1. Растаушы құжаттарға қойылатын талаптардың құқықтық негіздері және қолданылу аясы
Қазақстан Республикасының салық заңнамасы (2026 жылғы Салық кодексі) бейрезидент заңды тұлғалардың кірістеріне салық салуға қатысты қатаң құқықтық режимді белгілейді. Бейрезидент компанияның салықтық міндеттемелері, сондай-ақ халықаралық шарттар (қосарланған салық салуды болдырмау туралы келісімдер) негізінде жеңілдіктерді, төмендетілген ставкаларды немесе салық салудан толық босатуды қолдану құқығы уақтылы және тиісті түрде құжаттамалық расталуына тікелей байланысты.
Қазақстан Республикасының салық жүйесінде растаушы құжаттар үш негізгі функцияны атқарады:
·Салықтық мәртебені (резиденттікті) растау:Халықаралық шарт ережелерінің бейрезидентке қолданылу заңдылығын дәлелдейді.
·Кіріске нақты құқықты растау (бенефициарлық иелік ету):Бейрезиденттің делдал, агент немесе транзиттік (кондуиттік) компания емес, кірістің түпкілікті алушысы болып табылатынына кепілдік береді.
·Шығыстардың құрамы мен мөлшерін растау:Қызметті тұрақты мекеме арқылы жүзеге асырған кезде немесе мемлекеттік бюджеттен төленген салықтарды қайтарған кезде шығындарды шегерімге жатқызу үшін негіз болып қызмет етеді.
Міндетті құжаттың болмауы немесе тиісті түрде ресімделмеуі салықтық преференцияларды қолдануды заңсыз деп тануға, төлем көзінен корпоративтік табыс салығын стандартты ставкалар бойынша (15% немесе 20%) қосымша есептеуге, сондай-ақ өсімпұлдарды есептеуге және салық агентін немесе бейрезидентті әкімшілік жауапкершілікке тартуға әкеп соқтырады.
2. Резиденттікті растайтын құжатқа (Резиденттік сертификатына) қойылатын талаптар
Шетелдік компанияның салықтық мәртебесін бекітетін негізгі құжат — резиденттікті растаудың ресми құжаты (резиденттік сертификаты). ҚР Салық кодексінің 702-бабына сәйкес, резиденттік сертификатының пішініне, түпнұсқалығын куәландыруға және қолданылу мерзіміне қатысты нақты талаптар қойылады.
Резиденттік сертификатының рұқсат етілген нысандары
ҚР Салық кодексінің 702-бабының 1-тармағына сәйкес бейрезиденттің резиденттігін растайтын құжат, егер ол келесі нысандардың бірінде ұсынылса, Қазақстан Республикасының салық органдарымен танылады:
·Бейрезидент резиденті болып табылатын шет мемлекеттің құзыретті органы куәландырған құжаттың түпнұсқасы.
·Белгіленген талаптарға сәйкес келетін түпнұсқаның нотариалды куәландырылған көшірмесі.
·Шет мемлекеттің құзыретті органының ресми интернет-ресурсында орналастырылған бейрезиденттің резиденттігін растайтын электрондық құжаттың қағаз көшірмесі. Егер құзыретті органның интернет-ресурсында электрондық құжаттың қағаз көшірмесінің қысқартылған (толық емес) нұсқасы орналастырылса, бірақ онда көрсетілген кезең үшін резиденттік мәртебесі расталса, мұндай құжат тиісті растама болып танылады.
Легализациялау және апостиль қою талаптары
Шет мемлекеттің құзыретті органы лауазымды адамының қолы мен мөрі (сондай-ақ көшірмені куәландырған нотариустың қолы) Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалған тәртіппен консулдық легализацияға немесе апостиль қоюға жатады.
ҚР Салық кодексінің 702-бабының 2-тармағына сәйкес, легализациялау немесе апостиль қою рәсімінен өту талап етілмейтін жағдайлар:
·Құжат шет мемлекеттің құзыретті органының ресми интернет-ресурсында орналастырылған және жария/электрондық тексеру үшін қолжетімді.
·Қол қою мен мөрдің түпнұсқалығын куәландырудың өзге тәртібі Қазақстан Республикасының халықаралық шартында белгіленген.
·Апостиль қою/легализациялау тәртібі ҚР уәкілетті органы мен шет мемлекеттің құзыретті органы арасындағы өзара келісу рәсімі шеңберінде келісілген (ҚР Салық кодексінің 232-бабы).
·Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) органдарының шешімімен ерекше тәртіп қабылданды.
Резиденттіктің қолданылу мерзімін айқындау қағидалары
ҚР Салық кодексінің 702-бабының 3-тармағы негізінде резиденттік мәртебесі мынадай уақыт аралығы үшін расталған деп есептеледі:
·Құжатта нақты уақыт кезеңі көрсетілген кезде — көрсетілген бүкіл кезең ішінде.
·Белгілі бір күнге резиденттік расталған кезде — күнтізбелік жылдың басынан резиденттік расталған күнге дейінгі кезең үшін.
·Құжатта уақыт кезеңі болмаған кезде — мұндай құжат берілген немесе құзыретті органның интернет-ресурсында орналастырылған күнтізбелік жыл бойы.
3. Төлем көзінен халықаралық шарттарды қолдану үшін растаушы құжаттар
Қазақстандық салық агентінің (бейрезидентке табыс төлейтін заңды тұлға немесе жеке кәсіпкер) құжаттардың белгіленген топтамасы болған жағдайда ғана салық салудан босатуды немесе төмендетілген салық ставкасын дербес қолдануға құқығы бар.
Бейрезиденттің кірістерін салық салудан толық босату (ҚР СК 705-бабы)
ҚР Салық кодексінің 705-бабының негізінде бейрезидентке орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер үшін табыстар төлеген кезде салық агенті мынадай құжаттар алынған шартпен босатуды қолданады:
·ҚР Салық кодексінің 702-бабының талаптарына сәйкес келетін бейрезиденттің резиденттік сертификаты.
·Бейрезиденттің құрылтай құжаттары (нотариалды куәландырылған көшірмелері) немесе құрылтайшылардың (қатысушылардың) және мажоритарлық акционерлердің міндетті түрде көрсетілуімен сауда тізілімінен (акционерлер тізілімінен) үзінді көшірме.
·Балама:Шет мемлекеттің заңнамасына сәйкес құрылтай құжаттары болмаған жағдайда бейрезидентті құруға негіз болған акт (құжат) не қатысушыларын, географиялық орналасқан жерін және тіркеу нөмірлерін көрсете отырып, шоғырландырылған топтың бірыңғай ұйымдастырушылық құрылымын ашатын құжат ұсынылады.
·Бірлескен қызмет туралы шарт (нотариалды куәландырылған көшірме) немесе жұмыстар/қызметтер консорциум немесе бірлескен шарт шеңберінде орындалған жағдайда бейрезиденттің бірлескен қызметке қатысу үлесін растайтын өзге де құжат.
Сертификатты салық агентіне ұсыну мерзімдері:ҚР Салық кодексінің 705-бабының 3-тармағына сәйкес резиденттік сертификаты бейрезидентпен салық агентіне мына мерзімдерден кешіктірілмей ұсынылуы тиіс:
·Кірісті төлеу немесе төленбеген кірістер шегерімдерге жатқызылған салық кезеңінен (күнтізбелік жылдан) кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей;
·Тексерілетін кезең үшін салық агентінің міндеттемелерін орындау мәселесі бойынша салықтық тексеру аяталғанға дейін бес жұмыс күннен кешіктірмей.
Салық агентінің МКД-ға сертификат көшірмесін тапсыру міндеттемесі
ҚР Салық кодексінің 705-бабының 7-тармағы және 706-бабының 3-тармағы негізінде салық агенті төртінші тоқсан бойынша КПН бойынша салық есептілігін ұсыну үшін белгіленген күннен бастап бес күнтізбелік күннен кешіктірмей өз орналасқан жері бойынша салық органына бейрезиденттің резиденттігін растайтын құжаттың көшірмесін ұсынуға міндетті.
Дивидендтерге, сыйақыларға және роялтиге халықаралық шарттарды қолдану (ҚР СК 706-бабы)
Пассивті кірістерді (дивидендтерді, қарыздар бойынша сыйақыларды, роялтиді) төлеген кезде салық агенті мынадай шарттар орындалған кезде халықаралық шарт бойынша төмендетілген ставканы немесе босатуды қолдануға құқылы (ҚР Салық кодексінің 706-бабы):
·Белгіленген мерзімдерде бейрезиденттің резиденттік сертификатының болуы.
·Төленген кірістер ҚР-дағы бейрезиденттің тұрақты мекемесінің қызметімен байланысты емес.
