«Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім деңгейлерінің таңдау курстарының үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 16 қыркүйектегі № 399 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы

БҰЙЫРАМЫН:

1. «Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім деңгейлерінің таңдау курстарының үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 16 қыркүйектегі № 399 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 29767 болып тіркелген) мынадай өзгерістер енгізілсін:

тақырып мынадай редакцияда жазылсын:

«Бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім деңгейлерінің жалпы білім беретін пәндері мен таңдау курстары бойынша үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы»;

1-тармақтың 101) және 102) тармақшалары мынадай редакцияда жазылсын:

«101) осы бұйрыққа 101-қосымшаға сәйкес Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11 сыныптарына арналған «Неміс тілі» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасы;

102) осы бұйрыққа 102-қосымшаға сәйкес Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11 сыныптарына арналған «Француз тілі» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасы;»;

1-тармақтың 131) және 132) тармақшалары мынадай редакцияда жазылсын:

«131) осы бұйрыққа 131-қосымшаға сәйкес Жалпы орта білім беру деңгейінің 10 сыныбына арналған «Жаһандық құзыреттер» курсының үлгілік оқу бағдарламасы;

132) осы бұйрыққа 132-қосымшаға сәйкес Жалпы орта білім беру деңгейінің 11 сыныбына арналған «Жаһандық құзыреттер» курсының үлгілік оқу бағдарламасы бекітілсін.»;

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 1-сыныбына арналған «Ана тілі» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту қазақ тілінде):

5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«5. «Ана тілі» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 6 сағатты, ІІ жартыжылдықта барлығы 102 сағатты құрайды.»;

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 1-сыныбына арналған «Обучение грамоте» оқу пәні бойынша Үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту орыс тілінде):

5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«5. Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 6 сағатты, ІІ жартыжылдықта барлығы 102 сағатты құрайды.»;

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 1-сыныбына арналған «Обучение грамоте» оқу пәні бойынша Үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту ұйғыр тілінде):

5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«5. «Обучение грамоте» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 6 сағатты, ІІ жартыжылдықта барлығы 102 сағатты құрайды.»;

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 1-сыныбына арналған «Обучение грамоте» оқу пәні бойынша Үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту өзбек тілінде):

5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«5. «Обучение грамоте» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 6 сағатты, ІІ жартыжылдықта барлығы 102 сағатты құрайды.»;

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 1-сыныбына арналған «Обучение грамоте» оқу пәні бойынша Үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту тәжік тілінде):

5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«5. «Обучение грамоте» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 6 сағатты, ІІ жартыжылдықта барлығы 102 сағатты құрайды.»;

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 1-4-сыныптарына арналған «Қазақ тілі» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту қазақ тілінде емес):

7 және 8-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын:

«7. Оқыту орыс тілінде жүргізілетін сыныптарда «Қазақ тілі» пәнінің оқу жүктемесінің бөлінуі:

1) 1-сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 66 сағат;

2) 2-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

3) 3-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

4) 4-сыныпта аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағатты құрайды.

8. Оқыту ұйғыр/өзбек/тәжік тілінде жүргізілетін сыныптарда «Қазақ тілі» пәнінің оқу жүктемесінің бөлінуі:

1) 1-сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 66 сағат;

2) 2-сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

3) 3-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

4) 4-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағатты құрайды.»;

17-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«17. Оқыту ұйғыр/өзбек/тәжік тілінде жүргізілетін сыныптарда «Қазақ тілі» пәнінің оқу жүктемесінің бөлінуі:

1) 1-сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 66 сағат;

2) 2-сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

3) 3-сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

4) 4-сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты құрайды.»;

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 2-4-сыныптарына арналған «Қазақ тілі» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту қазақ тілінде):

6-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«6. Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

1) 2-сыныпта аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағат;

2) 3-сыныпта аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағат;

3) 4-сыныпта аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағатты құрайды.»;

көрсетліген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 2-4-сыныптарына арналған «Әдебиеттік оқу» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту қазақ тілінде):

6-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«6. Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

1) 2-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

2) 3-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

3) 4-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағатты құрайды.»;

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 2-4-сыныптарына арналған «Орыс тілі» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту орыс тілінде):

6-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«6. Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

1) 2-сыныпта аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағат;

2) 3-сыныпта аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағат;

3) 4-сыныпта аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағатты құрайды.»;

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 2-4-сыныптарына арналған «Әдебиеттік оқу» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту орыс тілінде):

6-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«6. Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

1) 2-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

2) 3-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

3) 4-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағатты құрайды.»;

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 2-4-сыныптарына арналған «Ұйғыр тілі» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту ұйғыр тілінде):

6-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«6. Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

1) 2-сыныпта аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағат;

2) 3-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

3) 4-сыныпта аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағатты құрайды.

Оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі «Қазақстан Республикасындағы бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерін мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8170 тіркелген) бекітілген Үлгілік оқу жоспарына байланысты болады.»;

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 2-4-сыныптарына арналған «Әдебиеттік оқу» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту ұйғыр тілінде):

6-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

«6. Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

1) 2-сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

2) 3-сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

3) 4-сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты құрайды.».

көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш білім беру деңгейінің 2-4-сыныптарына арналған «Өзбек тілі» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасында (оқыту өзбек тілінде):

2-тараудың 1 және 2-параграфі мынадай редакцияда жазылсын:

«1-параграф. «Өзбек тілі» оқу пәнінің мазмұны

36. Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

1) 2-сыныпта аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағат;

2) 3-сыныпта аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

3) 4-сыныпта аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағатты құрайды.

Жазба жұмыстарының көлемі:

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрі

Г. Бейсембаев

Қазақстан Республикасы

Оқу-ағарту министрі

2023 жылғы 31 қазандағы

№ 328 бұйрығына

1-қосымша /

Қазақстан Республикасы

Оқу - ағарту министрлігінің

2022 жылғы 16 қыркүйектегі

№ 399 бұйрығына

35-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптарына арналған «Қазақ тілі» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде)

1-тарау. Жалпы ережелер

1. Оқу бағдарламасы «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта, жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығымен бекітілген Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта, жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарына сәйкес әзірленген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 29031 болып тіркелген).

2. Қазақ тілі пәнін оқыту мақсаты – ана тілін қадірлейтін, қоғамдық мәнін түсінетін тұлға қалыптастыру, қазақ әдеби тілі нормаларын сақтап, дұрыс қолдана білуге, еркін сөйлесуге және сауатты жазуға үйрету.

3. «Қазақ тілі» оқу пәнін оқытудың негізгі міндеттері:

1) қазақ тілін ана тілі ретінде тани отырып, өмірлік қажеттіліктеріне коммуникативтік әрекеттер түрінде (тыңдалым, оқылым, айтылым, жазылым) сауаттылықпен қолдану;

2) тіл сауаттылығы мен сөйлеу сауаттылығын, сөз байлығын, басқалармен еркін қарым-қатынасқа түсу;

3) аудиовизуалды материалды тыңдау барысында өз көзқарастарын білдіру;

4) мәтіндерге қойылған мақсатқа сәйкес қорытынды, синтез, анализ жасау дағдыларын қалыптастыру.

2-тарау. «Қазақ тілі» оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

1-параграф. «Қазақ тілі» оқу пәнінің мазмұны

4. «Қазақ тілі» пәні бойынша оқу жүктемесінің жоғары шекті көлемі:

1) 5-сынып – аптасына 3 сағат, оқу жылында – 102 сағат;

2) 6-сынып – аптасына 3 сағат, оқу жылында – 102 сағат;

3) 7-сынып – аптасына 3 сағат, оқу жылында – 102 сағат

4) 8-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағат;

5) 9-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағат.

Оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі "Қазақстан Республикасындағы бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу жоспарына тәуелді (Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8170 тіркелген).

5. Оқу мақсаттары мұғалім мен білім алушыларға болашақ қадамдары жөнінде өзара ой бөлісуге, оларды жоспарлау мен бағалауға мүмкіндік беретін бірізділік пен сабақтастықты көрсететін 4 бөлімнен тұрады:

1) тыңдалым және айтылым;

2) оқылым;

3) жазылым;

4) әдеби тіл нормаларын сақтау.

6. «Тыңдалым және айтылым» бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

1) болжау;

2) әртүрлі жанрдағы мәтіндерді талдау;

3) мәтіннен ақпаратты анықтау;

4) негізгі ойды анықтау;

5) тыңдалым материалы бойынша жауап беру және бағалау;

6) сөйлеу мәдениетін дамыту.

7. «Оқылым» бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

1) ақпаратты түсіну;

2) мәтіннің стильдік ерекшелігін тану;

3) мәтіннің жанрлық ерекшелігін ажырату;

4) мәтін бойынша сұрақтар құрастыра білу;

5) мәтіндерге салыстырмалы анализ жасау;

6) оқылым стратегияларын қолдану;

7) әртүрлі ресурс көздерінен қажетті ақпарат алу.

