Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты

Жаршы (1 (13) - басылым)

Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының 2026 жылғы 7 шілдедегі № 89-НҚ нормативтік қаулысы

Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының нормативтік қаулысына анықтамалық ақпарат (2026 жылғы 7 шілдедегі № 89-НҚ) Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты Қазақстан Республикасы Президентінің 2026 жылғы 15 наурыздағы Қазақстан Республикасы Конституциясының 43-бабы 1-тармағының, 72-бабы 2 және 3-тармақтарының, 83-бабы 1-тармағының және 84-бабы 3-тармағының ережелерін: «лауазымын 1995 жылғы 30 тамыздағы Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес атқарып келе жатқан адамдар 2026 жылғы 15 наурыздағы Қазақстан Республикасы Конституциясының 43-бабы 1-тармағында, 72-бабы 2 және 3-тармақтарында, 83-бабы 1-тармағында, 84-бабы 3-тармағында көрсетілген қызметке сайлана ала ма не лауазымға тағайындала ала ма?» деген сұраққа жауап беріп, ресми түсіндіру туралы өтінішін қарады. Конституциялық Сот аталған конституциялық нормалардың мазмұнынан оларда белгіленген шектеулер адамның тиісті қызметке алдыңғы сайлану не лауазымға алдыңғы тағайындалу фактісімен қолданыстағы Конституцияда және соған сәйкес қабылданған нормативтік құқықтық актілерде көзделген тәртіпте ғана байланысты болатыны шығады деп атап өтті. Конституцияның 43-бабының 1-тармағында, 72-бабының 2 және 3-тармақтарында, 83-бабының 1-тармағында және 84-бабының 3-тармағында белгіленген шектеулер қолданылған жағдайда 1995 жылғы Негізгі Заң қолданыста болған кезеңде тиісті лауазымдарда болу мерзімдерін, сондай-ақ қызметке сайлау не лауазымға тағайындау фактілерін есепке алуды көздейтін ережелерді Конституция қамтымайды. Демек, адамның аталған лауазымдардың бірін 1995 жылғы Конституция қолданыста болған кезеңде атқару фактісі Қазақстан Республикасының Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енгеннен кейін оны тиісті қызметке сайлауға не лауазымға тағайындауға Негізгі Заңда көзделген конституциялық-құқықтық кедергі болып табылмайды. Президенттің өтінішін қарау қорытындысы бойынша Конституциялық Сот ресми түсіндіру берді: 2026 жылғы Конституцияның 43-бабының 1-тармағын, 72-бабының 2 және 3-тармақтарын, 83-бабының 1-тармағын және 84-бабының 3-тармағын осы конституциялық нормаларда аталған лауазымдарды 1995 жылғы Конституцияға сәйкес атқарып жүрген адамдар 2026 жылғы Конституция күшіне енгеннен кейін тиісті қызметке сайлануы не лауазымға тағайындалуы мүмкін деп түсіну керек. Аталған конституциялық нормаларда белгіленген шектеулерді қолдану мақсаты тұрғысынан мұндай адамдардың 2026 жылғы Конституция күшіне енгеннен кейін тиісті қызметке сайлануы не лауазымға тағайындалуы алғаш рет сайлану не тағайындалу деп есептеледі.

Тағайындауға ұсынылған кандидаттың тізімі

Қазақстан Республикасы Конституциялық Соты Аппаратының конкурстық комиссиясының 2026 жылғы 15 маусымдағы № 6-2 хаттамасына сәйкес тағайындауға ұсынылған кандидаттың ТІЗІМІ Қазақстан Республикасы Конституциялық Соты Аппаратының Өтініштерді бастапқы қарау және қабылдау бөлімі құжаттамалық қамтамасыз ету секторының бас консультанты, B-4 санаты («А» функционалдық блогы, №6-1-3-3 индексі, 1 бірлік) Срайыл Ерзат Еркінұлы

Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының 2026 жылғы 12 маусымдағы №88-НҚ нормативтік қаулысы

Конституциялық Соттың нормативтік қаулысына анықтамалық ақпарат (2026 жылғы 12 маусымдағы № 88-НҚ) Конституциялық Сотқа азаматтардан Еңбек кодексінің (ЕК) 160-бабы бесінші бөлігі бірінші және екінші абзацтарының, Азаматтық процестік кодекстің (АПК) 455-бабы екінші және үшінші бөліктерінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы өтініштер келіп түсті. Мәселен, бірінші жағдайда азамат қызметтік тексеру материалдарының негізінде ішкі істер органдарынан жұмыстан шығарылған. Соттар құқық қорғау органдарындағы еңбек қатынастарының ерекшелігін ескерместен, ЕК-нің осы нормаларында белгіленген сотқа жүгіну мерзімін өткізіп алуына сілтеме жасап, жұмысқа қайта алу туралы талабын қанағаттандырудан бас тартқан. Кейіннен қылмыстық істі сотта қарау нәтижелері бойынша оның қызметтік тәртіпті бұзу фактілері анықталмаған. Алайда АПК-нің қолданыстағы нормалары оған жұмысқа қайта алу туралы шешімдерді қайта қарауды талап етуге мүмкіндік бермей отыр.Мәселен, бірінші жағдайда азамат қызметтік тексеру материалдарының негізінде ішкі істер органдарынан жұмыстан шығарылған. Соттар құқық қорғау органдарындағы еңбек қатынастарының ерекшелігін ескерместен, ЕК-нің осы нормаларында белгіленген сотқа жүгіну мерзімін өткізіп алуына сілтеме жасап, жұмысқа қайта алу туралы талабын қанағаттандырудан бас тартқан. Кейіннен қылмыстық істі сотта қарау нәтижелері бойынша оның қызметтік тәртіпті бұзу фактілері анықталмаған. Алайда АПК-нің қолданыстағы нормалары оған жұмысқа қайта алу туралы шешімдерді қайта қарауды талап етуге мүмкіндік бермей отыр.жұмыстан шығарылған. Соттар құқық қорғау органдарындағы еңбек қатынастарының ерекшелігін ескерместен, ЕК-нің осы нормаларында белгіленген сотқа жүгіну мерзімін өткізіп алуына сілтеме жасап, жұмысқа қайта алу туралы талабын қанағаттандырудан бас тартқан. Кейіннен қылмыстық істі сотта қарау нәтижелері бойынша оның қызметтік тәртіпті бұзу фактілері анықталмаған. Алайда АПК-нің қолданыстағы нормалары оған жұмысқа қайта алу туралы шешімдерді қайта қарауды талап етуге мүмкіндік бермей отыр.Мәселен, бірінші жағдайда азамат қызметтік тексеру материалдарының негізінде ішкі істер органдарынан жұмыстан шығарылған. Соттар құқық қорғау органдарындағы еңбек қатынастарының ерекшелігін ескерместен, ЕК-нің осы нормаларында белгіленген сотқа жүгіну мерзімін өткізіп алуына сілтеме жасап, жұмысқа қайта алу туралы талабын қанағаттандырудан бас тартқан. Кейіннен қылмыстық істі сотта қарау нәтижелері бойынша оның қызметтік тәртіпті бұзу фактілері анықталмаған. Алайда АПК-нің қолданыстағы нормалары оған жұмысқа қайта алу туралы шешімдерді қайта қарауды талап етуге мүмкіндік бермей отыр.