"Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті" республикалық мемлекеттік мекемесі Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің еңбек қатынастары, оның ішінде еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, халықты жұмыспен қамту саласындағы іске асыру мен бақылау функцияларын өз құзыреті шегінде жүзеге асыратын ведомствосы болып табылады.
Ашу
Ашу
Ашу
Ашу
Ашу
АшуҚазақстанда қыркүйек айының соңғы жексенбісінде Еңбек күні атап өтіледі. Бұл мереке жұмысшы мамандықтарына деген құрмет дәстүрін жаңғырту және еңбек етудің маңыздылығын ерте жастан ұғындыру мақсатында Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 жылғы қарашадағы Жарлығымен белгіленген.
2026 жылдың 28-30 сәуір аралығында астанада KIOSH 2026 еңбек ті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша 14-ші қазақстандық халықаралық конференция және көрме өтеді — мемлекеттік органдарды, бизнесті, халықаралық сарапшыларды және Еңбекті қорғау және қауіпсіздік саласындағы шешімдердің жеткізушілерін біріктіретін ірі салалық шара. Конференция бағдарламасы 28-29 сәуірде өтеді, көрме 28-30 сәуір аралығында жұмыс істейді. Өтетін орны — Халықаралық көрме орталығы «EXPO», Астана қ. KIOSH он жылдан астам уақыт бойы еңбекті қорғау, өнеркәсіптік және өндірістік қауіпсіздік жүйелерін талқылауға арналған негізгі кәсіби платформа ретінде, сондай-ақ халықаралық стандарттарды қазақстандық тәжірибеге енгізуде үлкен рөл атқарып келеді. Еңбек ті қорғау: сын-қатерлер және трансформация қажеттілігі Қазақстанда өнеркәсіптің дамуы, жаңа өндірістердің іске қосылуы және ауқымды инфрақұрылымдық жобалар еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік жүйелеріне қойылатын талаптарды күшейтеді. Мемлекеттік органдардың мәліметтері бойынша, өндірістік жарақаттану және кәсіби тәуекелдер әлі де болса тау-кен, металлургия, мұнай-газ және мұнай-химия секторларында негізгі әлеуметтік-экономикалық мәселелердің бірі болып табылады. Қазақстан Республикасы Президенті бірнеше рет еңбек қауіпсіздігі мен қызметкерлердің өмірін сақтау мемлекет пен бизнес үшін сөзсіз басымдық болуы тиіс екенін атап өтті, ал қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру формальдылық емес, корпоративтік басқару мен жұмыс берушілердің жауапкершілігінің бір бөлігі болуы тиіс. Осы тұрғыда енгізу өзектілігі көрініс табады: кәсіби тәуекелдерді бағалау және басқару жүйелері, цифрлық және аналитикалық құралдар, өнеркәсіптік қауіпсіздік мәдениеті, Process Safety Management (PSM) тәсілдері, әсіресе жаңа мұнай-химия өндірістерін салу және іске қосу жағдайында. Дәл осы мәселелер KIOSH 2026 конференциясының негізгі тақырыптары болады. KIOSH 2026 көрмесі: технологиялар, шешімдер, тәжірибе KIOSH 2026 көрмесінің экспозициялық бөлігі еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы шешімдерді өндіруші және жеткізуші компанияларды біріктіреді. Бүгінгі таңда көрмеге қатысуын 24 экспонент растады. 2025 жылы көрмені 2 305 бірегей маман тамашалады, ал 90 компания әртүрлі елдерден қатысып, KIOSH кәсіби алаңына нарықтың жоғары және тұрақты қызығушылығын растады. Көрмеде дәстүрлі түрде келесі бағыттар бойынша шешімдер ұсынылады: еңбекті қорғау және өндірістік қауіпсіздік; жеке қорғаныс құралдары (ЖҚҚ); арнайы киім және арнайы аяқ киім; еңбек гигиенасы және денсаулық; өрт қауіпсіздігі және төтенше жағдайлар; өнеркәсіптік және экологиялық қауіпсіздік; өнеркәсіптік медицина және медициналық тексеру жүйелері; оқыту, ғылым және құзыреттілікті дамыту; бағдарламалық қамтамасыз ету, IT- және цифрлық шешімдер; автопаркті басқару және көлік қауіпсіздігі. Көрменің іскерлік бағдарламасы аясында заманауи шешімдерді HSE саласында енгізудің қолданбалы аспектілеріне, тәжірибе алмасуға және мамандардың кәсіби құзыреттілігін арттыруға бағытталған практикалық семинарлар мен мастер-кластар өтеді. 