«Іскер аймақ»: шағын бизнес үшін не өзгерді
Үкімет шағын бизнесті қолдауға арналған «Іскер аймақ» бірыңғай бағдарламасын жаңартты. Түзетулер 2026 жылғы 18 тамыздағы № 729 қаулымен бекітіліп, 31 тамызда күшіне енді. Бағдарламаны «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры және оның серіктес қаржы ұйымдары жүзеге асырады.
Бұл қолдаудың сипатын дұрыс түсіну маңызды: ол қайтарымсыз грант та, мемлекеттен автоматты түрде берілетін ақша да емес. Банк немесе лизингтік компания жобаны өз рәсімі бойынша бағалап, қаржыландыру жөнінде шешім қабылдайды. «Даму» кейін жобаны мақұлдаса, сыйақы мөлшерлемесінің белгіленген бөлігін төлейді, ал кәсіпкер несие немесе лизинг бойынша және бағдарлама аясындағы міндеттемелерін орындайды.
Қаржыландырудың ең жоғары сомасы — 200 млн теңге. Қаражатты инвестицияға немесе айналым қаражатын толықтыруға жұмсауға болады. Субсидиялау мерзімі үш жылға дейін созылады.
Бағдарламаға кім қатыса алады
Бағдарлама микро және шағын кәсіпкерлік субъектілеріне арналған. Қатысушылар қатарына ауыл шаруашылығы кооперативі нысанындағы заңды тұлғалар және әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілері де енгізілген.
Жобалардың көпшілігіне басым қызмет түрлерінің тізбесі қолданылады. Оған азық-түлік, тоқыма, киім, ағаш және қағаз бұйымдары, химия өнімдері, дәрілік заттар, резеңке және пластмасса бұйымдары, жиһаз және құрылыс материалдарының жекелеген түрлерін өндіру кіреді. Өтінім берер алдында кәсіпкер өзінің негізгі немесе жобаға қатысты ЭҚЖЖ кодын қолданыстағы тізбе және ерекшеліктермен салыстыруы керек.
Өңірлік әкімдіктер белгілі бір облыс немесе аудан үшін алтыға дейін қосымша ЭҚЖЖ кодын басым бағыт ретінде белгілей алады. Осыған байланысты мазмұны ұқсас жоба әр өңірде жергілікті басымдықтарға қарай әртүрлі бағалануы ықтимал.
Әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілері жалпы салалық шектеулерсіз қатыса алады. Бірақ әлеуметтік мақсаты бар кез келген жоба автоматты түрде қабылданбайды: кәсіпкер ресми тізілімде тұруға, ал қызмет түрі тізілімдегі мәліметке, тіркелген және жобаны іске асыратын жерге сәйкес келуге тиіс.
Субсидия мөлшері қандай
Бағдарлама бойынша номинал сыйақы мөлшерлемесі Қазақстан Ұлттық Банкінің базалық мөлшерлемесіне 4 пайыздық тармақ қосу арқылы белгіленеді. Қатысушылардың көпшілігі үшін номинал мөлшерлеменің 40%-ы, әлеуметтік кәсіпкерлер үшін 50%-ы субсидияланады.
Бұл мөлшерлемені 40 немесе 50 пайыздық тармаққа азайту деген сөз емес. Қор номинал мөлшерлеменің белгілі үлесін төлейді, қалған бөлігін қарыз алушы өтейді. Ресми шарт бойынша кәсіпкерге түсетін түпкілікті мөлшерлеме 12,6%-дан төмен болмауы керек.
Несиенің нақты құны қаржыландыру рәсімделген кездегі базалық мөлшерлемеге, қаржы ұйымының шешіміне, төлем кестесіне және жобаның параметрлеріне байланысты. «Даму» қорының калькуляторындағы есеп алдын ала беріледі және банк немесе лизингтік компанияның ресми ұсынысын алмастырмайды.
