Жиі қойылатын сұрақтар

Сұрақтар

Жауаптар

НҚА-ға сілтеме

Мемлекеттік монополия, арнайы құқық субъектісі болып табылатын мемлекеттік компания мемлекеттік монополия, арнайы құқық саласына жатпайтын басқа тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді өндіре немесе сата ала ма?

Жоқ, мұндай ұйымдар өздерінің мемлекеттік монополия немесе арнайы құқық саласына жатпайтын тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді өндірумен немесе сатумен айналыса алмайды.
Бір ғана ерекшелік бар: Егер бұл қосымша қызмет негізгі қызметпен технологиялық тұрғыдан байланысты болса (мысалы, қосалқы процесс ретінде), онда ол рұқсат етіледі.
Түсіну маңызды: Бұл жағдайда "тауар" деп жұмыстар мен қызметтер де түсініледі, яғни ереже ақылы түрде ұсынылатын барлық қызмет түрлеріне қолданылады.
Негіз: Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексі, 193-бап, 6-тармақ, 1) тармақша және 196-бап, 4-тармақ.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 193 бабының 6-тармағының 1)-тармақшасы

Мемлекеттік монополиясы (арнайы құқықтары) бар ұйым басқа заңды тұлғалардың қызметіне қатыса ала ма?

Жоқ, мұндай ұйымдар басқа компаниялардың бірлескен меншік иелері болуға, олардың акцияларын немесе үлестерін сатып алуға, сондай-ақ олардың қызметіне басқа түрде қатысуға құқығы жоқ.
Бұл ереже мемлекеттік монополиялардың еркін нарыққа әсерін болдырмау және мүдделер қақтығысын болдырмау үшін қабылданған.
Негіз: Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексі, 193-бап, 6-тармақ, 2) тармақша.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 193 бабының 6 тармағының 2)-тармақшасы

Мемлекеттік монополияға (арнайы құқыққа) ие ұйым өз өкілеттіктерін басқаға бере ала ма?

Жоқ, мұндай ұйымдар өздерінің мемлекеттік монополиямен немесе арнайы құқықпен байланысты өкілеттіктерін немесе құқықтарын үшінші тұлғаларға беруге құқығы жоқ.
Бұл дегеніміз, олар өз функцияларын өздері орындауы керек және оларды басқа компанияларға немесе жеке тұлғаларға бере алмайды.
Негіз: Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексі, 193-бап, 6-тармақ, 3) тармақша.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 193 бабының 6 тармағының 3)-тармақшасы

Мемлекеттік монополияға (арнайы құқыққа) ие ұйым өз тауарлары мен қызметтерінің бағасын өзі белгілей ала ма?

Жоқ, мұндай ұйымдар мемлекеттік монополия немесе арнайы құқық саласына кіретін тауарлар, жұмыстар немесе қызметтердің бағасын өз бетінше белгілей алмайды.
Олар үшін бағаны тиісті салаға жауап беретін мемлекеттік орган бекітеді және міндетті түрде монополияға қарсы органмен келісіледі.
Баға туралы шешім осы тауарлар мен қызметтер арнайы тексеруден (сараптамадан) кейін ғана қабылданады.
Бұл бағалардың негізсіз өсуін болдырмау және тұтынушылардың құқықтарын қорғау үшін жасалған.
Негіз: Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексі, 193-бап, 6-тармақ, 4) тармақша.
Қосымша: ҚР Ұлттық экономика министрінің 2016 жылғы 15 наурыздағы № 134 бұйрығымен бекітілген Баға белгілеу қағидалары.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 193 бабының 6-тармағының 4)-тармақшасы

Монополияға қарсы орган өз нұсқамасын өзгерте немесе күшін жоя ала ма?

Иә, монополияға қарсы органның өзінің нұсқамасын (оның ішінде аумақтық бөлімшесінің нұсқамасын) қайта қарауға құқығы бар. Бұл өз бастамасы, сондай-ақ мүдделі тұлғаның өтініші бойынша мүмкін болады.

Нұсқама:
1) Егер бұрын белгілі болмаған және шешімге ықпал еткен елеулі мән-жайлар туындаса;
2) Егер нұсқама анық емес ақпараттың негізінде шығарылса;
3) Егер оны шығару кезінде заңнама нормалары бұзылса;
4) Еген нұсқамада жіберілген жаңылыс жазулар немесе анық арифметикалық қате болса қайта қаралуы мүмкін.
Мұндай мүмкіндік қатені жоюға және реттеу процесінде әділдікті қалпына келтіруге мүмкіндік береді.

Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік Кодексінің 228 бабының 1-тармағы

Монополияға қарсы орган тауар биржаларында қандай функцияларды орындайды?

Монополияға қарсы орган тауар биржалары саласында мынадай функцияларды
орындайды:

Құжаттарды келісу:
1. Тауар биржаларының жұмысын реттейтін нормативтік актілерді тексереді және келіседі.

2. Заңның сақталуын бақылау:
Қазақстан Республикасының тауар биржалары саласындағы заңнамасы талаптарының орындалуын бақылауды қамтамасыз етеді.

3. Есептілікті бекіту:
Осы бойынша тауар биржалары есеп ұсынуы тиіс қағидаларды белгілейді.

4. Қызметті талдау:
Бұзушылықтарды анықтау немесе реттеуді жақсарту үшін тауар биржаларының жұмысына мониторинг және талдау жүргізеді.

5. Ақпаратты жариялау:
Заңмен қорғалған деректерді (мысалы, коммерциялық құпияны) қоспағанда, биржалардың қызметі туралы мәліметтерді ашық қолжетімділікте орналастырады.

6. Лицензиялау:
Қазақстанның заңнамасына сәйкес тауар биржалары саласындағы жұмысқа лицензиялар береді.

7. Заңсыз қызметке қарсы іс-қимыл:
Ақшаны жылыстатуға және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы заңдардың сақталуын бақылайды.

8. Басқа да өкілеттіктер:
Қазақстан Республикасының заңдарымен және жарлықтарымен көзделген өзге де функцияларды орындайды.

Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 4 мамырдағы N 155-IV «Тауар биржалары туралы» Заңы

Тауар биржасына лицензия қандай мерзімге беріледі?

Қазақстанда тауар биржасына лицензия жарамдылық мерзімі жоқ - мерзімсіз қолданылады.

Қазақстан Республикасының Заңы 2014 жылғы 16 мамырдағы № 202-V ҚРЗ «Рұқсаттар және хабарламалар туралы»

Тауар биржалары қандай міндеттерді орындайды?

Қазақстанда тауар биржалары мынадай негізгі міндеттерді шешеді:
1. Сауданы ұйымдастыру:
Барлық қатысушылар бірыңғай қағидарады сақтайтын мәмілелер жаасудың айқын және түсінікті жүйесін құрайды.
2. Тауар нарығын дамыту:
Түрлі тауарлармен сауда жасау үшін ұйымдастырылған және тұрақты нарықты қалыптастыруға жәрдемдеседі.
3. Бәсекелестікті қолдау:
Нарықты монополияландырудың алдын алып, барлық қатысушылар үшін тең жағдайлар жасауға көмектеседі.
4. Әділ бағаларды қалыптастыру:
Биржалық тауарларға бағалар нақты сұраныс пен ұсынысты көрсетуі үшін баға белгілеудің ашықтығын қамтамасыз етеді.

Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 4 мамырдағы N 155-IV «Тауар биржалары туралы» Заңы

Тауар биржасында сауда-саттыққа кім қатыса алады?

Тауар биржасында мына қатысушылар сауда жасайды:
1. Клиенттер – тауарларды сатып алушылар және сатушылар.
2. Брокерлер – клиенттер атынан мәміле жасайтын делдалдар.
3. Дилерлер – өз есебінен сауда жасайтын дербес қатысушылар.
4. Маркет-мейкерлер – сатып алуға және сатуға өтінімдерді тұрақты қсына отырып, өтімділікті ұстап тұрады.
Барлық қатысушылар биржалық сауда қағидаларын сақтауға міндетті.

Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 4 мамырдағы N 155-IV «Тауар биржалары туралы» Заңы

Тауар биржасының қызметіне лицензияны қалай алуға болады?

Қазақстанда тауар биржасымен жұмысқа лицензия алу үшін мына қадамдарды орындаңыз:
1. Авторландыру
- Электрондық лицензиялау порталына өтіңіз және 4 тәсілдің бірімен (QR-код, Бір реттік код, Логин / пароль, ЭЦҚ арқылы электрондық үкімет порталы) жүйеге кіріңіз.
2. Ресімдеуді бастау
- Тізімде "Тауар биржаларының қызметімен айналысу құқығына лицензия беру" мемлекеттік қызметті тауып, «Қызметке онлайн тапсырыс беру» белгісін басыңыз.
3. Өтінім беру
- «Тауар биржаларының қызметін лицензиялау» қызметтің кіші түрін таңдаңыз.
- Барлық міндетті жолдарды электрондық нысанда толтырыңыз.
4. Құжаттарға қол қою
- Өтінімге электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ) қол қойып өтінімді аяқтаңыз.
5. Шешімді күту
- Қарау мерзімі 1 жұмыс күнін құрайды.
- Жеке кабинетт мәртебені қадағалаңыз:
«Менің өтініштерім» – қарау барысын тексеру;
«Менің рұқсат құжаттарым» – лицензияның дайын болуы.
Маңызды!
Лицензия мерзімсіз беріледі («Рұқсаттар және хабарламалар туралы» ҚР Заңының 12-бабының 4-тармағы).
Бас тартылған жағдайда, е «Менің хабарламаларым» деген бөлімде себептері көрсетілген хабарлама аласыз.

«Тауар биржалары қызметімен айналысу құқығына лицензия беру» мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасының Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі Төрағасының 2021 жылғы 2 сәуірдегі № 6 бұйрығы

Маркетплейс (Kaspi.kz, Wildberries, OZON және т.б.) тек өз сатушыларын алға тартып, бәсекелестерін шектей ала ма?

Жоқ, егер маркетплейс нарықта үстем жағдайға ие болса, оның бәсекелестерді жасанды шектеуге құқығы жоқ. Қазақстанның заңдарына сәйкес:
1. Мыналарға:
- Басқа сатушылар тауарларының рейтингін төмендетуге.
- Бәсекелестердің платформаға кіруін бұғаттауға.
- Қалғандарға залал келтіре отырып, «өз» әріптестерін ғана жылжытуға тыйым салынады.
2. Қайда шағымдануға болады:
- Осы қағидалар бұзылған жағдайда ҚР Бәсекелестікті қорғау агенттігіне шағыммен жүгінуге болады.
3. Бұзушыға:
- Айыпұлдар салынуы.
- Әрекеттерін заңсыз деп тану мүмкін.
Мысалы:
Егер Kaspi.kz тәуелсіз сатушылардың тауарларын жасырып, өзінің тауарларын ғана көрсетсе - бұл бұзушылық.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 174-бабы

Маркетплейс сатушыны себепсіз бұғаттай ала ма?

Егер маркетплейс үстем жағдайға ие болса, бұл ретте қызметтер көрсетуден негізсіз бас тартса (бұғаттаса), бұл үстем жағдайды теріс пайдалану деп саралануы мүмкін.
Үстем жағдайды теріс пайдалануға тыйым салынады және әкімшілік айыппұлға әкеп соғады.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 174-бабы

Кредит алған кезде сақтандыруды ресімдеу міндетті ме?

Егер сақтандырушы ұйым ұстем жағдайға ие болса, бұл ретте міндетті болып табылмайтын сақтандыру қызметтерін (мысалы өмірді сақтандыру) күштеп таңса, онда мұндай іс-қимыл үстем жағдайды теріс пайдалану деп саралануы мүмкін. Үстем жағдайды теріс пайдалануға тыйым салынады және әкімшілік айыппұлға әкеп соғады.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 174-бабы

Негізгі қуатқа тең қол жеткізуді бермеу монополияға қарсы заңнамасына сәйкес бұзушылық деп есептеле ме?

Негізгі қуатқа тең қол жеткізуді бермеу Қазақстанның монополияға қарсы заңнамасына сәйкес бұзушылық болып табылады.
1. Негізгі қуат деген не?
Бұл ресурс немесе инфрақұрылым (мысалы, желілер, қоймалар, құбыржолдар), онсыз басқа компаниялар нарықта жұмыс істей алмайды. Нарықта үстем немесе монополиялықжағдайға ие нарық субъектілері бақылайды.
2. Бұзушылық қашан болады?
Егер монополист-компания немесе үстем компания монополияға қарсы орган бекітетін негізгі қуатқа тең қол жеткізу қағидаларына сәйкес негізгі қуатқа тең қол жеткізуді бермесе.
3. Зардап шеккен компания не істеуі керек?
- Бас тарту дәлелдерін жинау (хат алмасу, ресми жауаптар);
- ҚР Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне не оның аумақтық бөлімшесіне шағым беру.
Мысалы:
Мұнай өнімдерін ірі жеткізуш көлемді бекітілген қағидаларға сәйкес сатпайды.
Бұзушы үшін салдарлар:
- Айыппұл;
- Қолжетміділкті мәжбүрлі түрде ұсыну.

Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінің 176-1-бабы

Домофон ұйымдарының қызметін кім реттейді?

Домофон ұйымдарының қызметін мына тараптар реттейді:

1. Тұрғын үй меншік иелері - Тұрғындардың жалпы жиынында домофонға қызмет көрсететін компанияны таңдайды.
- Ағымдағы қызмет көрсетушімен шартты ұзартуды немесе жаңасын табуды шешеді.

2. Тұрғындардың мүдделерін білдіретін ұйымдар - Үй кеңесінің төрағасы, басқарушы компания немесе сенім білдірілген адам домофон ұйымымен шарт жасасады.
- Шартқа 1 жылдан аспайтын мерзімге қол қойылады.

3. Заңнама - Негізгі қағидалар "Тұрғын үй қатынастары туралы" ҚР Заңымен (домофон - үйдің ортақ мүлкінің бір бөлігі),
- ҚР Азаматтық кодексімен (шарт талаптары) реттеледі.
Маңызды: Тұрғындар қызмет көрсету шарттарын қайта қарауды талап ете алады және қызмет сапасыз болса, қызмет көрсеуші компанияны ауыстыруды талап етуге құқылы.

Мәселелер болған кезде қайда жүгіну қажет:
- Басқарушы компанияға немесе үй кеңесіне.
- Меншік иелерінің құқығы бұзылса, тұрғын үйді бақылаудың жергілікті органдарына.

«Тұрғын үй қатынастары туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 40-бабы 4-тармағы, Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 19 ақпандағы № 108 бұйрығы.

Ұялы операторлар бағаны көтереді, бірақ байланыс сапасы төмен. Монополияға қарсы қызмет қандай шараларды қабылдайды?

Монополияға қарсы орган және уәкілетті мемлекеттік органдар ахуалды былай бақылайды:
1. Монополияға қарсы қызмет не үшін жауап береді:
- Ұялы операторлардың бағаларды көтеруін өзінің үстем жағдайын теріс пайдалану тұрғысынан қарайды.
- Заңнаманы бұзу белгілері болған кезде бағаларды негізсіз көтеруді тергеп-тексереді.
2. Байланыс сапасын бақылау:
- Цифрлық даму министрлігі байланыс сапасын (интернет жылдамдығы, сигнал деңгейі) тұрақты тестілейді.
- Егер сапа мәлімделгенге сәйкес келмесе, операторға бұзушылықты жоюға нұсқама шығарылады.
3. Тұтынушылар не істей алады:
- Егер бағаларды негізсіз көтерді деп күдіктенсе, Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне шағым жасау.
- Сапа мәселелері бойынша Цифрлық даму министрлігіне хат жазу (сайт немесе call-центр арқылы).
Мысалы:
Егер барлық ірі операторлар бір мезгілде бағаны 20%-ға көтерсе, бірақ қызмет сапасы жақсармаса – бұл тексеру үшін себеп.
Маңызды:
Монополияға қарсы орган тарифтерді тікелей реттемейді, бірақ бәсекелестік туралы заңды бұзушылықтың жолын кеседі.
Айыппұлдар немесе бағаларды мәжбүрлі төмендету туралы шешімдер сот арқылы қабылданады.

