию инфраструктуры, масштабную цифровизацию и развитие индустриального сектора выделяются значительные бюджетные средства, привлекаются частные инвестиции.

В связи с этим особое внимание следует уделять тщательному отбору проектов масштабного строительства, работе с надежными компаниями и жесткому контролю каждого этапа реализации инициатив.

Государственный аппарат должен быть готов профессионально и безупречно выполнить эту задачу.

Кроме того, следует глубоко переосмыслить подходы к макроэкономической политике.

В последние годы Правительство полностью пересмотрело бюджетную и налоговую системы.

Однако эффективность государственной политики нужно оценивать прежде всего по уровню благосостояния и экономической активности граждан.

Поэтому наша главная цель – повышение доходов населения, а для этого в первую очередь необходима системная борьба с инфляцией.

Инфляция – это, образно говоря, безмолвный враг, изо дня в день подтачивающий благополучие наших граждан.

Несмотря на то, что темпы роста цен несколько замедлились, уровень инфляции все еще остается высоким.

Правительство и Национальный банк должны действовать слаженно и скоординировано. Требуется стабилизировать и снизить инфляцию – это приоритетная задача.

Правительству следует проводить максимально сбалансированную бюджетную и налоговую политику, создавать благоприятные условия для укрепления производственного потенциала экономики и повышения производительности бизнеса.

Регуляторы финансового рынка также обязаны качественно и эффективно выполнять свои задачи.

Сегодня финансовая система Казахстана находится на достаточно устойчивом уровне.

Убедительное тому подтверждение: активы отечественных банков превысили 75 триллионов тенге (150 млрд долларов).

Объем депозитов достиг рекордного показателя – 52 триллионов тенге (105 млрд долларов), причем 78 процентов вкладов хранятся в национальной валюте, что свидетельствует о растущей ценности национальной валюты тенге.

Следующая ключевая задача – направить накопленные финансовые ресурсы в реальный сектор экономики.

В связи с этим Национальному банку наряду с обеспечением ценовой и финансовой стабильности пришло время принимать самое активное участие в реализации инициатив, открывающих путь к развитию экономики.

Наша экономика требует долгосрочного финансирования, масштаб которого превышает возможности бюджета и институтов развития.

Банки должны принимать самое активное участие в инвестиционном кредитовании бизнеса. Это их основная миссия.

Для этого надо создать соответствующие условия, в том числе через эффективное регулирование свободной ликвидности в банковской системе. А эта ликвидность присутствует в большом масштабе.

Времени на проведение бесконечных дискуссий у нас нет. Нужны решения, которые выведут страну на путь прогресса.

Следует запустить новые механизмы долгосрочного кредитования ключевых отраслей экономики с участием банков, институтов развития, международных финансовых организаций и других источников.

Предстоит существенно расширить возможности рынка капитала.

Поэтому важно стимулировать частные предприятия к активному использованию биржевых инструментов.

Критически важная задача – мобилизовать дополнительные источники финансирования, усилить инвестиционную дисциплину.

Конкретные механизмы должны быть предусмотрены в разрабатываемом Законе о рынке капитала.

Особое внимание следует уделить формированию единой национальной финансовой экосистемы.

Казахстанская фондовая биржа, Международный финансовый центр «Астана» и Alatau City должны работать в режиме близкого партнерства.

Национальному банку и Правительству предстоит разработать Единую стратегию развития финансового рынка Казахстана.

Другой важный фактор долгосрочной макроэкономической стабильности – бюджетная политика.

Принятый в прошлом году Бюджетный кодекс позволил эффективно управлять государственными средствами и укрепить финансовую дисциплину. Тем не менее необходимо учитывать, что расходы растут из года в год. Поэтому качество планирования и управления государственными финансами необходимо повышать и далее.

Для предотвращения необоснованных и неэффективных расходов целесообразно использовать возможности технологий искусственного интеллекта.

Кроме того, предстоит завершить цифровизацию системы казначейства.

Нужно выстроить систему с единой методологией управления бюджетными потоками.

Жду конкретных предложений от Правительства и Национального Банка.

Следующий приоритет – совершенствование налоговой политики.

Новый Налоговый кодекс заложил основу для комплексной перезагрузки всей системы.

Однако столь масштабная реформа неизбежно выявляет вопросы, которые сложно предусмотреть на этапе разработки.

Как следствие, бизнес сталкивается с трудностями при применении отдельных норм.

Налоговый кодекс – это не догма, не священное писание, и он не должен быть оторван от реальности.

Поэтому надо устранить противоречия, исключить неоднозначное толкование норм, убрать перекосы и излишнюю нагрузку на предпринимателей.