8. «Жазылым» бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

1) жоспар құру;

2) әртүрлі жанрда мәтіндер құрастыру;

3) жазба жұмыстарын әртүрлі формада ұсыну;

4) эссе жазу;

5) оқылым және тыңдалым материалдары негізінде жинақы мәтін жазу;

6) мәтіндерді түзету және редакциялау.

9. «Әдеби тіл нормаларын сақтау бөлімі» келесі бөлімшелерден тұрады:

1) орфографиялық норма;

2) орфоэпиялық норма;

3) лексикалық норма;

4) грамматикалық норма;

5) пунктуациялық норма.

10. 5-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» оқу пәнінің базалық білім мазмұны:

1) тыңдалым және айтылым:

тірек сөздер арқылы тақырыпты болжау, негізгі ойды анықтау, негізгі және қосымша ақпаратты анықтау, қыстырма, қаратпа, одағай сөздер арқылы өз ойын білдіру;

2) оқылым:

мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну, лексиканың ауызекі сөйлеу және жазба стильдік айырмашылықтарын мәтін арқылы тану, хат, хабарлама, жарнама, нұсқаулық, хабарландырудың құрылымы, жанрлық ерекшеліктері, ауызекі сөйлеу стиліндегі мәтіндер, оқылым стратегияларын қолдану, қажетті ақпаратты таба білу;

3) жазылым:

мәтін бөлімдеріне (кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды) жоспар құру, хат, хабарлама, жарнаманы жанрлық ерекшеліктеріне сәйкес жазу, сюжетті суреттер негізінде әңгіме жазу, эссенің бөлімдерін меңгеру (кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды), мекен мен оқиғаны сипаттайтын не суреттейтін эссе жазу;

4) әдеби тіл нормалары:

орфографиялық норма: қазақ тілінің дыбыстар жүйесі, үндестік заңы, емле заңдылықтары;

орфоэпиялық норма: ілгерінді, кейінді, тоғыспалы ықпал;

лексикалық норма: сөздердің тура және ауыспалы мағынасы, көп мағыналы сөздер, синоним, омоним, антоним;

грамматикалық норма: туынды сөздер, күрделі сөздер, зат есімнің мағыналық түрлері, сын есім, шырай категориясы, сан есім, мағыналық түрлері, төл сөз бен төлеу сөз, автор сөзі;

пунктуациялық норма: төл сөз, төлеу сөз, автор сөзінің тыныс белгілерін дұрыс қолдану.

11. 6-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» оқу пәнінің базалық білім мазмұны:

1) тыңдалым және айтылым:

көтерілген мәселені болжау, әлеуметтік-мәдени, ресми-іскери тақырыптарға байланысты диалог, монологтердегі көтерілген мәселені талдау, мәтін мазмұнын түсіну, детальді ақпаратты түсіну, жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау, жалпы және нақты сұрақтар, мәтін мазмұнын шынайы өмірмен байланыстыру, ресми сөздер мен тіркестерді, терминдерді орынды қолдану, диалогке қатысу;

2) оқылым:

мәтіннен негізгі және детальді ақпаратты анықтау, ауызекі сөйлеу мен көркем сөйлеуді тілдік құралдар арқылы тану, ауызекі сөйлеу мен көркем сөйлеудің құрылымдық және жанрлық ерекшеліктерін ажырату, мәтін негізінде нақтылау сұрақтарын құрастыру, оқылым стратегияларын қолдану, комментарий жасау, іріктеп оқу, рөлге бөліп оқу, сілтеме жасау;

3) жазылым:

әртүрлі жанрдағы мәтіндер жазу үшін жоспар құру, мінездеме, өмірбаян, құттықтауды жанрлық және стильдік ерекшеліктеріне сай жазу, графиктік мәтін құрастыру, эссе жазу барысында абзацты жүйелі құрастыру, "келісу, келіспеу" эссесін жазу, жинақы мәтін жазу, мәтіндегі орфографиялық және пунктуациялық қателерді сөздіктерге, емле ережелеріне сүйеніп, түзету, редакциялау;

4) әдеби тіл нормалары:

орфографиялық норма: жеке, бірге, бөлек, дефис арқылы жазылатын сөздер;

орфоэпиялық норма: сөз екпіні, тіркес екпіні, логикалық екпін;

лексикалық норма: көнерген сөз, эвфемизим, дисфемизм, неологизм,термин, диалект сөз, кәсіби сөз, табу сөздер;

грамматикалық норма: есімдік, етістік, етіс түрлері, салт және сабақты етістік, үстеу, үстеудің мағыналық түрлері;

пунктуациялық норма: қазақ тіліндегі тыныс белгінің түрлері, даралаушы тыныс белгілері.

12. 7-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» оқу пәнінің базалық білім мазмұны:

1) тыңдалым және айтылым:

мәтін негізінде оқиғаның дамуы мен аяқталуын болжау, әлеуметтік-қоғамдық, оқу-еңбек тақырыптарына байланысты диалог, монолог, полилогтердегі (интервью, пікірталас, жаңалық, ән, көркем әдеби шығармалардан үзінді) автор көзқарасы мен көтерілген мәселені талдау, факті мен көзқарасты ажырату, дауыс ырғағы мен сөйлеу мәнері арқылы негізгі ойды анықтау, дәлелді жауап беру, салыстыру, талқылау, коммуникативтік жағдаятқа сайкөркем бейнелеуіш, эмоционалды-экспрессивті сөздерді және мақал-мәтелдер мен тұрақты тіркестерді еркін қолданып, диалогке қатысу, пікірталаста тез және дұрыс шешім қабылдай білу;

2) оқылым:

мәтіндік және графиктік ақпаратты интерпретациялау, тілдік құралдар арқылы публицистикалық және ресми стиль ерекшеліктерін тану, хроника, хабар, очерктердің және кеңсе құжаттарының қызметтік жазбалардың құрылымы мен ресімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажырату, мәтіннің тақырыбын, құрылымын, мақсатты аудиториясын, тілдік ерекшеліктерін талдау, мәтін негізінде проблемалық сұрақтар құрастыра білу, комментарий жасау, іріктеп оқу, зерттеп оқу, сілтеме жасау;

3) жазылым:

күрделі жоспар құру, шағын мақала, нұсқаулық, әңгіме құрастырып жазу, графиктік мәтін түрінде берілген процесті сипаттап жазу, дискуссивті эссе жазу, жинақы мәтін жазу, мәтін негізінде лексикалық түзетулер енгізу, редакциялау;

4) әдеби тіл нормалары:

орфографиялық норма: жалғаулар мен шылаулардың ерекшелігін ескере отырып, үндестік заңына сәйкес орфографиялық нормаға сай жазу;

орфоэпиялық норма: сөйлеу тіліндегі интонация, кідіріс, логикалық екпіннің мәнін түсініп қолдану;

лексикалық норма: фразеологизм, мақал-мәтелдердің эмоционалды мәнін, көркемдік ерекшеліктерін түсініп қолдану;

грамматикалық норма: есімше, көсемше, тұйық етістік, шақ, рай түрлері, еліктеу сөздер, шылау түрлері, одағай, оқшау сөздер;

пунктуациялық норма: сөйлем соңында және сөйлем ішінде қойылатын тыныс белгілерін (даралаушы және ерекшелеуші) дұрыс қолдану.

13. 8-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» оқу пәнінің базалық білім мазмұны:

1) тыңдалым және айтылым:

дәйексөз, үзінді негізінде мәселені болжау, әлеуметтік-қоғамдық, мәдени-тарихи тақырыптарға байланысты диалог, монолог, полилогтердегі (интервью, пікірталас үзінді) автор көзқарасы мен экспресивті-эмоционалды сөздердің рөлін талдау, астарлы ойды анықтау, тұрмыстық, әлеуметтік мәтіндерді талдау арқылы негізгі ойды анықтау, перифраз түрінде берілген сұрақтар арқылы мәтіннен қажетті ақпаратты таба білу, көтерілген мәселе бойынша ой тұжырымдау, коммуникативтік жағдаятқа сай ғылыми және халықаралық терминдерді, ғылыми деректерді орынды қолданып, диалог, монолог, полилогта өз ойын дәлелді, жүйелі жеткізу;

2) оқылым:

тұтас және аралас мәтіндердегі ақпаратты салыстыру, тілдік құралдар арқылы публицистикалық және ғылыми стиль ерекшеліктерін тану, мақала, аннотация, презентация құрылымы мен ресімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажырату, ғылыми және публицистикалық стильде жазылған мәтіндерді талдау, сілтеме жасау;

3) жазылым:

тезистік жоспар құру, мақала, аннотация, тезис құрастырып жазу, графиктік мәтіндердегі деректердің маңызды тұстарын анықтап жазу, аргументативті эссе жазу, бұқаралық ақпарат құралдары материалдары негізінде стильдік ауытқуларды, орынсыз қолданылған сөз оралымдарын талдап, стильдік түзетулер жасау, редакциялау;

4) әдеби тіл нормалары:

орфографиялық норма: бас әріппен жазылатын күрделі-құрама атауларды орфографиялық нормаға сай жазу;

орфоэпиялық норма: әуен, әуез, тембр, қарқын, кідірісті сөйлеу мәнеріне сай қолдану;

лексикалық норма: сөздік қор мен сөздік құрам;

грамматикалық норма: сөз тіркестерінің байланысу тәсілдері мен түрлері, есімді және етістікті сөз тіркестері, тұрлаулы және тұрлаусыз сөйлем мүшелері, сөйлемнің бірыңғай мүшелері мен айқындауыш мүшелері, жай сөйлем,жай сөйлемнің айтылу мақсатына қарай бөлінуі;

пунктуациялық норма: қабаттаса қолданылатын тыныс белгілері.

