Мемлекеттік органдардың қолдануы үшін метадеректерді қалыптастырудың үлгілік әдістемесін бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Президентінің 2020 жылғы 5 қазандағы № 427 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі туралы ереженің 15-тармағының 1-3) тармақшасына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Төрағасының 2020 жылғы 23 қазандағы № 9-нқ бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы туралы ереженің 15-тармағының 19-1) тармақшасына сәйкес, БҰЙЫРАМЫН:

1. Қоса беріліп отырған мемлекеттік органдардың қолдануы үшін метадеректерді қалыптастырудың үлгілік әдістемесі бекітілсін.

2. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының Цифраландыру департаменті заңнамада белгіленген тәртіппен:

1) осы бұйрықты қазақ және орыс тілдерінде ресми жариялау және Қазақстан Республикасының Нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне енгізу үшін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Қазақстан Республикасының Заңнама және құқықтық ақпарат институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жіберуді;

2) осы бұйрық ресми жарияланғаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің және Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының интернет-ресурстарында орналастырылуын қамтамасыз етсін.

3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы басшысының орынбасарына жүктелсін.

4. Осы бұйрық ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы басшының м.а.

Ә. Шауенова

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Ауыл шаруашылығы министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасының

Бас прокуратурасы

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Ғылым және жоғары

білім министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Денсаулық сақтау министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Еңбек және халықты әлеуметтік

қорғау министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасының

Жасанды интеллект және

цифрлық даму министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Қаржы министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Көлік министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Мәдениет және ақпарат министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Мемлекеттік қызмет істері агенттігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасының

Оқу-ағарту министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Сауда және интеграция министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Су ресурстары және

ирригация Министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Төтенше жағдайлар министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Туризм және спорт министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасының

Ұлттық Банкі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Ұлттық экономика министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Ішкі істер министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Энергетика министрлігі

«КЕЛІСІЛДІ»

Қазақстан Республикасы

Экология және табиғи

ресурстар министрлігі

Қазақстан Республикасы

Стратегиялық жоспарлау

және реформалар

агенттігінің Ұлттық статистика

бюросы басшының м.а.

2026 жылғы 23 маусымдағы

№ 14 бұйрығына

қосымша

Мемлекеттік органдардың қолдануы үшін метадеректерді қалыптастырудың үлгілік әдістемесі

1-тарау. Жалпы ережелер

1. Осы мемлекеттік органдардың қолдануы үшін метадеректерді қалыптастырудың үлгілік әдістемесі (бұдан әрі – Үлгілік әдістеме) Қазақстан Республикасы Президентінің 2020 жылғы 5 қазандағы № 427 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі туралы ереженің 15-тармағының 1-3) тармақшасына, соңдай-ақ Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Төрағасының 2020 жылғы 23 қазандағы № 9-нқ бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы туралы ереженің 15-тармағының 19-1) тармақшасына сәйкес әзірленді және мемлекеттік органдардың метадеректерді қалыптастыру тәртібін айқындайды және мемлекеттік органдарға (мемлекеттік статистика органдарына және әкімшілік дереккөздерге) қолданылады.

2. Осы Үлгілік әдістемені қолдануы:

1) мемлекеттік органдардың деректерінің сипаттамасын құру және олардың өзектілендірілуін;

2) мемлекеттік органдарда метадеректерді қалыптастырудың бірыңғай әдістемесін қолдануды;

3) ресми статистикалық ақпаратың және әкімшілік деректердің сипаттамасы бойынша метадеректерді қалыптастыру форматтарының біртұтастығын қамтамасыз етеді.