2026 жылы тұрақты экспоненттермен қатар, көрмеге алғаш рет қатысушы компаниялардың, соның ішінде ЖҚҚ, тоқыма, IT-шешімдер және HSE үшін технологиялық жүйелер өндірушілерінің қатысуы күтілуде. Дебютанттар арасында Asia Global Technology, BAFCO, Jeta Safety, QHSE-Akbarys, SIA Saffa Trading, Вахруши-ЛитОбувь, Техноарт бар. KIOSH 2026 конференциясы: интеллект, аналитика және қауіпсіздік мәдениеті KIOSH 2026 іскерлік бағдарламасы «Интеллектуалды технологиялар: еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздіктің жаңа деңгейі» тақырыбы аясында өтеді және стратегиялық, сараптамалық және практикалық сессияларды біріктіреді. Алғаш рет Стратегиялық Пленарлық сессия «Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік халықаралық стратегияның бір бөлігі ретінде – Қазақстанның жаһандық қауіпсіздік стандарттарына интеграциясы» сырттай форматта өткізіледі. Конференцияның негізгі тақырыптары: кәсіби тәуекелдерді бағалау және басқару; тәуекелдерді болжау және апаттардың алдын алу үшін ИИ және аналитиканы қолдану; өнеркәсіптік қауіпсіздік корпоративтік мәдениеттің элементі ретінде; өнеркәсіптік медицина, қызметкерлердің денсаулығы және оңалту; биіктікте және жабық кеңістіктерде жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік; халықаралық стандарттарды және үздік әлемдік тәжірибелерді енгізу; қауіпсіздік мәдениетін дамыту және мінез-құлық бағдарламалары. Бағдарламада панельдік пікірталастар, сараптамалық сессиялар, форсайт-талқылаулар, сондай-ақ білімді тартуға және практикалық қолдануға бағытталған еңбек ті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша Safety Games чемпионаты бар. IOSH сараптамалық сессиясы, кәсіпорындарда қауіпсіздік мәдениетін енгізуге арналған, сондай-ақ конференцияның қорытындыларын шығару және Қазақстанның еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік бағытындағы болашақ жоспарларын құру бойынша форсайт сессиясы ерекше орын алады. KIOSH 2026 спикерлері мен халықаралық сарапшылары арасында еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы жетекші кәсіби және салалық ұйымдардың өкілдерінің қатысуы күтілуде. Азиаттық-Тынық мұхиттық еңбекті қорғау және гигиена ұйымының (APOSHO) Бас хатшысы Берни Дойл, Халықаралық әлеуметтік қамсыздандыру қауымдастығының (ISSA) президенті д-р Мохаммед Азманның қатысуы жоспарлануда. ArcelorMittal, BP, SOCAR және Nippon Steel India халықаралық өнеркәсіптік компанияларының HSE бағыттарының басшыларының ірі өндірістік объектілерде өнеркәсіптік қауіпсіздік басқару жүйелерін енгізу бойынша практикалық тәжірибесін ұсынатын сөз сөйлеулері күтілуде. KIOSH 2026 — бұл жай ғана шара емес! KIOSH 2026 — бұл тек көрме мен конференция ғана емес, сонымен қатар Қазақстандағы еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздікті дамыту бойынша ұзақ мерзімді стратегияны қалыптастыру, тәжірибе алмасу, мемлекет пен бизнес арасындағы диалог, сондай-ақ заманауи технологиялық және басқарушылық шешімдерді енгізу платформасы. Күміс серіктестер - ЖШС «Қазцинк», KAZMinerals. Қола серіктес - UCO. Жобаның мемлекеттік серіктесі - Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі. Стратегиялық серіктес: Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің еңбек қорғау жөніндегі республикалық ғылыми-зерттеу институты РМК Ресми қолдау: Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің өнеркәсіптік қауіпсіздік комитеті, НПП Атамекен, Тау-кен және тау-металлургия кәсіпорындары қауымдастығы» (АГМП), Қазақстан мұнай-газ және энергетикалық кешен ұйымдарының қауымдастығы «KAZENERGY», ЖҚҚ қауымдастығы, IOSH, ORP, NEBOSH, CSSE, Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясы, Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарының ұлттық бірлестігі «QazTextileIndustry», petro mining. Іс-шараны ұйымдастырушы Iteca қазақстандық көрме компаниясы және оның халықаралық серіктесі – ICA Events компаниялар тобы .