14. 9-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» оқу пәнінің базалық білім мазмұны:

1) тыңдалым және айтылым:

әртүрлі жанрдағы орта көлемді мәтіндердегі мақсатты аудитория мен тілдік құралдардың рөлін талдау, тыңдалған мәтіндегі ақпаратты өмірлік мәселелермен байланыстыра білу, мәтіннің мақсаты арқылы негізгі ойды анықтау, мәтінде айтылған ойға өз көзқарасын білдіру, сыни тұрғыдан баға беру;

2) оқылым:

тұтас емес мәтіндердегі мәліметтерді салыстыру, өңдеу, қазақ тілі стильдері мен шешендік сөздің түрлерін қолданылған тілдік құралдар арқылы тану, мақала, аннотация, презентация, тезистердің құрылымы мен ресімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажырату, әртүрлі стильдегі мәтіндердің қызметін, құрылымын, ерекшелігін салыстыру, белгілі бір мақсат үшін оқылым стратегияларын тиімді қолдана білу, ғаламтор, энциклопедия, газет-журналдар, оқулықтар, ғылыми еңбектерден алынған деректерді дәлел ретінде қолдану, авторына сілтеме жасау;

3) жазылым:

күрделі жоспар құру, әртүрлі жанрда мәтіндер құрастыру, жағдаятты талқылау, өз ойын дәлелдеп жазу (аргументативті эссе), перифраз тәсілдері арқылы жинақы мәтін (аннотация, тезис) жазу, тұтас емес (кесте, диаграмма, сызба, сурет) мәтіндердегі мәліметтерді салыстыру, өңдеу;

4) әдеби тіл нормалары:

орфографиялық норма: жинақталған материалдар негізінде көзделген мақсатқа сәйкес ауызша және жазбаша мәтіндер үшін күрделі жоспар құру, мақсатты аудиторияның қызығушылығын ынталандыру үшін әртүрлі жанрда мәтіндер құрастыру, мәтін құрылымын сақтай отырып, бірнеше графиктік мәтіндегі (диаграмма, кесте) деректерді салыстыру, маңызды тұстары мен үрдістерді (тенденция) анықтап жазу, эссе құрылымы мен даму желісін сақтап, көтерілген мәселе бойынша екіжақты пікірді немесе жағдаятты талқылау, біреуіне таңдау жасап, өз ойын дәлелдеп жазу (аргументативті эссе, оқылым және тыңдалым материалдары бойынша автордың негізгі ойын сақтай отырып, перифраз тәсілдері арқылы жинақы мәтін (аннотация, тезис) жазу, жазба жұмысын абзацтар мен бөліктерге бөлу, ойын (ақпарат, идея) дұрыс жүйелеп, логикалық түзетулер енгізу, редакциялау;

орфоэпиялық норма: мәнмәтін бойынша тілдік бірліктерді орфографиялық нормаға сай жазу;

лексикалық норма: лексикалық стилистика заңдылықтарын дұрыс қолдану;

грамматикалық норма: құрмалас сөйлем жасалу жолдарын, түрлерін білу, салалас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата білу, түрлендіріп қолдану, сабақтас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата білу, түрлендіріп қолдану, аралас құрмалас сөйлемдердің жасалу жолдарын білу, қолдану;

пунктуациялық норма: құрмалас сөйлемнің тыныс белгілерін (даралаушы, ерекшелеуші, ойдың аражігін ажырататын) ережеге сай қолдану.

2-параграф. Оқыту мақсаттарының жүйесі

15. Бағдарламада "оқыту мақсаттары" сан мен әріптен тұратын кодтық белгімен белгіленді. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, әріппен берілген белгі сөйлеу әрекетінің дағдысын (тыңдалым және айтылым, оқылым, жазылым, әдеби тіл нормалары), әріппен қоса берілетін сандар бөлімшедегі оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. 7.2.1.2 кодында: "7" – сынып, "2.1" – бөлім мен бөлімше, "2" – оқыту мақсатының реттік саны.

16. Оқыту мақсаттарының жүйесі бөлім бойынша әр сыныпқа берілген.

1) тыңдалым және айтылым:

3-тарау. «Қазақ тілі» оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру (төмендетілген оқу жүктемесімен)

1-параграф. «Қазақ тілі» оқу пәнінің мазмұны

19. «Қазақ тілі» пәні бойынша оқу жүктемесінің жоғары шекті көлемі:

1) 5-сынып – аптасына 3 сағат, оқу жылында – 102 сағат;

2) 6-сынып – аптасына 3 сағат, оқу жылында – 102 сағат;

3) 7-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағат

4) 8-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағат;

5) 9-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағат.

Оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі "Қазақстан Республикасындағы бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу жоспарына тәуелді (Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8170 тіркелген).

20. Оқу мақсаттары мұғалім мен білім алушыларға болашақ қадамдары жөнінде өзара ой бөлісуге, оларды жоспарлау мен бағалауға мүмкіндік беретін бірізділік пен сабақтастықты көрсететін 4 бөлімнен тұрады:

1) тыңдалым және айтылым;

2) оқылым;

3) жазылым;

4) әдеби тіл нормаларын сақтау.

21. "Тыңдалым және айтылым" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

1) болжау;

2) әртүрлі жанрдағы мәтіндерді талдау;

3) мәтіннен ақпаратты анықтау;

4) негізгі ойды анықтау;

5) тыңдалым материалы бойынша жауап беру және бағалау;

6) сөйлеу мәдениетін дамыту.

22. "Оқылым" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

1) ақпаратты түсіну;

2) мәтіннің стильдік ерекшелігін тану;

3) мәтіннің жанрлық ерекшелігін ажырату;

4) мәтін бойынша сұрақтар құрастыра білу;

5) мәтіндерге салыстырмалы анализ жасау;

6) оқылым стратегияларын қолдану;

7) әртүрлі ресурс көздерінен қажетті ақпарат алу.

23. "Жазылым" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

4) жоспар құру;

2) әртүрлі жанрда мәтіндер құрастыру;

3) жазба жұмыстарын әртүрлі формада ұсыну;

4) эссе жазу;

5) оқылым және тыңдалым материалдары негізінде жинақы мәтін жазу;

6) мәтіндерді түзету және редакциялау.

24. "Әдеби тіл нормаларын сақтау бөлімі" келесі бөлімшелерден тұрады:

1) орфографиялық норма;

2) орфоэпиялық норма;

3) лексикалық норма;

4) грамматикалық норма;

5) пунктуациялық норма.

25. 5-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» пәнінің базалық білім мазмұны:

1) тыңдалым және айтылым:

тірек сөздер арқылы тақырыпты болжау, негізгі ойды анықтау, негізгі және қосымша ақпаратты анықтау, қыстырма, қаратпа, одағай сөздер арқылы өз ойын білдіру;

2) оқылым:

мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну, лексиканың ауызекі сөйлеу және жазба стильдік айырмашылықтарын мәтін арқылы тану, хат, хабарлама, жарнама, нұсқаулық, хабарландырудың құрылымы, жанрлық ерекшеліктері, ауызекі сөйлеу стиліндегі мәтіндер, оқылым стратегияларын қолдану, қажетті ақпаратты таба білу;

3) жазылым:

мәтін бөлімдеріне (кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды) жоспар құру, хат, хабарлама, жарнаманы жанрлық ерекшеліктеріне сәйкес жазу, сюжетті суреттер негізінде әңгіме жазу, эссенің бөлімдерін меңгеру (кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды), мекен мен оқиғаны сипаттайтын не суреттейтін эссе жазу;

4) әдеби тіл нормалары:

орфографиялық норма: қазақ тілінің дыбыстар жүйесі, үндестік заңы, емле заңдылықтары;

орфоэпиялық норма: ілгерінді, кейінді, тоғыспалы ықпал;

лексикалық норма: сөздердің тура және ауыспалы мағынасы, көп мағыналы сөздер, синоним, омоним, антоним;

грамматикалық норма: туынды сөздер, күрделі сөздер, зат есімнің мағыналық түрлері, сын есім, шырай категориясы, сан есім, мағыналық түрлері, төл сөз бен төлеу сөз, автор сөзі;

пунктуациялық норма: төл сөз, төлеу сөз, автор сөзінің тыныс белгілерін дұрыс қолдану.

