«Дәнді және майлы дақылдар.Қазақстан» ғылыми-зерттеу бюросы мен ҚР АШМ бірлесіп әзірледі.
Пияз
Қазақстандағы 2025 және 2026 жылдардағы пияз теңгерімін салыстырғанда төмендегідей өзгерістер байқалады:
Экспорт: 2026 жылы 125 773 тоннадан 118 500 тоннаға дейін азаюы күтіледі.
Импорт: 111 631 тоннадан 121 000 тоннаға дейін төмендеуі болжанады.
Өндіріс: 876 499 тоннадан 908 000 тоннаға дейін артады, бұл егіс алқаптарының кеңейгенін және өнімділіктің өскенін білдіреді.
Шығындар және өндірістік тұтыну: 105 180 тоннадан 101 000 тоннаға дейін артады, бұл жалпы өндіріс көлемінің өсуіне сәйкес келеді.
Халықтың тұтынуы: 771 555 тоннадан 800000 тоннаға дейін өседі.
Жан басына шаққандағы тұтыну: 38 кг-нан 39 кг-ға дейін ұлғаяды.
Кесте 1. ҚР пияздың ресурстық-пайдалану теңгеріміне бағалау (тонна) | ||||||
Жыл |
Экспорт |
Импорт |
Өндіріс |
Шығындар (7%) және өндірістік тұтыну (5%) |
Халықтың тұтынуы |
Жан басына шаққандағы тұтыну |
2022 |
187 406 |
196 402 |
1 113 998 |
133 680 |
1 122 994 |
56 |
2023 |
130 310 |
199 382 |
812 780 |
97 534 |
881 852 |
44 |
2024 |
264 682 |
137 281 |
756 744 |
96 185 |
629 344 |
31 |
2025 |
125 773 |
111 631 |
876 499 |
105 180 |
771 555 |
38 |
2026 |
118 500 |
121 000 |
908 000 |
101 000 |
800 000 |
39 |
Ескерту: *болжамдық бағалар ** 2026жылғы қаңтар-шілде айларының статистикасы,фитосертификаттар,орташа мәндер **2026 жылдың 4 тамыздағы халық саны: 20 590 589 | ||||||
Картоп
2025 және 2026 маусымдарын Қазақстандағы картоп теңгерімі бойынша салыстырғанда келесі өзгерістер байқалады:
Экспорт: 584 129 тоннадан 500 000 тоннаға дейін аздап төмендеуі болжанады. Қазақстан экспорттық нарықтарда белсенділігін сақтайды, бірақ көлемі алдыңғы маусымға қарағанда аздап төмен болады.
Импорт: 241 736 тоннадан 200 000 тоннаға дейін ұлғаюы күтіледі.
Өндіріс: 2 967 021 тоннадан 3 003 000 тоннаға дейін артады, бұл егіс алқаптарының кеңеюімен және қолайлы жағдайлармен байланысты.
Шығындар және өндірістік тұтыну: 652 742 тоннадан 521 000 тоннаға дейін өседі, бұл жалпы өнім көлемінің артуына сәйкес келеді.
Халықтың тұтынуы: 2 699 150 тоннадан 2 145 000 тоннаға дейін көбейеді.
Жан басына шаққандағы тұтыну: 132 кг-дан 104 кг-ға дейін азаяды.
Кесте 2. . ҚР картопты ресурстық-пайдалану теңгеріміне бағалау (тонна) | ||||||
Жыл |
Экспорт |
Импорт |
Өндіріс |
Шығындар (10%) және өндірістік тұтыну (12%) |
Халықтың тұтынуы |
Жан басына шаққандағы тұтыну |
2022 |
241 756 |
52 923 |
4 080 473 |
897 704 |
3 891 640 |
196 |
2023 |
411 533 |
61 960 |
2 046 772 |
450 290 |
1 697 199 |
84 |
2024 |
565 250 |
71 551 |
2 634 610 |
579 514 |
2 140 911 |
105 |
2025 |
584 129 |
241 736 |
2 967 021 |
652 745 |
2 699 150 |
132 |
2026 |
500 000 |
200 000 |
3 003 000 |
521 000 |
2 145 000 |
104 |
Ескерту: *болжамдық бағалар ** 2025жылғы қаңтар-шілде айларының статистикасы,фитосертификаттар,орташа мәндер **2025 жылдың 4 тамыздағы халық саны: 20 590 589 | ||||||
Теңгерімге қатысты әдістемелік түсіндірме :
Кезең:
Теңгерімді есептеу үшін календарлық жыл қолданылды.
Өндіріс:
Өндіріс деректері ҚР Ауыл шаруашылығы саласындағы статистика бюросының (БНС) жарияланымдарына негізделген.
Ескерту: 2023 жылы БНС ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығына қатысты кейбір көрсеткіштерді, соның ішінде шаруа және фермерлік шаруашылықтар, сондай-ақ халық шаруашылықтары бойынша арнайы қайта қарады.
Сондықтан ресми статистикалық ақпараттың дәлдігі мен сенімділігі артты.
Осыған байланысты, деректерді 2022 жылдан бастап қабылдап, 2025 жылғы деректерді анықтама ретінде қарастыру ұсынылады.
Қалдықтар:
Пияз бен картоп әдетте 12 айдан артық сақталмайтындықтан, ал есептік кезең түсіру кезеңіне сәйкес келетіндіктен, баланс есептерінде қалдықтар есепке алынбады.
Шығындар және өндірістік тұтыну
Пияз бен картоптың шығындары мен өндірістік тұтынуын бағалау үшін БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO) ұсынған шамалық коэффициенттер қолданылды, олар халықаралық тәжірибеге негізделген.
Шығындар:
FAO әдістемесі жеткізу тізбегінің әртүрлі кезеңдерінде (сақтау, тасымалдау, қайта өңдеу) шығындарды есептеуді қарастырады. Статистикалық деректер жоқ жағдайда орташа мәндер қолданылды:
- Пияз: жалпы жинақ көлемінің 7% (құрғау, зақымдану және сақтау кезінде бұзылу)
- Картоп: жалпы жинақ көлемінің 10% (шіріген, механикалық зақымдану және құрғау)
Өндірістік тұтыну
Өндірістік тұтыну өнімді егу, мал азығы және өнеркәсіптік қайта өңдеу үшін қолдануды қамтиды. Толық деректер болмаған жағдайда орташа коэффициенттер қолданылды:
- Пияз: жалпы жинақ көлемінің 5% (ұрық және өңдеу)
- Картоп: жалпы жинақ көлемінің 12% (ұрық және өңдеу)
Тұтыну
Тұтынуды есептеу формуласы:
{Тұтыну} = {Өндіріс} + {Импорт} - {Экспорт}
Жан басына шаққандағы тұтыну:
Жан басына шаққандағы тұтыну үшін БНС деректері қолданылды, халық саны календарлық жылдың басына сәйкес алынды, ол маркетингтік жылдың екінші жартысына сәйкес келеді.