2004 жылғы 5 маусымдағы № 567 ҚР «Байланыс туралы» Заңы

«Экономикалық шоғырлану» дегеніміз нені білдіреді?

Экономикалық шоғырлану негізінен нарық субъектілерінің коммерциялық қызметіне, оның ішінде сенімгерлік басқару туралы шарттар, тапсырма шарты негізінде бақылау алуға мүмкіндік беретін бірігу және басқа әрекеттер арқылы жүзеге асырылады. Шоғырлану нәтижесінде пайда болатын капиталды және басқа ресурстарды біріктіру бірқатар компаниялар мен салалардың тиімділігін арттыратын факторлардың бірі болуы мүмкін. Сонымен қатар, белгілі бір жағдайларда бұл әрекеттерді жүзеге асыру бәсекелестікке теріс әсер етуі мүмкін және тиісінше нарықтық биліктің бір қолға шамадан тыс шоғырлануының алдын алуды талап етеді.

Байланыс операторлары тарифтерді көтереді, мемлекет тарифтерді реттей ме?

Кәсіпкерлік кодекске сәйкес мемлекет байланыс қызметтеріне тарифтерді реттемейді.
«Байланыс туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабына сәйкес егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, байланыс операторлары байланыс қызметтеріне арналған тарифтерді негізделген шығындарды негізге ала отырып дербес белгілейді.
Бұл ретте, байланыс операторлары тарифтерді негізсіз көтерген жағдайда, монополияға қарсы орган заңнамада белгіленген тәртіппен ден қою шараларын қабылдауы мүмкін.

Тұрғын үй кешенінің тұрғындары домофонға қызмет көрсетілгені үшін ай сайынғы қызметтерге ақы төлеуге міндетті ме?

«Тұрғын үй қатынастары туралы» ҚР Заңының (бұдан әрі – Заң) 40-бабының 4-тармағына сәйкес домофон жүйелері кондоминиум объектісінің ортақ мүлкіне жатқызылған. Кондоминиум объектісін басқару және кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп ұстау қағидаларының 30-тармағына сәйкес (Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 19 ақпандағы № 108 бұйрығы), кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп-ұстауды мүліктің меншік иелері бірлестігінің төрағасы немесе жай серіктестіктің сенім білдірілген адамы не көппәтерлі тұрғын үйді басқарушы не басқарушы компания не уақытша басқарушы компания және сервистік қызмет субъектілері арасында бір жылдан аспайтын мерзімге жасалған шарттарға сәйкес сервистік қызмет субъектісі жүзеге асырады.
Сервистік қызмет субъектілерін таңдауды пәтерлердің, тұрғын емес үй-жайлардың меншік иелері жиналыста не үй кеңесі осындай өкілеттіктерді берген жағдайда жүзеге асырады.
Мүліктің меншік иелері бірлестігінің төрағасы немесе жай серіктестіктің сенімді адамы не көппәтерлі тұрғын үйді басқарушы не басқарушы компания жыл сайын қолданыстағы шарт аяқталғанға дейін бір ай бұрын ТКШ ақпараттандыру объектісі немесе қағаз түрінде электрондық дауыс беру жолымен не осындай өкілеттіліктерді берген жағдайда үй кеңесі арқылы сервистік қызметтің қолданыстағы субъектісімен қайта шарт жасасу немесе сервистік қызметтің жаңа субъектісін таңдау туралы мәселелерді қояды.
Осылайша, домофонға қызмет көрсету шарттары мүлік иелері бірлестігінің төрағасы немесе жай серіктестіктің сенімгерлік басқарушысы немесе көппәтерлі тұрғын үйді басқарушы немесе басқарушы компания мен домофонға қызмет көрсететін ұйым арасында жасалған шартта көрсетіледі және ҚР Азаматтық кодексімен және ҚР өзге де нормативтік құқықтық актілерімен реттеледі.
Сондай-ақ, Заңның 6-бабына сәйкес егер осы Заңда өзгеше көзделмесе, пәтерлердің, тұрғын емес үй-жайлардың меншік иелері мен сервистік қызмет субъектісі арасында жеке-дара шарт жасасу арқылы кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп-ұстау бойынша қызметтер көрсетуге жол берілмейді.
Домофон жүйесі кондоминиум объектісінің ортақ меншігі ретінде жіктелетінін ескере отырып, пәтер иесі көппәтерлі тұрғын үйдің тұрғындарының жиналысында мәселеге бастамашылық жасау арқылы домофонды ұстауға өзінің құқықтарын реттейді.
Өз кезегінде домофон ұйымының әрекеттеріне ұжымдық мәлімдемеге негізделгенін - домофон ұйымын өзгертуге кедергі келтіретін келісім жасау немесе өзге де әрекеттерді Агенттіктің аумақтық департаменті бәсекелестік туралы заңнаманы бұзу фактілері бойынша тексеруі мүмкінін атап өтеміз.

Негізгі қуатқа тең қол жеткізу қағидаларына өзгеріс енгізу туралы сұрау

«Экономиканы ырықтандыру жөніндегі шаралар туралы» Мемлекет басшысының Жарлығының тармақтарын іске асыру мақсатында 2021-2023 жылдар кезеңінде негізгі қуат иелерін айқындау үшін тиісті тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жасалды.
Осылайша, мұнай өнімдерін сақтаудың тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау қорытындысы бойынша, авиаотын сақтаудың ерекшеліктері мен талаптарына байланысты еліміздің әуежайлары мұнай өнімдерін сақтау қызметтері нарығында негізгі қуаттың иегерлері болып танылған авиациялық отынды сақтау нарығы жеке қаралды.
Анықтама: нарықтың басқа субъектілері қол жеткізусіз тиісті немесе сабақтас тауар нарығында тауар өндіруді және (немесе) өткізуді жүзеге асыра алмайтын Үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектісінің (бұдан әрі – түйінді қуаттың иесі) тауары, инфрақұрылым объектісі түйінді қуат болып табылады (КК-нің 176-1-бабы).
Бұл ретте, Кәсіпкерлік Кодекстің 174-бабының 12-тармағына сәйкес үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектілеріне түйінді қуатқа тең қолжетімділік бермеуге тыйым салынады.
Сонымен қатар, Агенттік Негізгі қуатқа тең қол жеткізу қағидаларына өзгеріс енгізу туралы нормативтік құқықтық актінің жобасын әзірледі.
Бұл жоба әуежайларда авиакеросинді сақтауды қоса алғанда, негізгі қуат иелерінің қызметтеріне тең және кемсітусіз қолжетімділікті қамтамасыз ету шараларын қарастырады.
Жоба авиакеросиннің барлық әлеуетті сатушыларына тең шарттарда сақтау қызметтеріне тең қолжетімділікті қамтамасыз етуді көздейді, бағалық және сервистік бәсекелестікке бағытталған Негізгі қуатқа қол жеткізу ережелерінің талаптарын орындамау, Кәсіпкерлік кодексінің 174-бабына сәйкес әкімшілік жауапкершілікке әкеп соғады.
Сақтау инфрақұрылымына қол жеткізуді әуежайлардан әсер етпестен (қызмет көрсетудің сервистік моделі) авиациялық отынды жеткізушілер арасындағы тікелей авиакомпаниялармен келісімдер негізінде қамтамасыз ету жоспарлануда.
Сервистік үлгі бойынша авиакомпания авиаотын бағасының бәсекеге қабілеттілігін және жеткізушілер арасындағы сату шарттарын ескере отырып, мұнай өнімдерін жеткізушіні тікелей таңдайды.
Ұсынылып отырған қызмет көрсету моделі баға бәсекелестігіне бағытталған мұнай өнімдерін жеткізушілерге мүмкіндік беретін әуежайлардың осы нарықтан әсерін болдырмайды.
«Мұнай өнімдерінің жекелеген түрлерін өндіру мен айналымын мемлекеттік реттеу туралы» заңға сәйкес мұнай өнімдерін жеткізушілер мұнай өнімдерін бөлшек саудада таратушылар, мұнай жеткізушілер, мұнай өнімдерін өндірушілер, импорттаушылар, мұнай өнімдерін көтерме саудада жеткізушілер болып табылады.