26. 6-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» пәнінің базалық білім мазмұны:

1) тыңдалым және айтылым:

көтерілген мәселені болжау, әлеуметтік-мәдени, ресми-іскери тақырыптарға байланысты диалог, монологтердегі көтерілген мәселені талдау, мәтін мазмұнын түсіну, детальді ақпаратты түсіну, жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау, жалпы және нақты сұрақтар, мәтін мазмұнын шынайы өмірмен байланыстыру, ресми сөздер мен тіркестерді, терминдерді орынды қолдану, диалогке қатысу;

2) оқылым:

мәтіннен негізгі және детальді ақпаратты анықтау, ауызекі сөйлеу мен көркем сөйлеуді тілдік құралдар арқылы тану, ауызекі сөйлеу мен көркем сөйлеудің құрылымдық және жанрлық ерекшеліктерін ажырату, мәтін негізінде нақтылау сұрақтарын құрастыру, оқылым стратегияларын қолдану, комментарий жасау, іріктеп оқу, рөлге бөліп оқу, сілтеме жасау;

3) жазылым:

әртүрлі жанрдағы мәтіндер жазу үшін жоспар құру, мінездеме, өмірбаян, құттықтауды жанрлық және стильдік ерекшеліктеріне сай жазу, графиктік мәтін құрастыру, эссе жазу барысында абзацты жүйелі құрастыру, "келісу, келіспеу" эссесін жазу, жинақы мәтін жазу, мәтіндегі орфографиялық және пунктуациялық қателерді сөздіктерге, емле ережелеріне сүйеніп, түзету, редакциялау;

4) әдеби тіл нормалары:

орфографиялық норма: жеке, бірге, бөлек, дефис арқылы жазылатын сөздер;

орфоэпиялық норма: сөз екпіні, тіркес екпіні, логикалық екпін;

лексикалық норма: көнерген сөз, эвфемизим, дисфемизм, неологизм, термин, диалект сөз, кәсіби сөз, табу сөздер;

грамматикалық норма: есімдік, етістік, етіс түрлері, салт және сабақты етістік, үстеу, үстеудің мағыналық түрлері;

пунктуациялық норма: қазақ тіліндегі тыныс белгінің түрлері, даралаушы тыныс белгілері.

27. 7-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» пәнінің базалық білім мазмұны:

1) тыңдалым және айтылым:

мәтін негізінде оқиғаның дамуы мен аяқталуын болжау, әлеуметтік-қоғамдық, оқу-еңбек тақырыптарына байланысты диалог, монолог, полилогтердегі (интервью, пікірталас, жаңалық, ән, көркем әдеби шығармалардан үзінді) автор көзқарасы мен көтерілген мәселені талдау, факті мен көзқарасты ажырату, дауыс ырғағы мен сөйлеу мәнері арқылы негізгі ойды анықтау, дәлелді жауап беру, салыстыру, талқылау, коммуникативтік жағдаятқа сай көркем бейнелеуіш, эмоционалды-экспрессивті сөздерді және мақал-мәтелдер мен тұрақты тіркестерді еркін қолданып, диалогке қатысу, пікірталаста тез және дұрыс шешім қабылдай білу;

2) оқылым:

мәтіндік және графиктік ақпаратты интерпретациялау, тілдік құралдар арқылы публицистикалық және ресми стиль ерекшеліктерін тану, хроника, хабар, очерктердің және кеңсе құжаттарының қызметтік жазбалардың құрылымы мен ресімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажырату, мәтіннің тақырыбын, құрылымын, мақсатты аудиториясын, тілдік ерекшеліктерін талдау, мәтін негізінде проблемалық сұрақтар құрастыра білу, комментарий жасау, іріктеп оқу, зерттеп оқу, сілтеме жасау;

3) жазылым:

күрделі жоспар құру, шағын мақала, нұсқаулық, әңгіме құрастырып жазу, графиктік мәтін түрінде берілген процесті сипаттап жазу, дискуссивті эссе жазу, жинақы мәтін жазу, мәтін негізінде лексикалық түзетулер енгізу, редакциялау;

4) әдеби тіл нормалары:

орфографиялық норма: жалғаулар мен шылаулардың ерекшелігін ескере отырып, үндестік заңына сәйкес орфографиялық нормаға сай жазу;

орфоэпиялық норма: сөйлеу тіліндегі интонация, кідіріс, логикалық екпіннің мәнін түсініп қолдану;

лексикалық норма: фразеологизм, мақал-мәтелдердің эмоционалды мәнін, көркемдік ерекшеліктерін түсініп қолдану;

грамматикалық норма: есімше, көсемше, тұйық етістік, шақ, рай түрлері, еліктеу сөздер, шылау түрлері, одағай, оқшау сөздер;

пунктуациялық норма: сөйлем соңында және сөйлем ішінде қойылатын тыныс белгілерін (даралаушы және ерекшелеуші) дұрыс қолдану.

28. 8-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» пәнінің базалық білім мазмұны:

1) тыңдалым және айтылым:

дәйексөз, үзінді негізінде мәселені болжау, әлеуметтік-қоғамдық, мәдени-тарихи тақырыптарға байланысты диалог, монолог, полилогтердегі (интервью, пікірталас үзінді) автор көзқарасы мен экспресивті-эмоционалды сөздердің рөлін талдау, астарлы ойды анықтау, тұрмыстық, әлеуметтік мәтіндерді талдау арқылы негізгі ойды анықтау, перифраз түрінде берілген сұрақтар арқылы мәтіннен қажетті ақпаратты таба білу, көтерілген мәселе бойынша ой тұжырымдау, коммуникативтік жағдаятқа сай ғылыми және халықаралық терминдерді, ғылыми деректерді орынды қолданып, диалог, монолог, полилогта өз ойын дәлелді, жүйелі жеткізу;

2) оқылым:

тұтас және аралас мәтіндердегі ақпаратты салыстыру, тілдік құралдар арқылы публицистикалық және ғылыми стиль ерекшеліктерін тану, мақала, аннотация, презентация құрылымы мен ресімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажырату, ғылыми және публицистикалық стильде жазылған мәтіндерді талдау, сілтеме жасау;

3) жазылым:

тезистік жоспар құру, мақала, аннотация, тезис құрастырып жазу, графиктік мәтіндердегі деректердің маңызды тұстарын анықтап жазу, аргументативті эссе жазу, бұқаралық ақпарат құралдары материалдары негізінде стильдік ауытқуларды, орынсыз қолданылған сөз оралымдарын талдап, стильдік түзетулер жасау, редакциялау;

4) әдеби тіл нормалары:

орфографиялық норма: бас әріппен жазылатын күрделі-құрама атауларды орфографиялық нормаға сай жазу;

орфоэпиялық норма: әуен, әуез, тембр, қарқын, кідірісті сөйлеу мәнеріне сай қолдану;

лексикалық норма: сөздік қор мен сөздік құрам;

грамматикалық норма: сөз тіркестерінің байланысу тәсілдері мен түрлері, есімді және етістікті сөз тіркестері, тұрлаулы және тұрлаусыз сөйлем мүшелері, сөйлемнің бірыңғай мүшелері мен айқындауыш мүшелері, жай сөйлем, жай сөйлемнің айтылу мақсатына қарай бөлінуі;

пунктуациялық норма: қабаттаса қолданылатын тыныс белгілері.

