8 қазанда Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің Бағалы қағаздар нарығы департаментінің директоры Иван Мойсов IX Conference Capital Markets Kazakhstan-да сөз сөйледі. Ол соңғы бес жылдағы капитал нарығының даму нәтижелерін және Агенттіктің Ұлттық Банкпен бірлесіп әзірлеген Капитал нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасының негізгі шараларын ұсынды.
Бес жыл ішінде нарық іс жүзінде екі есе өсті. Бүгінгі күні акциялар нарығын капиталдандыру 91 млрд долларды немесе ЖІӨ-нің шамамен 26%-ын құрайды. 2021 жылдан бастап жыл сайынғы өсім орташа есеппен 22%-ды құрады. Қарыз нарығы біршама баяу – жылына 16%-ға өсті. Айналыстағы облигациялар көлемі 126 млрд долларға немесе ЖІӨ-нің шамамен 36%-ына жетті. Жиынтығында нарық 2021 жылғы 111 млрд долларға қарағанда 217 млрд долларға бағаланып отыр. Дамудың келесі кезеңі экономиканы ұзақ мерзімді қаржыландырудағы капитал нарығының рөлін арттыруға бағытталған. Бағдарлама жеті басым бағыт бойынша 35 стратегиялық шараны және 173 нақты іс-шараны көздейді.
«Біздің қағидаттық ұстанымымыз – өсім жаңа листингтермен және айналыстағы қағаздарды қайта бағалаудан гөрі еркін айналыстағы акциялар үлесін ұлғайтумен қамтамасыз етілуге тиіс», – деп атап өтті Иван Мойсов.
Эмитенттер аясын кеңейту үшін IPO үшін құжаттарды берудің бірыңғай терезесін енгізу, ірі жеке компанияларды орналастыруға дайындау бағдарламасы және шағын және орта бизнес үшін листингтің аккредиттелген демеушілері институтын құру көзделеді. ЖШС пен жария АҚ арасындағы аралық саты ретінде жария емес акционерлік қоғам нысанын енгізу ұсынылады. Квазимемлекеттік компаниялардың акцияларын орналастыру кезінде азаматтардың қатысуын қамтамасыз ететін міндетті жергілікті бөлшек траншты көздеу ұсынылады.
Қайталама нарықтың өтімділігін арттыруға ерекше назар аударылады. Бағдарлама маркет-мейкерлер институтын, бағалы қағаздар мен жабық қысқа сатылымдарды дамытуды, биржадан тыс мәмілелердің ашықтығын арттыруды және шетелдік инвесторлардың қолжетімділігін жеңілдетуді көздейді. 2027 жылы Euroclear-ға тікелей қосылу жоспарлануда.
Зейнетақы активтері ұзақ мерзімді инвестициялық сұраныстың маңызды көзі болуға тиіс. Жекелеген инвестициялық мандаттарды конкурстық негізде лицензияланған жергілікті басқарушыларға кезең-кезеңімен беру ұсынылады. Бұл ретте жарналар БЖЗҚ-ға түсуді жалғастырады, Ұлттық Банк инвестициялық саясатты қалыптастыру және бақылау жөніндегі функцияларды сақтайды.
Қажетті нормативтік базаны әзірлеу 2027 жылға жоспарланған, реттеушілік ортада пилоттық кезеңді өткізу 2027-2028 жылдары жоспарланып отыр. 2030 жылға қарай бәсекелестік мандаттар бойынша жеке басқарушылардың басқаруындағы зейнетақы активтерінің үлесі 20-30%-ға жетуге тиіс. Басқарушылардың қатысуын кеңейту капиталға, тәуекелдерді басқаруға және ақпаратты ашып көрсетуге, зейнетақы активтерін оқшауланған сақтауға және тәуелсіз кастодиандық бақылауға қойылатын талаптардың жоғарылауымен қатар орын алатын болады.
Бизнесті облигациялық қаржыландырудың қолжетімділігін арттыру үшін бірыңғай құжаттарды тапсыру терезесі, облигациялық бағдарламаның базалық проспектісі және шағын және орта шығарылымдар үшін жеңілдетілген проспект ұсынылады. Даму институттарының шығарылымның 30-70%-ы мөлшерінде ішінара кепілдіктер беру мүмкіндігі көзделеді. Бұл шаралар нарыққа шығу мерзімін үш-алты айдан бір-екі айға дейін қысқартады және эмитенттердің ұйымдастырушылық шығыстарын азайтады деп күтілуде.
Бағдарламаны іске асыру капиталдың терең, өтімді және бәсекеге қабілетті нарығын қалыптастыруға бағытталған. 2030 жылға қарай борыштық бағалы қағаздар көлемінің ЖІӨ-ге қатынасын 45-50%-ға дейін, акцияларды капиталдандыруды 30-35%-ға дейін ұлғайту, сондай-ақ облигациялардың айналымдылығын 20-25%-ға дейін және акциялар айналымдылығын 5-10%-ға дейін ұлғайту жоспарлануда.
Қайта құрудың құқықтық негізін 2003 жылғы «Бағалы қағаздар рыногы туралы» қолданыстағы заңды алмастыратын «Капитал нарығы туралы» жаңа заң қалыптастырады. Жаңа жоба IOSCO және еуропалық реттеу қағидаттарына негізделген, атап айтқанда, жаңа қаржы құралдарын дамытуды, кредиторлардың құқықтарын қорғауды күшейтуді және қаржы омбудсманы арқылы инвесторлардың дауларын реттеу мүмкіндігін көздейді. Заң жобасын Құрылтайға биыл желтоқсан айында енгізу жоспарланып отыр.