3. Осы Үлгілік әдістемеде Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік статистика туралы» заңында айқындалған мәндердегі ұғымдар, сондай-ақ мынадай анықтамалар пайдаланылады:

1) әкімшілік көрсеткіш – уақыт пен орынның нақты жағдайларындағы құбылыстың немесе процестің мәнін көрсететін, құзыреті шеңберінде әкімшілік дереккөздер қалыптастырылатын көрсеткіш (бұдан әрі – ӘК);

2) метадеректер – деректердің құрылымы мен сипаттамаларын сипаттайтын деректер;

3) статистикалық көрсеткіш – бұл қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық құбылыстар мен үдірістердің, орын мен уақыттың нақты жағдайларындағы олардың мәнін көрсететін саңдық көрсеткіш (бұдан әрі – СК);

4) статистикалық көрсеткіштер жіктеуіші статистика саласында пайдаланылатын кіріс және шығыс есептік көрсеткіштердің жүйелендірілген тізбесін білдіреді, және мемлекеттік статистика саласындағы статистикалық көрсеткіштерді жіктеу және кодтау тәртібін белгілейді (бұдан әрі – СКЖ);

5) ұлттық анықтамалық ақпарат – жіктеуіштердің, каталогтардың, анықтамалықтардың, номенклатуралар мен басқа да техникалық-экономикалық ақпараттың жиынтығы (бұдан әрі – «ҰАА» ЦЖ).

2-тарау. Метадеректер типтері

4. Метадеректер типі бойынша мыналарға бөлінеді:

1) құрылымдық метадеректер – бұл осы деректерді табу және шығарып алу үшін деректерді айқындайтын және сипаттайтын метадеректер. Құрылымдық метадеректердің мысалы осы Үлгілік әдістеменің 1-қосымшасында келтірілген. Құрылымдық метадеректерді толтырудың үлгісі осы Үлгілік әдістеменің 2-қосымшасында келтірілген;

2) анықтамалық (сілтеме) метадеректер – деректердің мазмұны мен сапасын сипаттайтын метадеректер (жіктеуіштер, терминдер сөздіктері, мәндер анықтамалықтары және деректерді бірдей түсінуге және пайдалануға арналған бірегей сәйкестендіргіштер). Анықтамалық метадеректердің мысалы осы Үлгілік әдістеменің 3-қосымшасында келтірілген. Анықтамалық метадеректерді толтыру үлгісі осы Үлгілік әдістеменің 4-қосымшасында келтірілген.

Анықтамалық метадеректер мынадай түрлерге бөлінеді:

тұжырымдамалық – өлшенетін ұғымдарды сипаттайтын метадеректер;

әдіснамалық – сол арқылы іріктеме және деректерді жинау әдістері сияқты деректер алынған әдістерді сипаттайтын метадеректер;

сапалық – уақтылылық және дәлдік сияқты деректердің сапалық сипаттамаларын сипаттайтын метадеректер.

3-тарау. Мемлекеттік статистика органдарының метадеректерді қалыптастыруы.

5. Мемлекеттік статистика органдары өз құзыреті шегінде статистикалық көрсеткіштер (бұдан әрі – СК) бойынша метадеректерді қалыптастырады:

1) мемлекеттік органдардың цифрлық жүйелерінің құралдары арқылы (олар болған жағдайда);

2) цифрлық жүйелер болмаған жағдайда, осы Үлгілік әдістеменің 2 және 4-қосымшаларына сәйкес Excel кестесін толтыру арқылы қалыптастырады.

6. Мемлекеттік статистика органдары өз құзыреті шегінде көрсеткіштер бойынша құрылымдық метадеректерді және осы Үлгілік әдістеменің 2-қосымшасына сәйкес мемлекеттік және орыс тілдерінде қалыптастырады. Ескертпеден басқа, нысанның келесі өрістері толтыру үшін міндетті болып табылады:

1) реттік нөмірі көрсетіледі;

2) СК коды – статистикалық көрсеткіштің бірегей коды көрсетіледі;

3) СК атауы – СК мәтіндік атауы көрсетіледі;

4) СК белгісі – егер СК есептік болған жағдайда, «1» белгісі және СК енгізілетін болған жағдайда, «0» белгісі көрсетіледі. Есептік СК – есеп айырысу іс-қимылдарының барысында алынған СК, енгізілетін СК – респондент статистикалық нысанға енгізілетін СК;