Маусымдық және уақытша жұмыскерлердің еңбек құқықтары
1. Маусымдық жұмыс көлемі артқан кезеңде көптеген жұмыс берушілер жұмыскерлерді бір-екі айға жұмысқа тартады. Мұндай жағдайда еңбек шартын жасасу міндетті ме? Жауап: Иә, міндетті. Жұмыс мерзімінің қысқа болуы жұмыс берушіні еңбек қатынастарын ресімдеу міндетінен босатпайды. Егер адам белгілі бір еңбек функциясын орындаса, белгіленген жұмыс режимін сақтаса және жалақы алса, онымен еңбек шарты жасалуға тиіс. Бұл ретте жұмыскер жұмысқа еңбек шарты жасалғаннан кейін ғана жіберіледі. Жұмыскер оның талаптарымен алдын ала танысып, еңбек шартының өз данасын алуы қажет. 2. Маусымдық жұмыскердің уақытша жұмыскерден айырмашылығы неде? Күнделікті тәжірибеде бұл ұғымдар көбінесе мағынасы бірдей ұғымдар ретінде қолданылады. Жауап: Бұл ұғымдардың арасында айырмашылық бар. Маусымдық жұмыстар деп климаттық немесе өзге де табиғи жағдайларға байланысты белгілі бір кезеңде – маусым ішінде ғана орындалатын, бірақ ұзақтығы бір жылдан аспайтын жұмыстар танылады. Еңбек шартында жұмыстың маусымдық сипаты және оны орындау кезеңі міндетті түрде көрсетіледі. Уақытша жұмыс, әдетте, белгілі бір мерзімге жасалатын еңбек шартымен ресімделеді. Мысалы, белгілі бір жұмысты орындау уақытына немесе уақытша болмаған жұмыскерді алмастыру уақытына. Сондықтан қысқа мерзімге жұмысқа қабылданған әрбір жұмыскер маусымдық жұмыскер болып табылмайды. 3. Кейде жұмыс берушілер алдымен бірнеше күн ресми ресімдеусіз жұмыс істеуді, содан кейін ғана еңбек шартын жасасуды ұсынады. Мұндай тәжірибеге жол беріле ме? Жауап: Жоқ, мұндай тәжірибе еңбек заңнамасының талаптарына сәйкес келмейді. Жұмыскер жұмысқа еңбек шарты жасалғаннан кейін ғана жіберілуге тиіс. Еңбек шартынсыз жұмыс істеу жұмыскердің өзі үшін тәуекелдер туғызады. Дау туындаған жағдайда жалақы мөлшерін, жұмыс істеген кезеңін, жұмыс уақытын және еңбек жағдайларының басқа да талаптарын растауда қиындықтар туындауы мүмкін. Сондықтан еңбек қатынастары жұмыс нақты басталғанға дейін ресімделуге тиіс. 4. Маусымдық және уақытша жұмыскерлерге еңбекақы төлеуге қатысты жалпы талаптар қолданыла ма? Жауап: Иә. Еңбек шартының маусымдық немесе мерзімді сипаты жұмыскердің еңбекақыны уақтылы және толық көлемде алу құқығын шектемейді. Жалақы айына кемінде бір рет және келесі айдың бірінші онкүндігінен кешіктірілмей төленеді. Еңбек шарты тоқтатылған кезде жұмыскерге тиесілі барлық сомалар үш жұмыс күнінен кешіктірілмей төленуге тиіс. Яғни жұмыстың уақытша сипаты жалақыны кешіктіруге немесе оның мөлшерін азайтуға негіз бола алмайды. 5. Маусымдық жұмыс көбінесе жоғары жүктемені, кешкі уақытта, демалыс күндері немесе белгіленген жұмыс уақытының ұзақтығынан тыс жұмыс істеуді көздейді. Мұндай жағдайлар қалай реттеледі? Жауап: Маусымдық жұмыскерлерге жұмыс уақытының жалпы нормалары қолданылады. Жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы аптасына 40 сағаттан аспауға тиіс. Бес күндік жұмыс аптасы кезінде бұл, әдетте, күніне 8 сағатты құрайды. Сондай-ақ бір айға белгіленген жұмыс уақытының нормасы сақталуға тиіс. Үстеме жұмысқа заңнамада белгіленген тәртіппен және, әдетте, жұмыскердің жазбаша келісімімен жол беріледі. Үстеме жұмыстың ұзақтығы тәулігіне екі сағаттан, айына 12 сағаттан және жылына 120 сағаттан аспауға тиіс. Барлық үстеме жұмыс сағаттары, түнгі уақыттағы, демалыс және мереке күндеріндегі жұмыс жұмыс берушінің есебіне алынуға және заңнамаға сәйкес өтелуге тиіс. 6. Көптеген маусымдық жұмыскерлер құрылыс, ауыл шаруашылығы және абаттандыру салаларында еңбек етеді. Оларға еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау талаптары толық көлемде қолданыла ма? Жауап: Иә. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау талаптары еңбек шартының мерзіміне қарамастан барлық жұмыскерлерге қолданылады. Жұмыс беруші қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге, қажетті нұсқама мен оқытуды өткізуге, ал заңнамада көзделген жағдайларда жұмыскерді арнайы киіммен және жеке қорғаныш құралдарымен қамтамасыз етуге міндетті. Сонымен қатар жұмыс беруші жұмыскерді еңбек міндеттерін атқару кезінде жазатайым оқиғалардан сақтандыруға міндетті. Бұл талап маусымдық немесе уақытша жұмысқа қабылданған жұмыскерлерге де қолданылады. Қысқа мерзімге жұмысқа қабылданатын жұмыскерлерге ерекше назар аудару қажет, өйткені олар өндірістік процеспен, жабдықтармен және жұмыс орнындағы еңбек жағдайларымен жеткілікті дәрежеде таныс болмауы мүмкін. 7. Маусымдық немесе уақытша жұмысқа орналасатын адам ең алдымен неге назар аударуы қажет? Жауап: Ең алдымен еңбек қатынастарының ресми түрде ресімделгеніне көз жеткізу қажет. Жұмыскер еңбек шартының мерзімін, жалақы мөлшерін және оны төлеу тәртібін, жұмыс кестесі мен тынығу уақытын тексергені жөн. Егер жұмыс өндірістік тәуекелдермен байланысты болса, тиісті нұсқамадан өтіп, көзделген қорғаныш құралдарын пайдалану қажет. Ең бастысы – маусымдық немесе уақытша жұмыспен қамтылу жұмыскердің еңбек құқықтары мен кепілдіктерінің көлемін азайтпайтынын түсіну қажет.
Скринингтік зерттеулерден өту үшін демалыс беру тәртібіне қатысты сұрақ-жауаптар
1-сұрақ: Скрининг дегеніміз не және ол не үшін қажет? Жауап: Скрининг - бұл шағымдары мен ауру белгілері жоқ адамдарға жүргізілетін профилактикалық тексеру. Ол аурулар мен қауіп факторларын ерте кезеңде анықтауға мүмкіндік береді, өйткені дәл осы кезеңде емдеу ең тиімді болады. 2-сұрақ: Скринингтік зерттеулерден өту міндетті ме? Жауап: Иә. «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 80-бабының 3) тармақшасына сәйкес, Қазақстан Республикасының азаматтары профилактикалық медициналық қарап-тексерулерден және скринингтік зерттеулерден өтуге міндетті. Скринингтік зерттеулер ауруларды ерте кезеңде анықтауға, дер кезінде емдеуді бастауға және денсаулықты сақтауға мүмкіндік береді. 3-сұрақ: Скринингтен өту үшін демалыс алуға кімнің құқығы бар? Жауап: Әрбір жұмыскердің күнтізбелік жыл ішінде скринингтік зерттеулерден өту үшін жұмыс орны (лауазымы) мен орташа жалақысы сақтала отырып, ұзақтығы үш жұмыс күніне дейін әлеуметтік демалыс алуға құқығы бар. 4-сұрақ: Үш күндік демалысты бірден пайдалануға бола ма? Жауап: Иә. Демалысты қажеттілікке қарай қатарынан да, жыл ішінде бөліп-бөліп те пайдалануға болады. 5-сұрақ: Скринингтік зерттеулерден өту үшін демалыс қандай негізде беріледі? Жауап: Скринингтік зерттеулерден өтуге шақыратын медициналық ұйымның SMS-хабарламасы, телефон қоңырауы немесе өзге де хабарламасы демалыс беруге негіз бола алады. Сонымен қатар, жұмыскер өз бастамасы бойынша да скринингтен өтуге жүгінуге құқылы.