Налоговая система не должна лишать бизнес стимулов к развитию, препятствовать привлечению инвестиций и созданию рабочих мест.

Поэтому Правительству необходимо прислушаться к бизнесу и разработать пакет точечных изменений в налоговое законодательство.

Сделать это нужно абсолютно выверенно, чтобы каждый раз не менять правила поведения предпринимателей. Наше законодательство настолько громоздкое, сложное для понимания, что стало настоящей головной болью для предпринимателей.

Отдельно хочу остановиться на вопросе справедливости налогообложения.

Считаю, что настало время обсудить введение повышенной ставки для обладателей крупных состояний.

Подчеркну, никто не собирается каким-либо образом ограничивать законно приобретенные активы. Это противоречило бы самой Конституции.

Речь идет о соразмерном, честном вкладе каждого гражданина в развитие нашей страны. Речь идет о справедливости.

Правительству и Курултаю предстоит изучить данный вопрос и внести предложения.

Справедливость налогообложения требует прозрачности, а значит – тотальной цифровизации.

Нужно использовать передовые технологии, в том числе искусственный интеллект, чтобы повысить собираемость налогов, сократить теневую экономику, снизить коррупционные риски.

В современных условиях правовая система стала важнейшим фактором успешного внедрения инноваций и повышения конкурентоспособности экономики.

Действующий Гражданский кодекс, принятый еще в 90-е годы прошлого века, безусловно, в полной мере выполнил свою историческую миссию.

Он позволил сформировать базовые институты рыночной экономики, закрепил неприкосновенность собственности, заложил правовую основу гражданских взаимоотношений в новой исторической эпохе.

Однако, каким бы качественным он ни был, Гражданский кодекс разрабатывался для экономики переходного периода при полном отсутствии цифровых технологий.

Понятно, что за прошедшие 30 лет изменились и мир, и наше общество.

Поэтому считаю, что требуется принять новый Гражданский кодекс, который заложит фундамент плавного перехода к экономике будущего.

Это позволит обеспечить стабильность правовых условий работы бизнеса, инвесторов и граждан в современных реалиях.

Прошу депутатов Курултая совместно с Правительством приступить к разработке этого важного документа.

Рассчитываю на то, что Курултай сможет принять новый Гражданский кодекс до конца следующего года.

«Народная стройка» обусловлена не только экономическими задачами, но и накопившимся багажом структурных дисбалансов.

Рост населения и внутренняя миграция создают непомерную нагрузку на социальные объекты, многие из которых и без того работают на пределе.

Проблема возникла далеко не вчера.

В предыдущие десятилетия обычным делом была практика затушевывания ошибок и недостатков государственного управления усиленным наращиванием социальной помощи, то есть задабриванием граждан.

Государственные ресурсы попросту распылялись: выплаты получали даже вполне обеспеченные семьи, в то время как стремительно нарастал дефицит доступных школ и больниц.

Это потворствовало патернализму и росту иждивенческих настроений в обществе, провоцировало откровенные злоупотребления и коррупционные схемы в системе социального обеспечения.

Надо четко понимать, что избыток неоправданных льгот и выплат свидетельствует об институциональной незрелости и даже слабости государственного аппарата, отсутствии дальновидности в деле обеспечения благоприятного будущего нации.

Мнимая доброта к людям за счет бюджетных средств – это и есть самый настоящий популизм, цинично прикрывающий всевозможные махинации, направленные против интересов народа и устойчивого развития страны.

Таково мировоззрение людей, живущих лишь одним днем, не обладающих стратегическим видением, государственным мышлением в широком понимании этого слова.

Поэтому важно в корне пересмотреть социальную политику, переориентировать ее с решения сиюминутных задач на достижение стратегических целей.

Повторю: главная задача Правительства – обеспечить адресность государственной поддержки, направив ее действительно нуждающимся людям.

В целом в этой сфере немало острых проблем, Правительство должно предоставить свои предложения и решения.

Новые подходы сейчас активно обсуждаются в обществе, со стороны граждан высказываются различные опасения.

В этом чувствительном вопросе нельзя перегибать палку.

Любая реформа должна быть продуманной, выверенной, учитывать реальное положение людей.

Поэтому новые механизмы социальной поддержки и цифровые системы нужно сначала протестировать.

Вводить их следует в пилотном режиме и поэтапно, а масштабировать, только убедившись в результатах.

В целом, вместо того, чтобы потакать патернализму и делать людей зависимыми от социальных пособий, государство должно сосредоточиться на укреплении социальной инфраструктуры, расширении жизненных перспектив граждан.