Мәселен, бірінші жағдайда азамат қызметтік тексеру материалдарының негізінде ішкі істер органдарынан жұмыстан шығарылған. Соттар құқық қорғау органдарындағы еңбек қатынастарының ерекшелігін ескерместен, ЕК-нің осы нормаларында белгіленген сотқа жүгіну мерзімін өткізіп алуына сілтеме жасап, жұмысқа қайта алу туралы талабын қанағаттандырудан бас тартқан. Кейіннен қылмыстық істі сотта қарау нәтижелері бойынша оның қызметтік тәртіпті бұзу фактілері анықталмаған. Алайда АПК-нің қолданыстағы нормалары оған жұмысқа қайта алу туралы шешімдерді қайта қарауды талап етуге мүмкіндік бермей отыр.жұмыстан шығарылған. Соттар құқық қорғау органдарындағы еңбек қатынастарының ерекшелігін ескерместен, ЕК-нің осы нормаларында белгіленген сотқа жүгіну мерзімін өткізіп алуына сілтеме жасап, жұмысқа қайта алу туралы талабын қанағаттандырудан бас тартқан. Кейіннен қылмыстық істі сотта қарау нәтижелері бойынша оның қызметтік тәртіпті бұзу фактілері анықталмаған. Алайда АПК-нің қолданыстағы нормалары оған жұмысқа қайта алу туралы шешімдерді қайта қарауды талап етуге мүмкіндік бермей отыр.сотта қарау нәтижелері бойынша оның қызметтік тәртіпті бұзу фактілері анықталмаған. Алайда АПК-нің қолданыстағы нормалары оған жұмысқа қайта алу туралы шешімдерді қайта қарауды талап етуге мүмкіндік бермей отыр. Екінші жағдайда да өтініш беруші АПК-нің аталған нормаларын тексеруді сұрайды, себебі бұл нормалар бір-біріне қайшы келетін сот актілерінің болуына жол беріп, оның сот арқылы қорғалу құқығын шектейді. Сот мамандандырылған әкімшілік соттың шешімі қайта қарауға негіз болмайды дегенге сілтеме жасап, азаматтық іс бойынша шешімді қайта қараудан бас тартқан.Сот мамандандырылған әкімшілік соттың шешімі қайта қарауға негіз болмайды дегенге сілтеме жасап, азаматтық іс бойынша шешімді қайта қараудан бас тартқан.қарауға негіз болмайды дегенге сілтеме жасап, азаматтық іс бойынша шешімді қайта қараудан бас тартқан. Тексеру нәтижелері бойынша Конституциялық Сот АПК-нің дау туғызып отырған нормалары сот актілерін жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайлар бойынша қайта қараудың жалпы қағидатын бұзады, соның салдарынан азаматтар заңды күшіне енген басқа сот актісі бұрын қабылданған шешімде негізге алынған мән-жайларды теріске шығарған жағдайларда өз құқықтарын қорғау мүмкіндігінен айырылып отырғанын атап өтті. Сот ЕК мен АПК-нің дау туғызып ережелерін азаматтың сот арқылы тиімді қорғалу құқығын шектейді деп таныды.Тексеру нәтижелері бойынша Конституциялық Сот АПК-нің дау туғызып отырған нормалары сот актілерін жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайлар бойынша қайта қараудың жалпы қағидатын бұзады, соның салдарынан азаматтар заңды күшіне енген басқа сот актісі бұрын қабылданған шешімде негізге алынған мән-жайларды теріске шығарған жағдайларда өз құқықтарын қорғау мүмкіндігінен айырылып отырғанын атап өтті. Сот ЕК мен АПК-нің дау туғызып ережелерін азаматтың сот арқылы тиімді қорғалу құқығын шектейді деп таныды.