Дезинфекция, дезинсекция және дератизация қызметтерін көрсетуге рұқсаты бар ұйым өндірістік базаның нақты мекенжайына қарамастан қызметті жүзеге асыра алады.

«Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңға сәйкес қолданысы тоқтатылмаған немесе тоқтатылмаған берілген, ұзартылған немесе қайта ресімделген рұқсат жарамды деп танылады.Бұл рұқсат беру талаптары сандық және сапалық стандарттар мен көрсеткіштердің жиынтығы болып табылатындығына байланысты, оларға сәйкес рұқсат иесі оның қолданылу мерзімінің барлық кезеңінде тиісті қызмет түрлерін жүзеге асыруға құқылы.Заңда орталық атқарушы органдар беретін рұқсаттарды пайдалануға аумақтық шектеулер жоқ.
Осылайша, қазіргі уақытта дезинфекциялық, дезинсекциялық және дератизациялық қызметтер жоғарыда аталған қызметтерге лицензия алу орнына сілтемесіз көрсетіледі.

«Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңның 1-бабы 2-тармақшасы

«Тауар биржасы» деген не?

Акционерлік қоғамның ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған, сауда-саттықтарды ұйымдық және техникалық қамтамасыз етуді тауар биржасының электрондық сауда жүйесін пайдалана отырып тікелей жүргізу жолымен жүзеге асыратын заңды тұлға тауар биржасы болып табылады.

Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 4 мамырдағы N 155-IV «Тауар биржалары туралы» Заңы

Биржалық тауарлар тізбесіне сәйкес биржалық тауарлар бойынша нарық субъектісінің үстем жағдайын айқындайтын тауар нарығындағы бәсекелестіктің жай-күйін талдау нәтижелері туралы ақпаратты қайдан алуға болады?

Кәсіпкерлік кодекстің 196-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сәйкес (бұдан әрі - Кодекс) бәсекелестікке қарсы келісімдер мен келісілген әрекеттердің, үстем немесе монополиялық жағдайды теріс пайдаланудың белгілерін қарау кезінде нарық субъектісінің үстем үлесін айқындау. Кодекстің 196 бабы 3 тармағының 8) тармақшасына сәйкес тауар нарығындағы бәсекелестіктің жай-күйіне жүргізілген талдау нәтижелері бойынша қорытындыда көрсетілетін тұжырымдар. Бұл ретте Кодекстің 90-6 бабының 32)-тармақшасына монополияға қарсы орган мемлекеттік құпияларды және заңмен қорғалатын өзге де құпияны қамтитын ақпаратты қоспағанда, өзінің интернет-ресурсында тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдауды орналастырады.

Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік Кодексінің 196 бабының 1-тармағының 2)-тармақшасына, 196 бабының 3-тармағының 8)-тармақшасына, 90-6 бабының 32)-тармақшасына сәйкес

Монополияға қарсы орган тергеп-тексеру рәсімі басталмай-ақ шаруашылық жүргізуші субъектілердің атына сұрау салулар жіберуге құқылы ма?

Иә, монополияға қарсы орган уәкілетті орган болып табылады, жүктелген функцияларды орындау мақсатында шаруашылық жүргізуші субъектілерден қажетті ақпаратты, оның ішінде заңмен қорғалатын құпияны (банктік, сақтандыру және т.б. қоспағанда) талап етуге құқылы.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 90-7 бабының 2)-тармақшасына сәйкес

Коммерциялық емес ұйымға қатысты Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасының бұзылуына тергеп-тексеру жүргізілуі мүмкін бе?

Иә, кәсіпкерлік қызметті өзінің жарғылық мақсаттарына сәйкес жүзеге асыратын коммерциялық емес ұйым субъектісі болып табылатындықтан, оған қатысты Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасының бұзылуына тергеп-тексеру жүргізілуі мүмкін.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 164 бабының 4)-тармақшасына сәйкес

Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасын бұзу белгілерінің әрекеттерінде (әрекетсіздігінде) бар екендігі туралы хабарлама шағымдануға жатады ма?

Әрекеттерінде (әрекетсіздігінде) Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасын бұзушылық белгілерінің болуы туралы хабарлама Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасын бұзу белгілері анықталған кезде шығарылады, бұзушылық белгілерінің болу фактісін, бірақ ҚРКК 20-тарауының тәртібімен белгіленетін заңнаманы бұзу фактілері анықталмағанын көрсетеді.

Осылайша, хабарламада сіздің жағдайыңызды шектейтін, тоқтататын, міндеттерді жүктейтін немесе тоқтататын немесе басқаша нашарлататын немесе жақсартатын тұжырымдамалар жоқ. Хабарлама мемлекеттік органның өкімдік актісі болып табылмайды, құқықтар мен міндеттерді туғызбайды, міндеттемені көрсетпейді, бірақ ұсынымдық сипатта болады.

Қазақстан Республикасының әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің 4 бабының 1 бөлегінің 4)- тармақшасына сәйкес

Доминант деп танылған Х субъектісі доминанттар тізілімінде тұр ма?

Жоқ, қазіргі таңда доминанттар тізілімі жүргізілмейді. ҚР Кәсіпкерлік Кодексінің 173-бабының Реттелетін нарықтарда үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектілерінің мемлекеттік тізілімін қалыптастыру және жүргізу талабы 01.01.2017ж.-ға дейін істеді.

Негіз: Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік Кодексі, 324-бап, 2-тармақ.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік Кодексінің 173-бабы мен 324-бабының 2-тармағына сәйкес.

Қазақстан Республикасындағы монополияға қарсы заңнаманың бұзушылығы дегеніміз не?

Монополияға қарсы заңнаманы бұзу - бұл бәсекелестікті шектейтін немесе шектеуі мүмкін, сондай-ақ нарық субъектілерінің не тұтынушылардың белгісіз тобының құқықтары мен заңды мүдделерін бұзатын әрекеттер немесе әрекетсіздік.
Мұндай бұзушылықтарға, Кәсіпкерлік кодекске сәйкес мыналар жатады, атап айтқанда:
тауар нарығында үстем (монополиялық) жағдайды теріс пайдалану;
нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісімдері (деңгейлес, сатылас) және келісілген әрекеттері;
бәсекелестікті шектейтін экономикалық қызметті үйлестіру;
жосықсыз бәсекелестік;
мемлекеттік органдардың бәсекелестікке қарсы әрекеттері;
монополияға қарсы органның алдын ала келісімін алмастан, нарық субъектілерінің бірігуі, қосып алуы.
Басқаша айтқанда, бұл Қазақстан Республикасының монополияға қарсы заңнамасы белгілеген еркін және адал бәсекелестік қағидаттарын бұзатын кез келген әрекеттер.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 169, 170, 174, 177, 194 және 200-баптары.

Бәсекелестіктің жай-күйін талдау қалай жүргізіледі?

Тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйін талдау Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 196-бабының 1-тармағында көзделген жағдайларда жүргізіледі. Бұл талдау мынадай кезеңдерді қамтиды:

1) тауарлардың өзара алмастырылу өлшемшарттарын айқындау;

2) тауар нарығының шекараларын айқындау;

3) тауар нарығын зерттеудің уақыт аралығын айқындау;

4) тауар нарығында жұмыс істейтін нарық субъектілерінің құрамын айқындау;

5) тауар нарығының көлемі мен нарық субъектілерінің үлестерін есептеу;

6) тауар нарығындағы бәсекелестік ортаның жай-күйін бағалау;

7) бәсекелестіктің дамуына ықпал ететін, нарық субъектілерінің қызметіне кедергілердің, қиындықтардың не өзге де шектеулердің болуын куәландыратын мән-жайларды немесе белгілерді айқындау, оның ішінде тауар нарығына кіру тосқауылдарын айқындау;

8) тауар нарығындағы бәсекелестіктің жай-күйіне жүргізілген талдау нәтижелері бойынша қорытындыда көрсетілетін тұжырымдар.

Бәсекелестіктің жай-күйін талдау Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің төрағасының 2022 жылғы 3 мамырдағы № 13 бұйрығымен бекітілген Тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізу жөніндегі әдістемеге сәйкес жүргізіледі.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 196-бабы және Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі Төрағасының 2022 жылғы 3 мамырдағы № 13 бұйрығы.

Үстем үлес дегеніміз не және ол қалай айқындалады?

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 196-бабының 8-тармағына сәйкес нарық субъектісінің тиісті тауар нарығындағы үлесі нарық субъектісінің тауарды немесе өзара алмастырылатын тауарларды нарықтың географиялық шекаралары шегінде өткізу көлемінің тиісті тауар нарығының жалпы көлеміне қатынасы ретінде айқындалады. Нарық субъектісінің үлесі Тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізу жөніндегі әдістеменің 5-тармағының 5) тармақшасына сәйкес бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізу кезінде айқындалады.

Сонымен қатар, тиісті тауар нарығындағы нарық субъектісінің немесе бірнеше нарық субъектілерінің нарық субъектісіне немесе бірнеше нарық субъектілеріне тиісті тауар нарығын бақылауға, оның ішінде тауар айналысының жалпы жағдайына елеулі ықпал етуге мүмкіндік беретін жағдайы үстем немесе монополиялық жағдай деп танылады. Нарық субъектісінің үстем жағдайы монополияға қарсы орган бекітетін Тауар нарығындағы бәсекелестектің жай-күйіне талдау жүргізу жөніндегі әдістемеге сәйкес белгіленеді.

Тиісті тауар нарығындағы үлесі отыз бес және одан көп пайызды құрайтын нарық субъектісінің жағдайы, егер осындай нарық субъекттісіне қатысты жиынтығында мынадай мән-жайлар:

1) нарық субъектісінің біржақты тәртіппен тауар бағасының деңгейін айқындау және тиiстi тауар нарығында тауар айналысының жалпы шарттарына шешушi ықпал ету мүмкіндегі;

2) тауар нарығына кіру үшін экономикалық, технологиялық, әкімшілік немесе өзге де шектеулердің болуы;

3) нарық субъектісінің тауар нарығында тауар айналысының жалпы шарттарына шешушi ықпал ету мүмкiндiгінің әрекет ету ұзақтығы белгіленсе, үстем жағдай деп танылады.

Егер нарық субъектісінің үлесі елу және одан көп пайыз болса, осы тармақтың бірінші бөлігінің 1), 2) және 3) тармақшаларында тізбеленген мән-жайлар ескерілмей нарық субъектілерінің жағдайы үстем жағдай деп танылады. Тиісті тауар нарығында неғұрлым көп үлес тиесілі, үшеуден аспайтын нарық субъектісінің жиынтық үлесі елу және одан көп пайызды құрайтын болса немесе тиісті тауар нарығында неғұрлым көп үлес тиесілі, төртеуден аспайтын нарық субъектісінің жиынтық үлесі жетпіс және одан көп пайызды құрайтын болса, егер нарық субъектісіне қатысты жиынтығында мынадай мән-жайлар:

1) ұзақ кезең ішінде (кемінде бір жыл ішінде немесе егер мұндай мерзім бір жылдан аз болса, тиісті тауар нарығының әрекет ету мерзімі ішінде) нарық субъектілері үлестерінің салыстырмалы мөлшері өзгермеген немесе аз өзгерістерге ұшырағаны;

2) нарық субъектілері өткізетін немесе сатып алатын тауар тұтыну кезінде (оның ішінде өндірістік мақсаттарда тұтыну кезінде) басқа тауармен алмастырыла алмайтыны;

3) тиісті тауар нарығында осы тауардың бағасы және (немесе) оны өткізу шарттары туралы ақпаратқа белгілі емес тұлғалардың тобына қолжетімді болғаны белгіленсе, бірнеше нарық субъектісінің әрқайсысының жағдайы үстем жағдай деп танылады.

Кәсіпкерлік кодекстің 196-бабының 8-тармағы және Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі Төрағасының 2022 жылғы 3 мамырдағы № 13 бұйрығымен бекітілген тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізу жөніндегі Әдістеменің 5-тармағының 5) тармақшасы.

Бәсекелестерге қатысты анық емес ақпаратты (жарнаманы) тарату бұзушылық болып табыла ма?

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 177-бабы 2-тармағының 4) және 5) тармақшаларына сәйкес жосықсыз бәсекелестікке нарық субъектісінің беделін түсіру, көрінеу жалған, жосықсыз және анық емес жарнама жатады.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 181-бабына сәйкес нарық субъектісінің қызметіне байланысты көрінеу жалған, анық емес мәліметтерді кез келген нысанда тарату нарық субъектісінің беделін түсіру болып табылады.

Бұл ретте, Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 182-бабына сәйкес жосықсыз, анық емес және көрінеу жалған жарнаманың белгілері Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес белгіленеді.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 177-бабы 2-тармағының 4) және 5) тармақшалары, 181, 182-бабы

Тауар биржалары саласындағы брокерлік қызмет лицензиялауға жата ма?

"Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне биржа саудасы және кәсіпкерлік мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Қазақстан Республикасының Заңымен "Тауар биржалары туралы" Қазақстан Республикасының Заңына тауар биржалары саласындағы брокерлік қызметті лицензиялауды көздейтін өзгерістер енгізілді (өзгерістер 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).

"Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне биржалық сауда және кәсіпкерлік мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Қазақстан Республикасының Заңы

Оның нысанасы сот талқылауы болып табылса, мемлекеттік орган өтініштерді (арыздарды, шағымдарды) қарай ала ма?

Қазақстан Республикасының сот жүйесі және судьяларының мәртебесі туралы Қазақстан Республикасы Конституциялық заңының 1-бабының 1-тармағына сәйкес сот iсiн қарау тәртібімен қаралуға тиіс өтініштерде, арыздар мен шағымдарды басқа ешқандай органның, лауазымды немесе өзге де адамдардың қарауына немесе бақылауға алуына болмайды. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің (бұдан әрі - Кодекс) 161-бабында Бірінші сатыдағы соттың шешімі, егер дереу орындалуға жіберілмеген болса, осы шешім, егер апелляциялық шағым, өтінішхат берілмесе, апелляциялық шағым жасауға арналған мерзім өткен соң заңды күшіне енетіні белгіленген. Кодекстің 18-бабының 2-тармағына сәйкес заңды күшіне енген сот актілері, сондай-ақ соттар мен судьялардың сот төрелігін іске асыру кезіндегі өкімдері, талаптары, тапсырмалары, шақырулары, сұрау салулары мен басқа да жолданымдары барлық мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, заңды тұлғалар, лауазымды адамдар, жеке тұлғалар үшін міндетті және Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында орындалуға жататынын атап өтеміз.

