Елде жаңа әуежайлар салынып, теміржол вокзалдары жаңартылуда, заманауи қонақүйлер ашылып, нарықта халықаралық желілер мен жаңа отандық брендтер пайда болуда.
Қазақстандықтар демалысты ел ішінде жиі таңдайтын болды, ал туризм саласы экономиканың маңызды бөлігіне айналып келеді. Осы жылдар ішінде не өзгерді және қандай мәселелерді әлі де шешу қажет екенін Kazpravda.kz-ке берген сұхбатында Қазақстан Республикасының Туризм және спорт вице-министрі Мирас Төлебаев айтып берді. — Мирас Қалиұлы, бүгінгі Қазақстанды жеті жыл бұрынғы кезеңмен салыстырсақ, туризм саласы қаншалықты өзгерді? — Меніңше, өзгерістерді Қазақстан бойынша саяхаттайтын әрбір адам байқай алады. Бүгінде бізде демалуға мүмкіндіктер әлдеқайда көп: жаңа қонақүйлер, демалыс базалары, қызықты маршруттар пайда болып, сервис дамып келеді. Бұл сандармен де расталады. • 2019 жылы орналастыру орындарының қызметін 4,7 млн ішкі турист пайдаланған. • 2025 жылдың қорытындысы бойынша олардың саны 8,66 млн адамға жетті. Яғни, жеті жыл ішінде өсім 84,4%-ды құрады. • Тұтастай алғанда, өткен жылы қонақүйлер, демалыс базалары және басқа да орналастыру нысандары шетелдік қонақтарды қоса алғанда 10,09 млн келушіге қызмет көрсетті. Оң динамика биыл да сақталып отыр. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында орналастыру орындарының қызметіне 4,77 млн адам жүгінген, оның 4,13 млн-ы — ішкі туристер. Бірақ біз үшін тек туристік ағынның көрсеткіштері ғана маңызды емес. Жеті жыл ішінде туризм саласынан түсетін салық түсімдері 160-тан 630 млрд теңгеге дейін, ал бұл салада жұмыс істейтіндердің саны 460-тан 650 мың адамға дейін өсті. Яғни, бүгінгі таңда туризм — бұл тек демалыс пен саяхат емес. Бұл — жаңа жұмыс орындары, бизнесті дамыту және аймақтар үшін қосымша табыс көзі. — Қазақстандықтар ел ішінде жиі саяхаттай бастады. Ал қонақүй бизнесі бұл сұранысқа үлгеріп жатыр ма? — Соңғы жылдары қонақүй нарығы шынымен де айтарлықтай өсті. • 2019 жылы Қазақстанда 3 592 орналастыру нысаны болса, 2025 жылдың соңына қарай олардың саны 4 482-ге жетті. Бұл шамамен 25%-ға көп. • Сонымен қатар, қонақүйлер мен басқа да нысандардың сыйымдылығы 181 мыңнан 233 мың төсек-орынға дейін артты. • Ал 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында елде жалпы сыйымдылығы шамамен 243 мың төсек-орынды құрайтын 4 687 нысан жұмыс істеді. Сонымен қатар тек сан ғана емес, нарықтың өзі де өзгеріп жатыр. Қазақстанда Hilton, Marriott, Accor және басқа да халықаралық қонақүй желілері өз қатысуын кеңейтуде. Заманауи қалалық қонақүйлерден бастап қала сыртындағы кешендер мен глэмпингтерге дейінгі жаңа орналастыру форматтары пайда болуда. Туристер үшін бұл — үлкен таңдау, ал нарық үшін — жоғары бәсекелестік пен қызмет көрсетудің жаңа стандарттары. Отандық компаниялардың дамып келе жатқаны да қуантады. Бүгінде бізде қонақжайлылық пен мейрамхана бизнесі саласында қызықты жобалар пайда болуда. Мысалы, Pana Asia, Sun Group Asia, Auyl және басқа де қазақстандық брендтер өз концепцияларын ұсынып, қонақжайлылық мәдениетін дамытып жатыр. Бұл елде сапа жағынан бәсекелесе алатын және қызықты өнімдер жасай алатын өз индустриямыздың қалыптасып жатқанының жақсы көрсеткіші. — Туризм саласы инвесторлар үшін қаншалықты тартымды болды? Оның сезілетіндей экономикалық нәтижесі бар ма? — Бизнестің туризмге деген қызығушылығы шынымен де артып келеді, бұл инвестициялардан анық көрінеді. 2019 жылы салаға 502 млрд теңге салынса, 2025 жылдың қорытындысы бойынша бұл көрсеткі 1,26 трлн теңгеге жетті. Яғни, жеті жылда инвестиция 2,5 есе өсті. Тек өткен жылдың өзінде жалпы құны 345 млрд теңгені құрайтын 95 инфрақұрылымдық жоба жүзеге асырылды. Орналастыру нысандарының табысы да өсіп келеді. Егер 2019 жылы олар көрсеткен қызметтердің көлемі 121 млрд теңгені құраса, 2025 жылы бұл көрсеткі 350,6 млрд теңге болды. Бұл іс жүзінде үш еселік өсім. Бірақ ең маңыздысы — туризм тек қонақүйлерге 逆на табыс әкелмейді. Адам демалуға келгенде көлікті пайдаланады, дәмханаларға барады, жергілікті өнімдерді сатып алады, экскурсияларға тапсырыс береді. Сондықтан туризмді дамыту әсіресе аймақтар үшін өте маңызды. Тіпті бір ғана жаңа туристік нысан жұмыс орындарын ашып, жергілікті кәсіпкерлердің қызметіне қосымша