Инвестицияға қойылатын жаңа талаптар
Инвестициялық шығындарға коммерциялық жылжымайтын мүлік, жабдық, техника және көлік сатып алу, сондай-ақ бизнес нысандарын салу, жаңғырту, реконструкциялау және күрделі жөндеу жатады.
Жаңартылған қағидалар отандық өнімді пайдалануға басымдық береді. Инвестициялық жобаға қажетті жабдық, техника, көлік, құрылыс материалдары және басқа активтер тиісті тізілімге енгізілген қазақстандық тауар өндірушілерден сатып алынуы керек. Қажетті тауар тізілімде болмаса, оны басқа өндірушілерден сатып алуға рұқсат етіледі.
Шартқа қол қойғанға дейін кәсіпкерге қажетті жабдық немесе материалдың тізілімде бар-жоғын тексеріп, іздеу нәтижесін сақтаған жөн. Тізілімнен тыс сатып алу жоспарланса, қазақстандық баламаның болмауын қандай құжатпен дәлелдеу керектігін банкпен және Қормен алдын ала келіскен дұрыс.
Жобаның мерзімі және қарсы міндеттемелер
Инвестициялық жобаны іске асыру мерзімі субсидиялау басталған күннен бастап 24 айдан 18 айға қысқарды. Заңнамадағы елеулі өзгерістер немесе күтпеген техникалық, экономикалық және өндірістік жағдайлар болса, мерзімді ең көбі алты айға ұзартуға болады.
Инвестициялық жоба бойынша әр 100 млн теңге несиеге жаңа жұмыс орны ашылуы керек, бірақ әр жоба бойынша кемінде бір жұмыс орны құрылуға тиіс. Нәтиже қолдау алынған жылдан кейінгі екі қаржы жылының қорытындысымен бағаланады. Сонымен бірге субсидиялау аяқталғанға дейін кіріс жыл сайын жинақталған инфляция деңгейінен кем емес мөлшерде өсуі қажет.
Айналым қаражатын қаржыландыру кезінде кіріс пен еңбекақы төлеу қоры жыл сайын жинақталған инфляциядан кем емес деңгейде ұлғаюы тиіс. Жаңартылған тәртіп нақты көрсеткіштің инфляциядан бір пайыздық тармақтан артық емес төмен болуына жол береді. Кәсіпкерге тәуелсіз объективті жағдайлар туындаса, жоба іске асырылғаны және қаражат мақсатқа сай жұмсалғаны расталған кезде көрсеткіштерге жету үшін тағы бір қаржы жылына дейін уақыт берілуі мүмкін.
Өтінім қалай беріледі
Алғашқы өтінім «Даму» қорына емес, бағдарлама серіктесі болып табылатын екінші деңгейдегі банкке немесе лизингтік компанияға беріледі. Қаржы ұйымдары арасында лимит бөлу тетігі алып тасталды, сондықтан кәсіпкер Қордың кез келген қолданыстағы серіктесін таңдай алады.
Өтінім беру реті:
Бизнес мәртебесін, ЭҚЖЖ кодын, қаржыландыру мақсатын және өңірлік шарттарды тексеру.
Серіктес банкке немесе лизингтік компанияға несие не лизинг алуға өтінім беру.
Қаржы ұйымының жобаны бағалау рәсімінен өту.
Қаржыландыру мақұлданғаннан кейін құжаттардың «Даму» қорының өңірлік филиалына жіберілуін күту.
Қор бес жұмыс күні ішінде жобаның бағдарлама шарттарына сәйкестігін тексеріп, мақұлдау, бас тарту немесе пысықтауға жіберу туралы шешім қабылдайды.
Оң шешім шықса, Қормен және қаржы ұйымымен үшжақты субсидиялау шартын жасасу.
Қордың оң шешімі алты ай бойы жарамды. Субсидия беруден бас тартылса, кәсіпкер шешімді Қазақстан заңнамасына сәйкес әкімшілік және (немесе) сот тәртібімен даулауға құқылы.