АПК-нің дау туғызып отырған нормалары сот актілерін жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайлар бойынша қайта қараудың жалпы қағидатын бұзады, соның салдарынан азаматтар заңды күшіне енген басқа сот актісі бұрын қабылданған шешімде негізге алынған мән-жайларды теріске шығарған жағдайларда өз құқықтарын қорғау мүмкіндігінен айырылып отырғанын атап өтті. Сот ЕК мен АПК-нің дау туғызып ережелерін азаматтың сот арқылы тиімді қорғалу құқығын шектейді деп таныды.Тексеру нәтижелері бойынша Конституциялық Сот АПК-нің дау туғызып отырған нормалары сот актілерін жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайлар бойынша қайта қараудың жалпы қағидатын бұзады, соның салдарынан азаматтар заңды күшіне енген басқа сот актісі бұрын қабылданған шешімде негізге алынған мән-жайларды теріске шығарған жағдайларда өз құқықтарын қорғау мүмкіндігінен айырылып отырғанын атап өтті. Сот ЕК мен АПК-нің дау туғызып ережелерін азаматтың сот арқылы тиімді қорғалу құқығын шектейді деп таныды.Тексеру нәтижелері бойынша Конституциялық Сот АПК-нің дау туғызып отырған нормалары сот актілерін жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайлар бойынша қайта қараудың жалпы қағидатын бұзады, соның салдарынан азаматтар заңды күшіне енген басқа сот актісі бұрын қабылданған шешімде негізге алынған мән-жайларды теріске шығарған жағдайларда өз құқықтарын қорғау мүмкіндігінен айырылып отырғанын атап өтті. Сот ЕК мен АПК-нің дау туғызып ережелерін азаматтың сот арқылы тиімді қорғалу құқығын шектейді деп таныды.АПК-нің дау туғызып отырған нормалары сот актілерін жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайлар бойынша қайта қараудың жалпы қағидатын бұзады, соның салдарынан азаматтар заңды күшіне енген басқа сот актісі бұрын қабылданған шешімде негізге алынған мән-жайларды теріске шығарған жағдайларда өз құқықтарын қорғау мүмкіндігінен айырылып отырғанын атап өтті. Сот ЕК мен АПК-нің дау туғызып ережелерін азаматтың сот арқылы тиімді қорғалу құқығын шектейді деп таныды.дау туғызып ережелерін азаматтың сот арқылы тиімді қорғалу құқығын шектейді деп таныды. Конституциялық Сот қорытынды шешімінде тексерілген нормаларды Конституцияға сәйкес келмейді деп танып, еңбек заңнамасына өзгерістер енгізілгенге дейін – құқық қорғау органдарының және басқа да мемлекеттік органдардың қызметкерлерін жұмысқа қайта алу туралы даулар бойынша сотқа жүгінудің бір жылдық мерзімін қолдану қажет деп қаулы шығарды. Сонымен қатар, заңға өзгеріс енгізілгенге дейін – жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайларға қатысты азаматтық істер бойынша шешімдерді қайта қараған кезде АПК-нің 455-бабының бірінші бөлігін – бұрын қаралған істі дұрыс шешу үшін айтарлықтай маңызы бар, бұған дейін сотқа белгілі болмаған заңды фактілер қайта қарау үшін негіз болып табылады деген норма басшылыққа алыну керек.