HR Enbek: жұмыскерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру туралы хабарлама нені білдіреді Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жұмыс берушілерге HR Enbek порталы арқылы қызметкерлерді еңбек (қызметтік) міндеттерін орындау кезінде жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру шартын (бұдан әрі – ЖОМС шарты) жасасу немесе оның қолданылу мерзімін ұзарту қажеттігі туралы жолданатын хабарламалардың қалыптастырылу тәртібін түсіндіреді. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жұмыс беруші жұмыскерлерді еңбек (қызметтік) міндеттерін орындау кезінде жазатайым оқиғалардан сақтандыруға міндетті. ЖОМС шартын жасасу – заңнамада белгіленген міндетті талап. Міндетті сақтандыру шартын жасамағаны үшін Қазақстан Республикасының заңнамасында әкімшілік жауапкершілік көзделген. HR Enbek порталындағы хабарламалар ақпараттық жүйе қолданыстағы ЖОМС шарты туралы тиісті мәліметтердің жоқ екенін анықтаған жағдайда автоматты түрде қалыптастырылады. Хабарламаларды қалыптастыру кезінде HR Enbek порталында тіркелген қолданыстағы еңбек шарттары туралы мәліметтер, сондай-ақ Бірыңғай сақтандыру дерекқорынан келіп түсетін және Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің цифрлық жүйелерімен интеграцияланған ЖОМС шарттары туралы ақпарат пайдаланылады. Бұл ретте хабарламаның алынуы жұмыс беруші тарапынан заңнама талаптарының бұзылғанын автоматты түрде білдірмейді. Хабарлама ақпараттық жүйе анықтаған мәліметтер арасындағы сәйкессіздік туралы мәлімет береді және жұмыс берушіге ақпаратты уақтылы тексеріп, қажет болған жағдайда тиісті шаралар қабылдауға мүмкіндік беру мақсатында жолданады. Сәйкессіздіктер, оның ішінде, жақында жасалған немесе ұзартылған ЖОМС шарты туралы мәліметтердің ақпараттық жүйелерге әлі келіп түспеуіне немесе жаңартылмауына байланысты туындауы мүмкін. Хабарлама алған жағдайда жұмыс берушілерге: егер ЖОМС шарты жасалмаған немесе оның қолданылу мерзімі аяқталған болса – белгіленген тәртіппен шарт жасасу немесе оның қолданылу мерзімін ұзарту үшін сақтандыру ұйымына жүгіну; егер ЖОМС шарты жасалған және қолданыста болса – оның қолданылу мерзімін, жұмыскерлерді қамту толықтығын және шарт туралы мәліметтердің ақпараттық жүйелердегі мәліметтерге сәйкестігін тексеру ұсынылады. Сәйкессіздіктер анықталған жағдайда деректерді нақтылау және жаңарту үшін сақтандыру ұйымына жүгіну қажет. ЖОМС шарты жақында жасалған немесе ұзартылған болса – сақтандыру ұйымы мәліметтерді бергеннен кейін және ол тиісті өңдеуден өткеннен кейін түсетінін ескеру қажет. Осыған байланысты HR Enbek порталындағы ақпараттың жаңартылуы белгілі бір уақыт аралығында жүзеге асырылуы мүмкін. Келіп түскен хабарламалар жұмыс берушінің жеке кабинетінде сақталады. Хабарлама қайталап келген жағдайда жұмыс берушіге ЖОМС шарты туралы мәліметтердің берілу және жаңартылу мәртебесін нақтылау үшін сақтандыру ұйымына жүгіну ұсынылады. Министрлік хабарламаларды жіберу ақпараттық-профилактикалық сипатқа ие екенін және жұмыс берушілерді заңнама талаптарын сақтау қажеттігі туралы уақтылы хабардар етуге, сондай-ақ қызметкерлердің сақтандырылуын қамтамасыз етуге бағытталғанын атап өтеді. Жұмыс берушілерге ЖОМС шарттарының бар-жоғын және қолданылу мерзімін уақтылы тексеру, сондай-ақ ақпараттық жүйелердегі қызметкерлерді сақтандыру туралы мәліметтердің өзектілігін қамтамасыз ету ұсынылады.
