Туляремия — Francisella tularensis бактериясы қоздыратын жедел жұқпалы ауру. Бұл ауру табиғи-ошақты инфекцияларға жатады және адам мен жануарларда кездеседі. Туляремия дене қызуының көтерілуімен, жалпы улану белгілерімен сипатталады. Жұғу жолына байланысты лимфа түйіндері, тері, көз, ауыз-жұтқыншақ немесе тыныс алу мүшелері зақымдалуы мүмкін.
Қоздырғышы және инфекция көзі
Туляремияның қоздырғышы — Francisella tularensis бактериясы. Ол белгілі бір жағдайларда сыртқы ортада салыстырмалы түрде ұзақ уақыт сақталуы мүмкін.
Инфекцияның негізгі көздері — жабайы жануарлар, әсіресе кеміргіштер мен қоянтәрізділер. Адам әдетте инфекцияның басқа адамға таралу көзі болып саналмайды.
Жұғу жолдары
Адамға инфекция бірнеше жолмен жұғуы мүмкін:
·жұқтырған кенелер және басқа да қан сорғыш буынаяқтылардың шағуы арқылы;
·ауру немесе жұқтырған жануарлармен және олардың тіндерімен байланыс кезінде;
·қоздырғышпен ластанған су мен тағам арқылы;
·құрамында қоздырғышы бар шаңды немесе аэрозольді тыныс алу арқылы.
Инфекцияның жұғу жолы көбінесе аурудың клиникалық түрін анықтайды.
Белгілері
Инкубациялық кезеңі көбінесе бірнеше күнге созылады. Ауру әдетте жедел басталады.
Негізгі белгілері:
·дене қызуының жоғарылауы;
·қалтырау;
·қатты әлсіздік;
·бас ауруы;
·бұлшықеттер мен буындардың ауыруы;
·лимфа түйіндерінің ұлғаюы және ауырсынуы;
·кейде инфекция енген жерде теріде жараның пайда болуы.
Туляремияның түріне байланысты көздің, ауыз-жұтқыншақтың немесе тыныс алу жүйесінің зақымдануы мүмкін.
Аурудың түрлері
Туляремияның бірнеше клиникалық түрі болады.
Ойық жаралы-бубонды түрі— инфекция енген жерде жара пайда болып, оған жақын орналасқан лимфа түйіндері ұлғайып, ауырады.
Бубонды түрі— негізінен лимфа түйіндерінің зақымдануымен сипатталады, ал теріде айқын өзгерістер болмауы мүмкін.
Көз-бубонды түрі— қоздырғыш көз аймағына түскен кезде дамиды. Көз қабынып, аймақтық лимфа түйіндері ұлғаяды.
Ангинозды-бубонды түрі— ластанған су немесе тағамды пайдаланғаннан кейін пайда болуы мүмкін. Бұл кезде тамақ қабынып, мойын лимфа түйіндері ұлғаяды.
Өкпелік түрі— қоздырғышты тыныс алу арқылы жұқтырғанда дамуы мүмкін. Жөтел, кеуде тұсының ауыруы және өкпеде қабыну өзгерістері байқалуы мүмкін.
Диагностика
Диагностиканы дәрігер аурудың белгілеріне, эпидемиологиялық анамнезге және науқастың кенелермен, жануарлармен, ластанған сумен немесе топырақпен байланыста болған-болмағанына қарай жүргізеді.
Диагнозды растау үшін зертханалық әдістер, соның ішінде серологиялық зерттеулер және қоздырғышты анықтауға бағытталған әдістер қолданылуы мүмкін. Туляремияға күдік болған жағдайда инфекцияның ықтимал жұғу жағдайлары туралы дәрігерге міндетті түрде хабарлау қажет.
Емі
Туляремия антибиотиктермен емделеді. Дәрінің түрі, мөлшері және емдеу ұзақтығын аурудың түрі мен ауырлығына байланысты дәрігер анықтайды.
Айқын улану белгілері және аурудың ауыр ағымы кезінде науқасты ауруханаға жатқызу қажет болуы мүмкін. Туляремияға күдік болған жағдайда антибиотиктерді өз бетінше қабылдауға болмайды.
Алдын алу
Алдын алудың негізгі мақсаты — инфекция көздерімен байланыстан сақтану.
Негізгі алдын алу шаралары:
·табиғи аумақтарға барған кезде қорғаныш киім мен репелленттерді пайдалану;
·денеге жабысқан кенелерді уақытында алып тастау;
·ауру немесе өлі жабайы жануарлармен байланыста болмау;
·жануарлармен байланыста болғаннан кейін қолды мұқият жуу;
·қауіпсіз ауыз суды пайдалану;
·жабайы жануарлардың етін өңдеу және дайындау ережелерін сақтау.
Белгілі бір эндемиялық аймақтарда жұқтыру қаупі жоғары адамдарға эпидемиологиялық көрсеткіштер бойынша арнайы профилактикалық шаралар қолданылуы мүмкін.
Қорытынды
Туляремия — адамға кенелер, жануарлар, ластанған су, тағам немесе аэрозольдер арқылы жұғуы мүмкін қауіпті табиғи-ошақты инфекциялық ауру. Ауру дер кезінде анықталып, тиісті ем жүргізілген жағдайда антибиотиктермен тиімді емделеді. Аурудың алдын алуда кенелердің шағуынан қорғану, жеке гигиенаны сақтау және жабайы жануарлармен байланыста сақтық таныту маңызды.
Кене шаққаннан немесе жабайы жануармен байланыста болғаннан кейін дене қызуы көтеріліп, жоғарыда аталған белгілер байқалса, міндетті түрде медициналық көмекке жүгініп, дәрігерге болған жағдай туралы хабарлау қажет.
Дайындаған: Алматы қаласы Әуезов ауданының Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының эпидемиологиялық бақылау бөлімінің бас маманы Б.С. Тілеуберген