29. 9-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» пәнінің базалық білім мазмұны:

1) тыңдалым және айтылым:

әртүрлі жанрдағы орта көлемді мәтіндердегі мақсатты аудитория мен тілдік құралдардың рөлін талдау, тыңдалған мәтіндегі ақпаратты өмірлік мәселелермен байланыстыра білу, мәтіннің мақсаты арқылы негізгі ойды анықтау, мәтінде айтылған ойға өз көзқарасын білдіру, сыни тұрғыдан баға беру;

2) оқылым:

тұтас емес мәтіндердегі мәліметтерді салыстыру, өңдеу, қазақ тілі стильдері мен шешендік сөздің түрлерін қолданылған тілдік құралдар арқылы тану, мақала, аннотация, презентация, тезистердің құрылымы мен ресімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажырату, әртүрлі стильдегі мәтіндердің қызметін, құрылымын, ерекшелігін салыстыру, белгілі бір мақсат үшін оқылым стратегияларын тиімді қолдана білу, ғаламтор, энциклопедия, газет-журналдар, оқулықтар, ғылыми еңбектерден алынған деректерді дәлел ретінде қолдану, авторына сілтеме жасау;

3) жазылым:

күрделі жоспар құру, әртүрлі жанрда мәтіндер құрастыру, жағдаятты талқылау, өз ойын дәлелдеп жазу (аргументативті эссе), перифраз тәсілдері арқылы жинақы мәтін (аннотация, тезис) жазу, тұтас емес (кесте, диаграмма, сызба, сурет) мәтіндердегі мәліметтерді салыстыру, өңдеу;

4) әдеби тіл нормалары:

орфографиялық норма: жинақталған материалдар негізінде көзделген мақсатқа сәйкес ауызша және жазбаша мәтіндер үшін күрделі жоспар құру, мақсатты аудиторияның қызығушылығын ынталандыру үшін әртүрлі жанрда мәтіндер құрастыру, мәтін құрылымын сақтай отырып, бірнеше графиктік мәтіндегі (диаграмма, кесте) деректерді салыстыру, маңызды тұстары мен үрдістерді (тенденция) анықтап жазу, эссе құрылымы мен даму желісін сақтап, көтерілген мәселе бойынша екіжақты пікірді немесе жағдаятты талқылау, біреуіне таңдау жасап, өз ойын дәлелдеп жазу (аргументативті эссе, оқылым және тыңдалым материалдары бойынша автордың негізгі ойын сақтай отырып, перифраз тәсілдері арқылы жинақы мәтін (аннотация, тезис) жазу, жазба жұмысын абзацтар мен бөліктерге бөлу, ойын (ақпарат, идея) дұрыс жүйелеп, логикалық түзетулер енгізу, редакциялау;

орфоэпиялық норма: мәнмәтін бойынша тілдік бірліктерді орфографиялық нормаға сай жазу;

лексикалық норма: лексикалық стилистика заңдылықтарын дұрыс қолдану;

грамматикалық норма: құрмалас сөйлем жасалу жолдарын, түрлерін білу, салалас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата білу, түрлендіріп қолдану, сабақтас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата білу, түрлендіріп қолдану, аралас құрмалас сөйлемдердің жасалу жолдарын білу, қолдану;

пунктуациялық норма: құрмалас сөйлемнің тыныс белгілерін (даралаушы, ерекшелеуші, ойдың аражігін ажырататын) ережеге сай қолдану.

2-параграф. Оқыту мақсаттарының жүйесі

30. Бағдарламада "оқыту мақсаттары" сан мен әріптен тұратын кодтық белгімен белгіленді. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, әріппен берілген белгі сөйлеу әрекетінің дағдысын (тыңдалым және айтылым, оқылым, жазылым, әдеби тіл нормалары), әріппен қоса берілетін сандар бөлімшедегі оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. 7.2.1.2 кодында: "7" – сынып, "2.1" – бөлім мен бөлімше, "2" – оқыту мақсатының реттік саны.

31. Оқыту мақсаттарының жүйесі бөлім бойынша әр сыныпқа берілген.

1) тыңдалым және айтылым:

Қазақстан Республикасы

Оқу-ағарту министрі

2023 жылғы 31 қазандағы

№ 328 бұйрығына

2-қосымша /

Қазақстан Республикасы

Оқу - ағарту министрлігінің

2022 жылғы 16 қыркүйектегі

№ 399 бұйрығына

46-қосымша

Негізгі білім беру деңгейінің 5-9-сыныптарына арналған «Тәжік әдебиеті» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту тәжік тілінде)

1-тарау. Жалпы ережелер

1. Оқу бағдарламасы «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта, жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығымен бекітілген Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта, жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарына сәйкес әзірленген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 29031 болып тіркелген).

2. Әдебиет бойынша оқу бағдарламасының мақсаты – көркем шығармаларды қабылдау және талдау арқылы адамның рухани құндылықтарының қалыптасуына ықпал ету, тұлғалық таңдау негізінде дүниені және өзін-өзі тану үшін білім, білік, дағдыларын пайдалана алатын білікті оқырман тәрбиелеу.

3. «Тәжік әдебиеті» бойынша оқу пәні бағдарламасының міндеттері:

1) тәжік, қазақ, орыс және әлемдік әдебиет және мәдениет негізінде табысты әлеуметтік бейімделуге ықпал ететін білім, білік, дағдыларын қалыптастыру;

2) отансүйгіштікке, азаматтылыққа тәрбиелеу, әдеби мұраларға рухани құндылықтар ретінде құрметпен қарауға тәрбиелеу;

3) білім алушыларға көркем әдебиет шығармаларының авторлық ойын терең түсінуге мүмкіндік беретін әдебиеттану ұғымдарын игеруге жағдай жасау;

4) сын тұрғысынан талдау, салыстыру, қорыту, жалпылау дағдыларын қалыптастыру, ұқсастықтарды және себеп-салдарлық байланыстарды анықтай білуге үйрету, құбылыстарды жіктей білуге, шығармаларды талдау негізінде логикалық және сыни ойлай білуге, ой қорытындылары мен тұжырымдарды құруға қалыптастыру;

5) әрбір білім алушының шығармашылық қабілеттерін дамыта отырып, оқуға деген рухани және зияткерлік қажеттілігін қалыптастыру, оқу дағдыларын және мәтінді өзінше түсіндіруін әрі қарай жетілдіру;

6) түрлі жанрлардағы көркем шығармаларды терең түсіну және талдау негізінде коммуникативтік дағдыларын дамыту;

7) жалпы адамзаттық және ұлттық құндылықтарды қорғай білуге, ауызша және жазбаша түрде туындылардың идеялық мазмұны мен әдеби кейіпкерлеріне қатысты өз ұстанымын білдіре білуге, бейнелік және сын тұрғысынан ойлауды пайдалана отырып, олардың қылықтарына этикалық баға бере білуге қалыптастыру.

2-тарау. «Тәжік әдебиеті» оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

1-параграф. «Тәжік әдебиеті» оқу пәнінің мазмұны

4. «Тәжік әдебиеті» оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің жоғары шекті көлемі:

1) 5-сынып аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

2) 6-сынып аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

3) 7-сынып аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

4) 8-сынып аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

5) 9-сынып аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты құрайды.

Оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі «Қазақстан Республикасындағы бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу жоспарына тәуелді (Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8170 тіркелген).

5. «Тәжік әдебиеті» оқу пәні бойынша бағдарламаның мазмұны бөлімдерге бөлінген. Бөлімдер күтілетін нәтижелер түрінде сыныптар бойынша оқыту мақсаттарын қамтитын бөлімдерден тұрады: дағды немесе білік, білім немесе түсінік. Әр бөлімде дәйекті түрде құрылған оқу мақсаттары мұғалімдерге өз жұмыстарын жоспарлауға және оқушылардың жетістіктерін бағалауға, сондай-ақ оларды оқытудың келесі кезеңдері туралы хабардар етуге мүмкіндік береді.

6. «Мәтін бойынша түсіну және жауап беру» бөлімі мына бөлімшелерден тұрады:

1) терминдерді түсіну;

2) көркем шығармаларды түсіну;

3) жатқа оқу және дәйексөз келтіру;

4) жоспар құру;

5) мазмұнын айту;

6) сұраққа жауап.

7. «Мәтінді талдау және интерпретация» бөлімі мына бөлімшелерден тұрады:

1) жанр;

2) тақырып пен идея;

3) композиция;

4) эпизодтарды талдау;

5) кейіпкерлерге мінездеме;

6) түрлі формада көрсетілген шығарманың көркемдік әлемі;

7) автордың қатынасы;

8) көркем-бейнелеу құралдары;

9) шығармашылық хат.

8. «Бағалау және салыстырмалы талдау» бөлімі мына бөлімшелерден тұрады:

1) көркем туындыны бағалау;

2) көркем туындыны басқа өнер түрлерінің туындыларымен салыстыру;

3) әдебиет туындыларын сәйкестендіру;

4) пікірді бағалау.

2-параграф. Оқыту мақсаттарының жүйесі

9. Бағдарламада оқу мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бағдарламаның бөлімшелерін, төртінші сан оқу мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 6.2.1.4. кодында «6» - сынып; «2.1» - бөлім мен бөлімше; «4» - оқу мақсатының реттік нөмірі.

10. Оқыту мақсаттарының жүйесі:

1) мәтінді түсіну және жауап беру:

Қазақстан Республикасы

Оқу-ағарту министрі

2023 жылғы 31 қазандағы

№ 328 бұйрығына

1-қосымша /

Қазақстан Республикасы

Оқу - ағарту министрлігінің

2022 жылғы 16 қыркүйектегі

№ 399 бұйрығына

48-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптарына арналған «Орыс тілі мен әдебиеті» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту орыс тілінде емес)

1-тарау. Жалпы ережелер

1. Оқу бағдарламасы «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта, жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығымен бекітілген Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта, жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарына сәйкес әзірленген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 29031 болып тіркелген).