5) СК дереккөзі – жалпымемлекеттік немесе ведомстволық статистикалық байқаудың атауы және/немесе әкімшілік деректер қалыптастырылатын цифрлық жүйенің атауы көрсетіледі. Бұл ретте бірнеше дереккөзді көрсетуге болады;

6) СК немесе дереккөзді жинау кезенділігі – СК немесе дереккөзді жинау кезенділігі көрсетіледі (мысалы: ай, тоқсан, жыл, жарты жыл және басқалар);

7) СК жариялану кезенділігі– СК жариялану жиілігі көрсетіледі (мысалы: ай, тоқсан, жыл, жарты жыл және басқалар);

8) СК немесе дереккөзді жинау мерзімі – СК немесе дереккөзді жинаудың нақты күні көрсетіледі;

9) СК жариялау мерзімі - СК жариялаудың нақты күні көрсетіледі;

10) жинаудың өлшем бірлігі – СК жинаудың өлшем бірлігі көрсетіледі. Өлшем бірліктері мен шоттың мемлекетаралық жіктеуішіне (бұдан әрі - ӨБМЖ) сәйкес өлшем бірлігі көрсетіледі;

11) жариялаудың өлшем бірлігі – СК жариялаудың өлшем бірлігі көрсетіледі. Өлшем бірлігі ӨБМЖ сәйкес көрсетіледі;

12) СК жариялау белгісі – СК ресми түрде жарияланған жағдайда, «1» белгісі немесе СК жарияланбаған жағдайда «0» көрсетіледі;

13) өлшем (бөлініс) – пайдаланылатын жіктеуіштер бойынша СК өлшемі (бөлінісі) көрсетіледі, мысалы: әкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуіші, экономикалық қызмет түрлері бойынша, меншік нысандары бойынша және басқалар. Осы өрісте жіктеуіштің, анықтамалықтың ID кодын көрсетумен жіктеуіштің, анықтамалықтың аббревиатурасы толтырылады. Әрбір мәні «-» символы арқылы, жіктеуіш және анықтамалық аббревиатурасы мен ID бірге бос орын тасталмай көрсетіледі. Мысалы: ӘАОЖ213-ЭҚЖЖ4855;

Егер жіктеуішті, анықтамалықты нақтылау қажет болған жағдайда, жіктеуіштің, анықтамалықтың иерархия деңгейі және/немесе жіктеуіштің, анықтамалық элементінің коды көрсетіледі. Иерархия деңгейі «_» белгісі арқылы көрсетіледі, мысалы: ӘАОЖ 213_2 - ЭҚЖЖ 4855_1. Элементтің коды жай жақшаларда көрсетіледі, мысалы ӘАОЖ213_2(11) - ЭҚЖЖ4855_1(Ө) (11-Ақмола облысы, Ө-өндеу өнеркәсібі). Жиынтық деректер республика бойынша қалыптастырылған жағдайда, бөлінісі бір өлшемнен тұрады, мысалы ӘАОЖ213_1.

Жіктеуіштің, анықтамалықтың ID коды және элементтерінің кодтары «Ұлттық анықтамалық ақпарат» ЦЖ-да қалыптастырылады;

14) өлшемін (бөлінісін) жариялау белгісі – өлшемін (бөлінісін) ресми түрде жариялаған жағдайда, «1» белгісі немесе өлшемі (бөлінісі) жарияланбаған жағдайда «0» көрсетіледі.

«Ескертпе» өрісі қажет болған жағдайда толтырылады.