"Қазақстан Республикасының сот жүйесі және судьяларының мәртебесі туралы" Қазақстан Республикасы Конституциялық заңының 1-бабының 1-тармағы.

Монополияға қарсы орган коммерциялық құпияны құрайтын деректерді алуға сұрау салулар жібере ала ма?

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 90-6-бабының 21) тармақшасына сәйкес монополияға қарсы орган банктік құпияны, сақтандыру құпиясын және бағалы қағаздар нарығындағы коммерциялық құпияны қоспағанда, Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен мемлекеттік органдардан, оның ішінде мемлекеттік статистика саласындағы уәкілетті органнан, мемлекеттік кірістер органдарынан, нарық субъектілерінен, сондай-ақ лауазымды адамдардан және өзге де жеке және заңды тұлғалардан осы Кодексте көзделген өкілеттіктерді жүзеге асыру үшін қажетті ақпаратты, оның ішінде коммерциялық және заңмен қорғалатын өзге де құпияны құрайтын ақпаратты сұратуға және алуға құқылы. Монополияға қарсы орган тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау, тергеп-текеру жүргізу, экономикалық шоғырлануды реттеу, мемлекеттік монополия, арнайы құқық субъектілері өндіретін және (немесе) өткізетін тауарлардың бағаларына сараптама жүргізу, бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманың бұзылуы туралы жеке, заңды тұлғалардың жолданымдарын қарау кезінде, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінде көзделген өзге де функцияларды жүзеге асыру кезінде коммерциялық құпияны құрайтын ақпаратты сұратуға құқылы.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 90-6-бабының, 90-7-бабының, 120-бабының 5-тармағының, 196-бабының 10-тармағының, 205-бабының 4-тармағының, 221-бабының 21) тармақшасы.

Сатып алынатын тауарларға, көрсетілетін қызметтерге қатысты айрықша құқықтарға ие тұлғадан зияткерлік меншік объектілері болып табылатын тауарларды, көрсетілетін қызметтерді бір көзден сатып алу қалай жүзеге асырылады?

Зияткерлік меншік объектілері болып табылатын тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңының 16-бабы 3-тармағының 2) тармақшасына (келесіде - Заң) сәйкес жүргізіледі. Аталған нормаға сәйкес, мұндай сатып алуға ұқсас тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді өндіретін жеке кәсіпкерлік субъектілерінің жоқтығы туралы монополияға қарсы органның қорытындысы болған жағдайда жол беріледі.

Сонымен қатар, Заңның 10-бабының 6-тармағына сәйкес мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру тәсілін тапсырыс беруші айқындайды.

Осыған байланысты, жеке кәсіпкерлік субъектілерінің жоқтығы туралы монополияға қарсы органның қорытындысын алу туралы өтінішпен тауар мен көрсетілетін қызметтің тапсырыс берушісі жүгінуі тиіс.

Монополияға қарсы органның қорытындыларын беру қағидалары Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі төрағасының м.а. 2025 жылғы 16 маусымдағы № 6 бұйрығымен бекітілген.

"Мемлекеттік сатып алу туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 16 - бабы 3-тармағының 2) тармақшасы

Зияткерлік меншік нысандары болып табылатын, сатып алынатын тауарларға, көрсетілетін қызметтерге айрықша құқықтары бар жеткізуші бір көзден сатып алу бойынша монополияға қарсы органның қорытындысын ала ма?

Зияткерлік меншік нысандары болып табылатын тауарларды, көрсетілетін қызметтерді бір көзден сатып алу «Мемлекеттік сатып алу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 16-бабы 3-тармағының 2) тармақшасына (келесіде - Заң) сәйкес өткізіледі. Аталған нормаға сәйкес мұндай сатып алуға монополияға қарсы органның ұқсас тауарлар жасауды және қызметтер көрсетуді жүзеге асыратын жеке кәсіпкерлік субъектілерінің жоқ екендігі туралы қорытындысы болған кезде жол беріледі.

Сонымен қатар, Заңның 10-бабының 6-тармағына сәйкес тапсырыс беруші мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру тәсілін айқындайды.

Осылайша, жеке кәсіпкерлік субъектілерінің жоқ екендігі туралы монополияға қарсы органның қорытындысын алу туралы өтінішхатпен тауарды, көрсетілетін қызметті сатып алуды жүзеге асыратын тапсырыс беруші жүгінуі тиіс.

Қазақстан Республикасының Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі төрағасының міндетін атқарушысының 2025 жылғы 16 маусымдағы № 6 бұйрығымен Монополияға қарсы органның ұқсас тауарлар жасауды және қызметтер көрсетуді жүзеге асыратын жеке кәсіпкерлік субъектілерінің жоқ екендігі туралы және тиісті тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді бәсекелестік негізде сатып алудың өзге мүмкіндігінің жоқ екендігі туралы қорытынды беру қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) бекітілді.

Аталған Қағидаларда монополияға қарсы органның ұқсас тауарлар жасауды және қызметтер көрсетуді жүзеге асыратын жеке кәсіпкерлік субъектілерінің жоқ екендігі туралы және тиісті тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді бәсекелестік негізде сатып алудың өзге мүмкіндігінің жоқ екендігі туралы қорытындысын беру туралы өтінішхаттар беру мен қараудың тәртібі, ерекшеліктері көзделеді.

"Мемлекеттік сатып алу туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 16 - бабы 3-тармағының 2) тармақшасы

Кәсіпкерлік субъектілері монополияға қарсы органының сұрау салуы бойынша ақпарат беруге міндетті ме? Ақпарат бермеудің салдарлары қандай?

Кәсіпкерлік кодекстің (бұдан әрі – Кодекс) 90-7-бабының 2) тармақшасына сәйкес монополияға қарсы орган қызметкерлерінің қызметтік міндеттерін атқару кезінде монополияға қарсы орган белгілеген, бес жұмыс күнінен кем болмайтын мерзімдерде мемлекеттік, жергілікті атқарушы органдардан, нарық субъектілерінен, лауазымды адамдардан және өзге де жеке және заңды тұлғалардан жазбаша ақпарат сұратуға және алуға құқығы бар.

Бұдан басқа, Кодекстің 196-бабының 10-тармағына сәйкес нарық субъектілері, олардың бірлестіктері мен басшылары, мемлекеттік органдар, жергілікті атқарушы органдар, оның ішінде мемлекеттік статистика саласындағы уәкілетті орган, мемлекеттік кіріс органдары, олардың лауазымды адамдары монополияға қарсы органның осы Кодексте көзделген өкілеттіктерді жүзеге асыруы үшін қажетті анық құжаттарды, жазбаша және ауызша түсініктемелерді және өзге де ақпаратты, оның ішінде коммерциялық құпияны құрайтын ақпаратты монополияға қарсы органның талап етуі бойынша монополияға қарсы орган белгілеген, бес жұмыс күнінен кем болмайтын мерзімде беруге міндетті.

Сонымен бірге, «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы кодексінің 162-бабына сәйкес монополияға қарсы органға белгiленген мерзiмдерде ақпарат бермеу не ақпаратты толық көлемде бермеу, монополияға қарсы органға анық емес және (немесе) жалған ақпарат беру, монополияға қарсы органның тергеп-тексеру жүргiзетiн лауазымды адамдарының үй-жайлар мен аумаққа кiруiне кедергi жасау – жеке тұлғаларға – елу, лауазымды адамдарға, шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – бір жүз, орта кәсiпкерлiк субъектiлерiне – үш жүз алпыс, ірі кәсiпкерлiк субъектiлерiне бір мың алты жүз айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiнде айыппұл салуға әкеп соғады.

Кәсіпкерлік кодекстің 90-7-бабының 2) тармақшасы, 196-бабының 10-тармағы, ӘҚБтК-нің 162-бабы

Картель (картельдік сөз байласу) дегеніміз не?

