Туберкулез — Mycobacterium tuberculosis бактериясы тудыратын жұқпалы ауру. Бұл бактерия Кох таяқшасы деп те аталады. Ауру көбінесе өкпені зақымдайды, бірақ лимфа түйіндеріне, сүйектерге, буындарға, бүйрекке, ми қабықтарына және басқа да мүшелерге әсер етуі мүмкін.
Туберкулез бүкіл әлемдегі денсаулық сақтау саласының маңызды мәселелерінің бірі болып табылады. Бұл ауру кез келген жастағы адамда дамуы мүмкін. Алайда иммундық жүйесі әлсіреген, дұрыс тамақтанбайтын және кейбір созылмалы аурулары бар адамдарда туберкулездің даму қаупі жоғары болады.
Туберкулездің себептері және жұғу жолдары
Аурудың негізгі себебі — туберкулез бактерияларының адам ағзасына түсуі. Көбінесе инфекция ауа арқылы таралады: адам белсенді өкпе туберкулезімен немесе тыныс алу жолдарының туберкулезімен ауыратын науқас жөтелгенде немесе түшкіргенде ауаға таралатын, бактериялары бар ұсақ бөлшектерді тыныс алу арқылы жұқтырады.
Жұқпалы науқаспен нашар желдетілетін бөлмеде ұзақ уақыт бірге болу инфекцияны жұқтыру қаупін арттырады.
Туберкулез әдетте қол алысу, құшақтасу, ортақ ыдысты пайдалану немесе заттарға жанасу арқылы жұқпайтынын білу маңызды. Инфекция жұққаннан кейін бактериялар адам ағзасында белсенді емес күйде сақталуы мүмкін. Бұл жағдай латентті туберкулез инфекциясы деп аталады. Мұндай жағдайда адамда ауру белгілері болмайды және ол инфекцияны басқа адамдарға таратпайды. Алайда белгілі бір жағдайларда инфекция белсенді түрге ауысуы мүмкін.
Туберкулездің негізгі белгілері
Аурудың белгілері зақымданған мүшеге байланысты болады. Өкпе туберкулезі кезінде көбінесе мынадай белгілер байқалады:
- бірнеше апта бойы басылмайтын жөтел;
- қақырықтың бөлінуі, кейде қақырықта қанның болуы;
- дене температурасының жоғарылауы;
- түнде шамадан тыс терлеу;
- тәбеттің төмендеуі және дене салмағының азаюы;
- жалпы әлсіздік және тез шаршау;
- кеуде тұсының ауыруы;
- өкпенің айқын зақымдануы кезінде ентігу.
Өкпеден тыс туберкулез кезінде лимфа түйіндерінің ұлғаюы, сүйектер мен буындардың ауыруы, жүйке жүйесінің бұзылыстары және басқа да белгілер пайда болуы мүмкін.
Егер ұзақ уақытқа созылатын жөтел, себепсіз салмақ жоғалту, түнгі тершеңдік немесе дене температурасының ұзақ уақыт жоғарылауы байқалса, дәрігерге қаралу қажет. Тек белгілерге қарап туберкулез диагнозын нақты қою мүмкін емес.
Туберкулездің түрлері
Туберкулездің бірнеше негізгі түрі бар:
- Өкпе туберкулезі— өкпе тінін зақымдайтын аурудың ең кең таралған түрі.
- Өкпеден тыс туберкулез— сүйектерді, бүйректі, лимфа түйіндерін немесе орталық жүйке жүйесін қоса алғанда, басқа мүшелерді зақымдайтын ауру.
- Біріншілік туберкулез— туберкулез бактерияларын алғаш рет жұқтырғаннан кейін дамиды.
- Екіншілік туберкулез— инфекцияның қайта белсенділенуі немесе қайта жұқтыру нәтижесінде пайда болады.
- Дәріге төзімді туберкулез— бактериялары бір немесе бірнеше туберкулезге қарсы дәріге төзімді болатын ауру түрі. Бұл жағдайда арнайы емдеу сызбасы қажет.
Туберкулезді емдеу
Туберкулез — емделетін ауру. Оны емдеу үшін арнайы туберкулезге қарсы дәрілік препараттардың комбинациясы қолданылады. Емдеу ұзақтығы аурудың түріне, бактериялардың дәрілерге сезімталдығына және дәрігер таңдаған емдеу сызбасына байланысты болады.
Дәріге сезімтал туберкулез кезінде емдеу көбінесе 4–6 айға созылады, ал дәріге төзімді түрлерінде басқа, күрделірек емдеу сызбасы қажет болуы мүмкін.
Емдеу кезінде:
- дәрі-дәрмектерді дәрігердің тағайындауы бойынша қабылдау;
- емдеуді өз бетінше тоқтатпау;
- бақылау тексерулерінен уақытылы өту;
- дәрілердің жанама әсерлері туралы дәрігерге хабарлау;
- инфекцияның айналадағы адамдарға таралуын болдырмау жөніндегі ұсыныстарды орындау қажет.
Емдеуді мерзімінен бұрын тоқтату аурудың қайта дамуына және бактериялардың дәріге төзімділігінің пайда болуына әкелуі мүмкін.
Туберкулездің алдын алу
Туберкулездің алдын алу инфекцияның жұғуын болдырмауға және ауруды ерте анықтауға бағытталған.
Негізгі алдын алу шараларына мыналар жатады:
- ұлттық екпе күнтізбесіне сәйкес БЦЖ вакцинасын алу;
- бөлмелерді үнемі желдетіп отыру;
- ауруға күдік тудыратын белгілер пайда болған кезде дәрігерге ерте қаралу;
- туберкулезбен ауыратын науқаспен тығыз қарым-қатынаста болған адамдарды тексеруден өткізу;
- медицина қызметкерлерінің ұсыныстарын орындау;
- дұрыс және құнарлы тамақтану, темекі шегуден бас тарту;
- көрсетілімдер болған жағдайда дәрігердің тағайындауы бойынша профилактикалық ем қабылдау.
БЦЖ вакцинасы балаларды туберкулездің ауыр түрлерінен қорғауда ерекше маңызды. Дегенмен, бұл вакцина аурудың барлық түрінен толық қорғанысты қамтамасыз етпейді.
Қорытынды
Туберкулез — емделмеген жағдайда ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін қауіпті жұқпалы ауру. Дегенмен, қазіргі медицинада оны анықтаудың, емдеудің және алдын алудың тиімді әдістері бар. Дәрігерге уақытылы қаралу, тағайындалған емді дұрыс орындау және халық арасында ауру туралы ақпараттандыру инфекцияның таралуын азайтуға және адамдардың денсаулығын сақтауға көмектеседі.
Дайындаған:Әуезов ауданының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының бас маманы Туребекова Айдана Ергалиқызы