2. «Орыс тілі мен әдебиеті» оқу пәні бойынша оқу бағдарламасы білім алушы дүниетанымының қалыптасуына, әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-мәдени, ғылыми-техникалық, оқу-кәсіптік салаларының ақпаратын қолдануға жағдай жасайды; әлемдік білім беру кеңістігінде бағыт-бағдар табуға көмектеседі.

3. «Орыс тілі мен әдебиеті» оқу пәнін оқытудың мақсаты білім алушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуға ықпал ететін әртүрлі деңгейлі тілдік құралдар жүйесін меңгеруге, орыс әдеби тілінің ережелерін, сөйлеу этикетінің ережелерін сақтауға негізделген тілдік қызмет дағдыларын жетілдіру болып табылады

4. Оқу бағдарламасы сөйлеу әрекетінің барлық түрлерін: тыңдалым, айтылым, оқылым және жазылымды дамытуға бағытталған.

5. Негізгі орта мектепті бітіргеннен кейін білім алушылар CEFR - шет тілін меңгеру деңгейін бағалаудың жалпыеуропалық жүйесіне сәйкес тілді B2 (ілгері деңгей) деңгейінде еркін меңгеруі қажет.

6. «Орыс тілі мен әдебиеті» оқу пәнінің міндеттері:

1) өмірдің әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-мәдени, ғылыми-техникалық, оқу-кәсіптік салаларында қарым-қатынас жасау үшін қажетті тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым дағдыларын дамыту;

2) тілдік жүйенің бірліктері, олардың сәйкестік ережелері, қызмет етуі, орыс тілі нормалары мен ережелеріне сәйкес синтаксистік құрылымын құрастыру дағдылары мен біліктері туралы білім қалыптастыру;

3) алынған ақпаратты талдауға, жинақтауға, бағалауға, түсіндіруге бағытталған терең ойлау дағдыларын қалыптастыру және дамыту;

4) оқылған ақпаратты өңдеу, оқылымның іздеу, таныстыру, зерттеу дағдыларын қалыптастыру;

5) оқылған шығармаға өзінің дәлелді тұжырымын, әр түрлі жанрдағы шығармаларды талдау; шығарма тақырыбы, идеясы мен ерекшеліктері, сюжеті, шығарманың тілдік ерекшеліктері, негізгі эпизодтары, кейіпкерлердің іс-әрекеттерін; жазушы стилінің ерекшелігін; әлемдік әдебиет шығармаларымен және басқа да өнер түрлері шығармаларымен салыстыру дағдысын дамыту;

6) коммуникативтік өзекті лексика мен орыс тілінің фразеологиясынан білім алушылардың сөздік қорын байыту;

7) әр түрлі халықтардың тілі мен мәдениетіне толеранттық қатынас қалыптастыру.

7. Грамматикалық материал әдеби шығармалар негізінде лексикалық тақырыптар контексінде зерделенеді.

2-тарау. «Орыс тілі мен әдебиеті» оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

1-параграф. «Орыс тілі мен әдебиеті» оқу пәнінің мазмұны

8. Қазақ тілінде оқытатын сыныптарда «Орыс тілі мен әдебиеті» пәні бойынша оқу жүктемесінің жоғары шекті көлемі:

1) 5-сынып аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

2) 6-сынып аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

3) 7-сынып аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

4) 8-сынып аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағат;

5) 9-сынып аптасына 3 сағат, оқу жылында 102сағатты құрайды.

9. Ұйғыр, өзбек, тәжік тілдерінде оқытатын сыныптарда «Орыс тілі мен әдебиеті» пәні бойынша оқу жүктемесінің жоғары шекті көлемі:

1) 5-сынып аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

2) 6-сынып аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

3) 7-сынып аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

4) 8-сынып аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

5) 9-сынып аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты құрайды.

Оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі "Қазақстан Республикасындағы бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу жоспарына тәуелді (Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8170 тіркелген).

10. Оқу пәнінің мазмұны сөйлеу әрекетінің және тілдік бірліктерді пайдалану түрлерін қамтитын оқу бөлімдері бойынша ұйымдастырылған.

11. Бөлімдерді бөлімшелер құрайды, олар сыныптар бойынша күтілетін нәтижелер түрінде оқыту мақсаттарынан тұрады.

12. Оқу мақсаттары әр бөлімшенің ішінде жүйелі ұйымдастырылған, мұғалімдерге өз жұмысын жоспарлауға және білім алушылардың жетістігін бағалауға, сонымен қатар оқытудың келесі кезеңі туралы ақпарат беруге мүмкіндік береді.

13. «Тыңдалым» бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

1) ауызша хабарламаны/аудио/бейнематериалды түсіну;

2) сөздердің лексикалық мағынасын түсіну;

3) көркем туындылардың мазмұнын түсіну;

4) негізгі ойды анықтау;

5) мәтін мазмұнын болжау.

14. «Айтылым» бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

1) сөздік қордың әртүрлілігі;

2) тыңдалған/оқылған мәтінді мазмұндау;

3) сөздік нормаларды сақтау;

4) монологтік пікір құру;

5) диалогке қатысу;

6) ауызша пікірді бағалау.

15. «Оқылым» бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

1) мәтін мазмұнын түсіну;

2) сөйлеу стильдерін және типтерін анықтау;

3) сұрақ-жауаптар құрастыру;

4) әртүрлі оқу түрлерін меңгеру;

5) жоспар құру;

6) көркем туындыларды талдау;

7) әртүрлі ресурстардан ақпарат алу;

8) мәтіндерді салыстырмалы талдау.

16. «Жазылым» келесі бөлімшелерден тұрады:

1) әртүрлі жанрлардағы және сөйлеу стильдеріндегі мәтіндер құру;

2) тыңдалған, оқылған және аудиовизуалды материалды жалпылау;

3) ақпаратты әртүрлі формаларда беру;

4) шығармашылық хат;

5) эссе жазу;

6) орфографиялық нормаларды сақтау;

7) пунктуациялық нормаларын сақтау.

17. «Тілдік бірліктерді пайдалану» келесі бөлімшелерден тұрады:

1) сөздердің грамматикалық формаларын пайдалану;

2) синтаксистік құрылымдарды пайдалану.

18. 5-сыныпқа арналған оқу пәнінің базалық мазмұны:

19. Сөйлеу әрекетінің түрлері:

1) тыңдалым: 2-3 минуттан аспайтын хабардың жалпы мазмұны, мәтін тақырыбы, күнделікті және рухани-адамгершілік тақырыптардағы сөздердің мағынасы, тыңдалым фольклор мен әдебиеттердің негізгі мазмұны, таныс лексикалық және грамматикалық бірліктер бар фрагменттер; сұрақтар бойынша мәтіннің негізгі идеясын анықтау, сұрақтар бойынша мәтіннің мазмұнын болжау;

2) айтылым: ауызша сөйлеудегі синонимдер, антонимдер, омонимдер, мәтінге жақын негізгі мазмұны, суреттер, комикстер, диалогқа қатысу, монолог/диалогты бағалау негізінде ұсынылған тақырыпқа/жағдайға қатысты тұрғыда орфоэпиялық нормаларды, монологтық сөздерді сипаттау, түсіндіру;

3) оқылым: мәтіннің жалпы мазмұны; тірек сөздер мен сөз тіркестері, сөйлесу стиліндегі мәтіндердің (хаттар, күнделіктер) стилистикалық ерекшеліктері, көркем стильде (поэма, ертегі) баяндау және оған тән белгілер, мәтін және мазмұны бойынша сұрақтарға жауаптар, зерттеу, аннотациялық оқу, рөлге негізделген оқу, негізгі сөздер, фольклор және әдебиет, анықтамалық сөздер үшін жоспар құрастыру; фольклор мен әдебиеттің кішігірім туындыларының мазмұнын талдау, олардың тақырыбы және негізгі идеясы; әр түрлі дерек көздерден тақырып бойынша қажетті ақпаратты алу; мәтіннің мазмұны мен тақырыбын салыстыру;

4) жазылым: мәтіндер (хат, күнделік, өлең, ертегі) элементтерін қолдану, ауызекі сөйлеу және көркем стильдер; негізгі мәтін мазмұнының негізінде тыңдалғанды, оқылған және/немесе бейнежазу материалды баяндау; суреттер түріндегі ақпарат беру; шығармашылық туындыларды әдеби тақырыптар бойынша, көркем туындыларының кейіпкерлеріне немесе эпитеттерін қолданумен және олардың салыстыруымен кейіпкерлердің әрекеттеріне деген көзқарасын білдіру; эссе (баяндау немесе сипаттамасының) көлемі 60-80 сөз, берілген басы/соңына сәйкес; екпінсіз септік жалғауларының жазылуы; қарасөз және бірыңғай мүшелері бар қарапайым сөйлемдегі тыныс белгілері.