Кәсіпкерлік кодекстің 169-бабының 1-тармағына сәйкес егер нарық субъектілері арасындағы деңгейлес келісімдер:

1) бағаларды (тарифтердi), жеңiлдетулерді, үстеме ақыларды (қосымша ақыларды) және (немесе) үстеме бағаларды белгiлеуге немесе ұстап тұруға;

2) сауда-саттықта бағаларды өсіруге, төмендетуге немесе ұстап тұруға, сауда-саттықтың, аукциондар мен конкурстардың қорытындыларын, оның ішінде лоттар бойынша бөлу жолымен бұрмалауға;

3) тауар нарығын аумақтық қағидат, тауарларды сату немесе сатып алу көлемi, өткiзiлетiн тауарлар ассортиментi не сатушылардың немесе сатып алушылардың (тапсырыс берушiлердiң) құрамы бойынша бөлуге;

4) тауар өндiрiсiн қысқартуға немесе тоқтатуға;

5) белгiлi бiр сатушылармен не сатып алушылармен (тапсырыс берушiлермен) шарт жасасудан бас тартуға әкеп соғатын немесе әкеп соғуы мүмкiн болса, мұндай келісімдер картель деп танылады және оларға тыйым салынады.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 169-бабы.

Қандай мәмілелер монополияға қарсы органмен келісуге жатады?

Экономикалық шоғырланудың белгілері Кәсіпкерлік кодекстің (бұдан әрі – Кодекс) 201-бабының 1-тармағында көрсетілген.

Кодекстің 201-бабының 3-тармағына сәйкес егер қайта ұйымдастырылатын нарық субъектiлерiнiң (тұлғалар тобының) немесе сатып алушының (тұлғалар тобының), сондай-ақ өзiнiң дауыс беру құқығы бар акциялары (жарғылық капиталға қатысу үлестері, пайлары) сатып алынатын нарық субъектiсi активтерiнiң жиынтық баланстық құны немесе олардың соңғы қаржы жылында тауарлар өткiзуiнiң жиынтық көлемi өтініш хат (хабарлама) берiлген күнге белгіленген айлық есептiк көрсеткiштiң он миллион еселенген мөлшерiнен асатын жағдайларда, монополияға қарсы органның осы баптың 1-тармағының 1), 2) және 3) тармақшаларында көрсетілген мәмiлелердi (әрекеттерді) жүзеге асыруға келiсiмi не оның осы баптың 1-тармағының 4) және 5) тармақшаларында көрсетілген мәмiлелер туралы хабарламасы талап етiледi.

Кәсіпкерлік кодекстің 201-бабы

Экономикалық шоғырлануға өтініш хат қалай беріледі?

Қазіргі кезде Агенттік «Экономикалық шоғырлануға келісім беру туралы өтініш хаттарды қарау» мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2020 жылғы 21 сәуірдегі № 29 бұйрығына сәйкес Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 201-бабы 1-тармағының 1) және 2) тармақшаларында көрсетілген «Экономикалық шоғырлануға келісім беру туралы өтініш хаттарды қарау» мемлекеттік қызметті көрсетеді.
Кодекстің 201-бабы 1-тармағының 3), 4) және 5) тармақшаларында көрсетілген мәмілелер (әрекеттер) хабарлама жасау тәртібінде қаралады және мемлекеттік қызмет болып табылмайды.

Кәсіпкерлік кодекстің 201-бабының 1-тармағы.

Экономикалық шоғырлануға өтініш хаттарды қарау мерзімдері?

Өтініш хаттар мен хабарламаларды қарау мерзімдері Кодекстің 205 және 209-баптарында көзделген. Өтініш хаттар үшін оларды қарау мерзімі өтініш хат қарауға қабылданған күннен бастап күнтізбелік отыз күннен аспауға тиіс. Бұл ретте, заң шығарушы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізу не шешім қабылдау үшін қажетті өзге де ақпаратты алу кезеңінде өтініш хаттарды қарау мерзімін тоқтата тұру мүмкіндігін көздейді. Хабарламаларды қарау мерзімі күнтізбелік отыз күнді құрайды.

Мемлекеттік кәсіпорындардың жүзеге асырылатын қызмет түрлерін құруға, кеңейтуге және (немесе) өзгертуге өтініш хаттарды қарау мерзімдері?

ҚР Кәсіпкерлік кодекстің 192-бабының 4-тармағына (келесіде - Кодекс) сәйкес өз қызметін Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерінің) елу пайыздан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғалар және олармен үлестес тұлғалар жүзеге асыратын қызмет түрлері кеңейтілген және (немесе) өзгертілген кезде монополияға қарсы органның келісімі қажет.

Кодекстің тиісті бабының 6-тармағына сәйкес квазимемлекеттік сектор субъектісінің жүзеге асырылатын қызмет түрлерін кеңейту және (немесе) өзгерту туралы шешім қабылдайтын орган Ұлттық экономика министрінің 2017 жылғы 28 ақпандағы № 103 бұйрығымен бекітілген 2-қосымшаға сәйкес нысан бойынша негіздеуші материалдарды ұсына отырып, материалдарға нарық субъектісінің қолданыстағы Жарғысының көшірмесін қоса беріп, монополияға қарсы органға не оның аумақтық департаментіне өтінішхат ұсынады.

Өтінішхат келіп түскен кезден бастап күнтізбелік алпыс күн ішінде монополияға қарсы орган:

1) өз қызметін Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорынды, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерінің) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғаны және онымен үлестес тұлғаны құру болжанатын тауар нарықтарын зерттеп-тексеруге:

2) осы тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің даму деңгейі туралы, оның ішінде мемлекеттік кәсіпорынның, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерінің) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғаның және онымен үлестес тұлғаның осы тауар нарығында болу мерзімі туралы қорытынды дайындауға;

3) өтінішхатты ұсынған органға негізделген шешім жіберуге міндетті.

Нарық субъектісінің үстем және монополиялық жағдайы қалай анықталады?

Нарық субъектісінің үстем жағдайы монополияға қарсы орган бекіткен Тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізу жөніндегі әдістемеге сәйкес анықталады. Нарық субъектісінің тиісті тауар нарығындағы үлесі нарық субъектісінің нарықтың шекаралары шегінде тауарды немесе бірін-бірі өзара алмастыратын тауарларды өткізу көлемінің тиісті тауар нарығының жалпы көлеміне қатынасы ретінде айқындалады.

Нарық субъектілерінің үлесін анықтау олардың өнім беру көлемінің үлесі өнім берудің жалпы көлемінде кемінде сексен бес пайыз субъектілердің ақпараты болған кезде мүмкін болады. Тиісті тауар нарығындағы үлесі отыз бес және одан астам пайызды құрайтын нарық субъектісінің жағдайы үстем деп танылады. Тиісті тауар нарығындағы өздеріне неғұрлым көп үлес тиесілі үштен аспайтын нарық субъектісінің жиынтық үлесі елу және одан көп пайызды құраса немесе тиісті тауар нарығындағы өздеріне неғұрлым көп үлес тиесілі төрттен аспайтын нарық субъектісінің жиынтық үлесі жетпіс және одан көп пайызды құраса үстем деп танылады.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 196-бабы. "Тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізу жөніндегі әдістемені бекіту туралы" Қазақстан Республикасының Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі төрағасының 2022 жылғы 3 мамырдағы № 13 бұйрығы.

Үстем және монополиялық жағдайға ие нарық субъектілеріне қандай тыйым салулар белгіленген?

Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес үстем және монополиялық жағдайға ие нарық субъектілеріне монополистік қызметті жүзеге асыруға тыйым салынады:
1) нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісімдері;
2) нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттері;
3) үстем немесе монополиялық жағдайды теріс пайдалану.