сұраныс тудыра алады. — Сонымен қатар, қонақүй ашу немесе туристік кешен салу — арзан шаруа емес. Мемлекет бизнеске қалай көмектеседі? — Бұл шынымен де шығыны көп жобалар, әсіресе қала сыртында, қажетті инженерлік желілері жоқ жерлерде құрылыс жүргізу қиынға соғады. Сондықтан Қазақстанда туристік бизнесті қолдаудың жеті мемлекеттік шарасы жұмыс істейді. Олар: • Туристік нысандарды салу және реконструкциялау шығындарының бір бөлігін өтеу; • Жол бойындағы сервисті дамыту; • Туристік автобустар мен тау шаңғысы курорттарына арналған жабдықтарды сатып алу шығындарын өтеу; • Санитарлық-гигиеналық тораптарды күтіп ұстауды субсидиялау. Бұдан бөлек, кәсіпкерлер «Даму» қоры арқылы, соның ішінде шағын және орта бизнестің инвестициялық жобаларын қолдайтын «Өрлеу» бағдарламасы аясында жеңілдікті қаржыландыру құралдарын пайдалана алады. Инвесторлар үшін инвестициялық келісімшарттар мен келісімдер шеңберінде де преференциялар қарастырылған. Жобаның шарттарына байланысты бұл салықтық және кедендік жеңілдіктер, мемлекеттік заттай гранттар және басқа да құралдар болуы мүмкін. Инфрақұрылым мәселелерінде де маңызды өзгерістер бар. Енді жергілікті атқарушы органдар елді мекендерден тыс жерлерде және ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда да туристік нысандарға баратын инженерлік желілерді жобалай алады, сала алады және оларға қызмет көрсете алады. Бұл ұлттық парктер мен шалғайдағы туристік аймақтар үшін өте маңызды. Өйткені кейде инвестор жақсы нысан салуға дайын болғанымен, электр жарығының, судың немесе жолдың жоқтығы үлкен кедергіге айналады. Сондықтан біздің міндетіміз — бизнесті тек қаржылай қолдап қана қоймай, жаңа жобалардың шынымен жұмыс істеп кетуіне жағдай жасау. — Көптеген туристер Қазақстандағы демалыстың басты мәселесі — баратын жерге жетудің қиындығы екенін айтады. Бұл бағытта не өзгеріп жатыр? — Келісемін, көлік қолжетімділігі — негізгі мәселелердің бірі. Бізде әдемі жерлер көп, бірақ олардың бәріне бірдей тез әрі ыңғайлы жету мүмкін емес. Сондықтан қазір жағдайды өзгертуге тиіс ірі жобалар жүзеге асырылуда. Атап айтқанда, Мемлекет басшысының тапсырмасымен Кендірлі, Катонқарағай және Зайсан туристік аймақтарында үш жаңа әуежай салынуда. • Кендірлі әуежайы Каспий теңізінің жағалауына жетуді жақсартып, Маңғыстау облысындағы курорттық аймақты дамытуға жаңа мүмкіндіктер ашады. • Катонқарағай және Зайсан әуежайлары Шығыс Қазақстанның табиғи көрікті жерлерін қолжетімді етеді. Бұл экологиялық туризмді дамыту үшін өте маңызды. Сонымен қатар, жұмыс істеп тұрған әуежайлар модернизациялануда. Соңғы жылдары Алматы, Қызылорда және Шымкент қалаларында жаңа терминал кешендері пайда болды. Теміржол бағытында да ауқымды жұмыстар атқарылуда. Елде 124 теміржол вокзалын реконструкциялау бағдарламасы жүзеге асырылып жатыр. 2026 жылдың тамыз айындағы мәлімет бойынша, 72 нысанда жұмыстар аяқталды. Ғимараттар, күту залдары, платформалар, навигация жүйелері жаңартылып, жолаушылар үшін жайлы жағдайлар жасалуда. Бұдан бөлек, 2026 жылы Балқаш, Үржар және Үшарал бағыттары бойынша авиарейстерді субсидиялау қарастырылған. Бұл Балқаш пен Алакөл көлдерінде демалуды жоспарлап отырғандар үшін маңызды. Сондықтан біз Қазақстан бойынша саяхат жолдағы қиындықтардан емес, жайлы сапардан басталғанын қалаймыз. — Ал туристік аймақтардың өзінде не өзгеріп жатыр? Өйткені жайлы демалыс тек қонақүй мен жолдан ғана тұрмайды ғой. — Әрине. Турист үшін барған жерінде қарапайым қолайлылықтың болғаны маңызды: таза жағажай, санитарлық тораптар, түсінікті навигация, ақпарат пен көмек алу мүмкіндігі. • 2021–2025 жылдар аралығында Қазақстанда 483 санитарлық-гигиеналық торап орнатылды. • Тек соңғы жылдың өзінде курорттық дестинацияларда 10-ға жуық жағажай аймағы абаттандырылды. • Бүгінде елде 23 визит-орталық пен 11 туристік ақпараттық орталық жұмыс істейді. • Сонымен қатар, 10 негізгі өңірде дербес туризм басқармалары құрылды. Бөлек мәселе — қауіпсіздік. 2019 жылдан бастап Қазақстанда туристік полиция жұмыс істейді. Оның қызметкерлері саяхатшыларға көмектеседі, қонақтарға кеңес береді және танымал туристік орындарда тәртіпті қамтамасыз етеді. Сондай-ақ біз қазақстандықтардың табиғат аясында жиі демала бастағанын көріп отырмыз...
