Жаңа Конституция: орнықты дамудың институционалдық және құқықтық негізі
2026 жылғы 30 маусымда Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты жаңа Қазақстан Республикасы Конституциясының күшіне енуіне орайластырылған «Жаңа Конституция: орнықты дамудың институционалдық және құқықтық негізі» атты ғылыми-практикалық конференция өткізді.
Конференция жұмысына мемлекеттік органдар, Парламент, сот жүйесі, адвокатура, халықаралық ұйымдар, ғылыми және сарапшылық қоғамдастық өкілдері, сондай-ақ еліміздің және шетелдің жетекші жоғары оқу орындарының ғалымдары мен сарапшылары қатысып, 150-ден астам адам куә болды.
Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының Төрағасы
Эльвира Азимова конференцияны ашып, 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасы Конституциясының 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енетініне тоқталып өтті.
Эльвира Азимова өз сөзінде «Қазақстан халқының ерік білдіруімен еліміздің конституциялық дамуында жаңа кезеңнің негізі қаланды. Бұл құқықтық жүйені, мемлекеттік басқаруды және адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау тетіктерін одан әрі жетілдірудің стратегиялық бағдарларын айқындап берді.
Жаңа Конституцияның қолданысқа енгізілуімен Конституциялық Сот Ата Заңның үстемдігін қамтамасыз етіп, конституциялық құндылықтарды қорғауды одан әрі нығайтады. Бұл Қазақстанның тарихи әрі құқықтық дамуының жаңа кезеңінің бастауын білдіреді» деп атап өтті.
Біріккен Ұлттар Ұйымының Қазақстан Республикасындағы Тұрақты үйлестірушісі Раднарагча Саранго мен Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары кеңесінің Бас хатшысы Қайрат Сарыбай конференция қатысушыларына өз құттықтауларын бейнетүсірілім арқылы жеткізіп, Қазақстанда жүргізілген конституциялық реформалардың құқықтық институттарды нығайту және орнықты даму үшін өте маңызды болғаны жайында өз ойларымен бөлісті.
Сонымен қатар, Түркі мемлекеттері Парламенттік ассамблеясының
Бас хатшысы Рамиль Гасан мен Өзбекстан Республикасы Олий Мажлисінің Адам құқықтары жөніндегі уәкілі Феруза Эшматова да қатысушыларды бейнетүсірілім форматында құттықтады. Олар Қазақстандағы конституциялық өзгерістерге өңірлік және халықаралық деңгейде жоғары қызығушылық бар екенін атап өтті.
Тақырыптық пікір алмасу барысында қатысушылар жаңа Конституцияның құқықтық жүйені дамытудағы және конституциялық мемлекеттілікті нығайтудағы рөлін талқылады. Заң алдында жұрттың бәрінің тең болуы, сот төрелігіне қолжетімділік, заңнаманы жетілдіру, қоғамдық келісімді нығайту мәселелеріне ерекше назар аударылды. Адам құқықтарын қорғау аясындағы қазіргі заманғы сын-қатерлер, цифрлық құқықтарды дамыту, құқықтық мәдениет деңгейін көтеру және құқықтық ақпаратқа қолжетімділікті кеңейту мәселелері де талқылауға өзек болды. Қазақстан Республикасының Конституциясына ғылыми комментарий әзірлеу де талқыланды.
Конференцияда жетекші қазақстандық ғалымдар, Конституциялық Соттың, Конституциялық комиссияның, жоғары оқу орындарының және сарапшылық институттардың өкілдері баяндама жасады. Бейнетүсірілім форматында Техас университетінің профессоры Ричард Альберт пен Франция халықаралық қатынастар институтының (IFRI) атқарушы төрағасы Тьерри де Монбриаль халықаралық перспектива жайында ойларын білдіріп, Қазақстандағы конституциялық реформалардың демократиялық институттарды, құқық үстемдігін нығайтудағы және орнықты дамуды қамтамасыз етудегі маңыздылығын ерекше атап өтті.