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 167, 168, 169, 170, 174-бабы.

Брокерлер мен клирингтік орталықтарды лицензиялау қашан енгізіледі?

"Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне биржа саудасы және кәсіпкерлік мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Қазақстан Республикасының 2024 жылғы 30 желтоқсандағы № 149-VIII Заңына сәйкес "Тауар биржалары туралы" ҚР Заңының 5-бабына тауар биржалары саласындағы қызметті, атап айтқанда брокерлер мен тауар биржаларының клирингтік орталық қызметін лицензиядауды көздейтін толықтырулар енгізілді. Бұл норма 01.01.2026 жылдан бастап қолданысқа енгізіледі.

Мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің кіші түрлерін қоса алғанда "Тауар биржалары саласындағы қызметті жүзеге асыруға лицензия беру" мемлекеттік көрсетілетін қызметке қойылатын талаптар:

- Тауар биржалары саласында клирингтік қызметпен айналысу құқығына лицензия алу;

- Тауар биржалары саласында брокерлік қызметпен айналысу құқығына лицензия алу.

1. «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне биржа саудасы және кәсіпкерлік мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2024 жылғы 30 желтоқсандағы № 149-VIII ҚРЗ Қазақстан Республикасының Заңы

2. «Тауар биржалары қызметімен айналысу құқығына лицензия беру» мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасының Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі төрағасының 2021 жылғы 2 сәуірдегі № 6 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі төрағасының м.а. 2025 жылғы 20 наурыздағы № 4 бұйрығы.

Тауар биржасында биржалық сауда-саттықты өткізу тәртібі қандай құжатта бекітілген?

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің м.а. 2015 жылғы 30 наурыздағы № 280 бұйрығымен бекітілген Биржалық сауда қағидаларында биржалық саудаға қатысушылардың биржалық тауарлармен биржалық мәмілелер жасау кезіндегі қызметінің шарттары мен тәртібі айқындалады.

«Биржа саудасының қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің м.а. 2015 жылғы 30 наурыздағы № 280 бұйрығы.

Тауар биржасында аккредиттеу деген не? Аккредиттеу шарттары мен тәртібі қандай?

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің м.а. 2015 жылғы 30 наурыздағы № 280 бұйрығымен бекітілген Биржалық сауда қағидаларында тауар биржасының мүшелерін аккредиттеу, оларды аккредиттеуді тоқтата тұру және тоқтату шарттары мен тәртібі көзделген.

«Биржа саудасының қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің м.а. 2015 жылғы 30 наурыздағы № 280 бұйрығы.

Монополияға қарсы тергеп-тексеру материалдары қылмыстық іс қозғау үшін құқық қорғау органдарына берілуі мүмкін бе?

Иә, егер заңда шектелген монополиялық қызмет нәтижесінде ірі залал келтірілсе.

ҚР КК 224-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы және ҚР ҚК 221- бабы.

Монополияға қарсы орган жеке немесе заңды тұлғалардың өтініштерінсіз өз бастамасымен тергеп-тексеруді бастай ала ма?

Иә, монополияға қарсы орган тергеп-тексеруді жеке немесе заңды тұлғалардың өтініштері негізінде де, сондай-ақ өз бастамасымен де бастай алады.

ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 216- бабы.

Монополияға қарсы органның сұрау салуы бойынша ақпаратты ұсынбағаны немесе уақтылы ұсынбағаны үшін жауапкершілік көзделген бе?

Иә, монополияға қарсы органға белгiленген мерзiмдерде ақпарат бермеу не ақпаратты толық көлемде бермеу, монополияға қарсы органға анық емес және (немесе) жалған ақпарат беру – жеке тұлғаларға – елу, лауазымды адамдарға, шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – бір жүз, орта кәсiпкерлiк субъектiлерiне – үш жүз алпыс, ірі кәсiпкерлiк субъектiлерiне бір мың алты жүз айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiнде айыппұл салуға әкеп соғады.

ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі, ӘҚБтК-нің 162-бабы.

Егер нарық субъектісі табиғи монополиялар саласына жатпаса, монополияға қарсы орган мұндай субъектілерге қатысты шара қолдануға құқылы ма?

Иә, құқығы бар, монополияға қарсы орган Қазақстан Республикасының табиғи монополиялар туралы заңнамасында көзделген бұзушылықтарды қоспағанда, тиісті тауар нарығында үстем немесе монополиялық жағдайды теріс пайдаланудың алдын алады және оны жояды.

Нарық субъектісінің үстем немесе монополиялық жағдайға ие болуы кез келген тауар нарығында орын алуы мүмкін және табиғи монополиялар салаларымен шектелмейді.

Айталық, үстем немесе монополиялық жағдайды теріс пайдалану Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасын бұзу болып табылады. Өз кезегінде, табиғи монополиялар монополиялардың жеке түрі бола тұра, Қазақстан Республикасының табиғи монополиялар саласындағы заңнамасымен реттеледі.

ҚР КК 90-6-бабының 7) тармақшасы.

Жеке медициналық ұйымдар тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде және (немесе) міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі шеңберінде медициналық қызметтерді көрсете ала ма?

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 15 қазандағы № ҚР ДСМ - 133/2020 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау ұйымдары желісінің Мемлекеттік стандарты (бұдан әрі – МҰЖ) бірінші кезекте мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарына қолданылады. Оның мақсаты – әсіресе ауылдық және шалғай елді мекендердегі халықтың медициналық қызметтерге тең қолжетімділігін қамтамасыз ету. МҰЖ-да жеке медициналық ұйымдардың осы стандарттарды сақтау міндеті тікелей регламенттелмеген. Жеке емханалар, егер олар мемлекеттік бағдарламаларға қатысатын болса, бюджеттен қаржыландыру алса немесе тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (ТМККК) және МӘМС жүйесі шеңберінде жұмыс істесе, өз қызметін жоспарлау кезінде МҰЖ-ды ескереді.

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 15 қазандағы № ҚР ДСМ - 133/2020 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау ұйымдары желісінің мемлекеттік стандарты (бұдан әрі – МҰЖ)

Монополияға қарсы комплаенс деген не?

Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінің 195-1 бабы 1-тармағына (бұдан әрі - Кодекс) сәйкес Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасын бұзушылықтардың алдын алу жөніндегі шаралар жүйесі монополияға қарсы комплаенс болып табылады. Бұл ретте, Кодекстің 195-1 бабы 2-тармағына сәйкес монополияға қарсы комплаенсті енгізу үшін нарық субъектісі (субъектілері) монополияға қарсы комплаенс актілерін:

1) тиісті тауар нарығындағы нарық субъектісінің (субъектілерінің) саясатын және адал бәсекелестік қағидаларын көздейтін сыртқы актіні;

2) Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасын бұзушылықтарды жасау тәуекелдерін бағалау әдістерін, тәсілдерін, нарық субъектісінің (субъектілерінің) тәуекелдерді басқару жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыруы тәртібін көздейтін, монополияға қарсы орган бекітетін әдістемелік ұсынымдарға сәйкес әзірленетін ішкі актіні қабылдауға құқылы.

Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 29 қазандағы № 375-V Кәсіпкерлік кодексі, 195-1 бабы, 1 тармағы.

Нарық субъектісінің монополияға қарсы комплаенс сыртқы акті жобасы қанша уақытта қаралады?

Кәсіпкерлік кодексінің 195-1 бабы 3-тармағына сәйкес нарық субъектісі (субъектілері) монополияға қарсы органға монополияға қарсы комплаенстің сыртқы актісінің жобасын Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасының нормаларына оның сәйкестігін анықтау үшін жіберуге құқылы, ол монополияға қарсы комплаенстің сыртқы актісінің жобасы келіп түскен кезден бастап бір ай ішінде қаралуға жатады.

Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 29 қазандағы № 375-V Кәсіпкерлік кодексі, 195-1 бабы, 3 тармағы