еңбек заңнамасына өзгерістер енгізілгенге дейін – құқық қорғау органдарының және басқа да мемлекеттік органдардың қызметкерлерін жұмысқа қайта алу туралы даулар бойынша сотқа жүгінудің бір жылдық мерзімін қолдану қажет деп қаулы шығарды. Сонымен қатар, заңға өзгеріс енгізілгенге дейін – жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайларға қатысты азаматтық істер бойынша шешімдерді қайта қараған кезде АПК-нің 455-бабының бірінші бөлігін – бұрын қаралған істі дұрыс шешу үшін айтарлықтай маңызы бар, бұған дейін сотқа белгілі болмаған заңды фактілер қайта қарау үшін негіз болып табылады деген норма басшылыққа алыну керек.дейін – жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайларға қатысты азаматтық істер бойынша шешімдерді қайта қараған кезде АПК-нің 455-бабының бірінші бөлігін – бұрын қаралған істі дұрыс шешу үшін айтарлықтай маңызы бар, бұған дейін сотқа белгілі болмаған заңды фактілер қайта қарау үшін негіз болып табылады деген норма басшылыққа алыну керек.еңбек заңнамасына өзгерістер енгізілгенге дейін – құқық қорғау органдарының және басқа да мемлекеттік органдардың қызметкерлерін жұмысқа қайта алу туралы даулар бойынша сотқа жүгінудің бір жылдық мерзімін қолдану қажет деп қаулы шығарды. Сонымен қатар, заңға өзгеріс енгізілгенге дейін – жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайларға қатысты азаматтық істер бойынша шешімдерді қайта қараған кезде АПК-нің 455-бабының бірінші бөлігін – бұрын қаралған істі дұрыс шешу үшін айтарлықтай маңызы бар, бұған дейін сотқа белгілі болмаған заңды фактілер қайта қарау үшін негіз болып табылады деген норма басшылыққа алыну керек.еңбек заңнамасына өзгерістер енгізілгенге дейін – құқық қорғау органдарының және басқа да мемлекеттік органдардың қызметкерлерін жұмысқа қайта алу туралы даулар бойынша сотқа жүгінудің бір жылдық мерзімін қолдану қажет деп қаулы шығарды. Сонымен қатар, заңға өзгеріс енгізілгенге дейін – жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайларға қатысты азаматтық істер бойынша шешімдерді қайта қараған кезде АПК-нің 455-бабының бірінші бөлігін – бұрын қаралған істі дұрыс шешу үшін айтарлықтай маңызы бар, бұған дейін сотқа белгілі болмаған заңды фактілер қайта қарау үшін негіз болып табылады деген норма басшылыққа алыну керек.дейін – жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайларға қатысты азаматтық істер бойынша шешімдерді қайта қараған кезде АПК-нің 455-бабының бірінші бөлігін – бұрын қаралған істі дұрыс шешу үшін айтарлықтай маңызы бар, бұған дейін сотқа белгілі болмаған заңды фактілер қайта қарау үшін негіз болып табылады деген норма басшылыққа алыну керек.істі дұрыс шешу үшін айтарлықтай маңызы бар, бұған дейін сотқа белгілі болмаған заңды фактілер қайта қарау үшін негіз болып табылады деген норма басшылыққа алыну керек.

Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының 2026 жылғы 12 маусымдағы №87-НҚ нормативтік қаулысы

Конституциялық Соттың нормативтік қаулысына анықтамалық ақпарат (2026 жылғы 12 маусымдағы № 87-НҚ) Конституциялық Сот Алматы қаласы әкімдігінің «Алматы қаласының жекелеген аумақтарына көлік құралдарының кіруін шектеу туралы» 2016 жылғы 8 сәуірдегі № 2/122 қаулысының 1-тармағының Конституцияға сәйкестігін тексерді. Аталған тармақта «Шымбұлақ» шатқалының ерекше қорғалатын табиғи аймағының аумағына электр қозғалтқышындағы (электромобиль) көлік құралдарынан басқа көлік құралдарының кіруіне шектеу қойылады. Тексеруге азамат З.С. Сыздыкованың өтініші негізі болды, ол Іле Алатауы ұлттық табиғи паркінің құрамына кіретін, бірақ аумақтық жағынан Алматы қаласының шегінде орналасқан «Тұйықсу» шатқалында тұрады. Осы шатқал тұрғындары өз үйіне Медеу-Шымбұлақ автомобиль жолымен «Шымбұлақ» шатқалы арқылы («Медеу» өңірлік табиғи паркінің құрамына кіреді) жете алады, алайда «Тұйықсу» шатқалына асфальт төселген жолдың болмауы жүруді қиындатады. Өтініш берушінің пікірінше, әкімдік қаулысы осы жерде көлікті пайдаланудың ерекшелігін ескермей, өз үйіне жетуін және еркін жүріп-тұру құқығын шектеп қойды. Конституциялық Сот өзiнiң қорытынды шешiмiнде мемлекет құқықтар мен бостандықтарға құқықтық шектеудi белгiлей отырып, адам құқықтары мен бостандықтары, басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтары, жария мүдделер арасында әдiл теңгерiмдi қамтамасыз етуге тиiс деп атап өттi. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардағы құқықтық режимдер, сол сияқты экологиялық талаптар табиғи аумақтарды қорғау және сақтау жөнiндегi iс-шаралар кешенiн жүргiзудi көздейдi. Әртүрлi қызмет үшін тыйым салулар мен шектеулерді белгiлеу, егер бұл конституциялық маңызды мақсатқа – адамның өмiр сүруі мен денсаулығы үшiн ажырамас және бөлінбейтін игілік ретінде қолайлы қоршаған ортаны қорғауға қол жеткiзу үшiн қажет болса, олар осындай шараларға жатқызылуы мүмкiн. Мұндай шектеулер мен тыйым салулар қатаң түрде тек заңға сәйкес мемлекеттік органдардың құзыреті шегінде және Конституцияның талаптарын, 39-бабының 1-тармағына сәйкес жол берілу жағдайларын қоса алғанда, сақтай отырып белгіленуі мүмкін. Тексеру нәтижелері бойынша Конституциялық Сот дау айтылып отырған қаулыны қабылдау Алматы қаласы әкімдігінің өкілеттігіне жатпайтынын анықтады. Экологиялық кодексте көлік құралдарының кіруін шектеу және тиісті нормативтік құқықтық актіні шығару жөніндегі өкілеттіктер облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті өкілді органының (мәслихаттың) құзыретіне кіреді. Сонымен қатар, заң деңгейінде әкімдіктің қоршаған табиғи ортаны қорғау мәселелеріне байланысты қоршаған ортаны қорғау саласындағы және жол жүрісі саласындағы құзыреті туралы жекелеген нормалар бекітілген. Мәселен, «Жол жүрісі туралы» Заңның 17-бабы 2-тармағы 8) тармақшасының үшінші абзацына сәйкес атқарушы органдары өз құзыреті және өңір шегінде қаланың жекелеген аумақтарына көлік құралдарының кіруіне түрлі шектеулер енгізу, оның ішінде жол жүрісін реттеудің техникалық құралдары (жол белгілері, жол таңбалары) арқылы жол жүрісін ұйымдастырудың арнайы аймақтарын белгілеуге құқылы. Осыған байланысты Конституциялық Сот ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда көлiк құралдарының қозғалысын шектеу конституциялық маңызды мақсатты – қоршаған ортаны қорғауды және экологиялық қауiпсiздiктi қамтамасыз етудi көздеуi мүмкiн деп атап өттi. Алайда, мұндай мақсат болғанның өзінде де шектеу өзі әсер ететін адамдардың құқықтары мен заңды мүдделерін ескеруге және оларға шамадан тыс ауыртпалық түсірмеуге тиіс. Осылайша, тексеру нәтижелері бойынша Конституциялық Сот Алматы қаласы әкімдігінің 2016 жылғы 8 сәуірдегі № 2/122 қаулысының 1-тармағын Конституцияға сәйкес келмейді деп таныды.

Әңгімелесу және эссе өткізу КЕСТЕСІ

Әңгімелесу және эссе өткізу КЕСТЕСІ № Лауазым Кандидаттың тегі, аты, әкесінің аты (бар болған жағдайда) Әңгімелесу өтетін орны, күні және уақыты Эссе өтетін орны, күні және уақыты 1. Қазақстан Республикасы Конституциялық Соты Аппаратының Өтініштерді бастапқы қарау және қабылдау бөлімі құжаттамалық қамтамасыз ету секторының бас консультанты, B-4 санаты («А» функционалдық блогы, №6-1-3-3 индексі, 1 бірлік) Срайыл Е.Е. Астана қаласы, Мәңгілік ел даңғылы, 13-үй, «Қазақстан Республикасы Конституциялық Соты» әкімшілік ғимараты, 131 каб. 2026 жылғы 15 маусымда сағат 09.30-да