7. Мемлекеттік статистика органдары өз құзыретінің шеңберінде осы Үлгілік әдістеменің 4-қосымшасына сәйкес нысан бойынша мемлекеттік және орыс тілдерінде СК бойынша анықтамалық (сілтемелік) метадеректерді қалыптастырады. Нысанның барлық өрістері толтыру үшін міндетті болып табылады:

1) реттік нөмірі көрсетіледі;

2) СК коды – мемлекеттік статистика органдары беретін СК-ның бірегей коды көрсетіледі;

3) СК атауы – СК мәтіндік атауы көрсетіледі;

4) СК қысқаша атауы – мемлекеттік статистика органы қабылдаған СК-ның қысқаша мәтіндік атауы немесе аббревиатурасы көрсетіледі. Қажет болған жағдайда үтір арқылы бірнеше атау (синонимдер)көрсетіледі;

5) СК-ның анықтамасы – СК мәтіндік анықтамасы көрсетіледі;

6) СК-ны қалыптастыру тарихы – СК қалыптастырылған кезең көрсетіледі (мысалы: 1999 жылдан бастап);

7) СК қалыптастыру әдістемесі – СК алудың құрылымы және тәсілі бойынша қысқаша әдістемелік түсіндірме көрсетіледі немесе бекітілген нормативтік құқықтық актіге, көрсеткішті жинау/қалыптастыру тәртібін айқындайтын әдіснамалық құжатқа (әдістемелік түсіндірме, бекітілген нормативтік құқықтық акт, әдіснамалық құжат болмаған жағдайда сызықша қойылады) сілтеме келтіріледі;

8) СК әзірлеуші туралы ақпарат – СК қалыптастыруға жауапты мемлекеттік органның және оның құрылымдық бөлімшесінің атауы көрсетіледі;

9) СК қалыптастыруға жауапты тұлғаның байланыс деректері – жауапты тұлғаның тегі, аты, әкесінің аты, байланыс телефоны, электрондық поштасы көрсетіледі.

4-тарау. Әкімшілік дереккөздер бойынша метадеректерді қалыптастыру

8. Әкімшілік дереккөздер метадеректерді әкімшілік көрсеткіштер (бұдан әрі – ӘК) бойынша қалыптастырады:

1) мемлекеттік органдардың цифрлық жүйелерінің құралдары арқылы (олар болған жағдайда);

2) цифрлық жүйелер болмаған жағдайда, осы Үлгілік әдістеменің 2 және 4-қосымшаларына сәйкес Excel кестелерін толтыру арқылы қалыптастырады.

9. Әкімшілік дереккөздер осы Үлгілік әдістеменің 2-қосымшасына сәйкес нысан бойынша мемлекеттік және орыс тілдерінде ӘК бойынша құрылымдық метадеректерді қалыптастырады. «Ескертпе» өрісін қоспағанда, нысанның барлық өрістері толтыру үшін міндетті болып табылады:

1) реттік нөмірі көрсетіледі;

2) ӘК коды – әкімшілік көрсеткіштің бірегей коды;

3) ӘК атауы – әкімшілік көрсеткіштің мәтіндік атауы көрсетіледі;

4) ӘК белгісі (есептік – «1», енгізілетін – «0»). Есептік ӘК –ӘК есептеу іс-қимылдарының нәтижесінде алынған әкімшілік көрсеткіш, енгізілетін ӘК – ӘК тегін негізде әкімшілік деректерді жинауға арналған формаларда толтырылады;

5) ӘК дереккөзі – тиісті цифрлық жүйеде қалыптастырылатын немесе сыртқы ашық дереккөздерден келіп түсетін әкімшілік дереккөздің атауы көрсетіледі. Бұл ретте бірнеше дереккөзді көрсетуге жол беріледі;

6) ӘК немесе дерекөзді жинау кезеңділігі – ӘК немесе дереккөзді жинау кезенділігі көрсетіледі (мысалы: ай, тоқсан, жартыжылдық, жыл және басқалар);

7) ӘК жариялану жиілігі – ӘК жариялану жиілігі көрсетіледі (мысалы: ай, тоқсан, жыл, жарты жыл және басқалар);

8) ӘК немесе дереккөзді жинау мерзімі – ӘК немесе дереккөзді жинаудың нақты күні көрсетіледі;

9) ӘК жариялау мерзімі - ӘК жариялаудың нақты күні көрсетіледі;

