Қазақстан Республикасында 2022 жылғы 30 желтоқсандағы № 178-VII«Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы» Заңы қолданылады. Бұл заң күрделі қаржылық жағдайға тап болған азаматтардың берешегін реттеуге бағытталған және төлем қабілеттілігін қалпына келтірудің немесе белгілі бір борыштық міндеттемелерден босатудың заңды тетіктерін қарастырады.
Заңнамада үш рәсім қарастырылған: соттан тыс банкроттық, сот арқылы банкроттық және төлем қабілеттілігін қалпына келтіру. Олардың әрқайсысының өзіндік қолдану шарттары мен құқықтық салдары бар.
Соттан тыс банкроттық
Соттан тыс банкроттық екінші деңгейдегі банктер, микроқаржы ұйымдары мен коллекторлық агенттіктер алдында, сондай-ақ заңнамада қарастырылған жағдайларда басқа да кредиторлар алдында берешегі бар азаматтарға қатысты қолданылады.
Бұл рәсімді қолдану үшін берешек мөлшері 1 600 айлық есептік көрсеткіштен аспауы тиіс. 2026 жылы бұл шекті мән 6 920 200 теңгені құрайды.
Рәсімді қолданудың негізгі шарттары: тіркелген мүлкінің болмауы, қатар келген 12 ай бойы берешекті өтеудің болмауы, сондай-ақ заңда қарастырылған жағдайларда кредитормен берешекті реттеу бойынша талаптарды сақтау.
Бұл ретте заңнамада бөлек ерекшеліктер белгіленген. Әсіресе, соңғы алты ай ішінде атаулы әлеуметтік көмек алған азаматтар берешекті 12 ай бойы өтемеу талабын сақтамай-ақ бұл рәсімді пайдалана алады.
Сондай-ақ берешегі бес жылдан астам өтелмеген азаматтар үшін де арнайы шарттар қарастырылған.
Соттан тыс банкроттықты қолдануға өтініштіeGov.kzэлектрондық үкімет порталы,eGovMobileмобильді қосымшасы арқылы беруге немесе Халыққа қызмет көрсету орталығына хабарласуға болады.
Рәсімнің ұзақтығы алты айды, ал заңда қарастырылған бөлек жағдайларда бір айды құрайды.
Сот арқылы банкроттық
Сот арқылы банкроттық соттан тыс банкроттық шарттарына сәйкес келмейтін немесе сот тәртібімен қаралуға тиіс берешегі бар азаматтарға қатысты қолданылады.
Бұл рәсім кредиторлар алдында соттан тыс банкроттық үшін белгіленген мөлшерден асатын берешегі болған кезде, сондай-ақ берешек сомасына қарамастан басқа да кредиторлар алдында міндеттемелері болған кезде қолданылуы мүмкін.
Рәсім шеңберінде азамат тұрғылықты жері бойынша сотқа жүгінеді. Іс қозғалғаннан кейін борышкердің қаржылық жағдайына, оның мүлкіне және кредиторлар алдындағы міндеттемелеріне талдау жүргізетін қаржылық басқарушы тағайындалады.
Заңнамаға сәйкес өткізілуге тиіс мүлік болған жағдайда, ол берешекті өтеуге пайдаланылуы мүмкін.
Рәсім қорытындысы бойынша сот азаматты банкрот деп тану туралы шешім қабылдайды. Міндеттемелерді тоқтату мәселесі заңда белгіленген талаптар мен ерекшеліктерді ескере отырып қарастырылады.
Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру
Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру азаматты банкрот деп танымай-ақ берешекті реттеуге бағытталған рәсім болып табылады.
Бұл рәсім тұрақты табысы бар және кредиторлар алдындағы міндеттемелерін орындау мүмкіндігі бар азаматтарға, сондай-ақ борышкер мүлкінің құны оның міндеттемелерінің мөлшерінен асатын жағдайларда қолданылады.
Рәсімді қолдану үшін сотқа жүгіну қажет. Әрі қарай азаматтың қаржылық мүмкіндіктерін ескере отырып, берешекті өтеу тәртібі мен мерзімдерін қарастыратын төлем қабілеттілігін қалпына келтіру жоспары әзірленеді.
Жоспар төлемдерді кейінге қалдыруды немесе бөліп төлеуді ұсынуды, берешекті өтеу шарттарын өзгертуді, пайыздық мөлшерлемені төмендетуді, сондай-ақ заңнамада қарастырылған басқа да шараларды қамтуы мүмкін.
Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру жоспарын орындау мерзімі бес жылдан аспауы тиіс.
Бұл рәсімнің басты артықшылығы — берешекті реттеу және банкрот деп танылмаған тұлға мәртебесін сақтап қалу мүмкіндігі.
Азаматты банкрот деп танудың салдары
Банкроттық рәсімін қолдану азамат үшін белгілі бір шектеулерді қарастырады.
Атап айтқанда, банкрот деп танылғаннан кейін:
Бес жыл ішінде азамат ломбардтар заңда қарастырылған жағдайларда беретін микрокредиттерді қоспағанда, кредиттер мен микрокредиттер алуға құқылы емес.
Банкроттық рәсімін қайталап қолдануға кемінде жеті жылдан кейін ғана жол беріледі.
Үш жыл бойы азаматтың қаржылық жағдайына мониторинг жүргізіледі.
Бұл ретте банкроттық нәтижесінде барлық міндеттемелер тоқтатылуға жатпайтынын ескеру қажет. Әсіресе, алимент төлеу жөніндегі, сондай-ақ басқа адамның өміріне немесе денсаулығына келтірілген зиянды өтеу жөніндегі міндеттемелер сақталады.
Ақпарат алу және өтініш беру тәртібі
Рәсімдерді қолдану шарттары туралы толық ақпарат алу үшін азаматтарeGov.kzэлектрондық үкімет порталын пайдалана алады, Халыққа қызмет көрсету орталығына хабарласа алады немесе 1414 бірыңғай байланыс орталығы арқылы консультация ала алады.
Азаматтардың төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы мәселелері бойынша қосымша түсіндірмелер Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің ақпараттық ресурстары менSalyqBotTelegram-боты арқылы да қолжетімді.
Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттық — бұл заңнамада қарастырылған азаматтардың берешегін реттеу тетіктері.
Тиісті рәсімді таңдау берешек мөлшеріне, мүліктің болуына, табыс деңгейіне және азаматтың қаржылық жағдайының басқа да мән-жайларына байланысты.
Рәсімдердің бірін қолдануға жүгінбес бұрын заңда белгіленген талаптармен және ықтимал құқықтық салдарлармен мұқият танысып шығу ұсынылады. Бұл берешекті реттеудің ең қолайлы тәсілін таңдауға және негізді шешім қабылдауға мүмкіндік береді.