Өндірістік бақылауды не үшін және қалай жүргізу керек?

Өндірістік бақылау немесе өзін-өзі бақылау – жеке кәсіпкер немесе заңды тұлға орындайтын, адам мен қоршаған орта үшін қауіпсіздік пен зиянсыздықты қамтамасыз етуге бағытталған іс-шаралар, оның ішінде өндірілетін өнімді, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді зертханалық зерттеулер мен сынақтар кешені.

Жеке кәсіпкерлер, заңды тұлғалар өндірістік бақылаудың тиімді жүйесін әзірлейді, құжаттайды, енгізеді және жұмыс жағдайында ұстайды, өйткені олар өз қызметі үшін белгілі бір жауапкершілікке ие.

Бүгінгі таңда құқық белгілейтін құжат, ең алдымен, Қазақстан Республикасының«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексі, ҚР ДСМ 2023 жылғы 07.04. №62 бұйрығымен бекітілген «Өндірістік бақылауды жүзеге асыруға қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидалары, сондай-ақ оларға сәйкес өндірістік бақылауды ұйымдастыру және жүзеге асыру жүргізілетін гигиеналық нормативтер болып табылады.

Объектіде бар зияндарды, қауіптерді (қауіп факторларын) ескере отырып, жауапты тұлға заңды тұлғаның басшысы, дара кәсіпкер бекітетін өндірістік бақылау бағдарламасын әзірлейді.

Зертханалық зерттеулер мен сынақтардың номенклатурасы, көлемі мен кезеңділігі өндірістің санитариялық-эпидемиологиялық сипаттамасын, зиянды (қауіпті) өндірістік факторлардың болуын, олардың адам денсаулығына және оның мекендеу ортасына әсер ету дәрежесін ескере отырып айқындалады.

Тізбесі «Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік бақылауға және қадағалауға жататын өнімдер мен эпидемиялық маңызы бар объектілердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 30 қарашадағы № ҚР ДСМ-220/2020 бұйрығымен бекітілген өнім және эпидемиялық маңызы бар объектілер өндірістік бақылау объектілері болып табылады. Объектілерді, оның ішінде өнеркәсіптік, радиациялық қауіпті объектілерді өндірістік бақылау өндірістің адамға әсерін бағалау мақсатында нормалау құжаттарының талаптарына сәйкес: санитариялық-қорғау аймағының шекарасында және объектінің әсер ету аймағында, жұмыс орындарында, өндірістік алаңда зертханалық зерттеулер мен өлшеулерді ұйымдастыруды және жүргізуді қамтуы тиіс және оның денсаулығы; адамға және оның мекендеу ортасына ықтимал қауіп төндіретін химиялық заттардың, физикалық, биологиялық және өзге де қауіпті факторлардың, өндірістік бақылау объектілерінің тізбесі айқындалады; бақылау нүктелері және зертханалық бақылаудың кезеңділігі айқындалады.

Өндірістік бақылау өзін-өзі бақылау ретінде физикалық факторлар сияқты өндірістік ортаның қауіпті (зиянды) факторларын зертханалық зерттеулер мен сынауды қамтиды: температура, ылғалдылық, ауа қозғалысының жылдамдығы, жылу сәулеленуі; иондамайтын электромагниттік өрістер және сәулелену-электростатикалық өріс; иондаушы сәулелену; өндірістік шу, ультрадыбыстық, инфрақызыл; діріл; негізінен фиброгендік әсер ететін аэрозольдер (шаң) ; табиғи және жасанды жарықтандыру (жарықтың жеткіліксіздігі, жарықтың пульсациясы, шамадан тыс жарықтық, жарықтың бөлінуінің жоғары біркелкі распределстігі, тікелей және шағылысқан соқыр жылтырлығы); химиялық факторлар: химиялық синтез арқылы алынатын қоспалар, қауіптіліктің 1-4 сыныптарының зиянды заттары, сондай – ақ зертханалық, оның ішінде жинау, пайдалану, залалсыздандыру, тасымалдау, сақтау үшін бақылау, қоршаған ортаның ластану деңгейін бағалай отырып, өндіріс және тұтыну қалдықтарын қайта өңдеу және көму, қолданыстағы нормативтік актілерге сәйкес.

Инфекциялық және паразиттік аурулардың, халықтың улануының, кәсіптік аурулардың және уланудың пайда болуы мен таралуының алдын алу мақсатында жеке кәсіпкер, заңды тұлға өндірістік бақылау барысында бұзушылықтар анықталған кезде оларды жою жөнінде адамға зиян келтіруді болдырмайтын шаралар қабылдайды, оның ішінде:

жекелеген цехтардың, учаскелердің қызметін немесе жұмысын тоқтата тұру, ғимараттарды, құрылыстарды, жабдықтарды, көлікті пайдалану, жұмыстардың жекелеген түрлерін орындау және қызметтер көрсету;

өндірісте нормалау құжаттарында белгіленген талаптарға сәйкес келмейтін және адам үшін қауіпсіз және зиянсыз өнім шығаруды, Ішкі сауда объектілерінен кері қайтарып алуды және өнімге тиісті сараптама жүргізуді қамтамасыз етпейтін шикізатты, материалдарды пайдалануды тоқтату.

Бұдан басқа, жартыжылдықта 1 рет объектінің жүргізілетін өндірістік бақылау нәтижелері туралы ақпарат тиісті аумақтағы халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы органдарға ұсынылады.