10) жинаудың өлшем бірлігі – ӘК жинаудың өлшем бірлігі көрсетіледі. Өлшем бірліктер мен шоттың мемлекетаралық жіктеуішіне (бұдан әрі - ӨБМЖ) сәйкес өлшем бірлігі көрсетіледі;

11) жариялау өлшем бірлігі – ӘК жариялаудың өлшем бірлігі көрсетіледі (ӨБМЖ -ге сәйкес);

12) ӘК жариялау белгісі – ӘК ресми түрде жарияланған жағдайда «1» белгісі, ал ӘК жарияланбаған жағдайда «0» белгісі көрсетіледі;

13) ӘК өлшемдері (бөліністері) – жіктеуіштер және (немесе) анықтамалықтар көрсетіле отырып беріледі;

14) өлшемдердің (бөліністердің) жариялану белгісі – өлшем (бөлініс) ресми түрде жарияланған жағдайда «1», ал жарияланбаған жағдайда «0» белгісі көрсетіледі.

10. Әкімшілік көздер осы Үлгілік әдістеменің 4-қосымшасына сәйкес нысан бойынша мемлекеттік және орыс тілдерінде әкімшілік көрсеткіштер бойынша анықтамалық (сілтемелік) метадеректерді қалыптастырады:

1) реттік нөмірі көрсетіледі;

2) ӘК коды – әкімшілік дереккөздермен берілетін ӘК-тің бірегей коды көрсетіледі;

3) ӘК атауы – ӘК мәтіндік атауы көрсетіледі;

4) ӘК қысқаша атауы – әкімшілік дереккөз қабылдаған ӘК қысқаша мәтіндік атауы немесе аббревиатурасы көрсетіледі. Қажет болған жағдайда бірнеше атау (синонимдер)үтір арқылы көрсетіледі;

5) ӘК анықтамасы – ӘК мәтіндік анықтамасы көрсетіледі;

6) ӘК қалыптастыру тарихы – ӘК қалыптастырыла бастаған кезең көрсетіледі (мысалы: 1999 жылдан бастап);

7) ӘК қалыптастыру әдістемесі – ӘК алудың құрылымы және тәсілі бойынша қысқаша әдістемелік түсіндірме көрсетіледі немесе бекітілген нормативтік құқықтық актіге, көрсеткішті жинау/қалыптастыру тәртібін айқындайтын әдіснамалық құжатқа (әдістемелік түсіндірме, бекітілген нормативтік құқықтық акт, әдіснамалық құжат болмаған жағдайда сызықша қойылады;

8) ӘК әзірлеуші туралы ақпарат – ӘК қалыптастыруға жауапты мемлекеттік органның және оның құрылымдық бөлімшесінің атауы көрсетіледі;

9) ӘК қалыптастыруға жауапты тұлғаның байланыс деректері – тегі, аты, әкесінің аты, байланыс телефоны және басқа да мәліметтер көрсетіледі.

Мемлекеттік органдардың

қолдануы үшін метадеректерді

қалыптастырудың үлгілік

әдістемесіне 1-қосымша

1-кесте. Құрылымдық метадеректердің үлгісі (СК толтыру үлгісі) Жыл басындағы халық саны (адам)

Мемлекеттік органдардың

қолдануы үшін метадеректерді

қалыптастырудың үлгілік

әдістемесіне 2-қосымша

1-кесте. Құрылымдық метадеректеді сипаттау нысаны (мемлекеттік статистика органдары үшін форманы толтыру үлгісі)

Мемлекеттік органдардың

қолдануы үшін метадеректерді

қалыптастырудың үлгілік

әдістемесіне 3-қосымша

1-кесте. Мемлекеттік статистика органдарына арналған анықтамалық (сілтемелік) метадеректердің мысалы: Жыл басындағы халық саны

Мемлекеттік органдардың

қолдануы үшін метадеректерді

қалыптастырудың үлгілік

әдістемесіне 4-қосымша

1-кесте. Анықтамалық (сілтемелі) метадеректерді сипаттау нысаны (СК нысанды толтырудың үлгісі)