·Бейрезидент кірістің түпкілікті (нақты) алушысы (бенефициарлық меншік иесі) болып табылады.
·Алынған кірістерге иелік ету, пайдалану және билік ету құқығы бар және делдал (агент, номиналды ұстаушы, транзиттік компания) болып табылмайтын тұлға кірістің түпкілікті алушысы болып танылады.
Делдал арқылы сыйақы төлеу кезіндегі ерекшеліктер:
Егер сыйақы түпкілікті алушыға делдал арқылы төленсе, салық агенті бенефициар елдің халықаралық шарт ставкасын тек мыналар ұсынылған кезде ғана қолданады:
·Делдалдың атауы, делдалға төленетін сомалар және әрбір түпкілікті алушы бойынша сыйақы сомалары олардың тіркеу және салық нөмірлерін көрсете отырып көрсетілген шарт (келісімшарт).
·Кірістің түпкілікті алушысының резиденттік сертификаты.
4. Бюджеттен төленген табыс салығын қайтаруға арналған растаушы құжаттар
Салық агенті салықты жалпы ставкалар бойынша ұстаған жағдайларда (халықаралық шартты қолданбай), бейрезидент ҚР Салық кодексінің 699–701-баптары негізінде төленген табыс салығын қайтару үшін Қазақстан Республикасының салық органдарына жүгінуге құқылы.
Қайтаруға арналған салықтық өтінішке қоса берілетін құжаттар тізбесі (ҚР СК 699-бабы)
Бейрезидент төленген табыс салығын қайтару туралы салықтық өтінішті екі данада салық агенті тіркелген жердегі жоғары тұрған салық органына ұсынады. Өтінішке міндетті түрде мыналар қоса беріледі:
·Жұмыстарды орындауға, қызметтерді көрсетуге немесе өзге де мақсаттарға арналған келісімшарттардың (шарттардың, келісімдердің) көшірмелері.
·Бейрезиденттің резиденттігін растайтын құжат (ҚР СК 702-бабына сәйкес).
·Алынған кірістер сомаларын және ұсталған (төленген) салықтарды растайтын бухгалтерлік және бастапқы құжаттардың көшірмелері (банк үзінділері, төлем тапсырмалары).
·Жұмыстардың орындалғанын немесе қызметтердің көрсетілгенін растайтын құжаттардың көшірмелері (орындалған жұмыстардың/көрсетілген қызметтердің актілері, жүкқұжаттар, есептер).
·Персонал жөніндегі құжаттар:ҚР аумағында бейрезидент қызметкерлері арқылы қызметтер көрсетілген кезде — мұндай жеке тұлғалардың жеке басын куәландыратын құжаттардың және олардың ҚР-да нақты болған мерзімдерін растайтын құжаттардың көшірмелері (шекара қызметінің белгілері бар паспорттардың көшірмелері, визалар, жол жүру билеттері).
·Заңды тұлғаның құрылтай құжаттары:Құрылтай құжаттарының нотариалды куәландырылған көшірмелері немесе құрылтайшылар мен мажоритарлық акционерлер көрсетілген сауда тізілімінен (акционерлер тізілімінен) үзінді көшірме.
·Құн өсімінен түсетін кірістерден салықты қайтарған кезде (акцияларды, қатысу үлестерін, мүлікті сату):Сатып алу бағасы мен сату бағасын егжей-тегжейлі көрсете отырып, активтерді сатып алу-сатуды растайтын құжаттар.
Маңызды процессуалдық шарттар:
·Шетел тіліндегі барлық құжаттардың қазақ немесе орыс тіліне нотариалды куәландырылған аудармасы болуы тиіс.
·Өтініш талап қою мерзімі шегінде беріледі (3 жыл, ал ірі бизнес және жер қойнауын пайдаланушылар үшін — 5 жыл).
·Салық органы өтінішті 20 жұмыс күні ішінде қарайды, салық агентіне тақырыптық салықтық тексеру жүргізу уақытына бұл мерзімді тоқтата тұрады.
Алынған кірістер және төленген салықтар сомалары туралы анықтама (ҚР СК 703-бабы)
Өз елінің салық органдары алдында Қазақстанда салық төленгенін растау үшін бейрезидент (немесе салық агенті) МКД-дан ҚР көздерінен алынған кірістер және ұсталған (төленген) салықтар сомалары туралы анықтама алуға құқылы. Бұл үшін салық агенті немесе тұрақты мекеме тіркелген жері бойынша салықтық өтініш беріледі. Анықтама салық бережағы болмаған кезде 10 күнтізбелік күн ішінде беріледі.