20. Тілдік бірліктерді пайдалану:

1) сөздердің грамматикалық формаларын пайдалану: зат есімдерінің, сын есімдердің, сандардың, есімдіктердің, сын есімдермен, есімдік сөздермен, реттік сандармен, сандармен және жағдаймен, тәуелді сөздермен етістіктерді дұрыс сандармен, сандарға арналған мөлшермен;

2) синтаксистік конструкцияларды пайдалану: модальдық мәндерді және әртүрлі адамдық жағдайларды білдіретін имсансыз конструкциялар, өз пікірін білдіру үшін синтаксистік конструкциялар, күмәндер, сұраулар, сенімділік/ келісу/келіспеушіліктер, сөйлескен адамға айтуға мүмкіндік береді.

21. 6-сыныпқа арналған оқу пәнінің базалық мазмұны:

22. Сөйлеу әрекетінің түрлері:

1) тыңдалым: 2-4 минутқа дейінгі негізгі ақпарат туралы ақпаратты түсіну, кілт сөздерді анықтау; әлеуметтік-мәдени тақырыптардың сөздерінің мағынасы; әңгімелердің мазмұны, поэзиялық шығармалар/белгілі бір лексикалық-грамматикалық бірліктері бар фрагменттер, тақырыпты және негізгі идеяны анықтау, кейіпкерлердің немесе лирикалық кейіпкердің әрекеттерін сипаттау және бағалау; негізгі сөздер мен сөз тіркестеріне негізделген мәтіннің негізгі идеясы; тірек сөздер үшін мәтіннің мазмұнын болжау;

2) айтылым: фразеологиялық бірліктерді, паронимдерді, кірме сөздерді, мәтіннің мазмұнын егжей-тегжейлі, іріктеп өзгертуді, тиісті сөздерді таңдауды, ауызша сөйлеудің жеткілігі мен жеткіліксіздікті; монологтық сөз (сипаттама, повесть, дәлел), түйінді сөздерге немесе жоспарға сүйене отырып; диалогтық сұрақ-жауап, таңдалған рөлді ескере отырып "спикердің" ұстанымын "тыңдаушыға" өзгерту; монолог/диалогты бағалау, сөздікке/жоспарға тәуелділікпен мазмұнның толықтығы, мазмұндылығы тұрғысынан бағалау;

3) оқылым: негізгі ақпаратты түсіну, мәтіннің тақырыбын, мақсатын немесе мазмұнын анықтау; көркем стиль (әңгіме, мысал), ресми-іскерлік стиль мәтіндерінің стилистикалық ерекшеліктері (түсіндірме жазба, қолхат; құттықтау, хабарландыру, жарнама); мәтіннің типке жататындығы сипаттама белгілері негізінде сипаттау; мәтін мазмұнын бағалауға бағытталған мәселелерді тұжырымдау және т. б. сұрақтарға жауаптар, тақырып және/немесе көтерілген мәселе бойынша өз пікірін білдіру; оқу түрлері, оның ішінде оқу және іріктеп оқу; қарапайым жоспар; шағын көлемді көркем шығармалардың мазмұнын талдау, негізгі және қосалқы кейіпкерлердің, лирикалық кейіпкердің бейнесінің ерекшеліктерін анықтау; ұсынылған тақырып бойынша қажетті ақпаратты әртүрлі дереккөздерден алу, алынған ақпаратты салыстыру; мәтіндердің мазмұнын, идеялары мен құрылымдық ерекшеліктерін салыстыру;

4) жазылым: көркем стиль мәтіндері (өлең, ертегі, әңгіме) және ресми іскерлік стиль (түсіндірме жазба, қолхат, құттықтау, хабарландыру, жарнама), тыңдалған, оқылған және/немесе аудиовизуалды материал негізінде мәтін мазмұнын егжей-тегжейлі баяндау; иллюстрациялар түрінде ақпарат беру, әңгіме, сызбалар, комикстер, АКТ пайдалану, соның ішінде, эпитеттерді, салыстыру және фразеологиялық бірліктерді пайдалана отырып (әдеби тақырыптарды қоса алғанда) шығармашылық жұмыстар, сурет/тақырыбы бойынша 80-100 сөзден тұратын эссе (әңгімелеу, пайымдау, сипаттау) жазу, тікелей және жанама сөйлемдері бар сөйлемдегі тыныс белгілері.

23. Тілдік бірліктерді пайдалану:

1) сөздердің грамматикалық формаларын қолдану: сәйкес келмейтін анықтамалар ретінде зат есімдер, туынды зат есімдер, қысқа сын есімдер; рефлексивті етістіктер; әр түрлі формадағы бөлшек және ұжымдық сандар, шаманы білдіретін белгісіз есімдіктер мен үстеулер;

2) синтаксистік конструкцияларды қолдану: белсенді және пассивті конструкциялар; анықтаушы, түсіндіруші, уақытша, мақсатты, себеп-салдарлық қатынастарды білдіретін қарапайым және күрделі сөйлемдер; тікелей және жанама сөйлеу.

24. 7-сыныпқа арналған оқу пәнінің базалық мазмұны:

25. Сөйлеу әрекетінің түрлері:

1) тыңдалым: 3-5 минуттық хабарламаны түсіну, қажетті ақпаратты алу және/немесе оқиғаның кезектілігін анықтау, оқу және тәрбиелік тақырыптардағы сөздердің мағынасы, кішігірім прозалық және поэзиялық шығармалардың/үзінділердің мазмұнын түсіну, өлеңнің сюжетік желісін немесе көңіл-күйін анықтау; мәтіннің негізгі идеясын анықтау, мәтіннің тақырыбы немесе басталуы бойынша мазмұнды болжау;

2) айтылым: лексика, оның ішінде эмоционалды реңкі бар сөздік терминдері, мәтінді қысу әдістерін қолдану, мәтінді қысқаша қайта жазу, сөйлеудің әртүрлі бөліктерінің нысандарын пайдаланудың морфологиялық нормаларына сәйкестігі, түсіндірме сөзі (сипаттау және/немесе әңгімелеу элементтерімен пайымдау) жеке әсер мен ескертулер негізінде, ұсынылған тақырып бойынша әңгімелер, жеке әсерлер/ескертулер негізінде монолог/диалогты бағалау;

3) оқылым: ақпараттың белгілі, күнделікті біліммен байланыстыратын тұтас және бөлінбейтін мәтіндердің негізгі және қосымша ақпаратын түсіну; журналистік стиль мәтіндерінің стилистикалық ерекшеліктері (іс-шара туралы репортаж, жазба, пікір), ресми бизнес-стиль (сенімхат, өтініш, шарт, ресми құттықтау, іскерлік хат); мәтіннің сипаттамалық сипаттамалар негізінде түсініктеме түріне жатуы; мәтін бойынша проблемалық мәселелерді қалыптастыру, идеяларды, жорамалдарды және сұрақтарға жауап беруді, дәлелдерді келтіріп, ақпаратты басқа да фактілермен нақты өмірден байланыстыруға мүмкіндік беретін; іздеуді қоса алғанда, оқу түрлері; күрделі жоспар; көркем шығармалардың мазмұнын талдау (поэтикалық, прозалық), жанрлық ерекшеліктерін және көркем және көрнекі құралдарды анықтау; қажетті ақпаратты алу, қайшы ақпаратты салыстыру және айқындау; мәтіннің мазмұнын, мақсат пен мақсатты аудиторияны салыстыру;

4) жазылым: публицистикалық стиль (іс-шара туралы репортаж, жазба, пікір) және ресми-іскерлік стиль мәтіндерін (сенімхат, өтініш, ресми құттықтау, іскерлік хат) тыңдаған, оқылған және/немесе аудиовизуалды материалдар негізінде мазмұнын қысқаша баяндау; кесте, диаграмма кестесі, графика, шығармашылық жұмыс (соның ішінде әдеби тақырыптар) түрінде ақпаратты ұсыну, ұсынылған жағдайда таныстыру және өз сезімдерін сипаттау, эмоциялық-түсті әңгімелер, эпитеттер, салыстыру, фразеологиялық бірліктер мен бейнелерді қолдану, цитаталар, мақал-мәтелдер, ұғымдар, қанатты сөзге негізделген 100-120 сөздің көлеміндегі эссе (пайымдау, сипаттау және/немесе әңгімелеу элементтерімен пайымдау), кіріспе сөздері мен конструкциялары бар сөйлемдердегі тыныс белгілері.

26. Тілдік бірліктерді пайдалану:

1) сөздердің грамматикалық формаларын қолдану: әртүрлі дәрежеде салыстырудағы ұжымдық, материалдық және дерексіз зат есімдердің, сын есімдер мен грамматикалық формалардың қолданылуы, шартты, индикативті және императивті көңіл-күйдегі кемелді және жетілмеген түрлердің етістігінің тиісті коммуникациялық жағдайын қолдану, тиісті формалардағы құрама сандар;

2) синтаксистік конструкцияларды қолдану: кіріспе конструкциялармен күрделі қарапайым сөйлемдер, сөйлемдегі біртекті терминдер, шартты, түпкілікті, салыстырмалы, салыстырмалы қатынастарды білдіретін кешенді сөйлемдер.