Это позволит повысить качество человеческого капитала и, главное, создаст условия для гармоничного и всестороннего развития подрастающего поколения.

В Казахстане около семи миллионов детей – это 34 процента населения.

Ежегодно регистрируется свыше 330 тысяч новорожденных.

Такой динамичный демографический рост требует опережающего строительства медицинских объектов.

На первом этапе масштабного строительства будет возведено восемь современных перинатальных центров.

Одновременно предусмотрено строительство семи многопрофильных детских больниц в Атырау, Актобе, Алматы, Шымкенте, Каскелене, Семее, Актау, а также двух объектов в Астане.

Важно вовлекать в эту масштабную работу не только бюджетные средства, но и частный капитал.

Успешная реализация уже начатых проектов государственно-частного партнерства должна стать хорошим примером для привлечения частных инвестиций в социальную инфраструктуру.

Следует исключить затягивание процедур и принятия решений.

Параллельно нужно модернизировать систему первичной медико-санитарной помощи путем расширения полномочий врачей общей практики и поэтапного увеличения финансирования.

Поручаю Правительству с 1 января 2027 года за непрерывный стаж работы повысить заработную плату специалистов участковой службы первичной медико-санитарной помощи до 40 процентов.

Это позволит увеличить доходы более 77 тысяч человек.

Государство будет поэтапно повышать минимальную заработную плату.

Поручаю Правительству с 1 января 2027 года увеличить минимальную заработную плату с 85 до 110 тысяч тенге. Это позволит повысить доходы почти 1,8 миллиона граждан, включая более 370 тысяч бюджетников.

Отдельного внимания требует инклюзивное образование.

В Казахстане свыше 237 тысяч детей с особыми образовательными потребностями, и, к сожалению, в последние годы их число растет.

Как я уже говорил, Правительству совместно с акимами надо принять меры для развития инфраструктуры инклюзивного образования.

В рамках масштабного строительства этот вопрос нельзя оставлять без внимания.

Необходимо системно принимать меры, направленные на устранение дефицита специалистов и раннее выявление детей с особыми образовательными потребностями.

В этой работе рассчитываю на активное содействие фонда «Қазақстан халқына».

Еще один актуальный вопрос.

Знаю, что в обществе много обсуждаются «узкие места» в реформировании сферы просвещения.

Любые изменения здесь должны быть направлены на облегчение работы и снижение излишней нагрузки учителей.

Не секрет, что на деле эта задача решается не в полной мере.

Раньше учителя утопали в бумажной волоките. Теперь же они заняты заполнением бесконечных отчетов на различных платформах и в цифровых системах.

Основная миссия учителей – давать детям качественное образование и воспитывать сознательное поколение.

Требуется покончить со всем, что мешает выполнению этой задачи.

Мы должны защищать интересы учителей.

В последнее время участились факты, когда ученики покрывают нецензурной бранью своих учителей, доходит даже до применения силы.

В таких ситуациях руководство школ, как правило, тоже оказывает давление на учителей. Это неправильно.

К рассмотрению подобных случаев нужно подходить тщательно и всесторонне.

Здесь ответственность в равной степени лежит на всех – и на семье, и на ученике, и на учителе, и на школе.

Министерству просвещения следует держать этот вопрос на особом контроле.

Уважаемые депутаты Курултая и члены Правительства!

Как я уже сказал, наша страна входит в новый исторический цикл.

В этот переломный момент мы должны критически переосмыслить все национальные планы и стратегии.

Следует четко понимать, с каким «багажом» мы подойдем к следующему знаковому рубежу нашей Независимости.

Видение дальних горизонтов позволит нам определить текущие задачи и приоритеты, чтобы твердо следовать суверенному стратегическому курсу, претворять в жизнь созидательные планы.

Поэтому Администрации Президента совместно с Агентством по стратегическому планированию и реформам с подключением научных центров, прежде всего, Казахстанского института стратегических исследований в течение года следует разработать документ с долгосрочным видением приоритетов в развитии страны. Полагаю, и депутаты могли бы внести свой существенный вклад в разработку этого очень важного документа.

Однако начать следует с реформирования системы государственного управления.

Вступление в силу Конституции привело к обновлению политической системы. В то же время естественным образом усложнились и задачи, стоящие перед всеми государственными органами.

Назрела острая необходимость в реформе государственного управления на основе новой стратегии ее развития.

Во главе угла должна стоять задача повышения эффективности всего государственного аппарата и каждого государственного служащего.

В первую очередь предстоит перестроить структуру управления на всех уровнях – от Правительства до сельских акимов.

Она должна быть адаптирована к работе в условиях цифровизации и взаимодействию с искусственным интеллектом.