5. Бейрезиденттердің тұрақты мекемелерінің шығындарын құжаттамалық растау
Қазақстанда тұрақты мекеме (ТМ) арқылы қызметті жүзеге асыратын бейрезидент заңды тұлға халықаралық шартқа және ҚР Салық кодексінің 708, 709, 711-баптарына сәйкес бас кеңсесінің басқару және жалпыәкімшілік шығындарын шегерімге жатқызуға құқылы.
Мұндай шығыстарды шегерімге жатқызу үшін бейрезидент екі әдістің бірін таңдауға және оны белгіленген құжаттар кешенімен растауға міндетті:
А. Шығыстарды пропорционалды бөлу әдісі (ҚР СК 709-бабы)
Пропорционалды бөлу әдісін қолданған кезде бейрезиденттің тұрақты мекемесінде мыналар болуы тиіс:
·Бейрезидент заңды тұлғаның резиденттік сертификаты.
·Қазақстан Республикасындағы тұрақты мекеменің қаржылық есептілігінің көшірмесі.
·Шет мемлекеттің құзыретті органы растаған, салық кезеңіндегі жалпы кірісті көрсете отырып, инкорпорация елдің заңнамасының талаптары бойынша жасалған бейрезиденттің салықтық есептілігінің көшірмесі.
·Басшының қолымен және компанияның мөрімен куәландырылған есепті кезең үшін бейрезидент заңды тұлғаның қаржылық есептілігінің көшірмесі.
·Міндетті талап:Бас компанияның қаржылық және салықтық есептілігінде басқару және жалпыәкімшілік шығындардың сомасы жеке жолмен бөлініп көрсетілуі тиіс.
Б. Шығыстарды тікелей (тура) жатқызу әдісі (ҚР СК 711-бабы)
Тікелей жатқызу әдісі бас кеңсенің және филиалдардың кірістері мен шығыстарының бөлек есебін жүргізу кезінде қолданылады. Растаушы құжаттар болып табылатындар:
·ҚР аумағында шегілген шығыстарды растайтын бастапқы есепке алу құжаттары.
·Қазақстандық тұрақты мекеменің кірістерін алу мақсатында тікелей ҚР аумағынан тыс жерлерде шегілген шығыстарды растайтын бастапқы есепке алу құжаттарының көшірмелері.
·Бейрезиденттің салықтық есеп саясатында бекітілген нысан бойынша жасалған бөлінетін басқару шығыстарын есепке алу бойынша арнайы салық тізілімдері.
·Басқару және жалпыәкімшілік шығындар сомасы жеке жолмен бөлінген бейрезидент заңды тұлғаның қаржылық есептілігінің көшірмесі.
·Бейрезиденттің қаржылық есептілігі бойынша аудиторлық есептің көшірмесі (міндетті немесе ерікті аудит жүргізілген кезде).
6. Ресімдеу, аудару және нотариалды куәландыру қағидалары
ҚР салық заңнамасы шетелдік юрисдикциялардан туындайтын құжаттарды тілдік ресімдеу мен куәландыруға қатысты мынадай талаптарды қояды:
·Тілдік режим:Шетел тілінде жасалған барлық растаушы құжаттар қазақ немесе орыс тіліне ресми аудармамен бірге жүруі тиіс.
·Аударманы нотариалды куәландыру:Резиденттікті растайтын құжаттардың, құрылтай құжаттарының, бастапқы есепке алу актілері мен қаржылық есептердің аудармасы ҚР нотариат туралы заңнамасында белгіленген тәртіппен нотариуспен куәландырылуы тиіс.
·Көшірмелерді ұсыну форматы:Келісімшарттардың, актілердің, шоттар мен үзінділердің көшірмелері тігілуі, нөмірленуі және уәкілетті басшының қолымен және бейрезиденттің мөрімен (бар болса) куәландырылуы тиіс.
·Электрондық құжаттар:Егер растаушы құжат шетелдік мемлекеттік органның цифрлық қолтаңбасы бар электрондық құжат түрінде қалыптасса, оның түпнұсқалығын тексеру ресми мемлекеттік порталдар немесе электрондық апостильдерді жинау веб-сервистері арқылы жүзеге асырылады.