Маңғыстау облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті 2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексіне сәйкес 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жылжымайтын мүлік пен көлік құралдарын сату кезіндегі құн өсімінен түсетін табысты салық салу ережелері өзгергенін хабарлайды. Салық мәміле сомасының барлығынан емес, мүліктің сату бағасы мен бастапқы құны арасындағы оң айырмашылықтан ғана туындайды (Салық кодексінің 382–384-баптары).
Төменде — заңнама нормаларын көрсете отырып, мұндай табыс қашан пайда болатыны, оны қалай есептеу керектігі және не істеу қажеттігі туралы түсіндірме
Құн өсімінен түсетін табыс қашан туындайды
Жылжымайтын мүлік бойынша (Салық кодексінің 383-бабы)
Жылжымайтын мүлік бойынша құн өсімінен түсетін табыс оны іске асыру (немесе жарғылық капиталға беру) кезінде Салық кодексінің 383-бабында көзделген жағдайларда туындайды. Салық кодексінің 842-бабының өтпелі ережелерін ескере отырып (2028 жылғы 1 қаңтарға дейін қолданылады) мынадай ережелер қолданылады:
- Тұрғын үй, саяжайлар, гараждар, тұрақ орындары, қоймалар және жеке қосалқы шаруашылық объектілері:
-- меншік құқығы 2026 жылғы 1 қаңтардан кейін тіркелген болса — 2 жылдан аз иеленген кезде;
-- меншік құқығы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін тіркелген болса — 1 жылдан аз иеленген кезде.
- Жеке тұрғын үй құрылысы, саяжай құрылысы, жеке қосалқы шаруашылық, гараж немесе тұрақ астындағы мақсатты мақсаттағы жер учаскелері мен үлестері — сол ережелер бойынша (құқықты тіркеу күніне байланысты 1 немесе 2 жылдан аз).
- Басқа жылжымайтын мүлік (оның ішінде коммерциялық) — иелену мерзіміне қарамастан.
- Қазақстан Республикасынан тыс орналасқан жылжымайтын мүлік — иелену мерзіміне қарамастан.
Көлік құралдары бойынша (Салық кодексінің 384-бабы)
- Қазақстан Республикасында тіркелген автомобиль (механикалық көлік құралы және/немесе тіркеме) — тіркелген күннен бастап 1 жылдан аз меншікте болса.
- Шетелде тіркелген көлік, сондай-ақ әуе және теңіз кемелері — иелену мерзіміне қарамастан.
Табыс қалай анықталады
Табыс деп іске асыру бағасы (құны) мен мүліктің бастапқы құны арасындағы оң айырмашылық танылады (Салық кодексінің 383-бабының 2-тармағы және 384-бабының 2-тармағы). Егер мүлік арзанырақ немесе сол бағамен сатылса, табыс жоқ және салық туындамайды.
Сыйға немесе мұраға алынған мүлік үшін ерекшеліктер
Жылжымайтын мүлік немесе автомобиль сыйға немесе мұраға алынған кезде сый алушыда/мұрагерде алу сәтінде әдетте табыс туындамайды. Кейінгі сату кезінде бастапқы құн ерекше тәртіппен анықталады (Салық кодексінің 383-бабының 5-тармағы және 384-бабының 5-тармағы):
- Мұра және қайырымдылық көмегі кезінде — меншік құқығы туындаған күнгі нарықтық құн (тәуелсіз бағалаушының есебімен расталады).
- Коммерциялық емес жылжымайтын мүлікті (мүлік салығы объектісін) сыйға алған кезде — меншік құқығы туындаған жылдың 1 қаңтарына мүлік салығы мақсаттары үшін анықталған бағалау құны.
Бастапқы құнды растайтын құжаттарды (сатып алу-сату шарты, бағалау есебі және т.б.) сақтау маңызды.
Қандай салық төлеу керек
Жеке табыс салығы (ИПН) Салық кодексінің 363-бабына сәйкес прогрессивті шкала бойынша есептеледі:
- 10 % — 8 500 АЕК-ке дейінгі (қоса алғанда) табыс сомасынан;
- 8 500 АЕК-тен жоғары — 8 500 АЕК-тен 10 % мөлшерлемесі бойынша салық плюс асып кету сомасынан 15 %.
2026 жылы 1 АЕК 4 325 теңгені құрайды (2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы Заң), сондықтан 8 500 АЕК шегі 36 762 500 теңгеге тең.
Мысал
Пәтер 25 млн теңгеге сатып алынып, 10 айдан кейін 32 млн теңгеге сатылды.
Табыс = 7 млн теңге.
ИПН = 7 000 000 × 10 % = 700 000 теңге.
Егер табыс 40 млн теңгені құраса:
36 762 500 × 10 % + (40 000 000 – 36 762 500) × 15 % = 4 161 875 теңге.
Мерзімдер мен тәртіп
Егер табыс туындаса:
Сату жылынан кейінгі жылдың 15 қыркүйегінен кешіктірмей табыстар мен мүлік туралы декларацияны (270.00 нысаны) тапсыру қажет (Салық кодексінің 417, 418-баптары).
Есептелген ИПН-ді осы мерзімнен кейін 10 күнтізбелік күн ішінде төлеу қажет (шамамен 25 қыркүйекке дейін).
Декларация мен төлем тұрғылықты жері (болу орны) бойынша жүзеге асырылады. Нысанды салық төлеушінің кабинеті, e-Salyq Azamat қосымшасы арқылы немесе мемлекеттік кірістер органында қағаз түрінде тапсыруға болады.
Егер оң айырмашылық болмаса немесе мүлік белгіленген мерзімнен ұзақ меншікте болса, дәл осы негіз бойынша декларация тапсыру міндеті туындамайды.
Қайда жүгіну керек
Салықты есептеу, декларацияны толтыру және төлеу мәселелері бойынша тұрғылықты жері (болу орны) бойынша мемлекеттік кірістер органына жүгініңіз немесе Мемлекеттік кірістер комитетінің сервистерін пайдаланыңыз (kgd.gov.kz, e-Salyq Azamat).
Неге назар аудару керек
- Салық тек өсімнен төленеді, сату бағасының барлығынан емес.
- Иелену мерзімі меншік құқығының мемлекеттік тіркелген күнінен бастап есептеледі.
- Меншік құқығы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін тіркелген мүлік үшін жеңілдік жылдық мерзім сақталады (Салық кодексінің 842-бабына сәйкес 2028 жылғы 1 қаңтарға дейін).
- Бастапқы құн туралы құжаттарды (әсіресе мұра және сыйға алу кезінде) алдын ала дайындаған жөн.
- Декларацияны уақтылы тапсырмау және салықты төлемеу жауапкершілікке (ескерту, айыппұл, өсімпұл) әкеп соғады.
Осы ережелерді сақтау қателер мен қосымша шығындардан аулақ болуға көмектеседі.