Бұл бизнес үшін нені білдіреді
Жаңарту әлеуметтік кәсіпкерлердің қолжетімділігін кеңейтті және банк лимиттерін бұрынғыдай бөлуге тәуелді болмай, қаржы серіктесін таңдауға мүмкіндік берді. Сонымен бірге жобаға қойылатын талаптар нақтыланды: инвестицияны 18 айда іске асыру, қазақстандық өндірушілер тізілімін ескеру және жұмыс орны, кіріс пен еңбекақы қоры бойынша көрсеткіштерді орындау қажет.
Өтінімге дейін жобаның қысқаша паспортын дайындаған дұрыс: сома, мақсат, ЭҚЖЖ, өңір, сатып алынатын активтер, жеткізушілер, 18 айлық күнтізбелік жоспар және болжамды көрсеткіштер. Субсидияның болуы несиені автоматты түрде мақұлдатпайды және банктің төлем қабілеттілігі мен кепілге қатысты талаптарын жоймайды.
Қысқаша қорытынды
Қаржыландыру сомасы — 200 млн теңгеге дейін, субсидиялау мерзімі — үш жылға дейін.
Номинал мөлшерлеменің 40%-ы, әлеуметтік кәсіпкерлер үшін 50%-ы субсидияланады; кәсіпкер мөлшерлемесі 12,6%-дан төмен емес.
Инвестициялық жобаны 18 айда іске асыру қажет, ұзарту мерзімі — ең көбі алты ай.
Тиісті тізілімдегі қазақстандық өндірушілердің активтеріне басымдық беріледі.
Өтінім «Даму» қорының серіктес банкі немесе лизингтік компаниясынан басталады.
Сұрақтар мен жауаптар
«Іскер аймақ» бағдарламасына кім қатыса алады?
Микро және шағын кәсіпкерлік субъектілері, ауыл шаруашылығы кооперативі нысанындағы заңды тұлғалар және әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілері өтінім бере алады. Жоба ЭҚЖЖ, қаржыландыру мақсаты және өңірлік талаптарды қоса алғанда, бағдарлама шарттарына сай болуы керек.
Қанша қаржы алуға болады?
Несие немесе қаржыландырудың ең жоғары сомасы — 200 млн теңге. Қаражат инвестицияға немесе айналым қаражатын толықтыруға жұмсалады.
Кәсіпкер қандай пайыз төлейді?
Номинал мөлшерлеме Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесіне 4 пайыздық тармақ қосу арқылы есептеледі. Қор оның 40%-ын, әлеуметтік кәсіпкерлер үшін 50%-ын субсидиялайды; кәсіпкерге түсетін түпкілікті мөлшерлеме 12,6%-дан төмен болмауы тиіс.
Алдымен «Даму» қорына бару керек пе?
Жоқ. Алдымен Қордың серіктес банкіне немесе лизингтік компаниясына өтінім беріледі. Қаржыландыру мақұлданғаннан кейін қаржы ұйымы жобаны «Даму» қорына жібереді.
Қандай құжаттар қажет?
Бағдарлама парақшасында барлық қаржы ұйымына ортақ әмбебап тізім көрсетілмеген. Пакетті банк немесе лизингтік компания жобаның ерекшелігіне қарай белгілейді; бағдарламаға сәйкестік, қаражаттың мақсатты пайдаланылуы және сатып алынатын активтер туралы мәліметтер де расталуы керек.
Қор жобаны қанша уақытта қарайды?
Қаржы ұйымы қаржыландыруды мақұлдап, құжаттарды жібергеннен кейін «Даму» жобаны бес жұмыс күні ішінде қарайды. Қор жобаны мақұлдай алады, бас тарта алады немесе пысықтауға жібере алады.
Жобадан бас тартқанда шағым беруге бола ма?
Иә. Жаңа қағидалар Қордың бас тартуын Қазақстан заңнамасына сәйкес әкімшілік және (немесе) сот тәртібімен даулауға мүмкіндік береді.