Медициналық көмек көрсетуге байланысты орталық жүйке жүйесінің (бұдан әрі - ОЖЖ) инфекциялары медициналық тәжірибедегі маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Бұл инфекциялар ауыр асқынуларға, неврологиялық бұзылыстарға және өлім қаупінің жоғарылауына әкелуі мүмкін. Аталған инфекциялар санатына бассүйекішілік инфекциялар, менингиттер, вентрикулиттер және менингитпен қатар жүрмейтін жұлын абсцестері жатады.
Бассүйекішілік инфекциялар ми абсцесін, субдуралды және эпидуралды инфекцияларды, сондай-ақ энцефалитті қамтиды. Оларды диагностикалаудың негізгі критерийлеріне ми тінінен немесе қатты ми қабығынан алынған материалды себіндіге егу кезінде микроорганизмнің бөлінуі, хирургиялық араласу барысында абсцестің анықталуы немесе инфекцияның гистопатологиялық зерттеу нәтижелерімен расталуы жатады. Сондай-ақ клиникалық белгілер мен зертханалық немесе аспаптық зерттеулердің нәтижелері негізінде диагноз қойылуы мүмкін.
Негізгі клиникалық белгілеріне бас ауруы, бас айналу, дене температурасының 38 °C-тан жоғары көтерілуі, ошақтық неврологиялық бұзылыстар, сана деңгейінің өзгеруі және сананың шатасуы жатады. 12 айға дейінгі балаларда дене қызуының жоғарылауы немесе төмендеуі, апноэ, брадикардия, ошақтық неврологиялық белгілер және сана өзгерістері байқалуы мүмкін. Диагнозды растау үшін биологиялық материалды микроскопиялық зерттеу және себіндіге егу, қан мен зәрдегі антигендерді анықтау, сондай-ақ сәулелік диагностика әдістері қолданылады.
Менингит пен вентрикулит ми қабықтары мен мидың қарыншалық жүйесінің инфекциялық зақымдануына жатады. Менингитті диагностикалаудың негізгі критерийі - жұлын-ми сұйықтығын себіндіге егу кезінде микроорганизмнің бөлінуі. Сонымен қатар ауруға тән клиникалық белгілер мен зертханалық зерттеулердің нәтижелері болған жағдайда да диагноз қойылуы мүмкін.
Менингиттің клиникалық көріністеріне дене қызуының көтерілуі, бас ауруы, желке бұлшықеттерінің сіресуі, менингеалдық белгілер, бассүйек-ми жүйкелері қызметінің бұзылыстары және ашушаңдық жатады. Ерте жастағы балаларда гипотермия, апноэ және брадикардия байқалуы мүмкін. Диагностикада жұлын-ми сұйықтығы құрамындағы өзгерістердің маңызы зор: лейкоциттер саны мен ақуыз деңгейінің жоғарылауы, глюкоза деңгейінің төмендеуі, сондай-ақ микроорганизмдердің микроскопиялық зерттеу, Грам әдісімен бояу немесе себінді нәтижесінде анықталуы.
Медициналық көмек көрсетуге байланысты ОЖЖ инфекцияларын жіктеу кезінде аурудың пайда болу уақыты мен жағдайлары ескеріледі. Жаңа туған нәрестелердегі менингит трансплацентарлық жолмен жұққаны расталмаған жағдайда медициналық көмек көрсетуге байланысты инфекция ретінде қарастырылады.
Шунт орнатылғаннан кейін 12 ай ішінде пайда болған инфекция хирургиялық араласудан кейінгі менингит ретінде жіктеледі. Ал шунт орнатылғаннан кейін 12 ай немесе одан да көп уақыт өткен соң пайда болған инфекция орталық жүйке жүйесінің инфекциясы ретінде қарастырылады. Менингоэнцефалит менингитке жатқызылады. Менингитпен қатар жүретін жұлын абсцесі де менингит ретінде жіктеледі.
Менингитпен қатар жүрмейтін жұлын абсцесі - жұлынның эпидуралды немесе субдуралды кеңістігінде пайда болатын, жұлын-ми сұйықтығы мен іргелес сүйек құрылымдары зақымданбайтын іріңді ошақ. Диагностикалаудың негізгі критерийлеріне абсцесс құрамынан микроорганизмнің бөлінуі, хирургиялық араласу немесе аутопсия кезінде абсцестің анықталуы, сондай-ақ оның гистопатологиялық зерттеу нәтижелерімен расталуы жатады.
Қосымша клиникалық белгілеріне дене қызуының көтерілуі, арқаның ауыруы, жергілікті гиперестезия, радикулит, аяқтардың парезі немесе салдануы жатады. Диагноз қанның бактериологиялық себіндісі және сәулелік зерттеу әдістерінің нәтижелері арқылы да расталуы мүмкін.
Қорытындылай келе, медициналық көмек көрсетуге байланысты орталық жүйке жүйесінің инфекциялары уақтылы анықтауды, дұрыс жіктеуді және кешенді диагностиканы қажет етеді. Белгіленген диагностикалық критерийлерді сақтау инфекцияларды дәл анықтауға, тиісті емді дер кезінде бастауға және ауыр асқынулардың даму қаупін төмендетуге мүмкіндік береді. Мұндай инфекциялардың алдын алуда асептика мен антисептика қағидаларын сақтау, инфекциялық бақылау талаптарын орындау, медициналық манипуляциялар мен хирургиялық араласулар кезінде қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ету маңызды рөл атқарады.