Ата Заңымыздың мәтініне барша азаматтың тең қол жеткізуін қамтамасыз ету мақсатында Үкімет бастама көтеріп, «Инклюзивті қоғам үшін Конституция» аясында басып шығарылған Брайль қарпіндегі Қазақстан Республикасы Конституциясының да таныстырылымы осы конференцияға тұспа-тұс келді.
Іс-шара барысында Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының Төрағасы Эльвира Азимова мен «Қазпошта» АҚ Басқарма төрағасы Бекежан Жәкеев Қазақстан Республикасы жаңа Конституциясының күшіне енуіне арнайы дайындалған пошта маркасына мөр басу рәсіміне қатысты.
Қатысушылар конференцияны қорытындылай келе, жаңа Конституцияның Қазақстан дамуындағы жаңа кезеңнің берік институционалдық және құқықтық негізіне айналғанын атап өтті.
***
Новая Конституция: институциональная и правовая основа устойчивого развития
30 июня т.г. в Конституционном Суде Республики Казахстан состоялась научно-практическая конференция «Новая Конституция: институциональная и правовая основа устойчивого развития», приуроченная к вступлению в силу новой Конституции Республики Казахстан.
В работе конференции приняли участие более 150 представителей государственных органов, Парламента, судебной системы, адвокатуры, международных организаций, научного и экспертного сообществ, а также ведущих отечественных и зарубежных университетов.
Открывая конференцию, Председатель Конституционного Суда Республики Казахстан Эльвира Азимова отметила, что с 1 июля 2026 года вступает в силу Конституция Республики Казахстан, принятая на республиканском референдуме 15 марта 2026 года.
«Волеизъявлением народа Казахстана заложены основы нового этапа конституционного развития страны, определившие стратегические ориентиры дальнейшего совершенствования правовой системы, государственного управления и защиты прав и свобод человека», – подчеркнула Эльвира Азимова.
С вступлением в силу новой Конституции Конституционный Суд будет продвигать верховенство Основного Закона и усиливать защиту конституционных ценностей, что знаменует начало нового исторического и правового этапа развития Казахстана.
С приветственными обращениями на конференции также выступили Постоянный координатор ООН в Республике Казахстан Раднарагча Саранго и Генеральный секретарь Совещания по взаимодействию и мерам доверия в Азии Кайрат Сарыбай. В своих выступлениях они подчеркнули значение конституционных реформ Казахстана для укрепления правовых институтов и устойчивого развития страны.
Участников конференции в формате видеообращений приветствовали Генеральный секретарь Парламентской ассамблеи тюркских государств Рамиль Гасан и Уполномоченный Олий Мажлиса по правам человека Республики Узбекистан Феруза Эшматова, которые отметили, что конституционные преобразования в Казахстане вызвали не только региональный, но и международный интерес.
Выступившие на конференции обозначили роль новой Конституции в развитии правовой системы и укреплении конституционной государственности. Отдельное внимание было уделено вопросам равенства всех и каждого перед законом, доступности правосудия, совершенствования законодательства, а также укрепления общественного согласия. На мероприятии были обсуждены современные вызовы в сфере защиты прав человека, развитие цифровых прав, повышение уровня правовой культуры и расширение доступа к правовой информации. В этом контексте была обсуждена и важность подготовки научного комментария к Конституции Республики Казахстан.
С докладами выступили ведущие казахстанские ученые, члены Комиссии по конституционной реформе, представители высших учебных заведений и экспертных сообществ. Значение конституционных реформ Казахстана для укрепления демократических институтов, верховенства права и обеспечения устойчивого развития государства отметили в своих видеообращениях профессор Техасского университета Ричард Альберт и исполнительный председатель Французского института международных отношений (IFRI) Тьерри де Монбриаль.
На конференции состоялась презентация издания Конституции Республики Казахстан на языке Брайля в рамках инициативы Правительства «Конституция для инклюзивного общества», направленной на обеспечение равного доступа всех граждан к тексту Основного Закона страны. Председатель Конституционного Суда Эльвира Азимова и председатель правления АО «Казпочта» Бекежан Жакеев приняли участие в церемонии гашения почтовой марки, посвященной вступлению в силу новой Конституции Республики Казахстан.
В целом можно сказать, что новая Конституция стала прочной институциональной и правовой основой дальнейшего развития Казахстана