Госорганы должны получить стимул к проявлению рациональных инициатив, принятию решений, четко знать и понимать свои полномочия и механизм деятельности всего государственного аппарата.

С помощью искусственного интеллекта следует прекратить практику дублирования функций, ликвидировать структурные перекосы.

Важно избавить госаппарат от бюрократического балласта и всего, что замедляет принятие решений, тормозит прогресс.

Государственные служащие должны служить образцом компетентности.

Этого, к сожалению, пока не наблюдаем.

Следует также разработать принципы новой этики государственных служащих.

В своей работе они должны руководствоваться положениями Конституции, служить Отечеству и народу.

Речь идет не о точечных или косметических изменениях, а о настоящей реформе, которая повлечет за собой целый ряд мер правового, финансового характера.

Администрация Президента в срок до 1 июня 2027 года представит Комплексный план реформирования системы государственного управления.

Иначе говоря, предстоит сформировать модель государственного управления для новой экономики, основанной на цифровизации и применении искусственного интеллекта.

Перед нами стоит одна большая цель – построить Справедливый, Сильный, Чистый, Прогрессивный Казахстан.

Наступила эпоха огромных возможностей и одновременно огромных рисков.

Именно в такие судьбоносные периоды и проявляется характер нации.

Инертность и выжидание равносильны историческому поражению.

Единственно верный ответ на вызовы времени – работать в режиме стратегического опережения, формируя архитектуру будущего Казахстана.

Иначе мы окажемся в колее бесконечного догоняющего развития.

Высшее мерило прогресса государства и главные потребители положительных итогов (или, как сейчас принято говорить, бенефициары) всех реформ – это наши граждане.

Поэтому в сердцевине моего стратегического курса – идея Справедливости.

Вступая в новый исторический цикл, мы приступаем к строительству и обновлению всей гражданской инфраструктуры.

В предстоящие несколько лет строительный бум охватит все регионы.

Как было сказано, мы будем строить автомагистрали, промышленные и энергетические объекты, железные дороги, мосты, инженерные сети, гидросооружения, школы, больницы, спортивные комплексы и, конечно, объекты культуры.

Строительство современной инфраструктуры увязано с открытием десятков новых производств и, главное, – с развитием народной цифровой экономики.

Таким образом, благодаря дисциплине, ответственности и упорному труду мы вместе в самое ближайшее время кардинально изменим облик наших сел и городов, сделаем наш общий дом – Республику Казахстан – и более мощным, и более привлекательным государством.

Следуя принципу «Закон и Порядок», работая по совести, мы обязательно добьемся всех поставленных целей и оставим достойное наследие потомкам.

Повторю то, что говорил не единожды: в условиях беспрецедентных глобальных вызовов мы должны всемерно укреплять единство нации, социальный фундамент общества.

Именно в этом гарантия окончательного успеха наших стратегических замыслов и планов.

Уверен, следуя этим путем, Казахстан займет достойное место в авангарде мировой цивилизации.

В целом для успешной реализации любой реформы недостаточно совершенствования законов и укрепления политических институтов.

Устойчивый прогресс страны в первую очередь связан с обновлением сознания граждан, формированием новой общественной этики.

Концепция «Адал азамат» должна стать неотъемлемой частью нашей жизни.

В народе говорят: «Әрекет түбі – берекет» («Труд – основа изобилия»).

Действительно, невозможно переоценить ценность деятельного, созидательного патриотизма.

Быть патриотом – значит уважать Закон, соблюдать Порядок, неустанно трудиться на благо Родины.

Я вижу Казахстан Справедливым и Прогрессивным государством, сплоченной страной с равными возможностями для всех и каждого.

Для достижения этой цели я прилагаю и впредь буду прилагать все усилия.

Главный двигатель современной эпохи – это знания, наука, инновации.

Страны, которые освоят и всецело поставят на службу новые технологии, искусственный интеллект, будут идти в авангарде прогресса.

Нашему государству всегда будут нужны сильные ученые, высококлассные инженеры, мудрые учителя и квалифицированные врачи.

Я возлагаю большие надежды на патриотичную молодежь, которая поведет нашу нацию вперед.

Дорогие соотечественники!

Сегодня я подробно остановился на проводимых в стране масштабных преобразованиях, обозначил важные начинания, ведущие к светлому будущему.

Нам предстоит решить все стоящие перед нами исторические задачи.

Мы непременно построим Справедливый Казахстан – благополучное общество, открывающее широкие возможности для всех граждан.

Желаю всем благополучия и успехов!

Пусть процветает наша Родина – Республика Казахстан!