27. 8-сыныпқа арналған оқу пәнінің базалық мазмұны:

28. Сөйлеу әрекетінің түрлері:

1) тыңдалым: 4-6 минутқа созылатын хабарламаның негізгі және егжей-тегжейлі ақпаратын түсіну, әртүрлі фактілерді жалпы контекстке біріктіру, себеп-салдарлық байланыстарды, қорытындыларды, тарихи және мәдени сөздердің мағынасын, прозалық, драмалық және поэзиялық жұмыстардың / фрагменттердің мазмұнын анықтау, сюжетті немесе жанжалды дамытудағы негізгі сәттерді анықтау, мәтіннің негізгі идеясын анықтау, авторлық ұстанымды анықтау, тыңдаған мәтіннің үзіндісінен мазмұнды болжау;

2) айтылым: сөздерді жалпы тілдік баламалармен немесе сипаттамалық айналымдармен ауыстыру үшін жеткілікті сөздік (перифраза); шығармашылық толықтырулармен мәтін мазмұнын қайталау; келісу және басқару, қатысушы және қатысушы айналымдарды пайдалану ережелерін қамтитын синтаксистік нормаларды сақтау; кестелер, схемалар, диаграммалар, графиктер негізінде дәлелді мәлімдеме (сипаттау және/немесе баяндау элементтерімен пайымдау); қоғамдық маңызы бар мәселелер бойынша диалог, өз көзқарасын дәлелдеу; кестелер, схемалар, диаграммалар, графиктер негізінде құрастырылған монологты/диалогты бағалау;

3) оқылым: тұтас және тұтас емес мәтіндерді, публицистикалық стиль (мақала, сұхбат, очерк, жолдау) және ресми-іскерлік стиль (мінездеме, өмірбаян, түйіндеме) мәтіндерінің стилистикалық ерекшеліктерін түсіну, аралас типтегі мәтіндердің сипаттамалық ерекшеліктерге сәйкестігі, мәтін бойынша проблемалық мәселелерді қалыптастыру, идеяларды, түсіндірмелерді, жорамалдарды, сұрақтардың әртүрлі сұрақтарына жауап беруді, көркем шығармалар (поэтикалық, прозалық, драмалық) мазмұнын талдау, құрылымдық және композициялық ерекшеліктерді анықтау, әртүрлі дереккөздерден қажетті ақпаратты алу, оның маңыздылығы, сенімділігі, пайдалылығы мен құндылығын айқындау, мәтіндердің мазмұнын, тілдік ерекшеліктерін салыстыру;

4) жазылым: публицистикалық стильдің (мақала, сұхбат, очерк, жолдау) және ресми-іскерлік стильдің (мінездеме, өмірбаян, түйіндеме) мәтіндері, тыңдалған, оқылған және/немесе аудиовизуалды материал негізінде мәтінді іріктеп баяндау, ақпаратты презентация түрінде, оның ішінде кесте, схема, диаграмма, график ұсыну; шығармашылық жұмыс (оның ішінде әдеби тақырыптар бойынша): көзқарасқа сәйкес белгілі бір рөлді және сөйлеу мінез-құлқын таңдау, эпитеттерді, салыстыруларды, фразеологиялық бірліктерді, бейнелер мен метафоралар қолдану; ұсынылған мәселе бойынша 120-140 сөз көлемінде эссе (пайымдау, әңгімелеу элементтерімен пайымдау), авторлық ұстаныммен келісу/келіспеушілік білдіру; әр түрлі сөздермен НЕ-нің бірге немесе бөлек жазылуы, жеке сөйлем мүшелері бар сөйлемдерлегі тыныс белгілері.

29. Тілдік бірліктерді пайдалану:

1) сөздердің грамматикалық формаларын қолдану: күрделі зат есімдер, сын есімдер, тиісті формалардағы үстеулер, қозғалыс етістіктері, шынайы және ырықсыз есімшелер, көсемшенің болымды және болымсыз түрлері, тиісті формаларда күрделі сан есімдер;

2) синтаксистік конструкцияларды пайдалану: есімше және оларды синонимдік конструкциялармен алмастыру, көсемшені синонимдік конструкциялармен ауыстыру.

30. 9-сыныпқа арналған оқу пәнінің базалық мазмұны:

31. Сөйлеу әрекетінің түрлері:

1) тыңдалым: хабарламаның негізгі және егжей-тегжейлі ақпаратын түсіну, ұзақтығы 5-8 минутқа дейін, субтекстің анықтамасы, сөйлеу мақсаты және сөйлеушілердің оқиғалар мен кейіпкерлермен қарым-қатынасы, қорытындылар, әлеуметтік-саяси тақырыптардың мағынасы, прозалық, драмалық, ақындық шығармалар/үзінділердің мазмұнын түсіну, автор олардың көмегімен кейіпкерлерге, оқиғаларға эмоционалды-бағалауды көзқарасын білдіретін сөздерді анықтау; мәтіннің құрылымын ескере отырып, мәтіннің негізгі ойының анықтау; мәлімдемелер негізінде мәтін мазмұнын болжау;

2) айтылым: кең ауқымды тақырыптарда тиімді қатынас үшін жеткілікті сөздік қор, мәселені өздігінен түсінуді демонстрациялау, автордың ұстанымын бағалау, сөйлеу нормаларын сақтау, лексикалық және синтактистік бірліктерді сөйлеуге қосылу, монологтық сөйлеу (пайымдау, сендіру), мақсатты аудиторияға назар аудару және ұсынылатын мәселе бойынша талқылау, әртүрлі көзқарастарды синтездеу және мәселені шешу жолдарын құрастыру, монолог / диалогты бағалау, назар аударуға бағытталған әдістерді қолдану және мақсатты аудиторияны есепке алу;

3) оқылым: тұтас және тұтас емес мәтіндердің негізгі, қосымша және жасырын (мәнмәтін) ақпаратын түсіну, публицистикалық стиль (проблемалық мақала), ғылыми стиль (аннатация, тезистер, мақала), ресми-іскерлік стиль (нұсқаулық, ереже, есеп, заң) мәтіндерінің стилистикалық ерекшеліктері; мәтінді ақпараттандыру арқылы сұрақтарды қалыптастыру және оларға жауаптар, факт мен пікірді ажырату, әртүрлі оқу түрі, оқудағы сыни ойлау әдістері, тезис жоспарлары, көркем шығармалардың мазмұнын талдау, авторлық ұстанымды анықтау және жұмыстың мазмұнын бағалау, ақпаратты алу және синтездеу, алынған ақпараттың негізінде қорытынды жасау, өз пікірін білдіру, мәтіндерді салыстыру, мазмұнын талдау, авторлық позицияны анықтау;

4) жазылым: публицистикалық стильдің (проблемалық мақала), ғылыми стиль (аннотация, мақала, тезистер) және ресми-іскерлік стильдің (ереже, есеп, нұсқаулық) мәтіндері, мазмұнды шығармашылық интерпретациялаумен тыңдалған, оқылған және/немесе аудиовизуалды мәтіннің ақпаратын баяндау; ақпаратты есеп, мақала, анықтама түрінде ұсыну кестелер, схемалар, диаграммалар, графиктер; шығармашылық жұмыстар (оның ішінде әдеби тақырыптар бойынша), мазмұны жағынан қарама-қайшы болып табылатын мәтіннің фрагменті / фрагменттері, хаттарда мәнерлі құралдарды пайдалану, ұсынылған проблема бойынша 140-160 сөзден тұратын эссе (пайымдау, әңгімелеу/ сипаттау элементтерімен пайымдау), олардың пікірін негіздеу және мәселені шешу жолдарын ұсыну; предлогтардың, бөлшектердің емлесі; күрделі сөйлемдердегі пунктуация белгілері.

32. Тілдік бірліктерді пайдалану:

1) сөздердің грамматикалық формаларын қолдану: тиісті формалардағы зат есімдер, сын есімдер, үстеулер (оның ішінде сөйлеудің басқа бөліктерінен жасалған); тиісті формалардағы етістіктер; тиісті формалардағы сан есімдер;

2) синтаксистік конструкцияларды қолдану: ауызша немесе жазбаша қарым-қатынас жағдайына сәйкес келетін қарапайым және күрделі сөйлемдер.

2-параграф. Оқу мақсаттарының жүйесі

33. Бағдарламадағы оқу мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сандар бөлім және бөлімше ретін, төртінші сан бөлімшедегі оқу мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 6.2.1.4. кодында «6» - сынып, «2.1» - бөлімше, «4» - оқу мақсатының реттік саны.

1) тыңдалым: