memleket.kz

    Астана қаласын газдандырудың өңірлік сызбасын бекіту туралы

    ЖаңаӘкімдіктің актісі тіркелмеген
    Нұсқаның өзектілігі
    Өзекті нұсқа 11 желтоқсан 2025 ж.

    Астана қаласын газдандырудың өңірлік сызбасын бекіту туралы

    «Газ және газбен жабдықтау туралы» Қазақстан Республикасы Заңы 7-бабы 5-тармағының 2-1) тармақшасына сәйкес Астана қаласының әкімдігі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

    1. Астана қаласын газдандырудың өңірлік сызбасы осы қаулыға қосымшаға сәйкес бекітілсін.

    2. «Астана қаласының Энергетика басқармасы» мемлекеттік мекемесінің басшысы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіпте:

    1) осы қаулыны бес жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Нормативтік құқықтық актілерінің Эталондық бақылау банкіне жіберуді;

    2) осы қаулыны ресми жарияланғаннан кейін оның Астана қаласы әкімдігінің интернет-ресурсында орналастырылуын қамтамасыз етсін.

    3. Осы қаулының орындалуын бақылау Астана қаласы әкімінің орынбасары Е.К. Өтебаевқа жүктелсін.

    Әкімнің міндетін атқарушы

    Н. Нұркенов

    Астана қаласы әкімдігінің

    2025 жылғы «__» _______

    №___________ қаулысына

    қосымша

    Астана қаласын газдандырудың өңірлік схемасы

    МАЗМҰНЫ

    1
    Астана қаласын газдандырудың өңірлік схемасының паспорты
    3
    2
    Астана қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуы
    5
    2.1
    Негізгі әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерді талдау
    5
    2.2
    Дамудың негізгі мақсатты орта мерзімді индикаторлары
    13
    2.3
    Астана қаласын газдандырудың тартымдылығына әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштердің әсерін бағалау
    17
    3
    Астана қаласының қалыптасқан және перспективалық отын-энергетикалық балансы
    24
    3.1
    Астана қаласының отын-энергетикалық балансының қамтамасыз етілуі және даму динамикасы
    24
    3.2
    Қазақстан Республикасының қолданыстағы және болжамды ресурстық базасын, Астана қаласында тауарлық газды өндіру мен өндіру перспективасын бағалау
    31
    4
    Астана қаласының қолданыстағы газбен жабдықтау жүйесінің және салынуы жоспарланған магистральдық газ құбырларының сипаттамасы
    44
    4.1
    Астана қаласын газбен жабдықтаудың қолданыстағы схемасының сипаттамасы
    44
    4.2
    Астана қаласының салынған газ тарату жүйесі
    48
    4.3
    Астана қаласының жоспарланып отырған және салынып жатқан газ тарату жүйес
    55
    4.4
    Магистральдық газ құбырлары құрылысының іске асырылып жатқан жобаларын талдау және Астана қаласы үшін құрылыс перспективалары
    61
    4.5
    Қолданыстағы және құрылысқа жоспарланған магистральдық газ құбырларының орналасуы мен сипаттамасы
    66
    5
    Газдандырудың өңірлік схемасының негіздемесі
    67
    5.1
    Газбен жабдықтау және газдандыру жүйесін дамыту бойынша іске асырылатын және перспективалы жобаларға шолу
    67
    5.2
    Аймақты газбен жабдықтау және газдандыру жүйесі объектілерін кезең-кезеңімен салу бағдарламасы
    93
    6
    Газбен жабдықтаудың баламалы көздерінің бәсекеге қабілеттілігін талдау
    99
    6.1
    Газдандыру мақсатында сұйытылған және сығылған газды өндіру және пайдалану жөніндегі ұсыныстар
    100
    6.2
    Табиғи газды мотор отыны ретінде пайдалану
    105
    7
    Газдандырудың өңірлік схемасын іске асыру жөніндегі қорытындылар мен ұсыныстар
    117
    МАЗМҰНЫ
    1. АСТАНА ҚАЛАСЫН ГАЗДАНДЫРУДЫҢ ӨҢІРЛІК СХЕМАСЫНЫҢ ПАСПОРТЫ
    Жобаның атауы:
    Астана қаласын газдандырудың өңірлік схемасы
    Негізі:
    «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» ҚР Заңы «Газ және газбен жабдықтау туралы» ҚР Заңы
    Жобаның мақсаты:
    Астана қаласын газдандырудың өңірлік схемаларын әзірлеу және газдандыру басымдықтарын бағалау мүмкіндігі бар жаңартылып, толықтырылатын ақпараттық жүйе құру.
    Міндеттері:
     газдандырудың перспективалық дамуын анықтау мақсатында қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуын талдау жүргізу;
     ішкі нарыққа тауарлық газды жеткізу әлеуетін бағалау үшін қолданыстағы ресурстық базаны талдау;
     магистральдық және тарату газ құбырларының жаңа бағыттарын әзірлеу;
     тауарлық газға деген әлеуетті сұраныс көлемін анықтау;
     қаланы газдандыру үшін қажетті инвестициялар көлемінің алдын ала талдауын жүргізу;
     жаңарту және толықтыру мүмкіндігі бар ақпараттық жүйені қалыптастыру.
    Газдандыру жоспарланған елді мекендер саны:
    2025 жылы: табиғи газбен – 1 елді мекен 2030 жылы: табиғи газбен – 1 елді мекен
    Инвестициялар көлемінің ірілендірілген көлемі:
    2025 жылға шамамен 101,083 млрд теңге. 2030 жылға – 170,0 млрд теңге (болжам).
    Инвестициялардың ықтимал көздері:
    Республикалық және жергілікті бюджеттер қаражаты, табиғи монополия субъектілерінің инвестициялық бағдарламалары, «QAZAQGAZ» ҰК» АҚ қаражаты, сондай-ақ мемлекеттік-жекешелік әріптестік шеңберінде.
    Жобаның жүзеге асырылу уақыты:
    2022-2030 жж.
    АСТАНА ҚАЛАСЫН ГАЗДАНДЫРУДЫҢ ӨҢІРЛІК СХЕМАСЫН ӘЗІРЛЕУ БОЙЫНША НОРМАТИВТІК-ҚҰҚЫҚТЫҚ БАЗА
    1. «Газ және газбен жабдықтау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы 2012 жылғы 9 қаңтардағы № 532-IV;
    2. Қазақстан Республикасы Президентінің 2024 жылғы 30 шілдедегі № 611 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2029 жылға дейінгі ұлттық даму жоспары;
    3. Қазақстан Республикасы Президентінің 2023 жылғы 2 ақпандағы № 121 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2060 жылға дейінгі көміртегі бейтараптылығына қол жеткізу стратегиясы,;
    4. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2022 жылғы 1 қыркүйектегі «Әділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам» Қазақстан халқына Жолдауы;
    5. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2024 жылғы 2 қыркүйектегі «Әділетті Қазақстан: заң және тәртіп, экономикалық өсу, қоғамдық оптимизм» Қазақстан халқына Жолдауы;
    6. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2025 жылғы 8 қыркүйектегі «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті міндеттер және оларды цифрлық трансформация арқылы шешу» Қазақстан халқына Жолдауы;
    7. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 21 маусымдағы № 463 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының газ саласын 2025–2029 жылдары дамытуға арналған кешенді жоспары;
    8. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 15 шілдедегі № 482 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2026 жылға дейінгі инвестициялық саясат тұжырымдамасы;
    9. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 25 тамыздағы № 679 қаулысымен бекітілген, Қазақстан Республикасының 2025–2030 жылдарға арналған өңірлік даму тұжырымдамасы;
    10. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 28 наурыздағы № 264 қаулысымен бекітілген, Қазақстан Республикасының 2023–2029 жылдарға арналған энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру саласын дамыту тұжырымдамасы;
    11. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 23 қыркүйектегі № 736 қаулысымен бекітілген, 2023–2029 жылдарға арналған тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамыту тұжырымдамасы;
    12. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 29 ақпандағы № 136 қаулысымен бекітілген, 2024–2028 жылдарға арналған Астана агломерациясын дамыту кешенді жоспары;
    13. Нұр-Сұлтан қаласы мәслихатының 2019 жылғы 15 қарашадағы № 450/57-VI шешімімен бекітілген, Астана қаласын 2050 жылға дейін дамыту стратегиясы;
    14. Астана қаласы мәслихатының 2024 жылғы 11 желтоқсандағы № 245/32-VIII шешімімен бекітілген, Астана қаласының 2021–2025 жылдарға арналған даму жоспары;
    15. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 25 қаңтардағы № 33 қаулысымен бекітілген, Астана қаласының бас жоспары (негізгі ережелерді қоса алғанда);
    16. Астана жайлы қала мастер жоспары.
    2. АСТАНА ҚАЛАСЫНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫ
    2.1. Негізгі әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерді талдау
    2.1.1. Жалпы табиғи-климаттық сипаттама
    Географиялық орналасуы. Астана қаласы елдің солтүстік бөлігінде, Есіл өзенінің жағалауында орналасқан. Қала екі бөлікке — оң және сол жағалауға бөлінеді. Қаланың гидрографиялық желісі тек Есіл өзенімен ғана емес, оның оң жақтағы шағын салалары — Сарыбұлақ және Ақбұлақ арқылы да қалыптасады. Қала маңында 25–30 км радиуста көптеген тұщы және тұзды көлдер орналасқан. Қала дала жазығында тұрғызылған. Қаланың жер бедері — жайпақ, төменгі жайылма үстіндегі террасалар. Қаланың геологиясы солтүстік бөлігінде палеозойлық жіктелмеген шөгінділерден, оңтүстік және батыс бөлігінде орта және жоғарғы төрттік дәуір шөгінділерінен тұрады. Қаланың басым бөлігі негізінен құмдақ саздақтардан тұратын шөгінді жыныстарда орналасқан.
    Климаттық жағдайлар.
    Астана қаласының климаты — күрт континенттік. Жазы ыстық әрі құрғақ, қысы суық және ұзақ. Орташа жылдық температура — 3,2 °C. Жылдық жауын-шашын мөлшері — 319 мм, негізінен жылы кезеңде түседі.
    Шілдедегі орташа айлық температура: +12…+21 °C, Қаңтардағы орташа айлық температура: –14…–28 °C, Абсолюттік максимум: +41,6 °, Абсолюттік минимум: –1,6 °C
    Қыста қалаға Сібірдің суық ауа массалары әсер етсе, жазда Орта Азияның ыстық ауа массалары ықпал етеді.
    Су ресурстары.
    Астана қаласы су ресурстары шектеулі құрғақ аймақта орналасқан. Есіл өзені — қаладағы негізгі және жалғыз су көзі болып табылады, оған Сарыбұлақ және Ақбұлақ сияқты екі шағын өзен құяды.
    2.1.2. Қаланың әкімшілік-аумақтық орналасуы
    Астана қаласының аумағы 0,797 мың км², бұл республика аумағының 5,4% құрайды және Ақмола облысымен шектеседі. Әкімшілік-аумақтық бөлініске сәйкес қала 6 ауданнан тұрады:
    Алматы ауданы, Байқоңыр ауданы, Есіл ауданы, Нұра ауданы, Сарыарқа ауданы, Сарайшык ауданы
    2025 жылғы 1 қаңтардағы халықтың тығыздығы — 1 839,63 адам/км². 2025 жылғы 1 тамыздағы Астана қаласының халық саны — 1 601 490 адам.
    Кесте 1 – Астана қаласының әкімшілік-аумақтық бөлінісі
    Аудан
    Аумағы, км2
    2025 жылдың басында саны
    2025 жыл 1 қыркүйекке саны
    Астана қаласы
    797,33
    1 528 703
    1 601 490
    Алматы ауданы
    85,18
    229 528
    242 126
    Есиль ауданы
    200,22
    293 451
    311 483
    Сарыарқа ауданы
    67,75
    351 573
    351 839
    Байқоңыр ауданы
    181,29
    227 043
    220 698
    Нұра ауданы
    193,36
    246 763
    285 101
    Сарайшық ауданы
    69,53
    180 345
    190 243
    2.1.3. Қаланың экономикалық дамуының салалық мамандануы
    «Қазақстан–2050: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясында 2050 жылға қарай әлемнің ең дамыған 30 мемлекетінің қатарына кіру жөнінде өршіл мақсат қойылған. Бұл ел экономикасын әртараптандыруды талап етеді, ал оның негізгі факторларының бірі — жаңа кеңістіктік даму, онда мегаполистер шешуші рөл атқарады. Ғаламдық және «ақылды» қалалар өңірлік интеграцияны жеделдетеді, жергілікті және жаһандық қауіпсіздікті нығайтуға ықпал етеді, сондай-ақ тәжірибе мен білімді елдің басқа өңірлеріне тарату арқылы әлеуметтік-экономикалық дамуды қамтамасыз етеді.
    Қазақстанның дамыған 30 елдің қатарына кіру тұжырымдамасына сәйкес, Астана екі жетекші мегаполистің бірі ретінде айқындалады. Олар елдің кеңістіктік дамуының негізгі драйверлері болады. Астана әлемдік деңгейдегі агломерация қалыптастырып, инновациялық және ғылымды қажет ететін өнім өндірудің орталығына айналады. Мұндай өнімдер жаһандық нарықта жетекші орындарды иеленіп, елдің дамуына айтарлықтай үлес қосуы тиіс.
    «Ұлт жоспары – 100 нақты қадам» бағдарламасына сәйкес, Астана Еуразияның іскерлік, мәдени және ғылыми орталығына айналуы тиіс, ол бүкіл өңірдің зерттеушілерін, студенттерін, кәсіпкерлерін және туристерін тартатын болады. Сонымен бірге қалада заманауи халықаралық көліктік-логистикалық жүйе құрылады.
    Қала экономикасының негізін сауда, көлік және байланыс, құрылыс салалары құрайды. Қазақстан экономикасының сауда секторындағы жалпы өңірлік өнімге қосқан үлесі бойынша 2024 жылы Астана Алматы қаласы мен Атырау облысынан кейін үшінші орын алды. Алматы мен Астананың жиынтық өңірлік өнімі Қазақстандағы сауда саласының жалпы көлемінің шамамен 30,6% құрайды. Бөлшек тауар айналымы бойынша да Астана республикада екінші орын алады.
    Астана қаласы құрылыс көлемі бойынша Алматыдан кейінгі елдегі екінші өңір болып табылады.
    2024 жылы Ұлттық инвестициялық пулда 129 инвестициялық жоба тіркелген (өңірлер арасында 1-орын, үлесі — 16%, жалпы ҚР бойынша – 769 жоба).
    2024 жылға жоспарланған 22 инвестициялық жоба жалпы сомасы 252,5 млрд. теңге көлемінде белгіленген мерзімде іске қосылды. Олардың жобалық қуатына шығуымен 2,2 мың жаңа жұмыс орны ашылады.
    Құрылыс жұмыстарының көлемі 1,1 трлн. теңгені құрап, 22,3% өсті.
    2024 жылы Қазақстандағы тұрғын үй құрылысына салынған инвестициялардың 25 %-ы Астана қаласына тиесілі болды. Жалпы сомасы 301 млрд теңгені құрайтын 54 инвестициялық жоба іске қосылып, 4,1 мың жаңа жұмыс орны құрылды. Олардың ішінде шетелдік қатысуы бар 4 жоба бар, жалпы инвестиция көлемі 35,1 млрд теңге (жалпы инвестицияның 11,7%-ы):
    1. «TUKA» ЖШС сауда орталығы – 10 млрд. теңге (Түркия);
    2. «Kazakhstan International School» білім беру кешені» ЖШС – 17 млрд. теңге (Үндістан);
    3. Б. Тулегенова атындағы жалпы білім беретін мектеп («Creative Talent Hub» ЖШС) – 5,1 млрд. теңге (Малайзия);
    4. «Stadler Kazakhstan» ЖШС вагон жасау зауыты – 3 млрд. теңге (Швейцария).
    Негізгі инвестиция тарту алаңы — «Астана – жаңа қала» арнайы экономикалық аймағы (АЭА). Оның аумағында: әкімшілік-іскерлік орталық, Индустриялық парк №1, Индустриялық парк №2, жеңіл рельсті көлік (LRT) желісі, көліктік-логистикалық орталық (ТЛЦ) орналасқан.
    АЭА 2002 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмыс істейді, қызмет ету мерзімі 2027 жылғы 1 қаңтарға дейін белгіленген. Қазіргі таңда АЭА аумағы 7634,71 га, оған, жаңа әкімшілік-іскерлік орталық (Құрылыс субаймағы) — 6 531,1 га, Индустриялық парк №1 — 598,1 га, Индустриялық парк №2 — 433,1 га, қалалық LRT желісі — 72,41 га кіреді. АЭА «Астана – жаңа қала» алғаш құрылғанда аумағы 1 052,6 га болған, қазіргі уақытта ол 7 есе ұлғайған.
    Индустриялық әлеуетті жоғары технологиялық және экологиялық өндірістер есебінен кеңейту мақсатында 443,1 га аумақты қамтитын Индустриялық парк №2 құру жоспарланған. Бұл жерде 150-ден аса инвестициялық жоба орналастырылады деп күтілуде.
    Бүгінде жобалау жұмыстары жүргізілуде. Бірінші кезекті іске қосу 2026 жылға жоспарланған. Парк 10 негізгі кластерге бөлінеді: машина жасау, құрылыс индустриясы, ағаш өңдеу, металлургия, жеңіл өнеркәсіп, химия өнеркәсібі, тамақ өнеркәсібі, фармацевтика, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ), дайын өндірістік үй-жайлар.
    Индустриялық парк №2 резиденттеріне келесі жеңілдіктер ұсынылады: кедендік баждар мен салықтардан босату, жерді өтеусіз субарендаға беру, шетелдік жұмыс күшін квотадан тыс тарту мүмкіндігі.
    Сонымен қатар агроөнеркәсіптік-индустриялық аймақ қалыптастыру механизмі әзірленуде. Бұл жоба астананың азық-түлік қауіпсіздігі мәселелерін жүйелі түрде шешуге бағытталған.
    Жобаның мақсаты — аграрлық-индустриялық аймаққа инвестиция тарту. Бұл агроөнеркәсіптік кешеннің дамуына серпін беріп, ауыл шаруашылығының заманауи технологияларын енгізуге мүмкіндік береді.
    2024 жылдың қорытындысы бойынша «Астана – жаңа қала» арнайы экономикалық аймағының инвестициялық портфелі 329,7 млрд. теңге сомасындағы 137 өнеркәсіптік жобадан тұрады. Пайдалануға 221,7 млрд. теңге көлеміндегі 72 жоба енгізіліп, 6 000-нан астам жаңа жұмыс орны құрылды. Іске асырылу кезеңінде 108,0 млрд. теңге сомасындағы 65 жоба бар, олардың нәтижесінде 3 000 жаңа жұмыс орны ашылады деп күтілуде.
    Жалпы алғанда, АЭА құрылғаннан бері мынадай нәтижелерге қол жеткізілді:
    Өндіріс көлемі 7 трлн. теңгені құрады (2024 жыл – 1 716,3 млрд. теңге; 2023 жыл – 1 150,9 млрд. теңге);
    Экспорт көлемі – 147,5 млрд. теңге (2024 жыл – 22,7 млрд. теңге; 2023 жыл – 24,1 млрд. теңге);
    Салықтық түсімдер – 305,9 млрд. теңге (2024 жыл – 85,2 млрд. теңге; 2023 жыл – 54,6 млрд. теңге).
    Астана қаласында көліктік-логистикалық орталық (КЛО) салу жоспарлануда. Бұл КЛО жүк ағындарын біріктіру және дистрибуциялау нүктесі болып табылатын маңызды логистикалық буын саналады. Орталық тек жақын маңдағы Ақмола облысына ғана емес, сонымен бірге Ресей Федерациясына шектесетін облыстарға да қызмет көрсететін болады. КЛО Қарағанды–Астана республикалық магистралі бойында, айналма сақиналы автожолға және «Сороковая» теміржол станциясына жақын орналасқан. Орталық аумағында 29 300 шаршы метр құрғақ қойма, 13 300 шаршы метр климаттық қойма, 25 000 шаршы метр дистрибуциялық орталық және 70 000 шаршы метр контейнер алаңы салынған. Қойма архитектурасына, өткелдердің еніне, стеллаждардың биіктігіне және температуралық режимге қойылатын барлық талаптар толық сақталған. КЛО пайдалануға берілгеннен кейін шамамен 850 жаңа жұмыс орны құрылды.
    Алдағы уақытта ірі өңірлік логистикалық орталықтар Астанадағы орталық хабпен «сәулелік принцип» бойынша байланыстырылатын болады. Бұл КЛО -лер бірыңғай логистикалық жүйе шеңберінде және көліктік-коммуникациялық байланыстар арқылы өзара біріктіріледі.
    Арнайы экономикалық аймақтың аумағы 631,92 гектарды құрайды. Қызмет түрлері бойынша жобаларды іске асыру негізінен «Назарбаев Университетінің» автономды білім беру ұйымына қарасты «Astana Business Campus» ғылыми паркі аясындағы ғылыми-зерттеу жобаларын пайдалану арқылы жүзеге асырылады. АЭА Астананың инновациялық дамуын қамтамасыз ету, инвестициялар тарту, қолда бар және тартымды алдыңғы қатарлы технологиялар мен ноу-хауды қолдану, сондай-ақ заманауи инфрақұрылым құру мақсатында құрылған. Сонымен қатар, өңдеу өнеркәсібі саласында жоғары тиімді, оның ішінде жоғары технологиялық және бәсекеге қабілетті өндірістерді қалыптастыру, жаңа технологияларды жедел дамыту, зерттеу жүргізу, жаңа технологияларды әзірлеу және олардың коммерциялануына жағдай жасау негізгі міндеттер ретінде айқындалған.
    2024 жылы Астана қаласының жалпы өңірлік өнімі 15 051,9 млрд теңгені (32 063,5 млн АҚШ долларын) құрап, 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 5,4%-ға артты. Астананың ЖӨӨ-нің Қазақстанның ЖІӨ-дегі үлесі 11,0%-ды құрады (Алматы қаласынан кейінгі екінші орын). Жан басына шаққандағы ЖӨӨ 10 174,3 мың теңгені (21 673,2 АҚШ долларын) құрады. ЖӨӨ құрылымында қызмет көрсету секторына – 56,6%, саудаға – 27,6%, өндіруші секторға – 15,8% тиесілі, оның ішінде өнеркәсіп – 8,4%, құрылыс – 7,4%.
    Сурет 1 – Астана қаласының жалпы өңірлік өнімі.
    Кесте 2. 2024 жылғы экономикалық қызмет түрлері бойынша жалпы өңірлік өнім
    ЖӨӨ құрылымы
    2023 ж.
    2024 ж.
    Құрылымдағы үлес %
    Жалпы аймақтық өнім
    12 920 341,0
    15 051 922,0
    100
    Ауыл, орман және балық шаруашылығы
    2 257,2
    3 632,0
    0,0
    Өнеркәсіп, оның ішінде:
    948 343,6
    1 262 340,5
    8,4
    өңдеу өнеркәсібі
    851 866,7
    1 169 016,0
    электрмен жабдықтау, газ, бу беру және ауаны баптау
    86 509,0
    83 074,3
    сумен жабдықтау; кәріз жүйесі, қалдықтарды жинау мен таратуды бақылау
    9 967,9
    10 230,5
    Құрылыс
    854 191,7
    1 107 373,4
    7,4
    Көтерме және бөлшек сауда; автомобильдер мен мотоциклдерді жөндеу
    3 190 164,6
    4 152 086,4
    27,6
    Көлік және қойма
    1 249 844,4
    1 146 638,8
    7,6
    Тұру және тамақтану қызметтері
    232 531,6
    293 442,7
    1,9
    Ақпарат және байланыс
    875 208,1
    980 828,7
    6,5
    Қаржылық және сақтандыру қызметі
    627 834,4
    773 745,9
    5,1
    Жылжымайтын мүлікпен операциялар
    982 660,2
    921 547,1
    6,1
    Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет
    536 808,0
    581 582,2
    3,9
    Әкімшілік және көмекші қызмет көрсету саласындағы қызмет
    463 714,0
    687 933,7
    4,6
    Мемлекеттік басқару және қорғаныс; міндетті әлеуметтік қамсыздандыру
    429 385,4
    460 376,0
    3,1
    Білім
    513 757,7
    549 182,2
    3,6
    Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер
    636 983,1
    792 980,4
    5,3
    Өнер, ойын-сауық және демалыс
    169 309,1
    164 311,8
    1,1
    Қызметтердің басқа түрлерін ұсыну
    288 580,2
    183 145,7
    1,2
    Азық-түлік салығы
    918 767,7
    990 774,5
    6,6
    Сурет. 2. Жан басына шаққандағы ЖӨӨ.
    2024 жылы Астана қаласында өнеркәсіп өнімінің өндіріс көлемі 2 569 685,7 млн. теңгеге жетті, ал өнеркәсіп өндірісінің индексі өткен жылмен салыстырғанда 110,1% болды. 2017–2024 жылдар аралығында қаланың ЖӨӨ құрылымындағы өнеркәсіп үлесі 5,2%-дан 17,1%-ға дейін өсті. Қаланың өнеркәсіп өндірісінің республикалық өнеркәсіп көлеміндегі үлесі 4,9% деңгейінде. 2024 жылдың қаңтар–желтоқсан айларындағы ЖІӨ құрылымында ең үлкен үлесті Алматы қаласы (21,8%), Астана қаласы (11,5%) және Атырау облысы (11,2%) алады.
    2024 жылы негізгі капиталға салынған инвестициялар 1 992,8 млрд теңгені құрады, оның ішінде тұрғын үй құрылысына бағытталған инвестициялар 598,5 млрд теңгені құрап, 2023 жылғы деңгейдің 117,5%-ын құрады. Астанада 2024 жылы 4 435 016 шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 12%-ға көп. 2025 жылдың бірінші жартыжылдығында да жоғары көрсеткіштер тіркелді: елордада 19,1 мың пәтер пайдалануға берілді, бұл Алматыдан жоғары көрсеткіш болып табылады.
    2025 жылдың бірінші жартыжылдығында Астана қаласында 19,1 мың пәтер салынды, бұл көрсеткіш бойынша қала Алматыдан кейінгі екінші орынға шықты (77 тұрғын үй кешені). Жалпы алғанда, қаланың экономикасы тұрақты өсу динамикасымен, жоғары даму әлеуетімен және инфрақұрылымдық жобалардың қарқынды жүзеге асуымен сипатталады.
    2.1.4. Қаланың әлеуметтік саласының дамуы
    Демографиялық көрсеткіштердің жалпы динамикасы оң үрдісті көрсетеді. 01.01.2022 жылғы жағдай бойынша халық саны 1 239,7 мың адамды құраса, 01.01.2025 жылғы мәлімет бойынша бұл көрсеткіш 1 528,7 мың адамға жеткен.
    Еңбек нарығындағы жағдай да оң сипатқа ие: экономикалық белсенді халық санының өсуі және жұмыссыздық деңгейінің тұрақтануы байқалады.
    Сурет 3 – Астана қаласының жылдар бойынша демографиялық көрсеткіштер динамикасы (мың адам)
    * деректер ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің ұлттық статистика бюросының ақпаратына негізделген
    Жұмыссыздық деңгейі жыл сайын төмендеп келеді: 2023 жылы ол 4,5% болса, 2024 жылы 4,4% деңгейіне дейін қысқарды.
    Сурет 4 – Экономикалық белсенді халық пен жұмыссыздық деңгейінің динамикасы (мың адам)
    * деректер ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің ұлттық статистика бюросының ақпаратына негізделген
    2017–2024 жылдар аралығында халықтың жан басына шаққандағы номиналды ақшалай табыстары 2017 жылғы 138,711 мың теңгеден 2024 жылы 302,844 мың теңгеге дейін өсті. Бір қызметкердің орташа айлық номиналды жалақысы да 2017 жылдан бастап тұрақты түрде өсіп келеді және 2024 жылы 538,009 мың теңгені құрады.
    Сурет 5 – Астана қаласының жылдар бойынша орташа жалақы динамикасы, мың теңге
    * деректер ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің ұлттық статистика бюросының ақпаратына негізделген
    2024 жылы жастарды жұмыспен қамту шараларымен 13 701 адам қамтылды. Олардың ішінде 4 691 адам тұрақты жұмысқа орналастырылды, ал 3 274 адам субсидияланатын жұмыс орындарына жұмыспен қамтылды. Жаңа бизнес-идеяларды іске асыру үшін 44 жасқа гранттар берілді. Сонымен бірге 2,5 мың адам оқуға бағытталды, оның ішінде 83 адам – кәсіби оқытуға, 504 адам – skills.enbek.kz платформасы арқылы онлайн оқуға, 1 878 адам – «Бастау Бизнес» жобасы бойынша кәсіпкерлік негіздеріне оқуға жіберілді.
    Сурет 6 – Күнкөріс минимум мөлшері
    * деректер ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің ұлттық статистика бюросының ақпаратына негізделген
    Астана қаласының әлеуметтік саласы еңбек нарығындағы оң жағдаймен және халықтың өмір сүру деңгейінің артуымен сипатталады. Өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуының оң динамикасы инвестициялық және инфрақұрылымдық жобалардың, соның ішінде өңір елді мекендерін газдандыру шараларының тиімді дамуына ықпал ететін маңызды ынталандырушы факторлардың бірі болып табылады.
    Кесте 3 – Астана қаласының негізгі әлеуметтік-экономикалық даму индикаторлары
    2017
    2018
    2019
    2020
    2021
    2022
    2023
    2024
    Экономикалық көрсеткіштер
    Валюталық өңірлік өнім, млн. теңге
    5 775
    621,1
    6 705
    993,3
    7 834
    828,5
    7 975
    283,1
    8 923
    711,8
    10 672
    480,5
    12 960
    836,0
    15 0151
    922,0
    ЖӨӨ НКИ, %
    104,0
    100,2
    107,8
    101,0
    105,4
    105,5
    105,0
    105,4
    Қаланың ЖӨӨ үлесі, %
    11%
    11%
    11%
    11%
    11%
    11%
    11%
    11%
    Жан басына шаққандағы ЖӨӨ
    5 766,2
    6 359,5
    7 075,8
    6 873,6
    7 361,9
    8 053,9
    9 308,7
    10 174,3
    Нақты сектор
    Өнеркәсіп өндірісінің көлемі, млн. теңге
    573
    927,2
    646
    674,4
    884
    345,4
    1 184
    455,6
    1 543
    914,4
    1 972
    355,0
    1 933
    017,2
    2 569
    685,7
    Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі, млн. теңге, оның ішінде:
    1 308,7
    1 051,2
    805,3
    497,1
    503,1
    570,1
    597,8
    1 529,1
    Өсімдік шаруашылығы, млн. теңге
    656,3
    461,5
    390,8
    345,4
    354,2
    412,3
    514,4
    1 335,1
    Мал шаруашылығы, млн. теңге
    259,3
    189,3
    150,5
    151,7
    148,9
    157,8
    177,7
    144,5
    Құрылыс жұмыстарының көлемі, млн. теңге
    610 970
    508 515
    525 475
    575
    565,9
    636
    613,6
    717
    883,2
    897720,
    3
    1 142
    043,0
    Бөлшек тауар айналымының көлемі, млн. теңге
    1043
    940,5
    1 143
    750,3
    1 267
    529,9
    1 369
    472,9
    1 6922
    678,0
    2 158
    978,1
    2 593
    587,3
    3 059
    916,9
    Негізгі капиталға инвестициялар, млн. теңге
    956 891
    1 067
    455
    919 107
    1 125
    210,5
    1 225
    027,1
    1 462
    524,0
    1 655
    032,0
    1 992
    816,6
    Тұрғын үйлердің алаңын іске қосу, мың ш. м.
    2 359,7
    2 378,10
    1 783,7
    3 078,9
    3 144,9
    2 410,1
    3 934,8
    4 435,9
    Демографиялық көрсеткіштер
    Халқы, мың адам
    1 030,6
    1 078,4
    1 136,2
    1 184,4
    1 295,7
    1 354,6
    1 430,1
    1 528,7
    Халықтың табиғи өсімі, мың адам
    24,4
    25,0
    24,4
    23,4
    24,4
    25
    24,0
    22,7
    Көші-қон сальдосы, мың адам
    33,5
    22,8
    33,4
    24,9
    30,9
    33,8
    51,5
    75,9
    Әлеуметтік көрсеткіштер
    Еңбек нарығының индикаторлары
    Экономикалық белсенді халық, мың адам
    521,5
    531,4
    578,9
    590,5
    608,4
    655,5
    689,9
    716,5
    Жұмыспен қамтылған халық саны, мың адам
    497,5
    507,5
    553,3
    563,4
    580,3
    625,5
    658,7
    685,1
    Жалдамалы жұмысшылар
    467,0
    471,8
    587,7
    497,6
    511,9
    549,6
    579,0
    579,4
    Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар
    30,6
    35,7
    65,6
    65,9
    68,4
    75,9
    79,7
    105,7
    Жұмыссыз халық, мың адам
    24,0
    24,0
    25,5
    27,1
    28,1
    29,9
    31,2
    31,4
    Жұмыссыздық деңгейі, %
    4,6
    4,5
    4,4
    4,6
    4,6
    4,6
    4,5
    4,4
    Өмір сүру деңгейінің көрсеткіштері
    Бір қызметкердің орташа айлық атаулы жалақысы, теңге
    227 003
    240 320
    266 796
    302 504
    344 691
    409 021
    462 781
    538 009
    Ең төменгі күнкөріс деңгейінің шамасы, теңге
    27 533
    31 263
    33 778
    37 712
    41 232
    47 811
    54 415
    55 386
    Тұтынуға пайдаланылған табысы ЖІӨ-ден төмен халықтың үлесі, %
    0,8
    0,9
    1,1
    1,5
    2,2
    1,9
    2,4
    2,7
    2.2. Дамудың негізгі мақсатты орта мерзімді индикаторлары
    «Астана – 2050» стратегиясы Астана қаласын Қазақстан Республикасын әлемнің негізгі экономикалық орталықтарымен тиімді байланыстыратын толыққанды жаһандық қалаға трансформациялауға бағытталған. Мақсатқа қол жеткізу индикаторы — Globalization and World Cities (GaWC) Index әдіснамасы бойынша Астананың жаһандық қалалар жүйесіндегі позициясы. Қала «альфа минус» тобына еніп, өңірлік бәсекелестерінен алда болуы тиіс.
    Қазақстан Республикасының 2025–2030 жылдарға арналған өңірлік даму тұжырымдамасына сәйкес, қаланың перспективалық мамандануы әкімшілік, іскерлік, қаржылық, медициналық және білім беру қызметтерін көрсету болады. Сонымен қатар креативті индустриялар, инновациялар, жоғары технологиялық тауарлар мен экспортқа бағытталған қызметтер саласы дамиды.
    Жалпы алғанда, елдің барлық макроөңірлеріне қатысты экономика үшін кадрларды даярлау бойынша шаралар қабылданады. Кадрларды даярлау жергілікті атқарушы органдардың және кәсіпорындардың тікелей қатысуымен, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарымен өзара тығыз байланыста жүзеге асырылады.
    2050 жылға дейін аталған мақсаттарға қол жеткізу үшін Астананы (1) өмір сүруге қолайлы, (2) тұрақты дамитын және (3) халықаралық деңгейде интеграцияланған қалаға айналдыруға бағытталған үш стратегиялық міндетті шешу қажет.
    Стратегиялық көзқарасты іске асыру және 2050 жылға қарай Астана қаласының мақсатты параметрлеріне қол жеткізу үшін қала және республикалық деңгейдегі билік органдары жеті басым бағыт бойынша бірлескен іс-қимыл жоспарын жүзеге асыруы тиіс:
    1. Тұрақты өсетін және әртараптандырылған экономика;
    2. Қолжетімді және жайлы тұрғын үй;
    3. Бірінші дәрежелі инженерлік инфрақұрылым;
    4. Қолайлы және қонақжай қалалық орта;
    5. Интеграцияланған көлік жүйесі;
    6. Сыртқы байланыстылық;
    7. Денсаулық сақтау;
    8. Білім беру және құзыреттер.
    ТКШ мен көлік жүйесін дамыту аясындағы бастамалар қала экологиясына тікелей немесе жанама әсер етеді, ал ұсынылған шаралар қаланың экологиялық жағдайын жақсартуға ықпал ететін болады.
    Бағыт: Бірінші дәрежелі инженерлік инфрақұрылым
    Бағыттың мәні: Қаладағы жайлылық пен өмір сүру сапасы қаланың барлық аудандарында климаттық жағдайларға сәйкес келетін сапалы инженерлік инфрақұрылымға тең қолжетімділікке байланысты.
    Принциптер:
    • инфрақұрылымның жеткіліктілігі, қолжетімділігі, сапасы және ұзақмерзімділігі;
    • жасыл технологияларды белсенді қолдану;
    • ресурстардың (жылу, су, электр энергиясы) жоғалуын барынша азайту;
    • қалалық қызметтердің үйлестірілген жұмысы;
    • мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетіктерін және жекешелендіруді ұтымды пайдалану.
    Алдағы міндеттер:
    Тұрғын үй құрылысының өсуін, бизнес пен инвесторлар талаптарын қамтамасыз ететін инфрақұрылымдық қолдауды күшейту; қаланың барлық төрт ауданында инженерлік инфрақұрылымға тең қолжетімділікті қамтамасыз ету; игерілген аудандардағы қуат тапшылығын қысқарту; қолданыстағы инфрақұрылымның сапасын арттыру және оны тұрақты деңгейде сақтау.
    «Әр үйге қолжетімді жылу» бастамасы
    Алғышарттар. Астана қаласындағы орталықтандырылған жылумен және ыстық сумен жабдықтау жүйесі бес негізгі энергия көзінен тұрады: ЖЭО-1, ЖЭО-2, ЖЭО-3, «Тұран» ГТС, «Оңтүстік-Шығыс» ГТС. Жүйенің жалпы қуаты – 4104 Гкал/сағ, қала тұтынуы – 3578 Гкал/сағ, жылу энергиясының профициті – 526 Гкал/сағ. Бұл жүйе қаланың едәуір бөлігін қамтиды. Алайда тұрғын үй құрылысының, соның ішінде жеке құрылыс салушылар есебінен өсуі қолданыстағы қуаттарға жүктеме түсіреді. Бұдан бөлек, 7 аудандық қазандық және 46 автономды қазандық бар. Жылу соңғы тұтынушыға жеткізу кезінде айтарлықтай ысырапқа ұшырайды. Қаланың үстімен салынған жылу магистралдары жылу жоғалуына әкеліп қана қоймай, қалалық ортаның эстетикасын да бұзады.
    Іс-шаралар. Табиғи газды пайдалану есебінен жылу мен ыстық судың көздерін децентрализациялау тәсілі қолданылады. Жылу магистралдары қайта жаңғыртылып, жер үстіндегі орындаудан жер астындағы орындалуға ауыстырылады және жақсартылған жылу оқшаулау материалдары қолданылады.
    Күтілетін нәтиже. Халықтың сұранысын толық қамтамасыз ететін қолжетімді жылумен және ыстық сумен жабдықтау жүйесі құрылады.
    «Қаланы газдандыру» бастамасы
    Алғышарттар. «Сарыарқа» магистральдық газ құбырының «Қызылорда–Астана» учаскесінің, сондай-ақ «Астана-1», «Астана-2» және «Астана-3» АГРС-тердің құрылысының аяқталуы Астана қаласын табиғи газға қосуды қамтамасыз етті және газ тұтыну әлеуетін арттыру қажеттілігін туындатты. Бұл табиғи газға арналған орталықтандырылған газ тарату желісін жүйелеуді талап етеді.
    Іс-шаралар. ЖЭО-1, ЖЭО-2 және ЖЭО-3 нысандарында су жылыту қазандықтарын табиғи газға көшіру арқылы реконструкция жүргізілді, көмірмен жұмыс істеу мүмкіндігі сақталды. «Тұран» ГТС және «Оңтүстік-Шығыс» ГТС нысандары магистральдық табиғи газға жұмыс істеуге алдын ала жобаланған. Жеке сектор үйлерін газдандыру және кварталішілік қазандықтарды газға көшіру жобасы басталды. Қазіргі уақытта қалада 800 км газ тарату желілері, 27 газ тарату пункті және 58 шкафтық газ тарату пункті жұмыс істейді, олардың барлығы қуаты 460 мың м³/сағ болатын екі АГРС-тен қоректенеді. Бұрын сұйытылған көмірсутек газын пайдаланған тұтынушыларды біртіндеп табиғи газға көшіру жүзеге асырылады. Халық үшін, оның ішінде аз қамтылған топтар үшін табиғи газға көшуге ынталандыру шаралары ұсынылады.
    Күтілетін нәтиже. Қалада атмосфераға тарайтын зиянды шығарындылар азаяды. Халық жылыту мен тұрмыстық қажеттіліктер үшін табиғи газға қол жеткізеді.
    Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 21 маусымдағы №463 қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасының газ саласын 2025–2029 жылдарға дамыту жөніндегі кешенді жоспардың» қабылдануымен газ саласын дамыту ел үшін стратегиялық маңызға ие болды. Ел жаңа сын-тегеуріндерге бейімделе отырып, энергетикалық саясатын көміртегі ізін азайту және энергия тиімділігін арттыру бағытында қайта құруда. Алайда бұл мақсаттарға қол жеткізу үшін саланың шектеуші факторларын азайтуға және құрылымдық мәселелерін шешуге бағытталған бірқатар бастамаларды іске асыру қажет.
    Бүгінгі күні газ саласының дамуын айқындайтын негізгі бағыттар мен сын-қатерлер мыналар болып табылады:
    Тауарлық газдың ресурстық базасын кеңейту.
    Газ секторының ресурстық базасын кеңейту — геологиялық барлау және жаңа кен орындарын игеруге елеулі инвестицияларды талап ететін капиталоемкое бағыт. Алайда өсіп келе жатқан ішкі тұтыну жағдайында бұл газ саласының ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін міндетті. Жеке инвестицияларды тарту және газ кен орындарын барлау мен игеруде заманауи технологияларды енгізу тетіктерін табу маңызды.
    Газды қайта өңдеу қуаттарын арттыру және газдың үздіксіз жеткізілуі
    Ішкі нарықтың қажеттілігін толық қамтамасыз ету, оның ішінде ірі өнеркәсіптік объектілерді көмірден газға кезең-кезеңімен көшіру — ұлттық энергетикалық саясаттың басты элементі. Бұл үшін тауарлық газдың ресурстық базасын кеңейтумен қатар, газ өңдеу қуаттарын ұлғайту және жалпы газ инфрақұрылымын кеңейту мен жаңғырту қажет.
    Ішкі нарықта тауарлық газ тапшылығы тәуекелі.
    Өңірлерді жаппай газдандыру және газ тұтынудың өсуі ішкі нарықта газ тапшылығының туындау тәуекелдерін арттырады. Газдандыру деңгейінің өсуін ескере отырып, ішкі қажеттіліктер мен экспорттық міндеттемелер арасындағы тепе-теңдікті сақтау өте маңызды.
    Газ тасымалдау инфрақұрылымын жаңғырту және салу жобаларының төмен рентабельділігі.
    Газ тасымалдау инфрақұрылымын жаңғыртуға бағытталған жобалар төмен табысты және айтарлықтай капитал салымдарын талап етеді, бұл инвестиция тарту мүмкіндігін шектейді. Шығындарды оңтайландыру, инфрақұрылым тиімділігін арттыру және мемлекеттік әрі жеке инвестицияларды тарту тетіктерін құру жолдарын табу қажет.
    Баланстаушы қуаттарды арттыру қажеттілігі.
    Энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін елімізде балансирлеуші қуаттарды ұлғайту қажет. Бұл әсіресе газ тұтынудың маусымдық ауытқуларын тегістеу және тұрақты газ жеткізілімін қамтамасыз ету үшін оңтүстік және орталық өңірлердегі жерасты газ қоймаларын кеңейтуді және жаңғыртуды қамтиды.
    Газомотор отыны және көмірхимия.
    Газомотор отынын дамыту, сондай-ақ метанол, аммиак, синтез-газ өндіретін көмірхимия саласын дамыту көрші елдердегі трендтерге сәйкес өзектілігін арттырады. Бұл бағыттар табиғи газ негізінде қосылған құн жасауға және импорттық шикізатқа тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.
    Тауарлық газға баға белгілеу жүйесін реформалау.
    Газ және газбен жабдықтау саласындағы ұлттық оператордың қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін газға баға белгілеу моделін жетілдіру қажет. Бұл саланың рентабельділігі мен тұрақтылығын арттыратын нарықтық тетіктерді қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сонымен бірге әлеуметтік осал топтарға теріс әсер етпеу және оларды қорғау маңызды.
    Осылайша, Қазақстанның газ саласы орнықты экономикалық өсуді, технологиялық жаңғыртуды және климаттық жауапкершілікті үйлестіре отырып, күрделі трансформация кезеңінен өтіп жатыр. Аталған бастамаларды іске асыру газ өнеркәсібінің тұрақты дамуын қамтамасыз етіп қана қоймай, елдің энергетикалық қауіпсіздігін арттырады, халықтың өмір сапасын жақсартады және ұзақ мерзімді тұрақты дамуға алғышарттар қалыптастырады.
    2.3. Астана қаласын газдандыру тартымдылығына әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштердің әсерін бағалау
    2.3.1. Қаланың жағдайының оң және теріс жақтарын (тәуекелдер, мәселелер) бағалау
    SWOT-талдау дайындау барысында қаланың күшті және әлсіз жақтары, сондай-ақ қаланың қазіргі жағдайын, жаһандық және өңірлік трендтерді талдау негізінде анықталған мүмкіндіктер мен қауіптер қарастырылды.
    Қаланың күшті жақтары.
    1. Астана мәртебесі. Әкімшілік, саяси және оқиғалық орталық бола отырып, қала елдік және халықаралық іс-шараларды өткізу алаңына айналды. ЕҚЫҰ саммитінің, VII қысқы Азия ойындарының, Сирия бойынша келіссөздердің, EXPO-2017 көрмесінің өткізілуі Астананың жалпы макроөңір (ЕАЭО, Орталық Азия) үшін саяси- басқарушылық орталық бола алатын жоғары әлеуетін көрсетеді.
    2. Бірегей инфрақұрылым объектілерінің, индустриялық аймақтың және республикалық маңызы бар жобалардың болуы. Қалада әйгілі сәулетшілердің жобалары бойынша салынған нысандар, индустриялық дамуға және қонақжайлық индустриясына арналған мамандандырылған инфрақұрылым бар.
    3. Арнайы құқықтық мәртебесі бар объектілердің болуы. Назарбаев Университеті сияқты алдыңғы қатарлы білім беру кластерінің, ғылым мен бизнестің өзара іс-қимыл алаңдарының (Astana Business Campus), арнайы экономикалық аймақтар түріндегі тартымды бизнес-ортаның, сондай-ақ қаржы орталығын дамытуға арналған бірегей алаңның (АХҚО) болуы қала мен кәсіпкерлік субъектілерін жоғары білікті кадрлармен қамтамасыз етуге, өнімді және бәсекеге қабілетті өндірістерге инвестиция тартуға ықпал етеді.
    Қаланың әлсіз жақтары.
    1. «Голландия ауруы»: тұрақсыз экономикалық модель, тиімділікке бағытталған инвесторлар үшін төмен инвестициялық тартымдылық, еңбек нарығындағы теңгерімсіздік, теңсіздіктің жоғары деңгейі, мемлекеттік және квазимемлекеттік сектордың үлесінің жоғары болуы.
    2. «Жалған урбанизация». Қала мигранттар үшін магнит бола отырып, келушілерді есепке алудың тиімді жүйесіне ие емес. Бұл инженерлік, тұрғын үй және әлеуметтік инфрақұрылым тапшылығы, сондай-ақ қалада сұранысқа ие дағдылары жоқ тұрғындардың айтарлықтай бөлігінің бейімделуімен байланысты мәселелер туындатады.
    3. Қалалық ортаның жеткіліксіз дамуы. Қаланың кеңістіктік дамуы реттеу, жоспарлау шешімдері және қала құрылысы саясатына оппортунистік көзқарасқа байланысты бірқатар кемшіліктерге ие. Негізгі мәселе — қала құрылысы саясаты мен регламенттердің қаланың табиғи-климаттық жағдайларына сәйкес келмеуі.
    4. Муниципалдық басқару жүйесінің жеткіліксіз тиімділігі. Басқарушылық үдерістерде нақты саясаттардың болмауы, көлденең және тік коммуникациядағы мәселелер, нәтижеге бағытталудың төмендігі.
    Астана қаланы дамыту мүмкіндіктері.
    1. Астананың Орталық және Оңтүстік Азия, ЕАЭО және Қытай үшін халықаралық саяси және оқиғалық орталық ретінде қалыптасуы. Қаланың орталық географиялық орналасуы және ауқымды шаралар өткізуге арналған жақсы дамыған инфрақұрылымы бар. Халықаралық сыныптағы қонақүйлер, конгресс-орталықтар және ірі спорт нысандары қаланың маңызды салыстырмалы артықшылықтары болып табылады. Оларды тиімді пайдалану іскерлік және оқиғалық туризмнің өсуіне серпін береді.
    2. Астана мәртебесін және ел басшылығы үшін маңыздылығын ескере отырып, ресурстарға басым қолжетімділік. Астана – Қазақстанның астанасы ретінде ел үшін стратегиялық маңызға ие. Осыған байланысты қалаға едәуір көлемде қаржыландыру бөлінеді, қаланың келбетіне ерекше көңіл бөлінеді, бұл оның қарқынды дамуына ықпал етеді. Бұл — Астананың басқа өңірлермен салыстырғанда елеулі бәсекелік артықшылығы.
    3. Қаржылық қызметтер кластерін дамыту. АХҚО-ның ашылуы қалада қаржы секторын құруға және дамытуға мүмкіндік береді. Орталықтың дамуы қаржылық және бизнес-қызметтердің сапасын арттыруға, қаржы технологияларын дамытуға, корпоративтік операциялардың көлемін көбейтуге және білім мен технология трансферін қамтамасыз етуге ықпал етеді. АХҚО Конституция аясында ерекше юрисдикцияға ие — ағылшын құқығы үлгісі бойынша азаматтық және коммерциялық құқық қолданады. Мұндай тәсіл құқықтық режимнің айқындығы мен ашықтығына байланысты халықаралық сенімді арттырады.
    4. Білім экономикасы және креативтік секторларды дамыту. Жаһандық қалалар білімге, құзыреттерге және инновацияларға негізделген құн жасайтын креативті экономиканың орталығы болып табылады. Астананың креативті экономика және инновациялық өндірістер орталығына айналуына барлық алғышарттар бар. Назарбаев Университеті, оның бизнес-кампустары, технопарктері және арнайы экономикалық аймақ — осы бағыттың негізгі драйверлері. Қалада аймақтық инновациялық экожүйе қалыптасқан, инновациялық компаниялар саны өсіп, креативтік экономика кластері пайда болуда. Сонымен қатар жаңа университеттер мен білім беру орталықтары орналасуда. СЭА қатысушылары үшін салықтық және кедендік жеңілдіктер, шетелдік жұмыс күшін жалдаудың жеңілдетілген тәртібі, 10 жылға дейін тегін жер беру сияқты жеңілдіктер қаладағы бизнес-климатты жақсартуға ықпал етеді. «Жасыл» экономиканың рөлі артуы инновациялар дамуына және баламалы энергия көздерін дамытуға серпін береді.
    5. Цифрландыру есебінен тиімділікті арттыру. Әлемдік цифрландыру тренді тиімділікті арттыру көзі бола алады. Қалада цифрлық шешімдер арқылы оңтайландыруға болатын көптеген салалар бар. «Smart city» концепциясын іске асыру, көлік, білім, денсаулық сақтау және мемлекеттік қызметтер салаларына цифрлық технологияларды енгізу — осы бағыттағы алғашқы қадамдар. Ішкі процестерді оңтайландыру және цифрлық шешімдер генерациясына жағдай жасау қажет.
    6. BRI және ЕАЭО жобаларына интеграция есебінен транзиттік әлеуетті дамыту. BRI жобасына терең интеграцияланған жағдайда қала көлік, сауда және адам ағындарының транзиттік нүктесіне айналып, бұл өз кезегінде экономикалық көрсеткіштерге оң әсер етеді. ЕАЭО шеңберінде 2025 жылға қарай тауарлар мен еңбек ресурстарының ортақ нарықтарына энергия ресурстарының, көлік және қаржылық қызметтерінің бірыңғай нарықтары қосылады. Бұл Астана үшін, әсіресе оның аумағында қаржылық реттеушінің құрылуын ескерсек, үлкен мүмкіндіктер ашады.
    7. Ислам ықпалының артуын ескере отырып, жаңа бизнес бағыттарын дамыту. АХҚО дамуының бағыттарының бірі — исламдық қаржыландыру нарығын дамыту және Астананы исламдық қаржының өңірлік хабына айналдыру. Ислам ықпалының жаһандық өсуі және халал стандарттарына бағытталған индустриялардың дамуы жағдайында бұл бағыт экономиканың жаңа өсу драйверінің біріне айналуы мүмкін.
    8. Таланттарды тарту үшін сыртқы көші-қон әлеуетін пайдалану. Халықтың жаһандық мобильділігінің артуы Еуразиялық макроөңірден жоғары білікті мамандарды, кәсіпкерлерді және таланттарды тартуға жаңа мүмкіндіктер береді.
    9. Азаматтық қоғам институттарының ықпалының артуы жағдайында қоғаммен тиімді диалог. Әлемдік трендке сай азаматтық қоғамның ықпалы Қазақстанда да күшеюде. Белсенді азаматтардың саны өсіп, олар мемлекеттік органдармен ашық диалогқа ұмтылуда. Қоғаммен тиімді диалог қаланың негізгі даму проблемаларын дұрыс анықтауға, шешімдер санын кеңейтуге және жергілікті басқару органдары мен тұрғындардың өзара іс-қимылын нығайтуға мүмкіндік береді.
    Астана қаласының дамуына төнетін қауіптер.
    1. Негізгі жаһандық нарықтардан алшақтық және экспортталатын тауарлардың төмен технологиялық күрделілігі. Географиялық қашықтық қаланың әлемнің басқа өңірлерімен экономикалық байланысына тікелей әсер етеді. Елдің үлкен аумағына және қаланың орталық орналасуына байланысты Астана негізгі өндірістік және тұтынушылық ағындардан тыс тұр. Бұл сыртқы сауданы күрделі және қымбат етеді. Сондай-ақ қала экспортындағы төмен технологиялық тауарлардың басым болуы қосылған құнның төмен деңгейін тудырады. Осы факторлар қаланы негізінен ішкі нарыққа бағытталған экономикаға айналдырады. Қаланың географиялық оқшаулануын жеңу үшін әуе қатынастарын кеңейту, ауыр инфрақұрылымды қажет етпейтін жаңа өндірістерді дамыту қажет.
    2. Қаланың теңгерімсіз экономикасы және халықтың әл-ауқатының нашарлауы. Халықтың әл-ауқатын талдау кері динамиканы көрсетеді. Орташа және медиандық жалақы арасындағы екі еседен астам алшақтық сақталып отыр. Жұмысбасты халықтың басым бөлігі төмен және орташа жалақы төленетін салаларда шоғырланған. Азық-түлікке шығындардың өсуі халықтың «кедейленуін» білдіреді. Тұрғын үй қолжетімділігі өте төмен деңгейде қалып отыр. Азаматтардың әл-ауқатын арттырудың негізгі факторы — қаланың экономикалық өсуі. Құрылымдық жұмыссыздық белгілері байқалады: жұмыс орындарының саны жеткілікті, бірақ олардың сапасы төмен, тұрғындардың дағдылары мен жалақы күтулері арасындағы алшақтық жоғары. Экономиканың құрылымын өзгерту, сапалы жұмыс орындарын құратын жаңа секторларды дамыту қажет. Квазимемлекеттік және шикізаттық компаниялардың басымдығы нарықтың әртараптандырылуын тежейді. Қала экономикасы әлі де шикізат бағасының конъюнктурасына тәуелді, бұл тұрақты дамуға қауіп төндіреді.
    3. Басқарылмайтын көші-қон. Қала ішкі мигранттар үшін тартымды орталық болып қала береді. Тиімді көші-қон саясаты болмаған жағдайда қаланың шет аймақтарының «фавеллизациясы» қаупі артады. Көші-қонды шектеу әрекеттері лжеурбанизация мәселелерін күшейтуі мүмкін.
    4. Қазақстанның, Ресейдің Еділ және Сібір өңірлерінің, Орта Азия елдерінің қалаларымен ресурстар үшін бәсекенің күшеюі. Макроөңірдің қарқынды дамып жатқан қалалары Астана үшін адам капиталы мен қаржылық ресурстарды тартуда негізгі бәсекелестер болып табылады. Инвестициялар, таланттар және бизнес үшін Астана тиімді шарттар, жоғары өмір сапасы және бәсекелі еңбекақы ұсыну арқылы бәсекеге қабілетті болуы тиіс.
    5. Бюджеттік тәуекелдер — даму үшін қолжетімді бюджет ресурстарының қысқаруы. Бұл бірнеше факторларға байланысты. Біріншіден, республикалық бюджеттің қосымша қаржыландыру қажеттілігі артуы ықтимал, бұл Астанадан бюджет қаражатын қайта бөлуге алып келуі мүмкін. Екіншіден, экономикалық өсудің баяулауы және салық базасының өсім қарқынының бюджет шығыстары қажеттілігінің өсуіне ілесе алмауы. Үшіншіден, «голландиялық ауруға» тәуелділік салық түсімдерінің және Ұлттық қордан бөлінетін қаржы көлемінің экономикалық жағдайға байланыстылығын арттырады.
    6. Экологиялық жағдайдың нашарлауы. Атмосфераға ластаушы заттардың шығарындыларының өсуіне байланысты Астанада ауаның ластану деңгейі артуда, ал бұл көрсеткіштер ел бойынша орташа деңгейден айтарлықтай жоғары. Бұл жағдай қаланың экологиялық жағдайын жақсартуға бағытталған шараларды әзірлеуді талап етеді.
    2.3.2. Өңірді газдандырудың экономикалық, әлеуметтік және экологиялық алғышарттары.
    Астана қаласының 2019–2023 жылдарға арналған инженерлік-көліктік инфрақұрылыммен қамтамасыз ету жөніндегі ықшам құрылыстың кешенді жоспарының негізгі мақсаты — тұрғын үй құрылысы саласында бірізді қала құрылысы саясатын әзірлеу, аумақты ықшам құрылысқа бейімдей отырып, тұрғындар мен қонақтардың өмір сүруі үшін қолайлы жағдай жасау және бизнес дамуына жағдай қалыптастыру. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін әкімдік келесі негізгі бағыттарды дамытуды жоспарлайды:
    I. Өмірді қамтамасыз ету инфрақұрылымын дамыту.
    Қазіргі уақытта энергия көздерінің қолжетімді қуаты 4104 Гкал/сағ құрайды және бұл көрсеткіш орталықтандырылған жылумен жабдықтау жүйесінің қолданыстағы жылу жүктемелерін қамтамасыз етеді.
    Жыл сайын өткен жылмен салыстырғанда орта есеппен 1,5 млн. шаршы метр тұрғын және коммерциялық алаңды пайдалануға беру жоспарлануда, бұл 100–200 Гкал/сағ жылу қуатына тең келеді.
    Аталған қажеттілікті қамтамасыз ету үшін қуаты 440 Гкал болатын ЖЭО-3-тің бірінші кезегі және қуаты 180 Гкал болатын ЖЭО-2 станциясының №8 қазан агрегаты іске қосылады. Бұдан әрі 2023 жылға дейін қуаты 418 Гкал/сағ болатын ЖЭО-3-тің екінші кезегін іске қосу жоспарланған, бұл жылу желілерінің авариясын азайтып, жылу жоғалтуларын барынша төмендете отырып, ыстық судың тиімді берілуін қамтамасыз етеді. ЖЭО-2-ні кеңейту мен жаңғырту орталықтандырылған жылумен қамтуға қосымша 2–2,5 млн. шаршы метр тұрғын және коммерциялық алаңды қосуға мүмкіндік береді.
    ЭКСПО-2017 мұрасын жалғастыра отырып, экологиялық талаптарды ескере отырып газдандыру мен энергия тиімділігіне негізделген жаңа энергетикалық модельге көшу жұмыстары жүргізілуде. Қазіргі уақытта Астана қаласының газ тарату желілерін салудың техникалық-экономикалық негіздемесі мен жобалары әзірленді.
    Бірінші кезеңде, 2020 жылға қарай, ЖЭО-1, ЖЭО-2, ЖЭО-3 (17 суқыздырғыш қазан), сондай-ақ Көктал, Оңтүстік-Шығыс (оң және сол жақ бөлігі), Шұбар, Family Village, Garden Village, Өндіріс, Агрогородок, Железнодорожный, Пригородный, Тельмана тұрғын алаптарындағы шағын жеке қазандықтар газға ауыстырылды. Бұл зиянды шығарындыларды 30%-ға төмендетуге мүмкіндік береді. Жеке сектор үшін газға ауысу нәтижесінде бір жылыту маусымында 210–420 млн. теңге үнемделеді. Кейінгі 2 және 3-кезеңдерде 2021–2025 жылдары Шұбар, Family Village, Garden Village, Өндіріс, Агрогородок, Пригородный, Мичурино, Интернациональный, Күйгенжар, Промышленный, Тельмана және жақын маңдағы аудандар табиғи газға қосылады.
    ІІ. Бюджеттік тұрғын үй және тұрғын құрылыс алаңдарын инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылыммен қамтамасыз ету.
    Қазақстанда халықты тұрғын үймен қамтамасыз етуді арттыру мақсатында 2023–2029 жылдарға арналған тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамыту тұжырымдамасы аясында іске асырылады.
    2025 жылдың соңына дейін елордада 1 856 жаңа пәтер беру жоспарланған. Пәтерлердің көп бөлігі кезектегілерге және ресми жұмыс істейтін жастарға арналады. Шілде айында екі көппәтерлі үй пайдалануға берілді. Бірінші тұрғын үй кешені Е16, Е32, Е45 және Е24 жобалық көшелерінің қиылысында орналасқан, 658 пәтер және кіріктірілген коммерциялық нысандар бар. Екінші үй Е20, Е32 және Е33 аудандарында салынып, 148 пәтерден тұрады. Бұл үйлер шамамен 800 отбасын тұрғын үймен қамтамасыз етеді.
    2024 жылы қала жұмыс істейтін жастар үшін 1 050 пәтер сатып алуға келісімшарт жасады. Бұл пәтерлер тұрғын үй басқармасына беріліп, басқарма оларды бөлу жұмыстарын жүргізеді. Пәтер беру 2025 жылдың мамырынан қазан айына дейін кезең-кезеңімен жүзеге асырылады.
    2025 жылдың наурызына қарай Астананың коммуналдық тұрғын үй қорында 38 мыңнан астам адам кезекте тұр. Олардың ішінде көпбалалы отбасылар, жетім балалар, әлеуметтік осал топтар мен жас мамандар бар. 2024 жылы осы санаттағы азаматтарға 1 795 пәтер берілді.
    ІІІ. Әлеуметтік нысандарды дамыту
    Соңғы деректерге сәйкес Астанадағы мектеп орындарының тапшылығы 40 мыңнан асады. Соңғы жылдары көптеген жаңа мектеп салынғанына қарамастан, мәселе әлі де өзекті. Соңғы екі жылда 36 мектеп салынды. 2024 жылы 24 мектеп пайдалануға берілді: 16-сы — комфорт-мектеп, 5-і — жеке инвестициялар есебінен, 3-і — жергілікті бюджеттен. 2025 жылы бір ауысымда 43 744 оқушыға арналған 14 мектеп салу жоспарланған. 28 000 орындық 7 мектеп 1 қыркүйекте ашылды. Қалған 19 744 орындық 8 мектеп 2025 жылдың соңына дейін ашылады.
    2029 жылға дейін (2026–2028 жж.) 135 931 орынға арналған 63 мектеп салу жоспарланған.
    2027 жылға қарай елордада 15 денсаулық сақтау нысанын ашу жоспарланған. Ірі нысандардың қатарында 2 перинаталдық орталық, 2 заманауи көпбейінді аурухана (соның бірі — балалар ауруханасы), 2 мемлекеттік және 3 жеке поликлиника бар. 2024 жылы №1 Көпбейінді қалалық балалар ауруханасы мен Ұлттық жедел медициналық орталық базаларында екі балалар травмологиялық пункті ашылды. Сонымен қатар, №2 Көпбейінді қалалық аурухана базасында травмпункт ашу мүмкіндігі қарастырылуда.
    Сарыарқа ауданында №3 жаңа аурухана салу жоспарлануда. Қала бойынша төсек-орын қоры республикалық және ұлттық орталықтарды қоса есептегенде 3 775 орынды құрайды, оның 1 622-сі — қалалық стационарлар.
    Газдандыру жобасын іске асыру магистральдық газ құбыры бойындағы өңірлер мен елордадағы шағын және орта бизнестің дамуына мультипликативтік әсер береді. Табиғи газды отын ретінде пайдалану атмосфераға зиянды заттардың шығуын азайтады, халықтың өмір сүру жағдайын жақсартады және экологиялық ахуалды толықтай жақсартуға ықпал етеді.
    Жалпы алғанда, өңірдегі экономикалық өсім, әлеуметтік саланың жақсаруы және газбен қамтамасыз ету жобаларын іске асыруға арналған жоспарлар табиғи газ тұтыну әлеуетінің артуына және газдандырудың тартымдылығының көбеюіне тікелей әсер етеді.
    Мемлекеттік бюджеттің шектеулі мүмкіндіктері жағдайында газдандыру жобаларына жеке инвестицияларды тарту өңірлік газдандыру схемасын іске асырудың ең тиімді тетіктерінің бірі болып табылады. Бұл тәсіл газ тарату желілерінің құрылысын жеделдетуге және мемлекеттік шығындарды арттырмай жаңа тұтынушыларды қосуға мүмкіндік береді.
    Инвестициялардың қайтарымы тарифке енгізілген инвестициялық бағдарлама мен реттелетін тариф саясаты арқылы жүзеге асырылады, бұл модельді инвесторлар үшін болжамды әрі тұрақты етеді.
    Өңірлік газдандыру схемасы бұрын тек мемлекеттің жауапкершілігінде болған салаға жеке инвестициялар тартуды көздейді, бұл инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландырудың теңгерімді және заманауи моделіне көшуді білдіреді.
    Мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобалары инвесторлар арасындағы бәсекелестік арқылы жобалау және құрылыс сапасын арттыруға, сондай-ақ инвестиция тиімділігін бақылауды күшейтуге мүмкіндік береді. Мұндай жобаларды өңірлік газдандыру схемасына енгізу газ инфрақұрылымын дамытудың техникалық қана емес, экономикалық аспектілерін де ескеруге мүмкіндік береді.
    Дифференциалды тариф саясатының енгізілуі халық үшін тарифтердің өсуін шектейді: заңды тұлғалар мен коммерциялық ұйымдар қызметке жоғары тариф бойынша төлейді. Коммерциялық тұтынушылар үшін табиғи газдың құны дизель, СПГ, электр энергиясы немесе мазут сияқты баламалы энергия көздерінен әлдеқайда төмен, бұл газға қосылуды шағын, орта және ірі бизнес үшін тиімді етеді.
    3. АСТАНА ҚАЛАСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСҚАН ЖӘНЕ ПЕРСПЕКТИВАЛЫ ОТЫН-ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ БАЛАНСЫ
    3.1 Астана қаласының отын-энергетикалық балансын қамтамасыз ету және оның даму динамикасы
    Астана қаласының отын-энергетикалық ресурстары шамалы, осыған байланысты отын-энергетикалық баланс (ӨЭБ) құрылымында импорттың үлесі айтарлықтай жоғары (60%-дан астам).
    Кесте 4. Қазақстан Республикасының 2024 жылғы отын-энергетикалық балансы (натуралды түрде)
    Атауы
    Көмір және оны қайта өңдеу өнімдері, мың тонна
    Газ,
    млн текше метр
    Мұнай және
    мұнай өнімдері, мың тонна
    ЖЭК, млн. кВт.ч
    Электр энергиясы,
    млн. кВт.
    Жылу энергиясы,
    ТДж
    Калориялық құндылығы, Дж / мың тонна, ТДж / млн текше метр
    132,96
    41,1
    880,70
    73,4
    3,6
    1,0
    1. Энергияның жалпы ұсынысы
    Бастапқы өндіру (өндіру)
    энергия (+)
    105 735,28
    29 264,1
    87 724,23
    19 759,3
    Импорт (+)
    1 343,15
    4 434,5
    1 260,02
    17,3
    4 837,8
    Экспорт (–)
    -29 312,56
    -6 450,8
    -74 255,18
    1,6
    -2 450,6
    Халықаралық теңіз және авиация
    бункерлеу (–)
    -448,59
    Жыл басындағы қалдықтар
    3 731,47
    2 696,1
    2 526,92
    68,2
    Жыл соңындағы қалдықтар
    -5 994,67
    -4 900,2
    -3 139,58
    -9,9
    Қалдық көлемінің өзгеруі (+,–)
    -2 835,81
    -2 204,2
    -612,66
    58,3
    Энергияны және оның баламаларын жалпы бастапқы тұтыну (=)
    74 930,06
    25 043,7
    13 667,82
    19 836,5
    2 387,2
    Өнім аралық трансферттер (ағындар)
    4 403,95
    Статистикалық сәйкессіздіктер
    -2 751,81
    -1 719,8
    -1 926,95
    8,3
    0,2
    2. Трансформация, энергияны тұтыну секторы, шығындар
    Трансформация секторы-кіріс
    102 995,34
    13 555,9
    41 683,52
    18 651,4
    141 185,2
    396 195,6
    Электр станциялары (ЖЭС) (негізгі қызмет)
    0,00
    2 369,4
    1,63
    14 378,5
    Электр станциялары (ЖЭС) (қызметтің қайталама түрі)
    28,07
    2 747,3
    22,20
    3 252,6
    Жылу электр орталықтары (ЖЭО) (негізгі қызмет)
    54 629,76
    5 637,3
    114,21
    0,0
    Жылу электр орталықтары (ЖЭО) (қайталама қызмет)
    2 660,56
    159,8
    68,80
    0,0
    Жылыту қазандықтары (негізгі қызметі)
    3 218,69
    1 059,8
    121,18
    857,7
    Жылыту қазандықтары (қызметтің қайталама түрі)
    1 351,10
    1 582,3
    395,07
    Кокс пештері
    4 363,72
    0,00
    Домна пештері
    2 214,96
    116,93
    Мұнай өңдеу зауыттары
    20 014,35
    Көмір өндірісі
    брикеттер
    Газ өңдеу зауыттары
    Мұнай-химия өнеркәсібі
    Қоңыр көмір брикеттерін өндіру
    Көмір өндіру
    159,2
    Жоғарыда көрсетілмеген (түрлендіру)
    Түрлендіру секторы - Шығу (басқа отын түрлеріне қайта өңдеу және энергия)
    34 528,48
    20 829,14
    3,3
    118 716,6
    396 195,6
    Электр станциялары (ЖЭС) (негізгі қызметі)
    22 468,6
    -
    Электр станциялары (ЖЭС) (қайталама қызмет түрі)
    11 035,0
    -
    Жылу электр орталықтары (ЖЭО) (негізгі қызмет)
    82 329,4
    214 162,6
    Жылу электр орталықтары (ЖЭО) (қайталама қызмет)
    2 883,6
    32 514,7
    Жылыту қазандықтары (негізгі қызметі)
    70 024,1
    Жылыту қазандықтары (қайталама қызмет түрі)
    79 494,1
    Кокс пештері
    17 114,27
    Домна пештері
    17 414,21
    Мұнай өңдеу зауыттары
    18 689,33
    Көмір өндірісі
    брикеттер
    0,00
    Газ өңдеу зауыттары
    2 139,81
    Мұнай-химия өнеркәсібі
    Қоңыр көмір брикеттерін өндіру
    Ағаш көмір өндіру
    3,3
    Жоғарыда көрсетілмеген (түрлендіру)
    12,9
    Энергетикалық тұтыну секторға (өз қажеттіліктері)
    22 698,63
    3 087,2
    1 366,61
    25 606,1
    49 315,8
    Көмір шахталары
    407,33
    44,90
    699,0
    952,6
    Мұнай және газ өндіру
    1 785,5
    135,25
    11 358,8
    18 424,9
    Электр станциялары (ЖЭС) (негізгі қызметі)
    8,57
    1 897,4
    -
    Электр станциялары (ЖЭС) (қайталама қызмет түрі)
    33,37
    -
    -
    Жылу электр орталықтары (ЖЭО) (негізгі қызмет)
    11,65
    3,67
    8 817,2
    11 931,9
    Жылу электр орталықтары (ЖЭО) (қайталама қызмет)
    -
    Жылыту қазандықтары (негізгі қызметі)
    0,09
    1,96
    5 380,3
    Жылыту қазандықтары (қайталама қызмет түрі)
    3,24
    Кокс пештері
    14 207,83
    28,8
    Домна пештері
    8 071,72
    171,5
    1 452,0
    Мұнай өңдеу зауыттары
    1 135,65
    2 607,1
    11 174,1
    Көмір өндірісі
    брикеттер
    1 301,7
    Газ өңдеу зауыттары
    Мұнай-химия өнеркәсібі
    Қоңыр көмір брикеттерін өндіру
    Тарату желілерін пайдалану және бөлу
    26,4
    Жоғарыда көрсетілмеген (меншікті энергия өндіру үшін пайдалану)
    -
    Технологиялық шығындар тасымалдау және тарату ( -)
    2 213,14
    516,6
    221,72
    0,1
    10 370,2
    31 573,9
    Соңғы тұтыну үшін қол жетімді
    16 079,91
    7 883,9
    12 054,25
    1 191,7
    85 127,5
    315 305,9
    3. Соңғы тұтыну
    Энергияны соңғы тұтыну
    18 769,35
    9 360,7
    12 869,35
    1 128,0
    85 127,5
    315 305,7
    Өнеркәсіп секторы
    11 521,33
    1 702,3
    1 013,44
    287,2
    42 555,6
    51 568,1
    Қара металлургия
    9 271,75
    354,1
    151,18
    13 139,2
    18 856,3
    Химия өнеркәсібі
    235,91
    513,7
    21,61
    0,1
    3 702,2
    6 683,7
    Түсті металлургия
    0,00
    -
    127,41
    3,2
    9 350,0
    7 008,6
    Металл емес өндіріс өнімдер
    1 733,37
    255,9
    135,16
    2 382,8
    1 899,2
    Көлік жабдықтары
    5,24
    12,4
    3,04
    85,9
    273,1
    Машина жасау
    25,8
    12,99
    5,8
    736,9
    1 718,5
    Тау-кен өнеркәсібі
    134,83
    191,2
    313,74
    0,2
    8 473,2
    6 060,2
    Тамақ өнімдерін өндіру, сусындар мен темекі өнімдері
    71,90
    246,6
    83,03
    231,1
    1 977,1
    6 409,0
    Целлюлоза-қағаз өндірісі және полиграфия
    1,04
    31,7
    4,73
    0,0
    220,0
    817,1
    Ағаш өңдеу
    өнеркәсіп
    0,00
    1,15
    28,3
    18,7
    19,6
    Құрылыс
    60,83
    60,2
    158,81
    3,5
    2 120,0
    1 361,4
    Тоқыма және былғары
    өнеркәсіп
    0,00
    143,8
    89,4
    Басқа санаттарда көрсетілмеген (өнеркәсіп)
    6,46
    10,8
    0,58
    15,0
    206,0
    372,0
    Көлік секторы
    31,40
    195,0
    9 980,42
    5 830,2
    0,0
    Ішкі әуе тасымалы
    393,52
    Автожол көлігі
    136,7
    8 104,86
    41,5
    Теміржол көлігі
    31,40
    1 455,60
    5 044,9
    Ішкі су көлігі
    20,68
    -
    Құбыр көлігі
    58,2
    5,76
    743,4
    Басқа тұтыну (көлік)
    -
    0,3
    Басқа секторлар
    7 216,62
    7 463,4
    1 875,49
    840,8
    36 741,7
    263 737,6
    Коммерциялық және коммуналдық
    қызметтер
    867,78
    1 102,9
    357,45
    120,4
    18 643,9
    63 597,0
    Тұрғын үй секторы (халық)
    6 082,74
    6 216,4
    1 193,03
    547,9
    16 606,5
    197 205,8
    Ауыл шаруашылығы/орман шаруашылығы
    266,04
    143,9
    325,01
    172,5
    1 472,2
    2 934,6
    Балық аулау
    0,06
    0,2
    19,1
    0,2
    Басқа санаттарда (басқа секторларда) көрсетілмеген
    Соңғы тұтыну энергетикалық емес мақсаттар
    62,37
    243,1
    1 236,18
    55,4
    трансформация секторында
    62,36
    энергетика секторында
    28,78
    көлік секторында
    62,40
    өнеркәсіп секторында
    243,1
    780,97
    49,0
    оның ішінде химия / мұнай-химия секторы
    243,1
    0,01
    ауыл шаруашылығы секторында
    0,19
    басқа секторларда
    363,84
    6,4
    Статистикалық сәйкессіздіктер
    -2 751,81
    -1 719,8
    88,53
    8,3
    0,2
    Есептік ӨЭБ (отын-энергетикалық баланс) жекелеген отын және энергия түрлерінің баланстарының жиынтығы ретінде әзірленеді. Бұл баланстар төрт негізгі топқа бөлінеді: қатты, сұйық және газ тәрізді отындар, жылу және электр энергиясы.
    Отын-энергетикалық баланс (ӨЭБ) – белгілі бір уақыт аралығында тұтастай немесе оның жекелеген бөліктері (сала, өңір, кәсіпорын, цех, процесс, қондырғы) бойынша келіп түсу мен шығын (жоғалтулар мен қалдықтарды қоса алғанда) арасындағы толық сандық сәйкестікті көрсететін көрсеткіштер жүйесі.
    Сурет 7. Энергияның жалпы бастапқы тұтынуы
    Энергияның жалпы бастапқы тұтынуы – ішкі нарыққа жеткізілетін бастапқы энергия мен оның баламаларының жалпы көлемі, оған барлық қажеттіліктер (энергияны түрлендіру секторындағы тұтыну, энергетикалық емес қажеттіліктер, экономиканың әртүрлі секторларындағы соңғы тұтыну) және шығындар ескеріледі.
    Кесте 5. Бастапқы энергия тұтынуының динамикасы
    Атауы, жылы
    2017
    2018
    2019
    2020
    2021
    2022
    2023
    2024
    көмір
    35006
    36407,7
    34472,9
    32612,8
    33533,1
    35651,2
    36454,0
    35036,3
    Мұнай және
    мұнай өнімдері
    15367,6
    18395,4
    17551,8
    11921,1
    17114,1
    15209,0
    16556,0
    12922,6
    табиғи газ
    14000,7
    18623,6
    20122,4
    20173,4
    16966,5
    18069,2
    19739,3
    24564,3
    гидро
    963,9
    893,8
    859,3
    830,6
    792
    791,2
    757,4
    970,3
    күн және
    жел энергиясы
    42,9
    72,7
    132,2
    216,6
    290
    362,7
    486,6
    545,7
    биоотын / қалдықтар
    107,4
    75,4
    78,7
    58
    32
    44,3
    44,7
    59,5
    электр қуаты
    -375,3
    -299,2
    -41,6
    -64,9
    -48,8
    124,7
    178,0
    205,3
    жылу энергиясы
    0
    0
    0
    0
    0
    0,0
    0,0
    Барлығы
    65113,3
    74169,4
    73175,6
    65747,6
    68678,8
    70252,3
    74216,0
    74304,0
    2023 жылмен салыстырғанда 2024 жылы энергияның жалпы бастапқы тұтынуы аздап өсіп (0,1%-ға), 74 304,0 мың тонна мұнай эквивалентін (мың тнэ) құрады.
    Сурет 8. Отын түрлері бойынша жалпы бастапқы энергия тұтынуы

    Энергияның жалпы бастапқы тұтыну құрылымында ең үлкен үлесті көмір алады – 47,2%. Сондай-ақ табиғи газдың үлесі – 33,1%, мұнай және мұнай өнімдерінің үлесі – 17,4% болып табылады.

    Энергияның соңғы тұтынуы өткен жылмен салыстырғанда 2,9%-ға өсіп, 2024 жылы 44 647,3 мың тонна мұнай эквивалентін (мың тнэ) құрады.

    Сурет 9. Энергияның соңғы тұтынуы (1000 тнэ)

    Кесте 6. Экономика секторлары бойынша энергияның соңғы тұтынуы

    Атауы, жылы
    2017
    2018
    2019
    2020
    2021
    2022
    2023
    2024
    Өнеркәсіп секторы
    16615,426
    15013,64
    14008,967
    12518
    13 107,9
    11852,1
    11566,4
    9898,6
    Көлік секторы
    5529,0113
    6282,4851
    7004,4837
    7439,8
    8 045,6
    8308,0
    10239,2
    11129,2
    Коммерциялық және
    коммуналдық қызметтер
    4971,7638
    5249,2037
    4697,3689
    3974,1
    5 530,3
    5314,7
    4945,9
    4991,1
    Тұрғын үй секторы (халық)
    10933,973
    11276,827
    12616,385
    13469,1
    14 713,3
    13686,8
    14701,6
    16305,4
    Ауылдық, орман және балық шаруашылық
    861,76657
    1651,664
    1267,8739
    831,6
    982,4
    1074,8
    795,3
    799,3
    Басқа санаттар
    1045,5957
    1504,7291
    1621,2158
    1671,9
    73,7
    0,0
    Энергетикалық емес
    пайдалану
    70,932545
    321,1006
    353,34191
    362,4
    809,3
    833,6
    1134,0
    1523,6
    Жалпы
    40028,469
    41299,65
    41569,636
    40266,9
    43262,5
    41070,0
    Өнеркәсіп секторы
    41,5
    36,4
    33,6
    31,1
    30,3
    28,8
    26,7
    22,2
    Көлік секторы
    13,8
    15,2
    16,9
    18,5
    18,6
    20,2
    23,6
    24,9
    Коммерциялық және
    коммуналдық қызметтер
    12,4
    12,7
    11,3
    9,9
    12,8
    12,9
    11,4
    11,2
    Тұрғын үй секторы (халық)
    27,3
    27,3
    30,4
    33,4
    34
    33,3
    33,9
    36,5
    Ауылдық, орман және балық шаруашылық
    2,2
    4
    3,1
    2
    2,2
    2,6
    1,8
    1,8
    Басқа санаттар
    2,6
    3,6
    3,9
    4,2
    0,2
    Энергетикалық емес пайдалану
    0,2
    0,8
    0,8
    0,9
    1,9
    2,0
    2,6
    3,4
    Жалпы
    100
    100
    100
    100
    100
    99,8
    100,0
    100,0
    Сурет 10. Экономика секторлары бойынша энергияның соңғы тұтынуы (пайызбен)
    Энергияның соңғы тұтыну құрылымында өнеркәсіп секторындағы, коммерциялық және коммуналдық қызметтердегі үлестің төмендеу үрдісі байқалады, ал көлік саласы мен тұрғын үй секторындағы үлес артуда. 2024 жылы соңғы тұтынуда ең үлкен үлесті тұрғын үй секторы алды — 36,5%, бұл 16,3 млн. тнэ құрады. Көлік секторы тұтыну көлемі бойынша екінші орында — 11,1 млн. тнэ. Өнеркәсіп саласы үшінші орында — 9,9 млн. тнэ.
    Сурет 11. Өнеркәсіп саласындағы энергияның соңғы тұтынуы (2024 жыл, қосалқы секторлар бойынша, пайызбен)

    2024 жылы ЖІӨ-нің энергия сыйымдылығы 2015 жылғы бағалармен есептегенде 0,3 тнэ/мың АҚШ долларын құрап, 2015 жылмен салыстырғанда 6,3%-ға төмендеді.

    Сурет 12. ЖІӨ-нің энергия сыйымдылығы

    ЖІӨ-нің энергия сыйымдылығы республика бойынша ЖІӨ өндіру барысында отын-энергетикалық ресурстарды тұтынудың экономикалық тиімділігін айқындайды және ол барлық өндірістік және өндірістік емес қажеттіліктерге жұмсалған отын-энергетикалық ресурстардың жалпы тұтыну көлемінің (тонна мұнай эквивалентінде) ЖІӨ көлеміне қатынасы ретінде есептеледі.

    Кесте 6-да 2020–2024 жылдары тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық өнімінің өндірісі бойынша деректер келтірілген.

    Кесте 7. Экономикалық қызмет түрлері бойынша өнімнің (тауарлар, қызметтер) көлемі, қолданыстағы бағалармен

    Атауы / жылы
    2020
    2021
    2022
    2023
    2024
    Электр энергиясымен, газбен, бумен, ыстық сумен және кондиционерленген ауамен жабдықтау
    84 334 077
    128 894 836
    159 392 879
    152 626 148
    135 954 948
    Электр энергиясын өндіру, беру және тарату
    60 970 490
    97 130 000
    126 221 366
    118 581 957
    90 999 907
    Газ тәрізді отынды құбырлар арқылы өндіру және тарату
    1 831 734
    5 439 956
    5 953 738
    4 554 494
    3 386 168
    Бумен, ыстық сумен және кондиционерленген ауамен жабдықтау
    21 531 853
    26 324 880
    27 217 775
    29 489 697
    41 568 873
    Кесте 8. Астана қаласы бойынша жылу энергиясын өндіру (натуралды көрсеткіште)
    Атауы / жылы
    2020
    2021
    2022
    2023
    2024
    Жылу энергиясы, мың Гкал, оның ішінде
    7 553,4
    8 792,1
    9 043,6
    9 063,9
    10 105,2
    ЖЭО, мың Гкал әзірленді
    8 483,1
    8 483,1
    8 739,8
    8 843,6
    9 206,5
    Қазандықтар, мың Гкал
    146,3
    309,0
    299,2
    198,4
    855,6
    Басқалары, мың Гкал
    -
    -
    -
    21,9
    43,2
    3.2. Астана қаласына тауарлық газ өндіру және жеткізу перспективалары, Қазақстан Республикасының қолданыстағы және болжамды ресурс базасын бағалау
    3.2.1. Қазақстан Республикасындағы табиғи және ілеспе газдың қолданыстағы және болжамды ресурстары
    Қазақстан аумағында дәлелденген көмірсутек кен орындары бар бірнеше мұнай-газ бассейндері орналасқан (олардың атауы дереккөзге қарай өзгеруі мүмкін). Солардың ішінде барланған қорларының көлемі бойынша да, әлеуетті ресурстары бойынша да ең ірісі – Прикаспий (Солтүстік Каспий) бассейні. Бұл бассейндегі дәлелденген және ықтимал мұнай мен газ қоры еліміздегі жалпы қордың 79%-ын құрайды. Дәлелденген көмірсутек қорлары бар өзге бассейндер:
    Маңғышлақ–Орталық Каспий (Маңғышлақ бассейні);
    Солтүстік-Үстірт (Үстірт–Бозашы және Арал бассейндері);
    Торғай (Оңтүстік Торғай және Солтүстік Торғай бассейндері кіреді);
    Шу–Сарысу;
    Зайсан ойпаты;
    Солтүстік Кавказ платформасы (Каспий теңізі қайраңындағы бассейннің аз бөлігі);
    Еділ–Орал бассейні (оңтүстік-шығыс бөлігі).
    Сонымен қатар бірнеше перспективалық бассейндер де бар, атап айтқанда:
    Сырдария бассейні;
    Алакөл ойпаты;
    Балқаш ойпаты;
    Батыс және Шығыс Іле ойпаттары (Іле бассейні);
    Теңіз ойпаты;
    Батыс Сібір бассейні (оңтүстік шеткі бөлігі).
    Қазақстанның бастапқы жалпы газ ресурстары 3,8 трлн м³ көлемінде бағаланады, оның ішінде еріген газ – 2,2 трлн м³, еркін газ – 1,6 трлн м³. Газдың ең ірі ресурстары Прикаспий мұнай-газ провинциясының қойнауында шоғырланған – 3,72 трлн м³.
    Республикадағы мұнай-газ бойынша перспективалы аудандар ел аумағының шамамен 62%-ын алып жатыр. Газ қорының 98%-ы еліміздің батыс өңіріндегі облыстарда орналасқан: Атырау, Батыс Қазақстан, Ақтөбе және Маңғыстау облыстарында. Бұл өңірлерде ірі игеріліп жатқан немесе игеруге дайын кен орындары шоғырланған. Олардың ішінде: – мұнай кен орындары: Теңіз, Қашаған, Королевское (Атырау облысы); – газконденсат кен орындары: Қарашығанақ (Батыс Қазақстан облысы), Жаңажол, Үріктау (Ақтөбе облысы).
    Сурет 13 – Облыстар бойынша газ қоры, 01.01.2025 ж. жағдайы
    Дереккөз: ҚР Геология және жер қойнауын пайдалану комитетінің деректері негізінде есептелген, 2025 ж.
    Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы Үкіметаралық келісімдерге сәйкес, жалпы газ қоры 338,8 млрд м³ болатын ірі Имашев және Хвалын кен орындарын игеру көзделген.
    Газдың ресурс базасын ұлғайту Имашев (172 млрд м³), Хвалын (166,7 млрд м³), «Қаламқас-теңіз» (81 млрд м³), Каменско–Тепловско–Токарев кен орындары тобы (41,8 млрд м³), Рожков (28,8 млрд м³), Ансаган (22 млрд м³) және басқа да жаңа аумақтарда қосымша барлау жұмыстарын жүргізу есебінен жоспарлануда.
    Сурет 14 – Қазақстан Республикасының негізгі кен орындары бойынша алынатын газ қоры
    Қазақстан Республикасының Геология және жер қойнауын пайдалану комитетінің 2025 жылғы деректері негізінде есептелген.
    Қазақстан Республикасындағы өндіруші салалардың қызметінің айқындығын қамтамасыз ету жөніндегі бастаманы іске асыру туралы 15-ші Ұлттық есептің 2024 жылғы 1 қаңтарға арналған деректеріне сәйкес, 2023 жылдың бірінші жартыжылдығындағы мәліметтер бойынша көмірсутек шикізатына жер қойнауын пайдалану жөніндегі қолданыстағы келісімшарттардың жалпы саны 292 бірлікті құрайды. Оның ішінде 9-ы — өнімді бөлу туралы келісімдер (ӨБК), 26-сы — барлау, 147-сі — барлау және өндіру, ал 110-ы — өндіру келісімшарттары.
    Қазақстандағы газ ресурстарының ерекшелігі – олардың басым бөлігі ілеспе газ болып табылады, сондықтан газ өндіру сұйық көмірсутектердің өндірілуіне тікелей байланысты. Өндірілген шикі газдың едәуір бөлігі қабаттық қысымды ұстап тұру және сұйық көмірсутектерді басым өндіру мақсатында қайтадан қабатқа айдалады.
    Республика батыс өңірлерінде қуатты мезозой-кайнозой және жоғарғы палеозой платформалық шөгінді қабаты бар Каспий маңы шөгінді бассейні, сондай-ақ Устюрт–Бозащы және Оңтүстік-Маңғышлақ бассейндері шоғырланған. Бұл бассейндерде төменгі мезозой (жоғарғы палеозой) құрылымдық кешені элементтері де кездеседі.
    Айта кету қажет, Каспий маңы, Солтүстік-Устюрт және Солтүстік-Кавказ–Маңғышлақ провинциялары Каспий теңізінің акваториясына қарай жалғасады, ал оның шельфі қазіргі уақытта барлау сатысында.
    Қазақстанның оңтүстік-шығыс және шығыс аумақтарында юра–палеоген дәуірінің Приарал, Сырдария және Оңтүстік-Торғай шөгінді бассейндері, сондай-ақ Шу–Сарысу, Зайсан, Алакөл және Іле сияқты түрлі жастағы тауаралық ойпаттар орналасқан.
    2021–2030 жылдардағы газ өндірудің негізгі перспективалары мен газ ресурстарының әлеуеті, ең алдымен, келесі кен орындарымен байланысты: Батыс Қазақстан облысында – Қарашығанақ және Чинарев, Атырау облысында – Теңіз, Королевское және Қашаған; Маңғыстау облысында – Толқын, Шағырлы–Шомышты, сондай-ақ болжамдар расталған жағдайда — каспий шельфіндегі кен орындары; Ақтөбе облысында – Жаңажол, Кенкияқ (тұз асты), Әлібекмола, Үріктау, Қызылой; Жамбыл облысында – Амангелді тобы; Қызылорда облысында – Оңтүстік-Торғай ойпатының кен орындары.
    Астана қаласын тауарлық газбен қамтамасыз ету перспективасы Батыс Қазақстан және Атырау облыстарындағы мұнай-газ кен орындарының ресурстарына негізделеді. Газ жеткізу «Бейнеу–Бозой–Шымкент» магистральдық газ құбыры арқылы «Сарыарқа» МГҚ бойымен жүзеге асырылады.
    3.2.2. ҚР-дағы газ өңдеу зауыттарында тауарлық газ өндіру
    Республика аумағындағы газ ресурстарының шамамен 90%-ы ең ірі 12 кен орнында шоғырланған. Оларға Теңіз, Қашаған, Қарашығанақ, Имашев, Королев, Жаңажол, Королев, Чинарев, Қаламқас-теңіз, Ақтоты, Қайран, Шағырлы-Шомышты және Өріктау кен орындары жатады.
    Қазақстанның көмірсутек шикізаты кен орындарының айрықша ерекшелігі – көптеген кен орындарында газ, мұнай және газконденсатын бір мезетте өндіру жүргізілетіндігі. Бұл газ өндіру қарқынының мұнай мен газконденсатын өндіру көлеміне қатаң тәуелді болуына әкеледі. Аталған фактор халықаралық мұнай нарығындағы конъюнктураға тәуелділікті күшейтіп, газ өндіру көлемін болжау мен ішкі газ нарығын және экспорттық жеткізілімдерді жоспарлауды қиындатады.
    Қазақстанның газ өңдеу өнеркәсібі ірі газ өңдеу зауыттарымен (ГӨЗ) ұсынылған: Маңғыстау облысында орналасқан және қайта жаңғыртуды қажет ететін «ҚазГӨЗ» (жобалық қуаты – жылына 2,9 млрд м³), Атырау облысындағы Теңіз ГӨЗ-1,2 (тауарлық газ өндіру қуаты – жылына 8,8 млрд м³), сондай-ақ Ақтөбе облысындағы Жаңажол ГӨЗ (жылына 7,5 млрд м³).
    Қарашығанақ кен орнынан өндірілетін газдың 8 млрд м³-ге дейінгі көлемі Ресей Федерациясына «Газпром» ПАҚ құрамындағы Орынбор ГӨЗ-де қайта өңдеу үшін жеткізіледі. Бұл операция «ҚазРосГаз» ЖШС (ҚМГ мен «Газпром» бірлескен кәсіпорны) мен КПО арасында 2007 жылы жасалған ұзақмерзімді келісім негізінде жүзеге асырылады. 2015 жылғы маусымда келісім 2038 жылға дейін ұзартылды, бұл КПО өндіріп отырған газдың негізгі көлемдерін кен орнын игеру мерзімі аяқталғанға дейін тұрақты қайта өңдеуді қамтамасыз етеді.
    Петербург халықаралық экономикалық форумы (ПМЭФ-2022) аясында «QazaqGaz» ҰК АҚ мен «Газпром» ПАҚ өзара ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды. Құжатқа сәйкес, Орынбор ГӨЗ-де қазақстандық газды қайта өңдеу көлемі жылына 11 млрд м³-ге дейін ұлғайтылады. Бұл ішкі нарыққа тауарлық газ жеткізілімін жылына қосымша 1,7 млрд м³-ге арттыруға мүмкіндік береді, сондай-ақ қазақстандық тарапқа сұйық көмірсутектердің өндіріс көлемін көбейтуге жағдай жасайды.
    Сонымен қатар, «ҚазРосГаз» ЖШС мен «Газпром переработка» ЖШС арасында 2022–2023 жылдары қазақстандық газды қайта өңдеу туралы келісім жасалды. Атап айтқанда, 2022 жылы жоспарланған 8,1 млрд м³ көлеміне қосымша 0,57 млрд м³, ал 2023 жылы – 2022 жылғы базалық деңгейден 1,23 млрд м³ артық газ өңдеу көзделді. «ҚазРосГаз» Орынбор ГӨЗ қуаттарында газды қайта өңдеуді кен орнын тұрақты пайдалануды және Қазақстан Республикасының ішкі нарығын тауарлық газбен қамтамасыз етуді мақсат ете отырып жүзеге асырады. Жыл сайынғы қайта өңдеу көлемі шамамен 9 млрд м³-ті құрайды.
    Үш газ өңдеу зауытының нақты өңдеу қуаты, Казах ГӨЗ аумағында жаңа зауыт салу және Қашаған жобасының (Атырау облысында 2024–2030 жылдар аралығында қуаты кезең-кезеңімен жылына 6 млрд м³-ге дейін жеткізілетін) «Болашақ» ГӨЗ-ын іске қосу перспективаларын ескере отырып, жылына шамамен 24,2 млрд м³ деңгейінде болуы мүмкін.
    Казах газ өңдеу зауыты Маңғыстау облысының Жаңаөзен қаласында орналасқан. Зауыт жақын маңдағы мұнай кен орындарынан өндірілетін ілеспе газды қайта өңдеуге арналған, атап айтқанда Өзен кен орындары тобы (Өзен Шығыс, Теңге Батыс және т.б.) және Жетібай тобы (Жетібай Оңтүстік, Тасбулат, Ақтас, Нұрмауыл Шығыс). Зауыттың табиғи газды қайта өңдеу жобалық қуаты жылына 2,9 млрд м³, ал сұйытылған газ бойынша – 80 мың тонна/жыл. Кәсіпорын 1973 жылдан бері жұмыс істейді, қайта жаңғыртылмаған және шамамен 50 жыл бойы пайдаланылуда. Жабдықтардың, электр желілерінің және құбырлардың тозу деңгейі 90%-ға жетеді. Зауыт Маңғыстау облысы үшін стратегиялық маңызға ие, себебі өңірдің сұйытылған мұнай газының негізгі жеткізушісі болып табылады. Осы факторларды ескере отырып, Жаңаөзен қаласында жаңа газ өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылданды. Жаңа зауыт іске қосылғаннан кейін қолданыстағы ескі зауыт тоқтатылады.
    Жаңа газ өңдеу зауытының шикі газды қайта өңдеу бойынша жалпы номиналды қуаты жылына 900,0 млн. м³, жеңіл көмірсутектердің кең фракциясын қайта өңдеу қуаты – 40,0 мың тонна/жыл, ал газ конденсатын қайта өңдеу қуаты – 5 мың тонна/жыл құрайды.
    Жаңа ГӨЗ құрылысы Маңғыстау облысының халқы мен өндірістік кәсіпорындарын газ өңдеу өнімдерімен – сұйытылған мұнай газымен, құрғақ (тауарлық) газбен, пентан-гексан фракциясымен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
    Тенгиз газ өңдеу зауыты табиғи газ бойынша жобалық қуаты – жылына 2,55 млрд м³ және сұйытылған газ бойынша – 90 мың тонна/жыл болып табылады. Зауыт Теңіз мұнай-газ кен орны маңында, Атырау облысының Құлсары қаласында орналасқан. Теңіз кен орнының ілеспе газы этанның жоғары мөлшерімен (13%-ға дейін) сипатталады, бұл Атырау облысындағы «Карабатан» АЭА аумағында салынып жатқан мұнай-химия кешенін дамыту үшін маңызды, сондай-ақ пропан-бутан фракциялары бар. Сонымен қатар, кен орнынан өндірілетін газ күкіртсутектің өте жоғары деңгейімен, сондай-ақ тазалауды және терең өңдеуді талап ететін көмірқышқыл газы мен басқа да компоненттердің болуымен ерекшеленеді.
    Тенгиз-1 ГӨЗ жылына 5,0 млрд м³ газды қайта өңдейді. Комплекстік технологиялық желілердің (КТЛ) тәуліктік мұнай өңдеу қуаты – шамамен 40 000 тонна. Негізгі өнімдері: бөлінген ілеспе газ, пропан-бутан қоспалары, күкірт.
    Тенгиз-2 ГӨЗ (екінші буын жобасы) тәулігіне 42 000 тонна мұнай өңдеу қуатына ие және жылына шамамен 10,0 млрд м³ шикі газды қайта өңдейді. Ілеспе газ бөлініп, өңделеді, нәтижесінде құрғақ газ, пропан, бутан және күкірт өндіріледі.
    2008 жылы ТШО шикі газды айдау және Екінші буын зауыты (ЗСГ/ЗВП) жобасын аяқтап, мұнай өндіру көлемін тәулігіне 75 мың тоннаға дейін арттырды, ал табиғи газ өндіру тәулігіне 22 млн. м³-ке жетті.
    2016 жылы ТШО серіктестері өндірісті одан әрі дамыту мақсатында «Ұңғыма сағасын басқару жобасы»/«Болашақ кеңейту жобасы» (ПУУД/ПБР) бойынша түпкілікті инвестициялық шешім қабылдады. Жоба аясында жылына 12 млн. тонна мұнай өңдейтін жаңа зауыт және жылына 9,4 млрд м³ газ айдайтын объектілер салынады.
    ПУУД жобасын іске асыру ұңғымалық өнімді жинау жүйесін, инфрақұрылымдық және қосалқы объектілерді, сондай-ақ қысымды арттыру жүйелерін салуды көздейді. Бұл қолданыстағы КТЛ және ЗВП зауыттарының мұнай өңдеу деңгейін сақтауға мүмкіндік береді.
    Болашақта кен орнында газ өндіру көлемінің артуына байланысты зауыттың құрғақ тауарлық газ өндірісі қуатын жылына 10 млрд м³-ке дейін ұлғайту қажеттілігі туындауы мүмкін
    Жанажол газ өңдеу зауыты (ГӨЗ) Ақтөбе облысында орналасқан және шикі газды ылғалдан және басқа да қоспалардан тазартуды жүзеге асырады, сондай-ақ тауарлық және сұйытылған газ өндіреді. Бастапқыда зауыттың жылдық жобалық қуаты 710 млн. м³ газды қайта өңдеуге есептелген болатын. «CNPC-Ақтөбемұнайгаз» компаниясы жүргізген реконструкциядан кейін кәсіпорынның қуаты жылына 800 млн. м³ дейін ұлғайды. 2003 жылы кен орнында екінші Жанажол ГӨЗ пайдалануға енгізілді. 2007 жылы Үшінші Жанажол ГӨЗ-дің бірінші кезеңі іске қосылды. 2012 жылы «CNPC-Ақтөбемұнайгаз» АҚ ЖГӨЗ-3-тің екінші және үшінші кезеңдерінің құрылысын бастады, бұл тауарлық газ өндіру көлемін арттыруға және оны жылына 7 млрд м³ деңгейіне жеткізуге мүмкіндік берді.
    Газды терең тазарту бойынша өңдеу қуаттарын перспективалық дамыту қажеттілігі көмірсутек шикізатын өндіру көлемдерінің одан әрі ұлғаюымен байланысты. Сонымен қатар, өндірілетін табиғи және еріген ілеспе мұнай газының басым бөлігі газды дайындау қондырғыларында міндетті түрде қосымша тазартуды талап етеді.
    Энергетика министрлігінің деректеріне сәйкес, 2024 жылдың қорытындысы бойынша газ өндіру көлемі 59 млрд м³ құрады. 2025 жылға арналған өндіру жоспары – 62,8 млрд. м³. 2025 жылдың I тоқсанында газ өндіру көлемі 17,2 млрд. м³ болды. Газ өндірудің негізгі өсімі Қарашығанақ, Теңіз және Қашаған сияқты ірі кен орындары есебінен қамтамасыз етіледі. 2024 жылы тауарлық газ өндіру көлемі 28,7 млрд. м³ болды. 2025 жылға арналған жоспар – 29,4 млрд. м³. 2025 жылдың I тоқсанында 7,3 млрд. м³ тауарлық газ өндірілді. 2024 жылы ішкі нарықтың қажеттіліктеріне 21,2 млрд. м³ газ жеткізілген. 2025 жылға болжамды тұтыну шамамен 21,3 млрд. м³ деңгейінде күтілуде.
    2024 жылы сұйытылған мұнай газының өндірісі 1,7 млн. тоннаны құрады. 2025 жылға арналған жоспар — 1,7 млн. тонна, ал 2025 жылдың I тоқсанында шамамен 0,5 млн. тонна өндіріліп, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 107,7% құрады.
    «QazaqGaz» Ұлттық компаниясы мемлекеттік жер қойнауы қорын басқару бағдарламасына енгізілген 15 учаскеде белсенді жұмыс жүргізуде. Бірқатар инвесторлармен, оның ішінде Chevron және «ҚазАзот» ЖШС-мен келісімдер жасалған. Осы жобалар бойынша газдың жиынтық ресурстары 535,5 млрд. м³ деңгейінде бағалануда.
    2030 жылға дейін тауарлық газ өндірісінің тұрақты түрде 34,6 млрд. м³ деңгейіне дейін өсуі күтілуде. Бұл өсім төрт жаңа газ өңдеу зауытын іске қосу арқылы қамтамасыз етіледі. Олардың қатарында: Қашаған кен орны базасында қуаты жылына 1 млрд. м³ және 2,5 млрд м³ болатын екі ГӨЗ, Қарашығанақтағы қуаты 4 млрд м³ жылдық зауыт, сондай-ақ Жаңаөзендегі қуаты 900 млн. м³ болатын ГӨЗ бар. Қашағандағы жобаның іске асырылуы Катардың UCC Holding компаниясымен бірлесіп жүзеге асырылуда.
    Халықты газдандыру деңгейіне келетін болсақ, 2024 жылдың қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш 62,4%-ға дейін өсті — бүгінгі таңда 12,6 млн. азамат газға қол жеткізген.
    2025 жылы газдандыруды жалғастыру мақсатында республикалық бюджеттен және «Самұрық-Қазына» АҚ қаражатынан 84 жобаны іске асыру үшін 112,5 млрд теңге бөлінді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша 71 елді мекенді газдандыруға бағытталған 60 жобаны аяқтау жоспарлануда, нәтижесінде 218 мың адам табиғи газға қол жеткізеді және жалпы газдандыру деңгейі 12,8 млн. адамға жетеді.
    Ел тұтынушыларын газбен үздіксіз қамтамасыз ету мақсатында бірқатар стратегиялық инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру жоспарланып отыр. Олардың ішінде: «Бейнеу – Бозой – Шымкент» магистральдық газ құбырының екінші желісін салу, «Ақтөбе – Қостанай» магистральдық газ құбырын салу, «Талдықорған – Үшарал» магистральдық газ құбырын салу.
    Параллель түрде Қазақстан транзиттік әлеуетін арттыруда. 2023 жылдың қазан айында Ресей газын Өзбекстанға транзиттеу басталды. 2023 жылы 1,28 млрд. м³, 2024 жылы 5,6 млрд. м³ тасымалданды. Биыл транзит көлемін 7,3 млрд. .м³ дейін, ал 2038 жылға қарай 11 млрд. м³ дейін ұлғайту жоспарлануда.
    2025 жылы Түрікменстан және Өзбекстан газын Қытай Халық Республикасына транзиттеу жоспары шамамен 36,2 млрд. м³ деңгейінде белгіленген, бұл өткен жылғы көрсеткішке сәйкес келеді.
    Ішкі нарықта сұйытылған мұнай газының тапшылығының өсуі байқалуда. Әсіресе шекара маңындағы өңірлерде сұйытылған газға деген сұраныстың артуы анық байқалады. Энергетика министрлігі ай сайын еліміздің өңірлеріне шамамен 130 мың тонна сұйытылған газ таратады. Алайда бұл көлем жеткіліксіз – ағымдағы қажеттілік ұсыныстан 25–30 мың тоннаға артық, бұл шамамен 23% құрайды. Сұйытылған газға төмен баға деңгейінің белгіленуі салдарынан автокөлік жүргізушілерінің осы отын түріне көшуі байқалып, бұл өз кезегінде тұтынудың артуына әкелуде. ІІМ деректеріне сәйкес, 2024 жылы мұндай көлік саны 677 мың бірлікке жеткен, бұл өткен жылмен салыстырғанда 16%-ға көп (2024 жылы – 582 мың бірлік).
    Әлеуметтік бағыттағы цифрлық құралдарды енгізу бойынша жұмыс жүргізілуде. Атап айтқанда, «Әлеуметтік әмиян» пилоттық жобасы іске асырылуда, оның аясында Батыс Қазақстан облысы мен Шымкент қаласының аз қамтылған тұрғындары газды 24%-ға дейін жеңілдікпен сатып алу үшін ваучерлер алады. Пилот кезеңінде жалпы 2,9 млн. м³ газ 23,5 млн. теңге сомасына тұтынылды. Жобаны бір жыл мерзімге барлық өңірлерге кеңейту және ұзарту жоспарлануда. Бүгінде газ саласын дамыту мақсатында ішкі нарықтағы тауарлық газдың шекті көтерме бағалары 5 жыл мерзімге бекітіледі. Орташа шекті көтерме баға 1 000 м³ үшін 23 646 теңгені құрағанда, ұлттық оператор халыққа жеткізу үшін 10 096 теңгені субсидиялайды.
    Газ саласын цифрландыру шеңберінде газды есепке алу тиімділігі мен ашықтығын арттыру үшін нормативтік-құқықтық актілерге өзгерістер енгізілді, оған сәйкес 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап жер қойнауын пайдаланушылар кен орындарын телеметриясы бар есептеу құралдарымен жабдықтауға міндетті. «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ кен орындарынан деректерді тестілік қабылдау басталды. 2024 жылғы 1 желтоқсаннан бастап сұйытылған мұнай газының ішкі нарыққа бөлінуі жөніндегі мемлекеттік функция автоматтандырылды. Жыл соңына дейін цифрлық сервистің функционалын әкімдіктер деңгейіне дейін кеңейту жоспарлануда. Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындау аясында газбен жабдықтау саласындағы заңнамаға өзгерістер дайындалды.
    Негізгі бастамалардың қатарында газды тұрмыстық тұтынушылар үшін тұтыну нормативтерін енгізу, қашықтан мәлімет беру функциясы бар есептегіштерді орнату, мұнай-газ химиясы жобалары үшін ұзақ мерзімді көтерме бағаларды белгілеу, сондай-ақ газбен жабдықтау объектілерін QazaqGaz басқаруына беру рәсімін жеңілдету қарастырылған.
    Газ өндіру көлемдерінің артуы газды қайта өңдеуді дамыту бағдарламасын іске асырумен тығыз байланысты. Бұл бағдарлама жер қойнауын пайдаланушылармен ҚР «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» Кодексінің (27.12.2017 ж., №125-VI) қабылдануына байланысты жүзеге асырылуда, оған сәйкес 146-бапта ілеспе және (немесе) табиғи газды алауларда жағуға тыйым салынған (ерекше жағдайларды қоспағанда).
    Газды қайта өңдеудің жобалық көлемдері Теңіз және Қашаған кен орындарындағы өндірілетін газ көлемдерін өңдеуді қамтамасыз етпей отыр, сондай-ақ тауарлық газ тұтынуының болжамды өсуі қолдағы ГӨЗ қуатымен жабылмайды. Осыған байланысты Қашаған ГӨЗ-ін кезең-кезеңімен 1,0 млрд м³, кейін 2,0 және 6,0 млрд м³ газ өңдеу қуатына дейін салу орынды болып табылады. Бұл тек тауарлық газ тұтынуының артуын өтеп қана қоймай, Маңғыстау және Қызылорда облыстарындағы шағын кен орындарындағы газ өндіру көлемінің төмендеуін де теңгеруге мүмкіндік береді.
    Сонымен қатар ескеру қажет, сұйық көмірсутектерді өндірудің ерекшелігі газды қабаттарға кері айдау технологиясын қолдануды талап етеді, осыған байланысты өндірілген газдың едәуір көлемі осы мақсаттарға пайдаланылуды жалғастыруда. Алайда бұл, өз кезегінде, қолданыстағы және салынып жатқан газ өңдеу қуаттарында тауарлық газ өндіру үшін шикі газды неғұрлым теңгерімді іріктеп алуға мүмкіндік береді.
    Сұйытылған көмірсутек газы республикада үш мұнай өңдеу зауытында өндіріледі: «Павлодар мұнай-химия зауыты» ЖШС (ПМХЗ), «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС (АМӨЗ), Шымкент мұнай өңдеу зауыты — «ПетроҚазақстан Ойл Продактс» ЖШС (ПКОП). Сонымен қатар, сұйытылған газды «Теңізшевройл» ЖШС, «СНПС-Актөбемұнайгаз» АҚ, «ҚазГПЗ» ЖШС, «СП КазГерМунай» ЖШС және басқа да кәсіпорындар өндіреді.
    15-сурет – Газды кешенді дайындау қондырғыларының орналасу схемасы
    Шымкент мұнай өңдеу зауыты (ТОО «ПКОП») 1985 жылы салынған және Қазақстандағы үш МӨЗ-дің ішіндегі ең жаңасы болып табылады. Шымкент МӨЗ – республикадағы ең халық тығыз орналасқан өңір – Оңтүстік Қазақстанда орналасқан жалғыз мұнай өңдеу зауыты. Шымкент мұнай өңдеу зауытының өндірістік қуаты жылына 6 млн. тонна шикі мұнайды құрайды.
    Қазақстанда сұйытылған мұнай газының (СМГ) тұтыну көлемі жылдан жылға артып келеді. Сұраныс мұнай-химия саласынан ғана емес, автокөлік секторынан да өсуде. Егер екі жыл бұрын ішкі нарыққа жеткізілген сұйытылған газдың 60%-ы автокөлік отыны ретінде пайдаланылса, қазір бұл көрсеткіш 85%-ға жетті.
    Энергетика министрлігі сұйытылған мұнай газының (СМГ) көтерме саудадағы қолданыстағы бағаларын тағы алты айға (2025 жылғы 1 шілдеден 31 желтоқсанға дейін) сақтап қалуды жоспарлап отыр. Аталған бағалар өткен жылдың желтоқсан айында бекітілген болатын. Сол кезде көтерме баға 15%-ға, яғни тоннасына 45 158 теңгеден 51 932 теңгеге дейін көтерілген. Ведомствоның түсіндіруінше, елімізде сұйытылған газды өндірудің өзіндік құны тоннасына 65–75 мың теңгені құрайды, осыған байланысты төмен сату бағасының салдарынан өндіруші зауыттарда жаңғырту жұмыстарын жүргізуге және жыл сайынғы жоспарлы жөндеулерге қаражат тапшылығы пайда болады.
    Сондай-ақ, бағаның өсуі ішкі нарықтың қажеттіліктерін толық көлемде қамтамасыз етуге, газды қайта өңдеу саласына инвестиция тартуға жағдай жасайды деп күтілген. Көтерме бағаның артуынан кейін бөлшек саудадағы шекті бағалар да өңірлерге байланысты 9–30% аралығында көтерілді.
    Мұнымен қатар, Argus мәліметтері бойынша, 2024 жылы республикада сұйытылған газ өндірісі шамамен 2%-ға өсіп, 3,01 млн. тоннаны құрады. Алайда газ экспорты 11%-дан астам төмендеп, 698,1 мың тонна болды. Сұйытылған мұнай газы ең алдымен автокөлік иелері арасында танымал, себебі оның бағасы ең арзан бензин – АИ-92 маркасымен салыстырғанда орта есеппен екі есе төмен. Үнемділік – автокөлік жүргізушілерінің газға көшудегі негізгі фактор. Мысалы, Алматы қаласында танымал желілердің бірінің жанармай құю станциясында АИ-92 литрінің бағасы 213 теңге болса, автогаз литрі 102 теңгеден сатылуда.
    Сонымен қатар, нарықта зауыттан газбаллонды жабдықпен (ГБО) шыққан автокөліктер (негізінен Оңтүстік Кореядан) көбейіп келеді. Сондықтан елде СМГ-ға деген сұраныстың одан әрі өсуіне барлық алғышарттар сақталып отыр. Энергетика министрлігінің деректеріне сәйкес, Қазақстанда сұйытылған мұнай газының шамамен 85%-ы мотор отыны ретінде тұтынылады.
    СМГ-ны мотор отыны ретінде пайдаланатын автокөліктер саны 677 мың бірлікті, ал сұйытылған газбен жанармай құюға арналған АЖҚС саны 2 867 бірлікті құрайды. Бұл нарық қандай да бір мемлекеттік қолдаусыз, өз бетінше дамуда. Үкімет автогаз нарығын одан әрі кеңейтуді жоспарлап отыр, алайда СМГ емес, компримирленген және сұйытылған табиғи газ (КПГ және СПГ) есебінен. Энергетика министрлігі 2024–2027 жылдарға арналған табиғи газды мотор отыны ретінде пайдалануды кеңейту жөніндегі Жол картасын әзірлеген, ол автогаз толтыру компрессорлық станцияларын (АГНКС) салуды және қалалық маршруттық автобустарды табиғи газға көшіруді көздейді.
    Қазіргі уақытта Қазақстанда компримирленген табиғи газды (КПГ) мотор отыны ретінде пайдаланатын 2 700-ден астам автобус жұмыс істейді. Өткен жылы республикада барлығы 121,2 млн. м3 КПГ өндіріліп, тұтынылды.
    Автожанармаймен қамту қызметін 21 АГНКС көрсетеді: сегізі – Алматы қаласында, үшеуі – Қызылордада, екеуі – Шымкентте, Маңғыстау облысында (Ақтау қаласы мен Бейнеу ауылы) және Атырау облысында (Атырау және Құлсары қалалары), бір-бірден – Ақтөбе, Тараз,№ Орал және Талдықорған қалаларында орналасқан. Ал СПГ Қазақстанда қазіргі уақытта мүлде өндірілмейді.
    Маршруттық автобустарды КПГ-ға көшіру қалалардағы көмірқышқыл газының шығарындыларын азайтып қана қоймай, дизель отынына деген сұранысты төмендетеді. Республикада өткен жылы компримирленген газдың жалпы тұтыну көлемі 121,2 млн м3 болды, бұл 90 мың тонна дизель отынын алмастыруға сәйкес келеді.
    Соған қарамастан, автобустарды КПГ-ға көшіру қарқыны баяу, ал нарықтың өсу әлеуеті өте жоғары. Сала қолдауды қажет етеді, себебі көлік иелері өздігінен КПГ-ға көше қоймайды. Оның себептерінің бірі – жабдық орнатудың жоғары құны. Өткен жылы мамандар төрт цилиндрлі автомобильді СМГ-ға бейімдеу құнын 150–200 мың теңге деп бағаласа, КПГ-ға бейімдеу құны 750 мыңнан 1 млн. теңгеге дейін жеткен. Сонымен қатар, КПГ-ға арналған ГБО салмағы СМГ жабдығынан үш есе ауыр. Бұдан бөлек, компримирленген табиғи газ сұйытылған мұнай газынан орта есеппен 25–30%-ға қымбат. Сарапшылардың пікірінше, КПГ-ға көшіру дизель отынын пайдаланатын жүк көліктері үшін тиімдірек, ал жеңіл көліктерге емес. Бұл ретте көліктерді қайта жабдықтауды ғана емес, метан өндіру мен өткізу инфрақұрылымын кеңейтуді де субсидиялау қажет.
    Ал СМГ нарығы қарқынды өсуде. ІІМ деректері бойынша, 2022 жылы газбен жүретін автокөліктер саны 491 мың бірлікті құраса, 2023 жылы бұл көрсеткіш 18%-ға артып, 582 мыңға жетті, ал осы жылы 677 мың бірлікке жетті (+16%). Үш жыл ішінде СМГ пайдаланатын көлік саны 38%-ға өсті. Бұл — шекті көрсеткіш емес.
    Пропанға сұраныс мұнай-химия саласында да артуда. 2022 жылғы қарашада елдегі ең ірі полипропилен өндіру зауыты – «Kazakhstan Petrochemical Industries» (KPI) іске қосылды. Зауыт толық қуатқа шыққанда жылына 500 мың тоннадан астам СМГ тұтынатын болады. Егер 2023 жылы кәсіпорын 249,6 мың тонна газ тұтынса, 2024 жылы — 333,3 мың тонна тұтынды, оның бір бөлігі негізгі жеткізушінің өндірісті тоқтатуына байланысты шетелден сатып алуға мәжбүр болған.
    2023 жылы KPI зауытына ұзақ мерзімді келісімшарт бойынша газдың жалғыз жеткізушісі – елдегі СМГ-ның ең ірі өндірушісі және экспорттаушысы «Тенгизшевройл» (ТШО) болды. Алайда өткен жылы ТШО техникалық себептерге байланысты газ өндіруді азайтқан кезеңдерде Ресейден 34,9 мың тонна пропан импортталды, деп жазады Argus. Импорттың негізгі көлемі — 33,3 мың тонна — «Сибур» компаниясынан жеткізілді, ол KPI жобасындағы 40% үлеске ие.
    СМГ тұтынудың өсуіне байланысты үкімет 2023 жылғы қарашада өнім экспортына алты айлық тыйым енгізіп, оны кейін бірнеше рет ұзартты. Биыл мамырда эмбарго тағы алты айға ұзартылды. Алайда тыйым өнімді бөлу туралы келісім (СРП) немесе тұрақтандырылған келісім аясында жұмыс істейтін компанияларға қолданылмайды: оларға ТШО, Nostrum Oil & Gas («Жайықмұнай»), «Карачаганак Петролеум Оперейтинг» (КПО) және North Caspian Operating Company (NCOC) кіреді.
    Өткен жылы қазақстандық сұйытылған газдың ең ірі сатып алушысы Тәжікстан болды, дегенмен бұл елге жеткізу көлемі 1,5%-ға азайып, 324,1 мың тоннаны құрады. Оның шамамен 97%-ын ТШО жеткізген.
    Көрсетілген көлем бойынша екінші орында Түркия тұр — ол 213,4 мың тонна СМГ импорттаған, бұл өткен жылмен салыстырғанда 13%-ға аз.
    Қазақстаннан Ауғанстанға сұйытылған мұнай газын (СМГ) жеткізу көлемі де екі еседен астам қысқарып, 8,4 мың тоннаны құрады, ал Қырғызстанның қазақстандық СМГ импорты бірден 61%-ға төмендеп, 5,9 мың тонна болды. Орталық Азия елдеріне СМГ экспортының азаюы ресейлік экспорттаушылар тарапынан күшейген бәсекелестіктің нәтижесі болды. Ресей Еуропа нарығын жоғалтқаннан кейін осы аймаққа газ жөнелтуді ұлғайтты. 2023 жылғы желтоқсанда Еуропалық одақ ресейлік пропан мен бутанға санкциялар енгізді.
    Сонымен қатар, қазақстандық экспорттаушылар Польшамен газ саудасын 14%-ға ұлғайтып, 41 мың тоннаға жеткізді, Қытайға жеткізілімдер 90%-ға артып, 22,2 мың тоннаны құрады, ал Өзбекстанға экспорт 73%-ға өсіп, 50,3 мың тонна болды.
    Нарық қатысушыларының пікірінше, алдағы жылдары қазақстандық сұйытылған газдың Еуропаға экспорты арта бермек, өйткені ЕО елдері оны Ресейден сатып ала алмайды.
    Сонымен бірге, ресейлік және қазақстандық экспорттаушылар арасындағы бәсекелестікке қарамастан, ресейлік компаниялардың жеткізілімдерді шектеуі мен өнім бағасын арттыруы салдарынан Тәжікстан, Қырғызстан, Өзбекстан және Ауғанстанда сұйытылған газдың құны өсті. Сонымен қатар, рубльдің АҚШ долларына қатысты нығаюы да ресейлік жеткізушілердің баға саясатына әсер етті. Бағаның өсуіне Иран мен Түрікменстаннан келетін жеткізілімдердің қысқаруы да ықпал етті.
    Мәселен, ақпан айында пропан-бутан қоспасының бағасы мынадай деңгейде болды:
    – Қазақстан–Өзбекстан шекарасында – тоннасына 380–420 АҚШ доллары,
    – Қазақстан–Қырғызстан шекарасында – 350–375 доллар,
    – Өзбекстан–Тәжікстан шекарасында – 405–430 доллар,
    – Өзбекстан–Ауғанстан шекарасында – 410–450 доллар.
    Яғни, жылдың басында қазақстандық СМГ өндірушілері өнімді шетелге орта есеппен тоннасына 400 долларға немесе 202,4 мың теңгеге сатты. Ал ішкі нарықта көтерме баға 51,9 мың теңге деңгейінде болды, бұл сыртқы бағаға қарағанда шамамен төрт есе төмен.
    Соған қарамастан, қазақстандық өндірушілер 2024 жылы шетелге газ сатуды 11%-дан астам төмендетіп, 698,1 мың тонна көлемінде жүзеге асырды. Экспорт төртінші жыл қатарынан қысқарып келеді және екінші жыл қатарынан 2005 жылдан бергі ең төменгі деңгейде қалып отыр. Экспорттың төмендеуі ел ішінде сұраныстың артуымен байланысты, әсіресе мұнай-химия саласында және мотор отыны ретінде.
    Үкімет елде сұйытылған мұнай газының өндірісін арттыру бойынша жұмыс жүргізуде. 2024 жылғы маусымда Атырау облысында Кашаган кен орнынан СМГ қабылдау, қайта құю және фракциялау зауытының құрылысы басталды. Жоба жылына 700 мың тоннаға дейін өнім өндіруді көздейді және Солтүстік Каспий жобасының қатысушылары мен Энергетика министрлігі арасындағы келісімдер аясында жүзеге асырылуда. 2024 жылы ұлттық компания QazaqGaz және NCOC СМГ сатып алу-сату шартына қол қойды және жобаның Жол картасын бекітті.
    Ішкі нарыққа өнімді жөнелту үшін газдың алғашқы партиясын қабылдау 2025 жылғы желтоқсанға жоспарланған.
    Сонымен қатар, Кашаган және басқа кен орындарында төрт газ өңдеу зауытын (ГПЗ) салу көзделген. Бұл зауыттар тауарлық газбен қатар сұйытылған мұнай газын да өндіретін болады. Бұл ішкі нарықты газ-мотор отынымен қамтамасыз етуді айтарлықтай жеңілдетуі тиіс.
    «Бүгінде Қазақстанда ең сұранысқа ие автомобиль газы – сұйытылған мұнай газы. Елде 660 мыңнан астам автомобиль осы отын түріне ауыстырылған, әрі сұраныс тұрақты түрде өсуде. Ал компримирленген табиғи газ да дамып келеді, бірақ оның инфрақұрылымы әлі де шектеулі. Сұйытылған табиғи газ автоөңірде кеңінен қолданылмайды. Оның әлеуеті жоғары деп танылғанымен, жүк және транзиттік көліктер үшін өте тиімді болуы мүмкін, алайда инфрақұрылымға және логистикаға елеулі инвестициялар қажет.
    Соңғы мәліметтерге сәйкес, 2024 жылы Қазақстанда СМГ тұтыну шамамен 2,1 млн. тоннаны құрады. Бұл – бензин мен дизель отыны да есепке алынған кезде, жалпы автомобильдік отын көлемінің шамамен 20%-ы. Автогаздың өсуі жанармайдың төмен бағасымен және ГБО орнатылған автомобильдердің көбеюімен байланысты. Бұл көрсеткіш СМГ-ның дәстүрлі отын түрлерінің толыққанды баламасы ретінде орнығып жатқанын дәлелдейді.»
    Сұйытылған мұнай газына (СМГ) келетін болсақ, жалпы алғанда инфрақұрылым қанағаттанарлық деңгейде дамыған: еліміз бойынша 2000-нан астам мамандандырылған автогаз құю станциясы (АГЗС) жұмыс істейді. Алайда бүгінде газдың өз көлемінің тапшылығы сезілуде – сұраныс ұсыныстан жоғары. Ал КПГ (компримирленген табиғи газ) және СПГ (сұйытылған табиғи газ) бойынша жағдай күрделірек. Елде КПГ құю станциялары санаулы ғана, ал СПГ құю инфрақұрылымы әлі жобалау кезеңінде. Сонымен қатар, көлікті техникалық қызмет көрсету және қайта жабдықтау жүйесін жетілдіру қажет: КПГ және СПГ үшін ГБО орнататын білікті станциялар мен сервистер елде жоқ.
    Бұл сегментті теңгерімді дамыту үшін бірқатар шараларды қабылдау қажет.Біріншіден, ішкі СМГ өндірісін кеңейту, соның ішінде жаңа қуаттарды іске қосу арқылы, мысалы, Kashagan жобасының аясында.Екіншіден, КПГ және СПГ үшін жанармай құю инфрақұрылымын дамыту, әсіресе қалааралық бағыттарда.Үшіншіден, СПГ және КПГ-ға арналған ГБО орнатуды субсидиялар, лизингтік бағдарламалар немесе жеңілдетілген несиелер арқылы ынталандыру маңызды. Бұдан бөлек, сервистік және техникалық базаны дамыту, мамандарды даярлау, жабдықты сертификаттау қажет. Әрі, әрине, тапшылықтардың алдын алу және нарықты тұрақтандыру үшін неғұрлым ашық және икемді баға белгілеу жүйесіне көшу маңызды.
    9-кесте. 2024 жылы Қазақстандағы сұйытылған мұнай газын өндірушілер, мың тонна
    №
    Производители
    2024
    ±2023/2024, %
    1
    ТШО
    1233,9
    -1,7
    2
    CNPC-Актобемунайгаз
    480,3
    -0,9
    3
    Павлодарский НПЗ
    322
    3,6
    4
    Шымкентский НПЗ
    334,8
    3,5
    5
    Атырауский НПЗ
    213,1
    9,7
    6
    Казахский ГПЗ
    202,3
    1,1
    7
    Nostrum Oil & Gas
    78,2
    95,1
    8
    Rfputhveyfqufp
    67,8
    -0,9
    9
    Казахойл-Актобе
    29,2
    6,5
    10
    Gas Processing Company
    44
    -1,0
    11
    Амангельдинский ГПЗ
    2,2
    -15,4
    12
    Sauts-Oil
    1,7
    7,4
    Всего
    3009,8
    1,9
    4. АСТАНА ҚАЛАСЫНЫҢ ҚОЛДАНЫСТАҒЫ ГАЗБЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖҮЙЕСІНІҢ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫСЫ ЖОСПАРЛАНЫП ОТЫРҒАН МАГИСТРАЛЬДЫҚ ГАЗ ҚҰБЫРЛАРЫ
    4.1. Астана қаласының қолданыстағы газбен жабдықтау сызбасының сипаттамасы Астана қаласына табиғи газ жеткізудің негізгі көзі – «Сарыарқа» магистралдық газ құбыры.
    Бұл жоба Қазақстан Республикасының Президентінің 2018–2019 жылдарға арналған Жолдауындағы бесінші әлеуметтік бастама шеңберінде жүзеге асырылды: «Қызылорда – Жезқазған – Қарағанды – Теміртау – Астана – Көкшетау – Петропавл» бағыты бойынша магистралдық газ құбырын салу.
    Сурет 16. «Сарыарқа» магистралдық газ құбырының маршрутының сызбасы
    Газ құбыры «Сарыарқа» – өзінің мақсаты бойынша магистралдық тарату газ құбыры болып табылады және «Бейнеу–Шымкент» магистралдық газ құбырынан қалалар мен елді мекендердің АГРС-на газ беруді қамтамасыз етеді.
    «Сарыарқа» магистралдық газ құбырынан Астана қаласын газбен жабдықтау үшін келесі объектілер салынды және пайдалануға енгізілді:
    • өнімділігі сағатына 240 мың м³ болатын АГРС-1 «Астана»;
    • өнімділігі сағатына 240 мың м³ болатын АГРС-2 «Астана»; сондай-ақ құрылысы жүріп жатқан объект:
    • өнімділігі сағатына 350 мың м³ болатын АГРС-3 «Астана».
    «Сарыарқа» магистралдық газ құбырын қызмет көрсету мақсатында 2019 жылғы қазанда «Интергаз Орталық Азия» АҚ-ның «Қарағанды магистралдық газ құбырлары басқармасы» филиалы құрылды. Бұл басқарма магистралдық газ құбырлары жүйесіне және оған қатысты нысандарға жетекшілік етіп, газ құбырының техникалық мүмкіндіктері шегінде келісімшарттық көлемдердің газын көтерме тұтынушыларға үздіксіз жеткізуді қамтамасыз етеді.
    Газ құбырлары жүйесіне пайдалану барысында жүргізілетін желілік құрылыстарды, компрессорлық және газ тарату станцияларын жөндеу және қызмет көрсету, өндірістік объектілерді құрылыс-монтаж, автокөлік тасымалы, материалдық-техникалық жабдықтау және басқа да қосалқы жұмыстармен қамтамасыз етуге арналған объектілер мен инженерлік жүйелер кіреді.
    «Сарыарқа» магистралдық газ құбырының 1-кезеңі «Қызылорда – Астана» учаскесі 2019 жылғы 27 желтоқсанда пайдалануға берілді.
    Газ құбырының жобалық қысымы – 9,81 МПа, диаметрі – 820 мм, магистралдық газ құбырының өнімділігі: компрессорлық станциясыз – жылына 2,2 млрд м³, КС ескере отырып – жылына 3,67 млрд м³.
    «Сарыарқа» МГ-ның «Бейнеу–Бозой–Шымкент» МГ-на қосылу нүктесі – 988 км, жалпы ұзындығы – 1061,320 км.
    Басқарма магистралдық газ құбыры жүйесіне және ондағы объектілерге жетекшілік етіп, газ құбырының техникалық мүмкіндіктері шеңберінде келісімшарттық газ көлемдерін көтерме тұтынушыларға үздіксіз жеткізуді қамтамасыз етеді.
    Газ құбырлары-тармақтарының, АГРС және МГ техникалық сипаттамалары 10 және 11-кестелерде ұсынылған.
    Кесте 10. Астана қаласы үшін Ақмола облысы аумағында «Қарағанды» МГБ қызмет көрсететін қолданыстағы магистралдық газ құбырларының сипаттамасы
    №
    т/т
    Газ құбырларының атауы
    Тиістілігі (ЕПҚ-ны пайдаланатын)
    Шартты диаметрі, мм
    Ұзындығы, км
    Пайдалануға берілген жылы
    Жобалық қысым, МПа
    УМГ «КАРАГАНДА»
    1
    САРЫ-АРҚА МГ
    Астана АПУ
    820
    118,29
    2019
    9,81
    МГ ұзындығы, барлығы
    118,29
    2
    Газ құбырлары - ГТС бұру
    4,9
    Барлығы:
    123,19
    Кесте 11 – Астана қаласы бойынша «Қарағанды» МГБ қызмет көрсететін қолданыстағы және салынудағы газ құбырлары-тармақтары мен АГРС-тердің сипаттамасы
    № т/т
    ГТС ата­уы
    Газ құ­бы­ры-бұ­ру
    ГТС
    ГТС тех­ни­ка­лық жай-күй­ін ба­ға­лау
    Ұзынды­ғы, км
    Диа­мет­рі, мм
    Жұ­мыс қы­сы­мы
    Пай­да­ла­ну­ға бе­рі­л­ген жы­лы
    Газ құ­бы­ры қо­сы­л­ған газ құ­бы­ры­ның ата­уы-бұ­ру
    Тү­рі
    Пай­да­ла­ну­ға бе­рі­л­ген жы­лы
    Про­из­во­ди­тель­ность
    Ны­сан ие­сі
    Жо­ба­лық, МПа
    Рұқ­сат еті­л­ген, МПа
    Жо­ба­лық, м3/тәу­лік
    Нақ­ты, м3/тәу­лік
    "ҚА­РА­ҒАН­ДЫ" МГБ
    1
    АГТС-1 «Аста­на»
    3,7
    426
    9,81
    9,81
    2019
    МГ «Са­ры-Ар­ка»
    АГТС «Го­лу­бое пла­мя»
    2019
    5 760 000
    «Аста­на­Газ КМГ» АҚ
    Қа­на­ғат­та­нар­лық
    2
    АГТС-2 «Аста­на»
    1,2
    426
    9,81
    9,81
    2019
    МГ «Са­ры-Ар­ка
    АГТС «Го­лу­бое пла­мя»
    2019
    5 760 000
    «Аста­на­Газ КМГ» АҚ
    Қа­на­ғат­та­нар­лық
    3
    АГТС-3 «Аста­на»
    67
    530
    9,81
    9,81
    -
    МГ «Са­ры-Ар­ка
    АГТС-350
    -
    8 400 000
    «ЭБ» ММ
    Қа­лад­а­ғы МГ жиы­ны
    71,9
    Астана қаласына табиғи газ «Сарыарқа» магистралдық газ құбыры (МГ) арқылы газ таратушы станцияларға (АГРС) жеткізіледі, олар газды беру пункттері болып табылады.
    Газ таратушы станциялардың негізгі техникалық сипаттамалары «Сарыарқа» магистралдық газ құбырын салу» жобасының І кезеңі – «Қызылорда–Астана» учаскесі бойынша қабылданған және 10-кестеде келтірілген.
    Кесте 12 – Газбен жабдықтау көздерінің негізгі техникалық сипаттамалары
    Дереккөз атауы
    Өнімділік,
    мың м3/сағ
    Шығу саны, дана
    Шығу қысымы, МПа
    Шығатын газдың температурасы, С
    Ескерту
    АГТС -1 «Астана»
    205÷240
    1
    1,2
    t max=+100C, t min=+00C
    «САРЫ- АРКА» МГ DN820 мм, РN9,81 МПа
    АГТС-2 «Астана»
    205÷240
    1
    1,2
    t max=+100C, t min=+00C
    АГТС-3 «Астана»
    300÷350
    1
    1,2
    t max=+100C, t min=+00C
    Газбен жабдықтау көздерінен берілетін газ – жобалық МГ «Сарыарқа» АГРС-тарының белгіленген параметрлерімен газ таратушы желілерге жеткізіледі. ГРС-тен кейін жеткізуші беретін табиғи газ ГОСТ 5542-2022 талаптарына сәйкес келуі тиіс.
    Табиғи газды транзиттік және ішкі тасымалдауды жүзеге асыру, сондай-ақ ішкі нарықты газбен қамтамасыз ету жөніндегі негізгі қызметті Ұлттық оператор реттейді.
    I санаттағы АГРС-тан жүргізілетін қосу газ құбыры, I санаттағы жоғары қысымды айналма тарату газ құбыры, ГГРП (ГРП) бағытындағы тармақтық газ құбырлары, газды редуцирлеу пункттері – ГГРП, ГРП, II санаттағы жоғары қысымды тарату газ құбыры, орта қысымды ауданаралық тарату газ құбыры, орта және төмен қысымды кварталараралық газ желілері, электрмен жабдықтау жүйелері (ГГРП, ГРП, ЭХЗ жабдықтары), ГГРП, ГРП алаңдарының найзағайдан қорғанысы, байланыс, автоматика, электрохимиялық қорғау (ЭХЗ) құрылғылары – жүйенің қалыпты жұмысын қамтамасыз етуге арналған.
    Жобалық ГРП және ауданаралық орта қысымды газ құбырларынан (Рвх=0,6 МПа, Рвых=0,3 МПа) кварталараралық газ желілеріне газды екі сатылы тарату қабылданған: орта қысым PN 0,3 МПа және төмен қысым PN 0,003 МПа. Төмен қысым кварталараралық желілерге өнімділігі 1000–1500 нм³/сағ дейінгі топтық ГРПШ-дан беріледі.
    Газбен жабдықтау желілері тұтынушыларға шығу нүктелері бар ПЭ құбырларынан жер астында орындалған. ТЭН және жұмыс жобалары кезеңінде жүргізілген гидравликалық есептеулер көрсеткендей, АГРС-тен жоғары қысымды I санаттағы тарату газ құбырына табиғи газ берудің өткізу қабілетін DN630/530/426 мм PN1,2 МПа бір құбыры қамтамасыз етеді. Газ құбырының диаметрі рұқсат етілген жылдамдықтар және СП РК 4.03-101-2013 4.4.4 тармағы талаптары негізінде таңдалды:
    «Жоғары қысымды газ құбырларындағы есептік қысым жоғалуы газ құбырына қабылданған қысым санаты шегінде қабылданады».
    Жоғары қысымды газ құбырлары арқылы газ ірі өнеркәсіптік кәсіпорындарға, жылу көздеріне, технологиялық процесінде 1,2 МПа дейінгі газ қысымын қажет ететін объектілерге (АГНКС), сондай-ақ ГРП арқылы орта қысымды газ құбырларына беріледі. Әртүрлі қысымдағы газ құбырлары арасындағы байланыс ГРП арқылы жүзеге асырылады.
    Астана қаласының газбен жабдықтау жүйесінің сенімділігі мен үнемділігі үш магистральдық АГРС-ты қаланың әртүрлі бағыттарында орналастыру есебінен арттырылады. Газбен жабдықтау жүйелерінің технологиялылығы тұтынушыларды қажетті көлемдерде және оңтайлы қысым режимдерінде газбен қамтамасыз ету қабілетімен анықталады. Газ құбырларының диаметрі мен газды редуцирлеу пункттерінің өнімділігі Астана қаласы мен қала маңы аумақтарының бас жоспарына сәйкес перспективалық тұтынушыларды барынша қамту талаптарына сай қабылданды.
    Тарату газ құбырларын салу бойынша нұсқаларды қарастыру металло сыйымдылығы мен техникалық-экономикалық көрсеткіштердің баламалы салыстыруы арқылы жүргізілді.
    Газ құбырының трассасын таңдауда келесі критерийлер ескерілді:
    • халықты барынша қамту үшін оңтайлы ұзындық;
    • құрылысты және пайдалану шығындарын азайту, қолданыстағы инженерлік коммуникациялар (автожолдар, электр беру желілері, байланыс кабельдері және т.б.) коридорларын пайдалану;
    • құрылыс-монтаж жұмыстарының тиімді және жоғары өнімді технологияларын қолдану мүмкіндігі;
    • 20 жылдық перспективалық даму жоспары негізінде тұрғындарды, өнеркәсіптік, коммуналдық және өзге де объектілерді газбен барынша қамту;
    • газ құбыры құрылысына қолайлы жағдай жасау және қолданыстағы инфрақұрылымға минималды зиян келтіру, қауіпсіз пайдалану шарттарын қамтамасыз ету.
    4.2. Астана қаласының салынған газ тарату жүйесі
    Астана қаласының газ тарату жүйесіне келесі нысандар кешені кіреді:
    1. I санаттағы жоғары қысымды (Р=1,2 МПа) тарату газ құбыры, 1-кезек (бірінші іске қосу кешені);
    o ТЭЦ-1 ГРП, өнімділігі 83 мың м³/сағ (бірінші іске қосу кешені);
    o ТЭЦ-3 ГРП, өнімділігі 52 мың м³/сағ (бірінші іске қосу кешені)
    Сурет 17. 1-кезек (бірінші іске қосу кешені)
    1. Жоғары қысымды I санаттағы тарату газ құбыры, Р = 1,2 МПа, 1-кезек (екінші іске қосу кешені);
    • ГРП ТЭЦ-2 газ реттеу пункті, өнімділігі 72 мың м³/сағ (екінші іске қосу кешені);
    Сурет 18. 1-кезек (екінші іске қосу кешені)
    1. Жоғары қысымды I санаттағы тарату газ құбыры, Р = 1,2 МПа, 1-кезек (үшінші іске қосу кешені);
    • ГГРП «Көктал» газды газбен реттеу пункті, өнімділігі 60 мың м³/сағ (үшінші іске қосу кешені);
    Сурет 19. 1-кезек (үшінші іске қосу кешені)
    1. Орта қысымды тарату газ құбыры, Р = 0,3 МПа, 1-кезек (төртінші іске қосу кешені);
    2. Орта қысымды тарату газ құбыры, Р = 0,3 МПа, 1-кезек (бесінші іске қосу кешені);
    3. Орта қысымды тарату газ құбыры, Р = 0,3 МПа, 1-кезек (алтыншы іске қосу кешені);
    4. Жоғары қысымды I санаттағы тарату газ құбыры, Р = 1,2 МПа, 1-кезек (жетінші іске қосу кешені);
    5. Орта қысымды тарату газ құбыры, Р = 0,3 МПа, 1-кезек (сегізінші іске қосу кешені);
    6. Орта қысымды тарату газ құбыры, Р = 0,3 МПа, 1-кезек (тоғызыншы іске қосу кешені);
    7. Жоғары қысымды I санаттағы тарату газ құбыры, Р = 1,2 МПа, 2-кезек (бірінші іске қосу кешені);
    • ГГРПБ «Оңтүстік-Шығыс» газды газбен реттеу пункті, өнімділігі 15 мың м³/сағ (бірінші іске қосу кешені);
    • ГГРПБ «Шығыс» газды газбен реттеу пункті, өнімділігі 35,2031 мың м³/сағ (бірінші іске қосу кешені).
    Сурет 20. 2-кезек (бірінші іске қосу кешені)
    1. Жоғары қысымды I санаттағы тарату газ құбыры (Р = 1,2 МПа), 2-кезек (екінші іске қосу кешені);
    • ГРПБ «Құйгенжар» газ реттеу пункті, өнімділігі 1,33 мың м³/сағ (екінші іске қосу кешені);
    • ГРПБ «Мичурино» газ реттеу пункті, өнімділігі 3,879 мың м³/сағ (екінші іске қосу кешені);
    • ГРПБ «Интернациональный» газ реттеу пункті, өнімділігі 8 мың м³/сағ (екінші іске қосу кешені).
    Сурет 21. 2-кезек (бірінші іске қосу кешені)

    1. Р=1,2 МПа I санатты жоғары қысымды тарату газ құбыры, 2-кезек (3–9 іске қосу кешендері):

    • ГПГБ «Оңтүстік-Шығыс қазандығы» газ реттеу пункті, өнімділігі 43,758 мың м³/сағ (үшінші іске қосу кешені);

    • ГПГБ «Әуежай» газ реттеу пункті, өнімділігі 15 мың м³/сағ (үшінші іске қосу кешені);

    • ГПГБ «Family Village» газ реттеу пункті, өнімділігі 20 мың м³/сағ (үшінші іске қосу кешені);

    • ГПГБ «Пригородный» газ реттеу пункті, өнімділігі 7 мың м³/сағ (үшінші іске қосу кешені);

    • ГПГБ «Оңтүстік» газ реттеу пункті, өнімділігі 12 мың м³/сағ (төртінші іске қосу кешені);

    • ГПГБ «Қабанбай батыр» газ реттеу пункті, өнімділігі 15 мың м³/сағ (төртінші іске қосу кешені);

    • Қосшы ауылына бөліну, тұтыну көлемі 42,854 мың м³/сағ (төртінші іске қосу кешені);

    • «Тельман» қазандығына бөліну, тұтыну көлемі 80 мың м³ (төртінші іске қосу кешені);

    • ГПГБ «Тельман» газ реттеу пункті, өнімділігі 15 мың м³/сағ (төртінші іске қосу кешені);

    • Караоткель ауылына бөліну, тұтыну көлемі 24,38 мың м³ (алтыншы іске қосу кешені);

    • ГПГБ «Ильинка-1» газ реттеу пункті, өнімділігі 10,5 мың м³/сағ (жетінші іске қосу кешені);

    • ГПГБ «Ильинка-2» газ реттеу пункті, өнімділігі 7 мың м³/сағ (жетінші іске қосу кешені);

    • ГПГБ «Караоткель» газ реттеу пункті, өнімділігі 16,058 мың м³/сағ (жетінші іске қосу кешені);

    • «Тұран» қазандығына бөліну, тұтыну көлемі 80 мың м³ (жетінші іске қосу кешені);

    • ГПГБ «Ондырыс» газ реттеу пункті, өнімділігі 20 мың м³/сағ (тоғызыншы іске қосу кешені);

    • ГПГБ «ТЭЦ-2 кенті» газ реттеу пункті, өнімділігі 2,005 мың м³/сағ (тоғызыншы іске қосу кешені).

    Сурет 22. 2-кезек (3–9 іске қосу кешендері)

    1. «Есіл» және «Нұра» аудандарындағы «Сол жағалау» орта қысымды газ құбыры

    23 сурет. «Есіл» және «Нұра» аудандарындағы «Сол жағалау» орта қысымды газ құбыры

    1. «Көктал-1,2» тұрғын алабындағы орта және төмен қысымды газ құбыры

    24-сурет.

    1. «Оңтүстік-Шығыс», «Өнеркәсіп» және «Теміржол» тұрғын алабтарындағы орта және төмен қысымды газ құбыры

    25-сурет

    1. «Family Village» тұрғын алабындағы орта және төмен қысымды газ құбыры

    26-сурет.

    4.3. Астана қаласының жоспарланған және салынып жатқан газ тарату жүйесі

    1. Индустриялық парк №1-ге арналған І санаттағы 1,2 МПа қысымды жоғары қысымды газ құбыры:

    • ГПГБ «Индустриальный парк-1» газ реттеу пункті, өткізу қабілеті – 47 мың м³/сағ;

    • Индустриальный парк-2-ге тармақ, тұтыну көлемі – 40 мың м³/сағ.

    27-сурет.

    1. № 1 Индустриалды парктегі орташа қысымды газ құбыры;

    28 – сурет.

    «Шұбар» тұрғын алабына орташа қысымды газ құбыры (1-5);

    29 - сурет

    «Үркер – 1,2» тұрғын алабына төмен қысымды газ құбыры (1-2 іске қосу кешендері);

    30 - сурет.

    2. Орта және төмен қысымды газ құбыры т.а. "Тельман";

    31 - сурет.

    3."Өңдіріс" т.а., "Кирпичный" т.а. және "Қазгородок" т.а. орташа және төмен қысымды газ құбыры;

    32 – сурет

    4. Газификация города Нур-Султан. ІІI очередь строительства. Газопровод-отвод». (1-3 пусковые комплексы).

    33 – сурет

    1. 10.2025 ж.жағдай бойынша "Нұр-сұлтан қаласын газдандыру. Құрылыстың ІІ кезегі. Жоғары қысымды газ құбыры". (3-9 ұшыру кешендері)". Түзету "(23.12.2022 ж. № 04-0332/22 сараптама қорытындысы)" Ильинка"," Пригородный"," Тельман"," өндіріс"," Кирпичный"," Family Village"," Garden Village","Шұбары" тұрғын микроам аудандарын қамтумен.

    Астана қаласын газдандырудың I кезегінің 2 іске қосу кешені пайдалануға берілгеннен кейін пайдаланушы ұйым №1 Индустриялық парк ауданында газ құбырларына, өнеркәсіптік тұтынушыларға қосылуға техникалық шарттар берді.

    Салынған жоғары қысымды газ құбырының өткізу қабілеті тек ЖЭО-2 және Оңтүстік-Шығыс, теміржол және өнеркәсіптік тұрғын алаптарын тұтынуға есептелгенін ескере отырып, гидравликалық есептеулерде ескерілмеген өнеркәсіптік тұтынушыларды қосу тұтынудың ең жоғары кезеңінде қысымның жоғалуына әкелуі мүмкін, осыған байланысты өткізу қабілеті бар жоғары қысымды газ құбырының жеке жобасы әзірленді №1, № 2 Индустриалды парк ауданындағы барлық тұтынушылар үшін, сондай-ақ КЛО үшін. Индустриялық парк ауданында жоғары қысымды газ құбырын салу Индустриялық парк ауданында бұрын қосылған тұтынушыларды Индустриялық парктің газ тарату жүйесіне ауыстыру жолымен Астананы газдандырудың I кезегі шеңберінде бұрын салынған газ құбырларының өткізу қабілетін түсіруге мүмкіндік береді.

    Осылайша, салынған және әзірленген жобалар "Алматы", "Сарыарқа", "Байқоңыр" және "Есіл" аудандарында барлық тұтынушылардың табиғи газға қол жеткізуін толық қамтамасыз етті, Көктал-1, Көктал-2, темір жол, Агроқалашық, Оңтүстік-Шығыс, өнеркәсіптік, Күйгенжар, Мичурино,интернационалдық, Family village, Үркер, "Алматы", "Сарыарқа", "Байқоңыр" және "Есіл" "Сарайшық" "Нұра"аудандарында. 14,0 мыңға жуық үй немесе 200 мыңнан астам адам газға қосылу мүмкіндігіне ие.

    ҚР газдандырудың 2030 жылға дейінгі бас схемасында ҚР астанасының энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін газдың баламалы көзі ретінде Астана қаласы бағытында газ берудің қосымша бағыты көзделген. Бұл газ құбыры ТЭН – де "Карталы (РФ) - Тобыл (ҚР)-Астана" МГ құрылысынан солтүстік-шығыс облыстар (ЖҚ) бағытында осы магистральдық газ құбырын одан әрі дамыта отырып пысықталды (5-қосымша).

    Іс жүзінде болжанатын Схема Астана қаласының келешекте қала айналасындағы транзиттік магистральдық газ құбырларымен "Бейнеу-Шымкент" МГ-нан "Қараөзек" КС-нен (Қызылорда қ.) "Сарыарқа" мг-нан, "Бұхара" МГ-нан үш газ көзі бар солтүстік өңірдегі газ көлемін бөлу орталығы (хаб) іс жүзінде әрекет ететінін білдіреді -Орал " (РФ) "Қарталы-Рудный-Астана" МГ арқылы және "Есіл" КС (РФ) арқылы "Сарыарқа" мг арқылы кері бағытта. Энергетика министрлігі Ресей тарапымен "Көкшетау-Петропавл" учаскесіндегі "Сарыарқа" МГ-ны Есіл қаласының ауданындағы (шамамен 80 км) РФ газ құбыры жүйесіне қосу жөнінде келіссөздер жүргізуде. Сондықтан АГТС - 3 бойынша жұмыс жобасы d630 ММ айналма газ құбырының солтүстік - батыс жағынан қаланы газбен жабдықтау жүйесін қосумен "Сарыарқа" МГ дамуының және "Тобыл-Астана" мг құрылысының кейінгі кезеңдерінде түзетілуі мүмкін.

    Осы мәселелер Астана қаласын дамытудың Бас жоспарында әзірленіп жатқан "Астанагенплан" АҚ - ның "газбен жабдықтау" бөлімінде, сондай-ақ жылу-энергия көздері объектілері бойынша техникалық шешімдерді оңтайландыру нұсқаларын нақтылау барысында және перспектива бойынша болжанып отырған ТЭН-де жаңа қалада болжанып отырған қазандықтарды ескере отырып, Астана қаласын газбен жабдықтау жүйесін дамыту барысында қосымша зерделеніп, көрсетілуі мүмкін қоса беріліп отырған Аршалы және Целиноград аудандарының кенттерімен агломерацияны ескере отырып, Астана қаласын дамытудың бас жоспары шеңберінде отын-энергетикалық теңгерімді қамтамасыз ету.

    Кесте 13. Астана қаласын газдандыру бойынша ҚМЖ құны бойынша ақпарат

    №
    Нысандар
    Смета бойынша жалпы сома
    мың теңге
    Смета бойынша ҚМЖ сомасы мың тг
    Ұзындығы, км
    жоғары
    орташа
    төмен
    1
    Астана 1 кезек 1-2 іске қосу кешендері
    4 592 514
    2 968 852
    27,106
    1,165
    -
    1.1
    1 іске қосу кешені
    2 719 709
    1 807 962
    12,192
    1,165
    -
    1.2
    2 іске қосу кешені
    1 872 805
    1 160 890
    14,914
    -
    -
    2
    Астана 1-кезек 3-6 іске қосу кешендері
    8 567 358
    5 735 775
    18,111
    21,315
    214,198
    2.1
    3 іске қосу кешені
    1 675 168
    963 915
    9,277
    -
    -
    2.2
    4 іске қосу кешені
    2 134 437
    1 487 216
    -
    5,343
    50,723
    2.3
    5 іске қосу кешені
    2 731 565
    1 898 584
    -
    8,201
    82,199
    2.4
    6 іске қосу кешені
    2 026 188
    1 386 060
    -
    7,771
    81,276
    3
    Астана 1-кезек 7-9 іске қосу кешендері
    7 363 322
    5 137 480
    8,093
    19,880
    205,398
    3.1
    7 іске қосу кешені
    2 081 055
    1 177 859
    8,093
    4,564
    30,796
    3.2
    8 іске қосу кешені
    2 863 021
    2 119 684
    -
    10,397
    88,440
    3.3
    9 іске қосу кешені
    2 419 246
    1 839 937
    -
    4,919
    86,162
    4
    Астана 2-кезек 1-2 іске қосу кешендері
    7 326 196
    6 908 843
    25,5234
    11,2563
    65,9573
    4.1
    1 іске қосу кешені
    4 780 250
    4 455 695
    16,5685
    -
    -
    4.2
    2 іске қосу кешені
    2 545 946
    2 453 148
    8,9549
    11,2563
    65,9573
    5
    Астана «-кезек 3-9 іске қосу кешендері
    28 597 437
    27 517 799
    95,164
    -
    -
    5.1
    3 іске қосу кешені
    4 745 505
    4 561 716
    16,1095
    -
    -
    5.2
    4 іске қосу кешені
    6 137 422
    5 934 258
    21,5515
    -
    -
    5.3
    5 іске қосу кешені
    2 691 459
    2 583 008
    9,115
    -
    -
    5.4
    6 іске қосу кешені
    1 790 814
    1 684 250
    5,680
    -
    -
    5.5
    7 іске қосу кешені
    6 352 069
    6 113 720
    19,807
    -
    -
    5.6
    8 іске қосу кешені
    5 724 237
    5 545 330
    19,296
    -
    -
    5.7
    9 іске қосу кешені
    1 155 931
    1 095 517
    3,605
    -
    -
    6
    Астана қаласының сол жағалауы
    952 862
    757 991
    -
    7,7946
    -
    6.1
    1 іске қосу кешені
    255 010
    183 962
    -
    1,2632
    -
    6.2
    2 іске қосу кешені
    228 181
    192 961
    -
    1,5968
    -
    6.3
    3 іске қосу кешені
    275 808
    235 765
    -
    1,9013
    -
    6.4
    4 іске қосу кешені
    62 434
    51 211
    -
    0,9363
    -
    6.5
    5 іске қосу кешені
    131 429
    94 092
    -
    2,097
    -
    7
    «Family Village» т.а.
    1 840 844
    1 513 156
    -
    22,655
    -
    7.1
    1 іске қосу кешені
    830 289
    663 249
    -
    7,6315
    -
    7.2
    2 іске қосу кешені
    405 216
    339 473
    -
    3,8594
    -
    7.3
    3 іске қосу кешені
    316 617
    263 139
    -
    3,1344
    -
    7.4
    4 іске қосу кешені
    288 722
    247 295
    -
    8,0297
    -
    8
    "Индустриялық парк 1,2" - ге жеткізу газ құбыры
    2 016 237
    1 347 923
    5,342
    -
    -
    9
    «Индустриялық парктің орамішілік газ құбыры 1"
    1 700 301
    1 045 217
    -
    15,7624
    -
    10
    "Үркер" т.а. 1-2 іске қосу кешендері
    5 156 043
    4 324 759
    -
    17,5431
    156,1016
    10.1
    1 іске қосу кешені
    5 156 043
    4 324 759
    -
    10,5317
    95,6337
    10.2
    2 іске қосу кешені
    -
    7,0114
    60,4679
    11
    «Чурабы» т.а. 1-5 іске қосу кешендері
    2 129 028
    1 763 864
    -
    7,9264
    29,1771
    11.1
    1 іске қосу кешені
    1 325 282
    1 096 438
    -
    7,9264
    -
    11.2
    2 іске қосу кешені
    101 912
    81 873
    -
    -
    3,2471
    11.3
    3 іске қосу кешені
    293 152
    244 927
    -
    -
    11,1306
    11.4
    4 іске қосу кешені
    152 505
    123 610
    -
    -
    5,1608
    11.5
    5 іске қосу кешені
    256 177
    217 016
    -
    -
    9,6386
    12
    «Тельман» т.а. 2 іске қосу кешені
    487 922
    405 836
    -
    -
    16,335
    13
    «3 кезек» МГ 1-3 іске қосу кешендері
    30 352 942
    18 499 018
    -
    -
    -
    13.1
    1 іске қосу кешені
    9 474 210
    7 417 906
    29,9676
    -
    -
    13.2
    2 іске қосу кешені
    8 877 514
    7 126 816
    30,0
    -
    -
    13.3
    3 іске қосу кешені
    12 001 218
    3 954 294
    7,431
    -
    -
    БАРЛЫҒЫ:
    101 083 006
    77 926 513
    164,4634
    125,2978
    737,2886
    4.4 Астана қаласы үшін магистральдық газ құбырлары құрылысының іске асырылып жатқан жобаларын және құрылыс перспективаларын талдау
    Қазақстан Республикасының солтүстік облыстарын газдандыру жобасы, оның ішінде Астана қаласында берілетін газ көлемінің ұлғаюымен және газбен жабдықтаумен қамтылатын аумақтардың кеңеюімен Тәуелсіз Қазақстан құрылғаннан кейін бірнеше рет және әсіресе белсенді түрде қаралды.
    2019 жылы Қызылорда қаласы ауданындағы "Бейнеу-Бозой-Шымкент" магистральдық газ құбырына қосыла отырып, "Сарыарқа" магистральдық газ құбырының "Қызылорда-Жезқазған-Қарағанды-Астана" бағыты бойынша I-кезең учаскесі пайдалануға берілді. Аталған жобаны іске асыру Ұлытау облысын, Қарағанды, Ақмола облыстарын және Астана қаласын газдандыруды бастауға мүмкіндік берді.
    2022 жылы "Астана-Көкшетау – Петропавл" бағыты бойынша "Сарыарқа"магистральдық газ құбыры құрылысының II және III - кезеңдерін түзету аяқталды. Бұл жобаны іске асыру болашақта Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарының елді мекендерін газбен қамтуға мүмкіндік береді.
    II және III-кезеңдерді іске асыру "Қызылорда - Астана"учаскесінде КС салынғаннан кейін толық жобалық қуатқа шығатын тасымалдау мен газ көлемін жоспарлы ұлғайтуды көздейді.
    Газ тасымалдау жүйесін ілмектеу және Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстан облыстары мен Астана қаласының тұтынушыларын қосымша қамту үшін, сондай-ақ "Сарыарқа" МГ-ға газ жеткізуді ұлғайту мақсатында "ББШ" МГ-нан газдың жетпеу қаупі туындаған жағдайда Астана қаласы, Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстары үшін перспективада магистральді құрылыс салудың мынадай нұсқалары ұсынылды: газ құбыры:
    • I нұсқа - "Қарталы – Тобыл - Астана"МГ-нан;
    • II нұсқа - "Срто - Омбы" МГ-нан Ресей Федерациясының аумағында Есіл қаласының ауданына қосыла отырып.
    Ішкі нарықты газбен қамтамасыз ету үшін 2006 жылғы 27 желтоқсанда "Газпром" ААҚ, "Өзбекнефтегаз" ҰХК және "ҚазМұнайГаз"ҰК АҚ арасында қарсы газ жеткізу туралы келісімге қол қойылды. Келісімге сәйкес газдың барлық импорты Қарашығанақ экспортымен тең бағамен және тең көлемде "свопталады". Келісім шеңберінде жыл сайын Қарашығанақ кен орнының газын Қазақстан Республикасының оңтүстігіне және Қостанай облысына қарсы жеткізуге шарттар жасалады.
    2007 жылдан бастап қарсы жеткізу арқылы "ҚазРосГаз" ЖШС ҚР ішкі нарығына газ жеткізуді жүзеге асырады. "ҚазРосГаз" ЖШС пысықтаған қарсы жеткізілімдерді қамтамасыз ету тетігіне Қазақстанның оңтүстік өңірлері тұтынатын ресейлік газды, өзбек және түрікмен газын келісімнің уәкілетті тараптары – "ҚазМұнайГаз "ҰК" АҚ және "Газпром" ААҚ-мен келісілген және Қазақстан Республикасының Үкімет бекіткен тіркелген бағалар бойынша қайта өңделген Қарашығанақ газының ұқсас көлемдерімен алмастыру жолымен қол жеткізіледі.
    Қарашығанақ кен орнынан газ беру арқылы алмастыру схемасын пайдалану "ГАЗПРОМ" ААҚ "Қарталинское" КС және "Орынбор" КС газ құбырлары учаскесінде газ тасымалдау шығындарын үнемдей отырып, ҚР солтүстік облыстарына қарай "Қарталы-Рудный" газ құбыры арқылы іріктелетін газ көлеміне газ экспорты үшін көлік схемасын оңтайландыруға мүмкіндік береді. Перспективаға газды өзара жеткізудің осы схемасын іске асыру үшін барлық негіздер бар.
    Біріншіден, "Бұхара-Орал" МГ бойынша газ транзитінің техникалық мүмкіндіктері,"Домбаровская" КС және "Орынбор" КС учаскесінде газ құбырының транзиттік қуатының шектелуі жағдайында қалыптасқан көлемде экспортқа газ транзитін жалғастыруға мүдделі болған жағдайда, Қарашығанақ газының қосымша көлемін жеткізу есебінен экспортты ұлғайту мүмкіндігі болған кезде, "ГАЗПРОМ" ААҚ"осы өңірде ҚР-ға газ жеткізудің қалыптасқан деңгейіне қарсы перспективада осы газ құбыры бойынша газ тасымалдауды жылына 5,0 млрд. м3 дейін ұлғайтуды қамтитын көлемде ұлғайтуға әбден болады.
    Сурет. 34-Астана қаласы үшін қосымша көлемдерді қоса алғанда, солтүстік өңірге газ жеткізудің ықтимал жобалық және перспективалық бағыттары
    Екіншіден, Кеден одағы елдерінің "баға белгілеу және тарифтік саясат негіздерін қоса алғанда, газ тасымалдау жүйелері бойынша газ тасымалдау саласындағы табиғи монополиялар субъектілерінің қызметтеріне қол жеткізу қағидалары туралы" келісімге қол қоюын ескере отырып, саяси-экономикалық мүмкіндіктер (Мәскеу қ., 2010 ж. 9 желтоқсан), сондай-ақ шарт пен келісім жобасын іске асыру үшін қолданыстағы және қажетті, оның ішінде ресейлік газдың ұзақ мерзімді жеткізілімдері бойынша. Бұл келісім одаққа қатысушы елдердің газ құбырларының еркін қуаттылығына газдың тікелей транзиті немесе өзара алмастыру схемаларын пайдалану үшін әділ тарифтерді қолдана отырып еркін қол жеткізуін реттейді.
    Қостанай, Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарының елді мекендерін газбен жабдықтаумен қамтуды кеңейту, Астана қаласындағы газбен жабдықтау көлемін ұлғайту, ал келешекте Шығыс өңірге газ жеткізу және газды тұтынудың өсіп келе жатқан көлемін қанағаттандыру мақсатында бұрын пысықталған "Тобыл" бағыты бойынша" Бұхара-Орал "МГ – нан" Қарталы-Зайсан " газ құбырын салу мүмкіндігі қарастырылуда - Атбасар - Астана " Қостанай облысының газ жүйесімен "Сарыарқа" МГ-мен қоршау үшін, сондай-ақ Шығыс өңірге бұруды қосу және солтүстік облыстар мен Астана қаласы бойынша қысқы ең жоғары жүктемелерді жабу үшін.
    Энергетикалық қауіпсіздік және елімізді өз ресурстары есебінен тасымалдау мен газбен қамтамасыз етудің бірыңғай жүйесін құру шеңберінде газдандырудың бас схемасы шеңберінде "Карталы (РФ) – Тобыл (ҚР, Қостанай облысы) - Астана – Семей" магистральдық газ құбырын кезең-кезеңімен салу есебінен Шығыс Қазақстан, абай және Павлодар облыстарының елді мекендерін газдандыру нұсқалары пысықталды - Өскемен "РФ аумағындағы" Бұхара-Орал "газ тасымалдау жүйесінен газ көзіне қосыла отырып, "Бейнеу" бағыты бойынша нұсқамен салыстырғанда негізделген – Қараөзек – Теміртау – Курчатов – Семей-Өскемен" Павлодар мен Зайсанға техникалық-экономикалық көрсеткіштер бойынша бөлінген.
    Сурет. 35. Солтүстік-Шығыс аймақты газдандыруға арналған МГ жобалық маршруттарының схемасы
    Павлодар, Абай және Шығыс Қазақстан облыстарын газдандырудың қарастырылған нұсқаларының ішінен аумақтағы "Бұхара-Орал" газ тасымалдау жүйесінен газ көзіне қосыла отырып, "Қарталы (РФ)-Тобыл (ҚР, Қостанай облысы) – Астана - Семей – Өскемен" бағыты бойынша 2 – нұсқа неғұрлым перспективалы ретінде қарастырылады Ресей Федерациясы келесі артықшылықтармен ерекшеленеді:
    • Маршруттың жалпы ұзындығы аз;
    • Астана қаласы үшін газ қуатының резервін алу
    • Қостанай, Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстарының жаңа аумақтарын газдандырудың қосымша мүмкіндігі;
    • Газды екі бағыттан және көздерден беру;
    • 150 млрд. т дейін мг ББШ 3 жіпінің құрылысын есепке алмағанда аз күрделі салымдар.
    • 3-ші жіпті немесе 2-ші жіпті қоспағанда мг "ББШ" Dн1420 мм "Қараөзек" КС – ге дейін-шамамен 0,9 трлн.теңге
    Сурет. 36-солтүстік-шығыс өңірді газдандыруға арналған "Карталы-Зайсан" маршрутының перспективалық нұсқаларының схемасы
    Перспективалық дамудың 1-кезеңінде Шығыс өңірі бойынша тауарлық газды тұтынудың есептік көлемі жылына шамамен 1,8 млрд м3 құрауы мүмкін, 215 елді мекенге дейін газдандырылады.
    Солтүстік-Шығыс аймақты газдандыру нұсқаларын таңдау Ресей тарапымен келіссөздерден кейін газ беру маршруттарының тиімділігі және аймақтың әлеуметтік - экономикалық және экологиялық аспектілерін ескере отырып, техникалық-экономикалық негіздемелерді пысықтау арқылы анықталады. Сондықтан, барлық техникалық негіздемелермен, аталған аймақты Ресей Федерациясының газ тасымалдау жүйесінен газдандыру, маршрутты таңдаудың маңызды құрамдас бөлігі газды сатып алу бағасын анықтау, сатып алу механизмі және газды жеткізудің сенімділігі, құрылыс құны және т. б. болады.
    Астана қаласына газ беруді ұлғайту үшін өңірлік схеманы ресурстық қамтамасыз етудің негізі ҚР мен РФ арасындағы Қарашығанақ кен орнынан газды өзара жеткізудің қалыптасқан тетігі (өзара алмастыру схемасы) қарастырылуда. Орынбор ГӨЗ-на қайта өңдеуге берілетін Қарашығанақ газының өндірілетін көлемі өзара алмастыру схемасы бойынша Қостанай облысына және солтүстік өңірлерге газ жеткізуді қамтамасыз ету үшін іс жүзінде жалғыз көзі болып табылады, ал болашақта Қарашығанақ ГӨЗ салу туралы шешім қабылдау кезінде магистральдық газ құбырларының қалыптасқан және жобаланатын жүйесін пайдалана отырып газ жеткізуді қамтамасыз ететін меншікті қазақстандық ресурс ретінде.
    2007 жылы жасалған шарт бойынша "ГАЗПРОМ" ААҚ жүйесіне Қарашығанақ газын жеткізу Қарашығанақ газын сатып алу мен қайта өңдеуді көздейтін ұзақ мерзімді (кемінде 15 жылға) шарттарды міндетті түрде жасай отырып, Орынбор МӨЗ базасында БК құру туралы ҚР және РФ ратификацияланған келісімі шеңберінде Орынбор МӨЗ арқылы шикі газды жеткізу есебінен ғана жүзеге асырылмады жылына кемінде 15 млрд.м3 көлемінде, сонымен қатар қуаттылығы 5 млрд. м3 1 - ші кезеңде жобаланатын Қарашығанақ МӨЗ-ден тауарлық газды жеткізу және оны жылына 10 млрд. м3 дейін жеткізу есебінен.
    2015 жылы – "ҚазРосГаз" ЖШС және "Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б. В" ЖШС (КПО) Қарашығанақ жобасы бойынша серіктес компаниялар мен "Газпром" ААҚ мен "ҚазМұнайГаз" ҰК АҚ бірлескен кәсіпорны болып табылатын "ҚазРосГаз" ЖШС арасында қолданыстағы сатып алу туралы шарттың қолданылу мерзімін ұзарту туралы уағдаластыққа қол жеткізілгенін хабарлады- Қарашығанақ газын 2038 жылдың қаңтарына дейін сату.
    Жаңа мәміле Қарашығанақ кен орнында өндірілетін 9 млрд текше метрге дейін шикі газды 2022 жылдан 2038 жылға дейін 15 жыл ішінде жыл сайын жеткізуді көздейді. Осы шартты ұзарту Қарашығанақ кен орнын үздіксіз игерудегі маңызды қадам болып табылады және Орынбор газ өңдеу зауытына келісімшарттық кезеңнің соңына дейін қосымша 120-135 млрд текше метр газ жеткізуді білдіреді, бұл Қарашығанақ жобасы бойынша серіктес компаниялар мен Қазақстан Республикасы үшін қосымша пайданы қамтамасыз етеді.
    Қазақстандық тарап Орынбор ГӨЗ, "Орта Азия - Орталық" МГ–нан "Александров Гай" КС және "Бұхара-Орал" МГ-ның қазақстандық бөлігінен "Домбаровское" КС арқылы газды өзара жеткізудің қалыптасқан схемасын қолдау үшін Батыс Қазақстанның кен орындары есебінен алыс перспективаға қосымша газ ресурстарына ие. Астана.
    4.5. Қолданыстағы және құрылысқа жоспарланған магистральдық газ құбырларының орналасуы мен сипаттамасы
    Астана қаласын газбен жабдықтаудың қосымша көздері, оның ішінде АГТС-3 ресурстық база расталған және "Қарталы-Астана"учаскесінде перспективалы магистральдық газ құбырын салумен қосымша газ көлемін беру жөніндегі жобалар іске асырылған жағдайда ғана қаралуы мүмкін.
    5. ГАЗДАНДЫРУДЫҢ ӨҢІРЛІК СХЕМАСЫНЫҢ НЕГІЗДЕМЕСІ
    5.1. Газбен жабдықтау және газдандыру жүйесін дамыту бойынша іске асырылып жатқан және перспективалы жобаларға шолу.
    5.1.1 Астана қаласындағы газ құбырларын салу бойынша қолданыстағы жобаларды талдау және бағалау
    Астана қаласын газдандырудың өңірлік схемасын іске асыру 2030 жылға дейін өнеркәсіп пен коммуналдық-тұрмыстық саланың бірқатар объектілерін табиғи газға ауыстыруға, сондай - ақ оны тұрғын үй секторында жылыту және тамақ дайындау үшін пайдалануға мүмкіндік береді, бұл жалпы қаладағы отын-энергетикалық теңгерімді және экологиялық жағдайды айтарлықтай жақсартады. Бұл ретте өндірілетін өнімнің сапасына, тұрмыстық қажеттіліктер үшін газды пайдаланудың ыңғайлылығына байланысты жасырын экономикалық әсерлерге қол жеткізілетін болады. Тікелей экономикалық әсер пайдаланылатын энергия тасымалдаушылардың құнын төмендетуден, мысалы, мұнай өнімдері мен сұйытылған газды газбен алмастырудан, табиғи газды пайдалану негізінде жаңа өндірісті ашудан көрінеді.
    Сурет - 37. Астана қаласының өңірлік газдандыру схемасы

    Жоғары жану жылулығына ие бола отырып, табиғи газ қатты немесе сұйық отынмен салыстырғанда өндіруге, тасымалдауға және тұтынуға әлдеқайда аз шығынды талап етеді. Табиғи газды пайдаланудың жоғары тиімділігі технологиялық үдерістерді қарқындату, отынның меншікті шығынын және жекелеген өндірістік үдерістердің уақыттық циклін қысқарту, жану үдерісін бақылауға мүмкіндік беретін жағдайлар жасау, сондай-ақ жану үдерісінің үнемділігі мен басқарылуын арттыру арқылы қамтамасыз етіледі.

    Батыс мұнай-газ өңірлерінен еліміздің солтүстік облыстарына табиғи газдың қолда бар ресурстарын қолданыстағы магистральдық газ құбырлары жүйесі арқылы транзиттеуді қамтамасыз ететін «Сарыарқа» магистральдық газ құбырын салу жобасының сәтті іске асырылуы өңірді газдандыру үдерісінің жеделдеуіне алып келеді.

    Бюджеттік қаржыландырудың шектеулі жағдайында Астана қаласын газдандыруды аяқтау қажеттілігі туралы Президент Әкімшілігінің хаттамалық тапсырмасына сәйкес, газ тарату желілерін салуға жеке инвестицияларды тарту мәселесі туындады. Осыған байланысты табиғи монополия субъектісі ретінде тіркеліп, ж.м. Үркер, ж.м. Өндіріс, Қазқалашық, Индустриялық парк-1, Индустриялық парк-2 және Көлік-логистикалық орталық (ТЛО) аумағындағы өнеркәсіптік кәсіпорындарды газдандыруды қамтитын Инвестициялық бағдарламаны бекіткен «QAZAQJYLU» ЖШС жеке ұйымы тартылды.

    Халық үшін тарифтердің өсуін тежеу мақсатында инвестициялық жүктемені қайтару Қазақстан Республикасының «Табиғи монополиялар туралы» қолданыстағы заңнамасына сәйкес, заңды тұлғалар, оның ішінде №1, №2 Индустриялық парк және Логистикалық орталық аумағындағы кәсіпорындар үшін тарифтерді саралау арқылы көзделген.

    Индустриялық парк аумағында тауарлық газдың соңғы құнының әртүрлі болуына жол бермеу және ТЭЦ мен тұрғын алаптардың газ тарату жүйесіндегі қысымды сақтау мақсатында Индустриялық парк ауданындағы тұтынушыларға «QazaqGaz Aimaq» Астана өндірістік филиалы тарапынан техникалық шарттар беруді тоқтату, сондай-ақ қолданыстағы тұтынушыларды Индустриялық парктің газ тарату жүйесіне көшіру туралы шешім қабылданды.

    Кәсіпорындардың экономикалық ынталандырулары дизель, сұйытылған газ және электр энергиясы сияқты қымбат отын түрлерін магистральдық табиғи газға ауыстыру арқылы қамтамасыз етілді. Табиғи газ арзан, экологиялық таза, үнемді, қауіпсіз және қолжетімді отын болып табылады.

    Астана қаласының өңірлік газдандыру схемасын іске асыру тұрғындардың өмір сүру сапасын айтарлықтай арттырып қана қоймай, бекітілген әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламасының басымдықтарына сәйкес бүкіл қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін қолайлы жағдайлар жасайтыны күтіледі.

    Жоғары қысымды тарату газ құбырларының трассаларын таңдау кезінде келесі критерийлер ескерілді:

    • КНмЕ талаптарын, яғни елді мекендерге, ғимараттарға, инженерлік құрылыстарға, табиғи және жасанды кедергілермен қиылысуларға жақындау нормаларын, сондай-ақ құрылыс жұмыстарын орындау технологиясын ескере отырып, жерді ауыл шаруашылығы айналымынан негізсіз алудан аулақ болу үшін оптималды ұзындық.

    • Қоршаған ортаға зиянды азайту және газ құбырларын салу мен пайдалану шығындарын төмендету мақсатында қолданыстағы инфрақұрылымды (әртүрлі мақсаттағы құрылыстар мен коммуникациялар – автомобиль жолдары, ӘҚК қорғаныс аймақтары, байланыс желілері және т.б.) барынша пайдалану.

    • Құрылыс-монтаж жұмыстарын жүргізудің ең тиімді және жоғары өнімді технологияларын қолдану мүмкіндігі.

    • Қалалар мен елді мекендердің Бас жоспарларына сәйкес олардың даму перспективалары;

    • Қолданыстағы және жобаланған өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының, автомобиль жолдарының, туристік инфрақұрылым объектілерінің және басқа нысандардың орналасуы;

    Газ құбырын қызмет көрсетуге қолжетімділікті қамтамасыз ету, қоршаған ортаға минималды зиян келтіре отырып, газ құбырын қауіпсіз пайдалану және басқа да талаптар.

    Жоғары қысымды газ құбырларының жұмыс технологиясына және нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкес, тарату газ құбырларының трассасы бойында технологиялық жабдықтарды орналастыру алаңдары орналастырылады, атап айтқанда: сызықтық құрылыстар (сызықтық крандық түйіндер және тармақталған крандық түйіндер, газ өлшеу түйіндері және т.б.) және алаңдық құрылыстар (газ қысымын төмендету үшін әртүрлі орындалымдағы газ реттегіш пункттер – ГРП, ШГРП), олардың нақты орналасуы техникалық шешімдерді әзірлеу кезеңінде нақтыландырылады.

    5.1.2

    Өңірді газдандыруды дамыту және 2030 жылға дейін жаңа магистральдық және тарату газ құбырларын салу бойынша ұсыныстар әзірлеу

    Өңірлік схеманы іске асырудың өзектілігі Астана қаласының отын-энергетикалық кешенінің қазіргі жағдайын және болашақта энергия ресурстарына деген сұранысын талдаудан туындайды. Астана қаласының газбен жабдықтау схемасының негізі қала маслихаты бекіткен «Астана қаласының жылумен қамтамасыз ету схемасы 2030 жылға дейін» көрсеткіштеріне сүйенеді, бұл қала әлеуметтік-экономикалық дамуының 2030 жылға дейінгі кезеңі бойынша бастапқы деректерге негізделген. Сонымен қатар, «Астана қаласының 2030 жылға дейінгі даму Бас жоспарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу» бекітілген жобасына сәйкес әзірленген. «Туран», «Тельман» және «Оңтүстік-Шығыс» қосымша аудандық қазандықтарын орналастыру туралы қабылданған шешімге байланысты газбен жабдықтау көрсеткіштері Астана қаласының ТЭК нысандарын дамыту жаңа тұжырымдамасымен нақтыланып, өңірлік газдандыру схемасы сәйкесінше жаңартылды.

    Астана қаласының өңірлік газдандыру схемасында коммуналдық-қызмет көрсету саласының нысандары мен өнеркәсіптік кәсіпорындарды табиғи газға көшіру бойынша оңтайлы техникалық шешімдерді әзірлеу, сондай-ақ қаладағы ең тиімді және бірінші кезекте газдандыру қажет аумақтарда газ құбырлары желісін дамыту қарастырылған. Бұл іс-шаралар қаланың бекітілген жылумен қамтамасыз ету схемасына сүйене отырып, жергілікті техникалық және қаржылық мүмкіндіктерді барынша пайдалану арқылы жүзеге асырылады.

    Магистральдық газ құбырлары мен газ тарату желілерін жобалау және салу біртіндеп дамитын ұзақмерзімді жоба ретінде қарастырылып, жүзеге асырылатын табиғи газды тасымалдау, тарату және есепке алу саласындағы прогрессивті технологияға негізделеді.

    Өңірлік газдандыру схемасын іске асыру 2030 жылға дейінгі газдандыру мүмкіндігін қарастырады.

    14 Кесте - Табиғи газды тұтынудың болжамды көлемдері

    Кә­сі­по­рын­ның ата­уы
    Отын тү­рі (негіз­гі, ре­зерв­тік)
    Қа­зан­дық мар­ка­сы, са­ны
    Қа­зан­дық са­ны
    1 қа­зан­дық­тың қол­же­тім­ді жы­лу қу­а­ты, Гкал/сағ (т/сағ)
    Та­би­ғи газ
    ТПК, %
    Ауы­сты­ру ко­эф­фи­ци­ен­ті
    Жыл­дық отын тұ­ты­ну, млн м³/жыл (2024–2025 жыл­дар­дың ОЗП)
    Ең суық ай­да­ғы отын тұ­ты­ну, мың м³/ай
    Ең суық ай­да­ғы отын тұ­ты­ну, м³/сағ
    Мак­си­мал­ды са­ғат­тық тұ­ты­ну, Нм³/сағ, за­уыт-өн­ді­ру­ші де­ректе­рі бой­ын­ша
    АО «Аста­на Энер­гия» ке­лі­сі­міне сәй­кес га­з­дың са­ғат­тық тұ­ты­ну кө­ле­мі, оның асуы ре­зерв­тік отын­ға өту­ге әкеп соқ­ты­ра­тын, Нм³/сағ
    ТЭЦ-1
    Негіз­гі – Газ Ре­зерв­тік – Кө­мір
    Е-75-3,9-440КТст.№1
    Е-75-3,9-440КТст.№2
    Е-65-3,9-440КТст.№3
    3
    75 т/с
    75 т/с
    65 т/с
    93,1%
    1,23
    90,273
    13 757
    18 100
    106 000
    83 000
    Негіз­гі – Газ Ре­зерв­тік – Кө­мір
    КВ-ТК-128-150 ст№4 КВ-ТК-128-150 ст.№5 КВ-ТК-128-150 ст.№6 КВ-ТК-128-150 ст.№7
    4
    70 Гкал/сағ
    110 Гкал/сағ
    110 Гкал/сағ
    110 Гкал/сағ
    93,5%
    1,23
    41,533
    12 151
    18 439
    Негіз­гі – Газ Ре­зерв­тік – Ма­зут
    ПТ­ВМ-100 ст.№8 ПТ­ВМ-100 ст.№9 ПТ­ВМ-100 ст№10
    3
    100 Гкал/сағ
    100 Гкал/сағ
    100 Гкал/сағ
    92,5%
    1,23
    88,504
    16 881
    32 200
    ТЭЦ-2
    Кө­мір – негіз­гі, ма­зут – ре­зерв­тік
    КВ-Т-139,6-150
    ст.№1-6
    6
    120 Гкал/сағ
    120 Гкал/сағ
    120 Гкал/сағ
    120 Гкал/сағ
    120 Гкал/сағ
    120 Гкал/сағ
    94,5%
    1,23
    193,244
    43 672
    53 879
    84 560
    72 000
    ТЭЦ-3
    Негіз­гі – Газ
    КВ-Т-139,6-150 ст.№1 КВ-Т-139,6-150 ст.№2 КВ-Т-139,6-150 ст.№3
    КВ-Т-139,6-150 ст.№4
    4
    120 Гкал/сағ
    120 Гкал/сағ
    120 Гкал/сағ
    120 Гкал/сағ
    94,5%
    1,23
    84,842
    17 595
    34 363
    61 360
    52 000
    Негіз­гі – Газ
    Е-65-1,4-250КГТст.№1
    1
    65 т/сағ
    94,5
    1,23
    3,806
    775
    ЖҚК «Оң­тү­стік-Шы­ғыс»
    Негіз­гі – Газ
    BBS GmbH
    11
    330 Гкал/сағ
    95%
    1,23
    50,214
    9 728
    18 779
    54 770
    54 770
    ГВК «Ту­ран»
    Негіз­гі – Газ
    Тер­мо­тех­ник ТТ300-60 Тер­мо­тех­ник ТТ300-80
    4
    2
    325 Гкал/сағ
    94,4%
    1,23
    42,437
    9 259
    15 795
    42 378
    80 000
    ЖАЛ­ПЫ:
    17
    -
    -
    -
    594,853
    123 818
    191 555
    349 078
    341 770
    Табиғи газды болжамды тұтыну көлемдері
    №
    № сек­тор
    Ата­уы
    Ме­кен­жай
    Қа­зан­дық­тың мар­ка­сы және қу­а­ты
    Қа­зан­дық­тар­дың са­ны, да­на
    Қа­зан­дық қу­а­ты, Гкал/сағ
    Жы­лу жүк­те­ме­сі, Гкал/сағ
    Отын тү­рі
    Жыл­дық газ тұ­ты­ну, м³/сағ
    қа­зан­дық­тың
    ны­сан­ның
    I-оче­редь 3÷6 пк
     
     
     
     
    Vitoplex 100 по 200 кВт
     
     
     
     
     
    1
    98
    ЖШС «Ту­ран-Мик­ро»
    Кок­тал, ул. 12-95 д.10
    1 -ре­зерв­ный
    2
    0,34
    0,17
    дизтоп­ли­во
    0,06
     
     
    ЖШС «Аста­на-Өр­нек» ММ «Әле­умет­тік қыз­мет көр­се­ту ор­та­лы­ғы»
     
    2000 кВт
    2
     
     
     
     
    2
    98
    «Ша­ра­пат» – Аста­на қа­ла­сы әкім­ді­гі
    Кок­тал-1, Ак­кор­ган, 2
    1800 кВт
    1
    5
    4
    При­род­ный газ
    0,52
     
     
    ММ «Ақ­мо­ла об­лы­сы Қор­ға­ныс іс­те­рі де­пар­та­мен­ті»
     
     
     
     
     
     
     
    3
    98
    ул. Д. Ба­ба­тай­у­лы 20
    KYUNG-DONG 116 кВт
    1
    0,1
    0,1
    дизтоп­ли­во
    0,03
    4
    98
    ЖШС «Аста­на-Өр­нек» Ба­ла­бақ­ша
    п. Кок­тал, ул. Ар­да­гер­лер
    Vitoplex 100 400 кВт
    2
    0,69
    0,55
    При­род­ный газ
    0,14
    №39
    5
    98
    ЖШС «Аста­на-Өр­нек» Ор­та мек­теп №40
    п.Кок­тал, ул.Д.Ба­ба­тай­у­лы, д.24.
    КВа-3000 ЛЖГ/Гн 3000
    2
    5,16
    2,75
    При­род­ный газ
    0,49
    кВт
     
     
     
     
    1*КС­Вр-0,314
     
     
     
     
     
    6
    98
    ЖШС «Аста­на-Өр­нек» Ор­та мек­теп №41
    ул. Ар­да­гер­лер 1 А
    2*КВТС-0,314
    3
    0,81
    0,65
    При­род­ный газ
    0,1
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
    7
    98
    Тұр­ғын үй ке­ше­ні­нің қа­зан­дық­та­ры
    Кок­тал-1 ул.Су­лу­коль 14
    БМК 2х620,
    3
    1,15
    0,92
    дизтоп­ли­во
    0,31
     
     
     
     
    Vitoplex 100 PV1
     
     
     
     
     
    8
    98
    ЖШС Строй­класс
    Кок­тал, Ар­да­гер­лер 1А
    ICI Caldaie 1977.1 кВт
    1
    1,7
    1,36
    дизтоп­ли­во
    0,45
    9
    98
    ЖК Нұр­ма­ғам­бе­тов И.М. (қы­зды­ры­ла­тын мон­ша)
    Кок­тал, Ко­к­жи­ек 1/1
    Ко­тел са­мо­дель­ный
    2
    0,1
    0,08
    уголь
    0,03
     
     
     
     
    2*2000 Wiessmann
     
     
     
     
     
    10
    99
    ЖШС «Аста­на-Өр­нек» Ор­та мек­теп №20
    Ул. Там­ша­лы
    2
    март.44
    2,21
    При­род­ный газ
    0,2
    11
    101
    ЖШС «Аста­на-Өр­нек» ММДБ №13 «Тұл­пар» ба­ла­бақ­ша
    ул.Гер­це­на 84
    BURAN BOILER 2*233
    2
    0,4
    0,32
    При­род­ный газ
    0,03
    13
    101
    ЖШС «Аста­на-Өр­нек» ММДБ №55 «Қа­ра­қат» ба­ла­бақ­ша
    улд. Кон­сти­ту­ции, 40
    Вuderus 500 кВт
    2
    0,86
    0,69
    При­род­ный газ
    0,12
     
     
     
     
     
     
     
     
     
    0,03
    14
    101
    ММ «Рес­пуб­ли­ка­лық эпи­зоо­ти­я­лық от­ряд»
    Ду­ла­то­ва 187
    КВУ-0,8 80 кВт
    2
    0,12
    0,1
    уголь
     
     
     
     
    КВУ-0,6 60 кВт
     
     
     
     
    15
    101
    МРҚ «Аста­на қа­ла­сын­да­ғы же­тін­ші күн ад­вен­ти­стік хри­сти­ан шір­ке­уі»
    Гер­це­на 113
    бы­то­вой ко­тел по 100 кВт
    2
    0,17
    0,14
    уголь
    0,05
    16
    101
    АО «Аста­на-Энер­гия» қа­зан­дық­та­ры
    пос. УПТК
    КВр-1,45 - 1,25 Гкал/ч
    6
    4,85
    1,99
    уголь
    1,125
    17
    101
    ЖШС «Аста­на-Өр­нек» ММ «Ор­та мек­теп №19»
    ул.Бо­ке­е­ва 50
    VITOPPLE 200 2*1200 кВт
    2
    2,06
    0,77
    дизтоп­ли­во
    0,26
     
     
    ММ «Рес­пуб­ли­ка­лық ве­те­ри­нар­лық зерт­ха­на» (ҚР Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ми­ни­стр­лі­гі­нің Ве­те­ри­нар­лық ба­қы­лау және қа­да­ға­лау ко­ми­те­ті) ПХВ-да
     
     
     
     
     
     
     
    18
    101
    ул. Ду­ла­то­ва 187/2
    Buderus Logano 515 кВт
    2
    0,89
    0,71
    дизтоп­ли­во
    0,24
    19
    101
    ЖК Эр­ман Г.В.
    Ду­ла­то­ва 175/2
    ВК 150 кВт
    1
    0,13
    0,1
    уголь
    0,03
     
     
    ММ «Ор­та­лық өңір­лік аэро­мо­биль­ді же­дел-құт­қа­ру от­ря­ды, ҚР ІІМ ТЖК»
     
     
     
     
     
     
     
    20
    101
    ул. Ду­ла­то­ва, 183
    Buran-Boiler
    2
    0,34
    0,28
    дизтоп­ли­во
    0,09
    21
    103
    ЖШС ТД «Элит-Строй-L»
    ул.Кок­тал. рай­он мя­со­ком­би­на­та
    1860 кВт
    1
    1,6
    1,28
    дизтоп­ли­во
    0,43
     
     
    Кө­лік құ­рал­да­рын тір­кеу және жүр­гі­зу­ші ку­ә­лі­гін бе­ру бой­ын­ша ма­ман­дан­ды­ры­л­ған ХҚО
     
     
     
     
     
     
    0,18
    22
    104
    объ­езд­ная до­ро­га се­вер­нее пр. Тлен­ди­е­ва
    Viessman Vitoplex 100 по
    2
    0,69
    0,55
    дизтоп­ли­во
     
     
     
    400
     
     
     
     
     
     
     
    кВт
     
     
     
     
     
     
     
     
    Baymak 40,8 кВт,
     
     
     
     
    0,03
    23
    104
    ЖШС «Спец­строй»
    ул. Кок­тал 5
    FEROLLI GN 1-08 40,8 кВт
    3
    0,11
    0,09
    дизтоп­ли­во
     
     
    ЖШС «Аста­на-Өр­нек» ММ Ор­та мек­теп №68 және ММДБ №85 ба­ла­бақ­ша
     
     
     
     
     
     
     
    24
    104
    Кок­тал-1, ул.Ку­с­му­рын 2
    VITOPLEX 100 2000кВт
    3
    5,16
    3,96
    При­род­ный газ
    0,46
     
     
    ММ «Әс­ке­ри бө­лім 3660»
     
     
     
     
     
     
    0,03
    25
    105
    ҚР Ұлт­тық гвар­ди­я­сы ала­ңы
    Шор­тан­бай Акы­на 2,
    ото­пит. Кот­лы
    2
    0,1
    0,08
    уголь
     
     
    2
     
     
     
     
     
     
    26
    105
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС Ба­ла­бақ­ша №61
    Кар­та­лин­ская
    BIASI 500 кВт
    2
    0,86
    0,69
    При­род­ный газ
    0,08
     
     
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС Ба­ла­бақ­ша №47
     
     
     
     
     
     
     
    27
    105
    Кок­тал,ул. Ко­к­жи­ек-2\4.
    Олим­пия 70 кВт
    2
    0,12
    0,1
    При­род­ный газ
    0,03
    28
    115
    "Әс­ке­ри те­мір­жол кү­зе­ті" АҚ. "
    ст. Со­ро­ко­вая
    Про­ме­тей» 32 кВт
    1
    0,03
    0,02
    уголь
    0,01
    29
    115
    "Ұлт­тық ком­па­ния Қа­зақ­стан те­мір жо­лы" АҚ «Ірі­лен­ді­рі­л­ген жол ди­стан­ци­я­сы»
    ст. Со­ро­ко­вая
    «Buderus» 300 кВт
    2
    0,26
    0,2
    дизтоп­ли­во
    0,07
    30
    98
    ЖШС "КОК­ТЕМ"
    ЖМ Кок­тал,
    Vitoplex 100 PV1
    2
    1,07
    0,6
    сжи­жен­ны й газ
    0,2
    ул. Су­лу­коль, 12
    620 кВт
     
    4
    ЖШС "Ну­рА­с­ты­кKz"
    пр. По­бе­ды, 48
    КДВ 1500
    2
    0,1
    0,08
    дизтоп­лив о
    0,03
    31
    КДВ 1535
    I-оче­редь 7÷9-ПК
    33
    30
    Жу­ма­га­ли­е­ва Х.У.
    Му­ста­фи­на 8
    вод. Ко­тел 50 кВт
    1
    0,04
    0,04
    дизтоп­лив о
    0,01
    34
    30
    "ASI" Ин­ве­сти­ци­я­лық құ­ры­лыс ком­па­ни­я­сы ЖШС
    Жар­кент 26
    Vitorond 100 100 кВт
    2
    0,17
    0,14
    дизтоп­лив о
    0,05
     
     
    Ақ­мо­лин­ская РЭЧ» ҚР ҚМ жы­лу қа­занды­ғы 1
     
    КВ-1000 1020 кВт
    3
     
     
     
    0,99
    35
    115
    ст. Со­ро­ко­вая
    КВ-800 850 кВт
    1
    3,71
    2,97
    дизтоп­лив о
     
     
     
    КВ-350 400 кВт
    1
     
     
     
    0
     
     
     
     
    ВВ-1800 1800 кВт
    1
     
     
     
    1,66
     
     
    Ақ­мо­лин­ская РЭЧ» ҚР ҚМ жы­лу қа­занды­ғы 2
     
    ВВ-2000 1960 кВт
    1
     
     
     
    36
    115
     
    ст. Со­ро­ко­вая
    КВА-3000 3000 кВт
    1
    6,24
    4,99
    дизтоп­лив о
    0
     
     
     
     
    КВА-500 500 кВт
    1
     
     
     
    0
    37
    115
    Ақ­мо­лин­ская РЭЧ» ҚР ҚМ жы­лу қа­занды­ғы 3
    ст. Со­ро­ко­вая
    КВ-250 300 кВт
    2
    0,52
    0,41
    дизтоп­лив о
    0,14
    38
    115
    ЖШС «ДС Ной­бург »
    пос.Же­лез­но­до­рож­ный, ул.Бай­ыр­кум 23/1
    Е-1-9
    2
    1,8
    1,44
    дизтоп­лив о
    0,48
     
     
     
     
    Astra-1.1-9
    1
     
     
     
     
    39
    115
    ЖШС «Аста­на-Ор­нек» Туб­дис­пан­сер
    ст.Со­ро­ко­вая
    VITOMAX 200, 2 шт. -
    3
    13,33
    10,66
    При­род­ны й газ
    1,97
    6000
    кВт 1 шт. - 3500 кВт
    40
    115
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС ГККП Ба­ла­бақ­ша №59 Ақ­қа­нат
    ЖМ Же­лез­но­до­рож­ный Има­но­ва 9/1
    Вuderus 420 кВт
    3
    1,08
    0,87
    При­род­ны й газ
    0,1
    41
    115
    Жы­лу қа­занды­ғы "Аста­на-Энер­гия" АҚ
    пос. Же­лез­но­до­рож­ный
    КВр-1,45 - 1,25 Гкал/ч
    7
    5,65
    3,16
    Уголь
    1,487
    42
    115
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС ГКП Ор­та мек­теп №29
    ЖМ Же­лез­но­до­рож­ный, ул. Горь­ко­го 22
    CALDAIE тип ICI REX 62 620
    4
    2,13
    1,71
    дизтоп­лив о
    0,57
    кВт
    43
    117
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС ММ Ор­та мек­теп №57
    ж. м.Про­мыш­лен­ный Шар­бак­ты 46
    Vitoplex 895 кВт + 500
    2
    1,54
    1,23
    При­род­ны й газ
    0,13
    44
    117
    Жы­лу қа­занды­ғы "Аста­на-Энер­гия" АҚ.
    пос. Про­мыш­лен­ный
    КВр-1,45 - 1,25 Гкал/ч КВЕр-1,45 - 1,25 Гкал/ч
    3
    3,92
    1,73
    уголь
    0,959
    2
     
     
    Жал­пы:
     
     
     
    46,25
    37,02
     
    12,34
    II-оче­редь 2-ПК
    45
    121
    «Аста­на» Гольф клу­бы ЖШС
    ул. № 163, №1, №1/1, и ул.
    «Vitorond -100 VISSMANN»
    1
    0,03
    0,03
    дизтоп­лив о
    0,01
    «Petroleum Holding»
    №163, №1/2, №1/3
    400 кВт
    46
    121
    ЖШС Са­нОйл
    Са­я­жай 94 д.15
    Buderus G225-40 40 кВт
    1
    0,04
    0,03
    дизтоп­лив о
    0,01
    47
    121
    ЖШС ARION Group
    Са­я­жай 96 д.17/1
    Buderus GE 215 68 кВт
    1
    0,06
    0,05
    дизтоп­лив о
    0,02
    48
    126
    ЖШС «Petroleum Holding» АБК
    п. Ин­тер­на­ци­о­наль­ный, 2
    WOLF мар­ки «MKS- 240» по
    4
    1,44
    1,08
    дизтоп­ли­во
    0,36
    420 кВт
     
    1 - ре­зерв­ный
     
    49
    126
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС ГККП "Ба­ла­бақ­ша"
    ЖМ
    Buderus SK 645 500 кВт
    2
    0,86
    0,69
    дизтоп­ли­во
    0,23
    ба­ла­бақ­ша №74 "Да­у­рен"
    Ин­тер­на­ци­о­наль­ный, ул. А135, д.7
     
    50
    126
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС Ор­та мек­теп №44
    пос. Ин­тер­на­ци­о­наль­ный
    Saturn 200+230 кВт
    2
    0,37
    0,3
    При­род­ный газ
    0,1
    51
    126
    Жы­лу қа­занды­ғы "Аста­на-Энер­гия" АҚ
    пос. Ин­тер­на­ци­о­наль­ный
    КВр-1,45 - 1,25 Гкал/ч
    3
    2,49
    0,81
    уголь
    0,47
    52
    126
    МЖК кі­рі­сті­рі­л­ген ғи­ма­рат­тар мен ав­то­тұ­ра­ғы бар
    ж.м. Ин­тер­на­ци­о­наль­ный по ул.Ар­ман­до­стар 2/3
    ко­тел «Ал­тай» 750 кВт
    4
    2,58
    2,06
    уголь
    0,69
    53
    128
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС Ба­ла­бақ­ша №60
    п. Ми­чу­ри­но
    Vitoplex 400 кВт
    3
    1,03
    0,83
    дизтоп­ли­во
    0,28
    54
    128
    Жы­лу қа­занды­ғы "Аста­на-Энер­гия" АҚ
    пос. Ми­чу­ри­но
    КВр-1,45 - 1,25 Гкал/ч
    6
    5,11
    1,79
    уголь
    0,952
    55
    128
    Кор­по­ра­тив­тік қор­дың фи­ли­а­лы Әле­умет­тік жо­ба­лар қо­ры
    Ми­чу­ри­но, ул. Ала­коль
    ко­тел 1120 кВт
    1
    0,96
    0,77
    дизтоп­ли­во
    0,26
    28.янв
     
    56
    129
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС ММ Ор­та мек­теп №42
    Куй­ген­жар, Жа­на­тұр­мыс
    Biasi RSA 350 кВт
    3
    0,9
    0,72
    дизтоп­ли­во
    0,24
    06.февр
     
     
     
    Жал­пы:
     
     
     
    18,28
    14,55
     
    4,85
    II-оче­редь 4-ПК
    57
    80
    МЖК жы­лу қа­занды­ғы "Оң­тү­стік Тель­ман
    Е 116
     
    3
    11,3
    9,04
    дизтоп­ли­во
    3,01
    58
    89
    "Ха­лы­қа­ра­лық Аста­на әу­е­жайы" А
     
    ко­тел Vaismann
    1
    34,5
    23
    дизтоп­ли­во
    7,67
    ко­тел фир­мы Selnikel
    3
     
    59
    89
    Да­му Ин­тер Про­ект ЖШС
    п. При­го­род­ный 23, д.5/1
    VITOPLEX 100 150 кВт
    1
    0,14
    0,07
    дизтоп­ли­во
    0,02
    60
    89
    КНБ РҚ кот­тедж қа­ла­шы­ғы
    пос. При­го­род­ный
    КВТС-5,0 - 4,3 Гкал/ч
    3
    12,9
    10,32
    уголь
    3,44
    61
    89
    "Қа­ла­лық мү­лік" ГККП
    При­го­род­ный, ул.Со­вет­ская, 2А
    КВа 116 кВт
    1
    0,1
    0,08
    дизтоп­ли­во
    0,03
     
     
     
     
    кот­лы ти­па WWK
     
     
     
     
     
    62
    89
    РММ "ГАК "Бер­кут" ҚР ҰДП
    Аэро­порт 40
    фир­мы
    3
    6,45
    5,16
    дизтоп­ли­во
    1,72
     
     
     
     
    BAY,
     
     
     
     
     
     
     
     
     
    по 2500 кВт
     
     
     
     
     
     
     
    "Жол-кө­лік ке­ше­ні бас­шы­ла­ры­ның бі­лік­ті­лі­гін арт­ты­ру ин­сти­ту­ты" ЖШС
     
     
     
     
     
     
     
    63
    89
    "Жол-кө­лік ке­ше­ні бас­шы­ла­ры­ның бі­лік­ті­лі­гін арт­ты­ру ин­сти­ту­ты" ЖШС
    При­го­род­ный, Са­ры­то­гай
    ко­тел 400 кВт
    1
    0,34
    0,28
    дизтоп­ли­во
    0,09
     
     
     
    09.янв
     
     
     
     
     
     
    64
     
     
     
    Ал­тай - 0,65 Гкал/ч
    1
     
    0,67
     
    0,121
    89
    Жы­лу қа­занды­ғы "Аста­на-Энер­гия" АҚ
    пос. При­го­род­ный
    КВЕр-1,45 - 1,25 Гкал/ч КВр-1,45 - 1,25 Гкал/ч
    2
    3,96
    уголь
     
     
     
     
    2
     
     
    66
    89
    РММ «Ақ­мо­лин­ская РЭЧ» ҚР ҚМ
    р-н Меж­ду­на­род­но­го
    Vitomax 200-LW по 2400
    3
    6,3
    4,2
    дизтоп­ли­во
    1,4
    66
     
    «19132 әс­ке­ри бө­лім»
    аэро­пор­та
    кВт
     
     
     
     
     
    1 ре­зерв­ный
     
    66
    89
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС ГККП Ба­ла­бақ­ша №68
    п. При­го­род­ный
    Vitoplex 100 по 400 кВт
    2
    0,69
    0,35
    дизтоп­ли­во
    0,12
    ,Са­ры­то­гай, 9
    1 ре­зерв­ный
     
     
     
    Жал­пы:
     
     
     
    77,82
    56,58
     
    18,86
    III-оче­редь 1,2-ПК
    67
    92
    РММ "Ав­то­хо­зяй­ство ХО­ЗУ Пар­ла­мен­ті РҚ"
    ул . Е9-62, д.9
    ViessmanVitomax 100- LW
    2
    4,99
    3,99
    дизтоп­ли­во
    1,33
    по 2900кВт
     
     
     
     
     
     
     
    Кор­галь­жин­ское шос­се ули­ца Е126, зда­ние 8
     
     
     
     
     
     
     
     
    68
    92
    «АД­МХ» ЖШС Қо­нақ үй
    ото­пит. кот­лы 934 кВт каж­дый
    2
    1,6
    1,28
    сжи­жен­ный газ
    0,43
    69
    92
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС Кә­сіп­тік-тех­ни­ка­лық кол­ледж
    Кор­галь­жин­ская трас­са
    Vitomax 200 по 2100 кВт
    3
    5,41
    4,33
    дизтоп­ли­во
    1,44
    22
     
     
     
     
    70
    95
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС Ба­ла­бақ­ша №91
    мкр. Ур­кер
    SK645 по 500 кВт
    2
    0,86
    0,69
    дизтоп­ли­во
    0,23
    71
    95
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС Ба­ла­бақ­ша №92
    мкр. Ур­кер
    SK645 по 620 кВт
    2
    1,07
    0,85
    дизтоп­ли­во
    0,28
    72
    96
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС По­ли­кли­ни­ка №12
    мкр. Ур­кер ул. Бар­ка­ла­гай, 1
    BURAN BOILER по 300
    2
    0,52
    0,41
    дизтоп­ли­во
    0,14
    №12
    кВт
     
     
     
     
     
     
    «Аста­на-Ор­нек» ЖШС Ор­та мек­теп №69 және Ба­ла­бақ­ша №62
     
     
     
     
     
     
     
     
     
    73
    96
    мкр. Ур­кер- Ильин­ка
    Buderus Logano по 1400
    3
    3,61
    2,89
    дизтоп­ли­во
    0,96
     
     
     
    кВт
     
     
     
     
     
     
     
     
     
    Жал­пы:
     
     
     
    18,05
    14,44
     
    4,81
    III-оче­редь 3-ПК
    74
    55
    "ИДА ЯПЫ ҚҰ­РЫ­ЛЫС" ЖШС "
    пр. Ка­бан­бай ба­ты­ра, стро­е­ние 1
    Meksis MSSK-1,720
    1
    1,48
    1,18
    дизтоп­ли­во
    0,39
     
     
     
     
    Мерт МS-200 Мерт МS- 60
    1
     
     
     
     
     
     
    75
    55
    ЖШС Уни­вер­сал Тр­эйд
    Сто­лич­ный парк д.7
    «Ваumаk»
    1
    0,5
    0,4
    дизтоп­ли­во
    0,13
     
     
     
     
     
    2
     
     
     
     
     
     
    76
    55
    ЖШС MercuryAstana
    Ка­ра­от­кель 50
    BertoneJaspi-Eco
    1
    0,06
    0,05
    дизтоп­ли­во
    0,02
    77
    55
    ЖШС FitnessLink оздо­ро­ви­тель­ный центр
    мкр. Ка­ра­от­кель, пер. Ак­шо­кы, 2
    «Vitoplex-100»
    2
    1,24
    0,99
    дизтоп­ли­во
    0,33
    «Viessmann» 720 кВт
     
     
     
     
     
     
    «Fitnation»
     
     
     
     
     
     
     
     
     
    78
    55
    ЖШС«Petroleum Holding»
    мкр. Ка­ра­от­кель, ул. Тель­ко­ныр, 8
    «Bertone»
    1
    1,2
    0,96
    дизтоп­ли­во
    0,32
    «Jaspi-ECO»,
    1
     
     
     
     
    79
    58
    Қа­зақ кө­зі на­шар кө­ре­т­ін­дер қо­ға­мы
    мкр. Чу­ба­ры 3, д.20
    Са­турн KDB735 RD 81
    1
    0,07
    0,07
    дизтоп­ли­во
    0,02
    кВт
     
     
     
     
    80
    59
    ЖК Наг­ма­но­ва Г.Х. қо­нақ үй
    Чу­ба­ры, До­сму­ха­ме­ду­лы, 11
    Buderus 320 W 32 кВт
    1
    0,03
    0,03
    уголь
    0,01
    81
    59
    ЖШС ДС Ной­бург
    Чу­ба­ры, До­сму­ха­ме­ду­лы
    «Buderus», 300 кВт
    1
    0,26
    0,21
    дизтоп­ли­во
    0,07
    83
     
     
     
     
    82
    59
    ЖШ­СNomadInvest KZ
    пр. Ка­бан­бай ба­ты­ра 10
    Viessman по 300 кВт
    2
    0,53
    0,42
    дизтоп­ли­во
    0,14
     
     
    Жал­пы:
     
     
     
    5,36
    4,31
     
    1,44
    III-оче­редь 4-ПК
     
     
     
     
     
    2х 250 кВт
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
    1х 290 кВт
     
     
     
     
     
     
    83
    110
    Ав­то­кө­лік ша­ру­а­шы­лы­ғы ММ КНБ РҚ
    Шо­ло­хо­ва 15а
    1х 130 кВт
    5
    0,83
    0,66
    дизтоп­ли­во
    0,22
     
     
     
     
     
    1х 45 кВт
     
     
     
     
     
     
     
     
    РММ «Ақ­мо­лин­ская РЭЧ» ҚР ҚМ Әкім­ші­лік ғи­ма­рат
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
    84
    110
    До­рож­ная 19 а
    Viessman 2000 кВт
    1
    1,72
    1,38
    дизтоп­ли­во
    0,46
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
    85
    110
    ЖШС LessorAstana
    шос­се Алаш 15
    мар­ки BISI «RCH 3000» 3000 кВт
    2
    5,16
    4,13
    дизтоп­ли­во
    1,38
    86
    110
    ЖШС TERRA MOTORS
    ул. Жа­на жол 6
    В-109 109 кВт
    1
    0,09
    0,07
    дизтоп­ли­во
    0,02
    87
    110
    ЖШС "АЛ и КС"
    ул.Он­ди­рис, 28/1
     
    2
    0,3
    0,12
    дизтоп­ли­во
    0,04
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
    88
    110
    "Эко­тон" АҚ +
    ул.. Ак­сай 1
    UL-S-IE 14000 LOOS
    1
    9
    2,1
    сжи­жен­ный газ
    0,7
    89
    110
    ЖК Ма­ка­жа­но­ва А.С.
    Ак­жол 2/3
    Ал­тай по 0,45 Гкал/ч
    5
    2,7
    1,5
    уголь
    0,5
     
     
    Жал­пы:
     
     
     
     
    19,8
    9,96
     
    3,32
     
     
    Бар­лы­ғы Аста­на қа­ла­сын­да­ғы жы­лу қа­зан­дык­тер:
     
     
    220,18
    163,32
     
    54,44
    5.1.3. Тауарлық газға арналған болжамды қажеттілікті есептеу.
    Елді мекендердің болашақта табиғи газға қажеттілігін есептеу ТЭО мен Жұмыс жобаларын әзірлеу және бекіту материалдары, сондай-ақ пайдаланушы ұйымдардың деректеріне (Қосымша «Табиғи газды болжамды тұтынуды есептеу») негізделіп жүргізілді. Есептеу барысында келесі нормативтік құжаттар ескерілді:
    • ҚР ҚН 4.03-01-2011 «Газ тарату жүйелері»;
    • МСП 4.03-103-2005 «Газ құбырларын полиэтиленді құбырларды пайдалана отырып жобалау, салу және қайта жаңарту»;
    • ХҚН 4.02-02-2004 «Жылу желілері»;
    • ҚР ҚН 3.01-101-2013 «Қалалық құрылыс. Қалалық және ауылдық елді мекендерді жоспарлау және салу»;
    • ҚР ҚЖ 2.04-21-2004 «Азаматтық ғимараттардың энергия тұтынуы және жылу қорғауы»;
    • «Жеке тұрғын үйлерде отынды тұтыну нормативтері жөніндегі ұсынымдар» ҚР Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері агенттігі төрағасының міндетін атқарушының 2010.29.12. № 606 бұйрығымен бекітілген
    • ҚР ҚЖ 2.04-01-2017 «Құрылыс климатологиясы»;
    • ҚР ҚН 3.02-01-2018 «Көппәтерлі тұрғын ғимараттар»;
    • ҚР ҚЖ 3.02-101-2012 «Көппәтерлі тұрғын ғимараттар»;
    • ХҚН 2.04-101-2001 Ғимараттарды жылу қорғауды жобалау;
    • ҚР ҚН 4.02-01-2011 Ауаны жылыту, желдету және кондиционерлеу;
    • ҚР ҚЖ 4.02-101-2012 Ауаны жылыту, желдету және кондицион;
    • МСТ ГОСТ 30494-2011 Тұрғын және қоғамдық ғимараттар. Бөлмелердегі микроклимат параметрлері;
    • Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2018 жылғы 26 қазандағы № ҚР ДСМ-29 бұйрығы «Әкімшілік және тұрғын ғимараттарға қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларын бекіту туралы»;
    • Жылу энергетикасы кәсіпорындарында (100 Гкал/сағ дейін) отын, электр энергиясы және суды пайдалану нормалары мен стандарттарын, сондай-ақ су ағызуды әзірлеу әдістемесі», Қазақстан Республикасының Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері агенттігінің 2012 жылғы 10 ақпандағы №4 бұйрығымен бекітілген;
    • Жылу өндіру үшін коммуналдық жылу энергетикасы кәсіпорындарының қазандықтарында отын, электр энергиясы және судың шығынын анықтауға арналған әдістемелік нұсқаулар. К.Д. Памфилов атындағы Коммуналдық шаруашылық академиясы, 4-ші басылым, Мәскеу, 2002;
    • Тауарлық және сұйытылған мұнай газын тұтыну нормаларын есептеу және бекіту ережелері, Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2018 жылғы 18 қыркүйектегі №377 бұйрығымен бекітілген;
    • ҚР ҚН 3.02-02-2018 «Бір пәтерлі тұрғын үйлерді және олардың инженерлік жүйелерін жобалау»;
    Әрбір облыс елді мекендері үшін табиғи газды облыстың отын-энергетикалық балансында қолдану бойынша әзірленген ұсыныстарға сәйкес келесі онжылдық кезеңге болжамды газ тұтыну көлемдері анықталды. Газ тұтынудың сағаттық және жылдық көлемдері есептелді, бұл есептеулер маусымдық газ тұтынудың негізгі ерекшеліктері мен газдандыру дамуы жылдары бойынша басқа энергия ресурстарына сұраныс болжамын ескереді.
    «2025 жылға дейін» және «2030 жылға дейін».
    Газбен жабдықтау көздері. 2030 жылға дейін – АГТС-1 «Астана», АГТС-2 «Астана», АГТС-3 «Астана», МГ «Сарыарқа». Газды болжамды тұтыну есептері. Газбен жабдықтау қамту көрсеткіштері 14-кестеде келтірілген.
    Облыстың табиғи газға есептік қажеттілігі анықталды:
    • жеке-тұрмыстық және коммуналдық қажеттіліктерге, газбен жабдықталатын пәтерлердің санына және осы қажеттіліктерге газ шығысының ірілендірілген нормаларына сүйене отырып
    • тұрғын және қоғамдық ғимараттарды газбен жабдықталатын пәтерлердің санына және жылыту мен желдету қажеттіліктеріне арналған газ көлемінің ірілендірілген есебіне сүйене отырып жылытуға және желдетуге;
    • Төмен тиімділікті көмір қазандықтарын модульдік газ қазандықтарына ауыстыру үшін;
    • мазутта жұмыс істейтін жылыту қазандықтарын, коммуналдық-тұрмыстық және өнеркәсіптік кәсіпорындардың қазандықтарын газға ауыстыру үшін;
    • электр және жылу энергиясын өндіруге арналған отынның үлестік шығысының жоғары мөлшеріне немесе іргелес аумақта электр энергиясының тапшылығына байланысты бірқатар қазандықтар мен ЖЭС-ті жаңғырту кезінде табиғи газды пайдалануға;
    • жекелеген өнеркәсіптік кәсіпорындарда газды технологиялық шикізат ретінде пайдалануға;
    Коттедждік тұрғын аудандарда сұйытылған газбен жабдықтау топтық резервуарлық және газ-баллондық қондырғылар арқылы жүзеге асырылуы жоспарлануда.
    Сұйытылған газдың (СУГ) жылдық шығынын шамамен есептеу үшін келесі көрсеткіштер қабылданды:
    • Пропан-бутан қоспасының жану жылылығы, тығыздықты ескере отырып, 46 МДж/литр немесе 11 000 кКал/кг құрайды
    • Тұрғын үйлер үшін жылдық шығындар орталықтандырылған ыстық су жүйесі болған жағдайда бір адамға 55 кг/жыл көлемінде ұлғайтылған көрсеткіштер бойынша қабылданды;
    • Коттедждік тұрғын аудандар үшін жылдық шығындар (СУГ-ды автономды жылыту жүйелерінде ішінара пайдалану кезінде) нақты жылдық газ тұтыну көрсеткіші бойынша бір адамға 66 кг/жыл деп қабылданды;
    • Коммуналдық-қызмет көрсету кәсіпорындарының жылдық шығындары жалпы тұтынудың 5%-і көлемінде қабылданды;
    • Тұрғын үйлер үшін СУГ-дың жалпы тұтыну көлемі;
    • Өнеркәсіптік қажеттіліктер үшін СУГ қолданудың жылдық шығындары (СУГ-ды технологиялық нормалар бойынша пайдаланатын қолданыстағы және жаңадан енгізілетін кәсіпорындар саны туралы деректер болмаған жағдайда) жеке және коммуналдық-қызмет көрсетуші тұтынушылардың жалпы қажеттілігінің 10%-і көлемінде есептелді.
    Жүргізілген талдау нәтижесінде әрбір елді мекеннің халқының саны, тұрғын үй қорының құрылымы, қолданыстағы коммуналдық-қызметтік, ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік тұтынушылардың қуаты, әлеуметтік мәні ескеріле отырып, табиғи және сұйытылған газбен газдандыруға жататын елді мекендер анықталды (қосымшада берілген).
    Астана қаласының өңірлік газдандыру схемасын әзірлеуді іске асыру тұрғындардың өмір сүру сапасын айтарлықтай арттырып қана қоймай, бүкіл өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін қолайлы жағдайлар жасайды.
    Таблица 15 - Газды болжамды тұтынуды есептеу
    Ай­мақ­тар мен об­лы­стар­дың ата­у­ла­ры
    Бар­лы­ғы ел­ді ме­кен­дер
    Та­би­ғи га­з­бен га­з­дан­ды­ры­л­ған ел­ді ме­кен­дер са­ны
    %
    Ел­ді ме­кен­дер­дің та­би­ғи га­з­бен жаб­дық­та­лу қам­ты­лу пай­ы­зы
    Газ тұ­ты­ну, млн.м³
    Бар­лы­ғы:
    оның ішін­де:
    Қол­да­ны­с­та­ғы тұ­ты­ну­шы­лар бой­ын­ша ағым­да­ғы көр­сет­кіш­тер
    оның ішін­де
    Бо­ла­шақ тұ­ты­ну­шы­лар
    Ха­лық
    Энер­ге­ти­ка­лық ке­шен және қа­зан­дық­тар
    Ком­му­нал­дық-қыз­мет­тік және әле­умет­тік ны­сан­дар
    Өнер­к­ә­сіп­тік тұ­ты­ну­шы­лар
    1
    2
    3
    4
    5
    6
    7
    8
    9
    10
    11
    2021ж.
    1
    1
    100%
    52
    29,3
    11,3
    9
    9
    2022ж.
    1
    1
    100%
    295
    71,6
    27
    30
    15
    2023ж.
    1
    1
    100%
    451
    113,9
    43
    50
    21
    2024ж.
    1
    1
    100%
    722
    145,6
    59
    60
    27
    2025ж.
    1
    1
    100%
    753
    177,4
    75
    70
    32
    576
    2026ж.
    1
    1
    100%
    783
    207,1
    78
    91
    38
    576
    2027ж.
    1
    1
    100%
    823
    247,4
    81
    112
    54
    576
    2028ж.
    1
    1
    100%
    853
    277,1
    84
    134
    60
    576
    2029ж.
    1
    1
    100%
    883
    306,8
    87
    155
    65
    576
    2030ж.
    1
    1
    100%
    902
    326
    90
    176
    60
    576
    Астана қаласын газдандыру кезеңдері бойынша газды тұтынудың болжамды көлемі 1-қосымшада келтірілген.
    5.1.4 Елді мекендер арасындағы газ құбырларының гидравликалық есептеулері
    Гидравликалық есептеулер СН РК 4.03-01-2011 және СП РК 4.03-101-2013 «Газ тарату жүйелері» стандартына сәйкес орындалған
    Ауданның газдандыру схемасы келесі типтегі гидравликалық тізбектермен:
    • Тупикті тізбек, оның түйіндері болып жинақталған тұтынушылар, аралық түйіндер (газ құбырларының қосылу түйіндері) және газ көздері табылады;
    • Өзгермелі параметрлері бар, мұнда тізбек элементінің кейбір техникалық және гидравликалық параметрлері ағынды бөлу арқылы анықталады («реттеледі») (мұндай элементтерге, мысалы, газ қысымын реттегіштер жатады)
    Математикалық модельдеу мұндай жүйелерді арнайы құрылымы бар теңдеулер жүйесіне алып келеді, олардың шешімі сандық талдау әдістерін қолдану арқылы табылады. Ең кең тараған шешу әдістері:
    • контурлық шығындар әдісі;
    • түйіндік потенциалдар әдісі.
    Жобаланған елді мекендер арасындағы газ құбырларының диаметрлері гидравликалық есептеулер арқылы, газды тұтынушылардың барлығын газбен қамтамасыз ету үшін, газды максималды тұтыну сағаттарында және қысымның рұқсат етілген ауытқуларында қамтамасыз ету шартында анықталды
    Есептеу мамандандырылған бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы жүзеге асырылады және келесі аспектілерді қамтиды:
    • жобаланатын кентаралық газ құбырлары жүйесінің өткізу қабілетін анықтау және гидравликалық есептеу;
    • жобаланатын газ құбырларының ұзындығы мен диаметрін есептеу;
    • жобаланған газ құбырларының параметрлерін гидравликалық есептеу және оңтайландыру;
    Ішкі елді мекендер желілерінің орташа және төменгі қысымдағы құрылысының құнын жалпы есептеу үшін олардың алдын ала трассировкасы жүргізіледі, жеке тұрғын үй құрылысы үшін жалпы көрсеткіштер анықталады.
    5.1.5. Елді мекендер арасындағы және ішкі елді мекендер газ құбырларының сызықтық бөлігін және жабдықтарын жобалау бойынша ұсынылған техникалық шешімдер
    Қала газдандыруының болашақтағы схемасы Астана қаласының аудандарын газдандырудың максималды қамтылуын ескере отырып, газ тарату құбырлары трассаларын оңтайлы таңдау негізінде анықталды. Газдандыру схемасы келесі шарттарды ескере отырып жасалды:
    газбен жабдықтау объектілерінің желілік газ көздерінен қашықтығы
    халықтың саны, елді мекендерде тұратын тұрғындар саны;
    газдандыруға жататын инфрақұрылымның болуы;
    Перспективті газ құбырлары трассаларын таңдау негізінен бар автожолдар бойымен, бар кедергілерді (су ағындары, теміржолдар мен автомобиль жолдары және т.б.) минималды қиылыстырумен жүргізілді
    Жоғары қысымды тарату газ құбырлары
    Жоғары қысымды газ тарату құбырлары 0,6 және 1,2 МПа АГРС-тан газ реттегіш пункттеріне (ГРП), желілік газ реттеу пункттеріне (ГРПШ) және елді мекендерге газ беру үшін қызмет етеді. Олар негізінен тармақталған схемаға ие және жолдар бойымен жер астымен, құбырдың үстіңгі бөлігіне дейін кемінде 1,0 м тереңдікке төселеді. Артықшылық полиэтилен құбырларына берілуі керек, себебі олар болат құбырлармен салыстырғанда бірқатар артықшылықтарға ие: төмен гидравликалық кедергі, жеңіл салмақ, механикалық өңдеуге оңай, коррозияға ұшырамайды (ЭХЗ құрылысын қажет етпейді), жеткілікті беріктікке ие, кедергілер арқылы жер астымен өтуді горизонталды бұрғылау әдісімен жасауға мүмкіндік береді және т.б. Әрбір нақты жағдайда кедергілерді жеңу әдістері мен тәсілдері жергілікті жағдайларға байланысты жобалаудың келесі кезеңдерінде таңдалады.
    Квартал ішіндегі газбен жабдықтау желілері
    Квартал ішіндегі газбен жабдықтау желілері тұтынушылардың қуатына және елді мекен категориясына байланысты: жоғары қысымдағы 2-санат, орташа және төменгі қысымдағы газ желілерімен ұсынылған.
    Астана қаласы үшін төрт сатылы газбен жабдықтау жүйесін пайдалану көзделіп отыр: 1,2-ші саты – ірі тұтынушыларға газ беру үшін жоғары қысымды газ құбырлары және газды қысқарту желілік пункттеріне (ГГРП), 3 – ші саты-тұрмыстық тұтынушыларға газ беру үшін орташа қысымды тарату газ құбырлары және топтық (ГРПШ) немесе жеке (ШП) және 4-саты - топтық немесе жеке ГРПШ-дан төмен қысымды газбен жабдықтау желілері
    Газдандыру жобаларында жер астымен газ құбырларын төсеу жағдайында полиэтилен құбырлары қолдану көзделеді, ал жер үстімен газ құбырлары үшін – болат құбырлар, негізінен газ құбырларын жер астымен төсеу талап етіледі
    Газды реттеу пункттері
    Газды реттеу пункттері газдың қысымын төмендету және оны белгіленген деңгейде ұстап тұру үшін арналған. Олар тарату және кварталаралық, ішкі кварталдық газ құбырлары арасындағы шекарада (жиі ГГРП ретінде) немесе елді мекендерде қысымдар деңгейлері арасында орналасуы мүмкін, сондай-ақ желілік пункттер ретінде де орнатылады.
    ГГРП жоғары қысымды газ құбырларынан газ қабылдайды, газ қысымын орташа деңгейге төмендетеді және оны белгіленген деңгейде ұстап тұрады. Әдетте, ГГРП-да бірнеше реттеу жолдары орнатылады. Бір жол арқылы орташа қысымды газ ірі коммуналдық-тұрмыстық және өнеркәсіптік тұтынушыларға, сондай-ақ газды реттеу желілік пункттеріне (ГРП) немесе ГРПШ-қа жеткізілуі мүмкін.
    Газды реттеу пункттерінің саны газ тұтынушылардың аздаған көлемі (сағатына 300 м³-ге дейін) үшін қысымды реттеу ыңғайлылығын қамтамасыз ету мақсатында бір пунктке шаққандағы есеппен анықталды. Бұл жағдайда орташа қысымды желілердің ұзындығы төменгі қысымды желілерге қарағанда аз диаметрмен артады, бұл газбен жабдықтау жүйесінің материал сыйымдылығының азаюына әкеледі.
    Кентаралық газ құбырларының егжей-тегжейлі трассасы мен ұзындығы жұмыс жобалау сатысында анықталады. Ауданды газдандырудың әзірленген және келісілген схемасы материалдық-техникалық ресурстарды, күрделі салымдарға қажеттілікті айқындау және газдандыру объектілерін салуға инвестицияларды негіздеу жөніндегі одан әрі жұмыстар үшін негіз болып табылады.
    Республиканың өңірлерін газдандырудың дамуы жаңа қуаттарды ауқымды салуды көздейді, бұл жаңа газ инфрақұрылымын құруды және газ ағындарын әртараптандыруды талап етеді.
    ҚР газдандырудың өңірлік схемалары газды тұтынудың орташа нормаларын, сондай-ақ газдандыру объектілерін салудың ірілендірілген құнын есептеу және техникалық параметрлерді айқындау әдістемесін әзірледі және пайдаланды.
    Газ құбырларының ұзындығын техникалық есептеу кезінде кентішілік (қалаішілік) газ құбырлары құрылысының негізгі көрсеткіштері бойынша орташа мәндер қабылданды:
    Бір абонентке (аз қабатты құрылысқа) кентішілік газ құбырларының орташа ұзындығы-30 метр;
    Бір көпқабатты үйге орамішілік газ құбырларының орташа ұзындығы – 150 метр есебінен қабылданады;
    Газбен жабдықтау объектілері бойынша газотехникалық жабдықты орнату келесі техникалық параметрлерге сәйкес жүзеге асырылуы тиіс:
    16-кесте. Құрылысқа жоспарланған газбен жабдықтау объектілерінің тізбесі және техникалық параметрлері*
    №
    Объектілер // Құрылыс параметрлері
    1
    Газ реттеу пункттері (ГРП), оның ішінде бас газ реттеу пункттері (ГГРП) өнімділікке (мың м³/сағат)
    1.1
    ГРП 10 мың м³/сағатқа
    1.2
    ГРП 5 мың м³/сағатқа
    1.3
    ГРП 1 мың м³/сағатқа
    2
    Топтық шкафты реттеу пункттері (ШРП өнімділігі 300 м³/сағатқа дейін)
    Газбен жабдықтау объектілерінің техникалық есептеулері кезінде ГРПШ өнімділігі 300 м³/сағатқа дейінгі орташа мәндер қабылданды.
    Газдандыру объектілері бойынша есептік техникалық деректер өңірлік газдандыру схемаларын түзету процесінде нақтылауды қажет етеді, сондай-ақ әрбір нақты газдандыруға жоспарланған облыс бойынша аумақтарды дамыту бағдарламаларының жүзеге асырылуына сәйкес түзетілуі тиіс.
    17-кесте мен 2-қосымшада Астана қаласының газдандыру объектілерін салу бойынша негізгі техникалық шешімдер көрсетілген.
    17-кесте. Астана қаласының газдандыру объектілерін салудың негізгі техникалық шешімдер
    Құ­ры­лыс ке­зең­де­рі
    Га­з­дан­ды­ры­ла­тын ел­ді ме­кен­дер са­нып
    Газ құ­бы­ры – АГТС-қа қо­сы­лу
    АГТС
    Жо­ға­ры қы­сым­ды газ та­ра­ту құ­быр­ла­ры
    Бас газ рет­теу пункт­те­рі (ГГРП)
    Квар­тал ішін­де­гі га­з­бен жаб­дық­тау же­лі­ле­рі
    Же­ке ШП (шкаф­ты рет­теу пункт­те­рі)
    Топ­тық шкаф­ты рет­теу пункт­те­рі (ГРПШ)
    Бір­лік.
    км
    да­на
    км
    да­на
    км
    да­на
    да­на
    2025ж.
    1
    340,65
    33,00
    2030ж.
    1
    Жал­пы до 2030 ж.
    1
    340,65
    33,00
    * Газ құбырларының ұзындығы есептелген, ал нақты ұзындығы жобалаудың келесі кезеңдерінде егжей-тегжейлі қаралатын болады
    Жобалық газ құбырларының трассалары «Астана қаласының газдандырудың өңірлік схемасы» картасында көрсетілген (Қосымша «Астана қаласының газдандырудың өңірлік схемасы картасы»). Тарату және ішкі кварталдық газ құбырларының егжей-тегжейлі трассировкасы мен ұзындығы жұмыс жобасы кезеңінде, осы схемамен сәйкес анықталады. Дамыған және келісілген газдандыру схемасы газдандыру объектілерін салу үшін материалдық-техникалық ресурстарды, капиталдық салымдарға қажеттілікті және инвестицияларды негіздеу бойынша болашақ жұмыстың негізі болып табылады
    5.2 Аймақты газбен жабдықтау және газдандыру жүйесінің объектілерін кезең кезеңімен салу бағдарламасы
    5.2.1 Жергілікті өндіріс материалдары мен жабдықтарын пайдалануды ескере отырып, материалдық-техникалық ресурстарға қажеттілік
    Құрылыс конструкцияларымен, бұйымдарымен және материалдарымен қамтамасыз ету теміржол және автомобиль көлігі арқылы Қазақстан Республикасының құрылыс индустриясы мен құрылыс материалдарын өндіруші кәсіпорындарынан, сондай-ақ ТМД елдерінен және алыс шетелдерден жүзеге асырылады.
    «Негізгі жабдықтардың, құрылыс конструкциялары мен материалдарының жеткізілуі, сондай-ақ негізгі жабдықтың тасымалдау, сақтау және монтаждау шарттары, тұрмыстық және уақытша өндірістік ғимараттар мен құрылыстарды қамтамасыз ету мердігерлік және субмердігерлік ұйымдармен жүзеге асырылады.
    Құрылыс-монтаждық ұйымдар, әдетте, жобалық көлемдегі құрылыс-монтаждық жұмыстарды нормативтік мерзімдерде орындауды қамтамасыз ету үшін қажетті ғимараттар мен құрылымдардың, арнайы техниканың және жабдықтардың толық жинағымен жабдықталған өздерінің өндірістік базаларына ие болуы тиіс.
    Тікелей құрылыс алаңдарында және газ құбыры трассасында мердігер ұйымдар жұмысшыларды тұрмыстық қамтамасыз ету, желілік ИТР орналастыру, құралды сақтау және т. б. үшін уақытша жылжымалы вагондар орнатуы тиіс.
    Елді мекендердегі газ тарату құбырларының диаметрі есептеулермен негізделеді және рұқсат етілген және ұсынылған сортаментке сәйкес қабылданады.
    Елді мекендерде тарату газ құбырларын төсеу негізінен жерасты болып табылады. Жер үсті төсеміне ҚР БК талаптарына қайшы келмейтін тиісті негіздеме болған жағдайда ғана жол беріледі 3.01-101-2013, ҚР ҚН 4.03-01-2011 және "газбен жабдықтау жүйелері объектілерінің қауіпсіздігі жөніндегі талаптар" техникалық регламентімен бекітілсін. Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2017 жылғы 9 қазандағы № 673 бұйрығымен.
    Өңірді газдандыру схемасы материалдық-техникалық ресурстарды анықтау, капиталдық салымдарға қажеттілікті бағалау және газдандыру объектілерін салуға инвестициялар тартуды негіздеу үшін болашақтағы жұмыстардың негізі болады.
    Конструкцияларда қолданылатын материалдар
    Газ тарату желілері мен құрылыстарын салу үшін мынадай материалдар қолданылады: полиэтилен құбырлары, жалғағыш бөлшектер (бұрмалар, тістер, өтпелер, тығындар, полиэтилен-Болат өтпелері), ажыратқыш құрылғылар (ысырмалар, полиэтилен және болат шар крандары). Металл конструкцияларына арналған Металл ҚР СП EN 1993 "болат конструкцияларын жобалау" және ҚР СТ EN 1090-2-2011 "болат және алюминий конструкцияларын дайындау" 1÷3 бөлігінің және металл прокатының сұрыптамасының талаптарына сәйкес қабылданады. Металл прокатының тиімді профильдерін және болаттардың жоғары тиімді маркаларын кеңінен қолдану қарастырылған. Темірбетон конструкцияларын нығайту үшін А-i, А-III класты арматура қолданылады. Монолитті және құрама бетон және темірбетон конструкцияларына арналған Бетон С12 / 15 кластарының қысу беріктігі бойынша қабылданды...С20 / 25. Аязға төзімділік бойынша бетон маркалары ҚР ҚН сәйкес қабылданды 5.03-07-2013 ҚР БК 5.03-107-2013, құрылыс құрылымының жұмыс жағдайына байланысты. А ескере отырып
    Негізгі жабдықты, Құрылыс конструкциялары мен материалдарын жеткізушілер, сондай-ақ негізгі жабдықты жеткізу, тасымалдау, сақтау және монтаждау шарттары, тұрмыстық, уақытша өндірістік ғимараттар мен құрылыстармен қамтамасыз ету мердігер және қосалқы мердігер ұйымдар болып табылады.
    Тікелей газ құбырын салу алаңдарында мердігер ұйымдар жұмысшыларды тұрмыстық қамтамасыз ету, желілік ИТР орналастыру, құралды сақтау және т. б. үшін уақытша жылжымалы вагондарды орнатады.
    Желілік бөлік және алаңдық жабдық бойынша техникалық шешімдердің негізгі көрсеткіштері жергілікті мазмұндағы материалдар мен жабдықтарды пайдалануды ескере отырып келтірілген (5.2.1-кесте). Астана қаласын газдандыру кезеңдері бойынша объектілер құрылысының техникалық параметрлері 2-қосымшада келтірілген.
    5.2.2 Қаржыландыру кезеңдері мен болжамды көздері бөлінісінде газдандыру үшін қажетті күрделі салымдардың көлеміне бағалау жүргізу
    Жалпы құрылыс сметалық құнындағы укрупнеленген есептеулерге сәйкес, Астана қаласының газдандыру объектілерін салуға қажетті жалпы капиталдық салымдар 2025 жылға дейін шамамен 101,083 млрд. теңге, 2030 жылға дейін 170,0 млрд. теңге (прогноз) құрайды.
    Астана қаласының газдандыру объектілерін салудың укрупнеленген сметалық құны
    18-Кесте - Астана қаласындағы құрылыс жылдары бойынша капиталдық салымдар көлемі, млн. теңге
    Құ­ры­лыс ке­зең­де­рі
    Га­з­дан­ды­ры­л­ған ел­ді ме­кен­дер са­ны
    Газ құ­бы­ры – АГТС-қа қо­сы­лу
    АГТС
    Жо­ға­ры қы­сым­ды газ та­ра­ту құ­быр­ла­ры
    Бас газ рет­теу пункт­те­рі
    Іш­кі квар­тал­дық га­з­бен жаб­дық­тау же­лі­ле­рі
    Же­ке ШП (шкаф­ты рет­теу пункт­те­рі)
    Топ­тық ШРП (шкаф­ты рет­теу пункт­те­рі)
    Ин­ве­сти­ци­я­ға қа­жет­ті­лік
    2025ж.
    1
    3
    66
    101 083,0
    2030ж.
    1
    Жал­пы до 2030 ж.
    1
    66
    170 000,0
    5.2.1 Газды тасымалдау және газ бағаларына болжамды тариф
    Тарифтер.
    2025 жылғы жағдай бойынша Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу комитеті газды тасымалдау қызметтерін көрсететін субъектілер үшін келесі тариф ставкаларын бекітті.
    19-Кесте. Республика тіркеуіне енгізілген табиғи монополия субъектілерінің газды тасымалдау қызметтері бойынша тарифтері (ҚҚСсыз)
    №
    Атауы
    Филиалдардың атауы
    Қызмет атауы
    Өлшем бірлігі
    Тариф
    ҚР КРМ бұйрығымен бекітілген
    54-ОД от
    1
    "Интергаз Орталық Азия" АҚ
    Тауарлық газды магистральдық газ құбырлары арқылы тасымалдау
    Теңге/ 1000 м3
    5 420,3
    24.05.2024 жыл (2024 жылғы 1 шілдеден бастап 2025 жылғы 30 маусымға дейін қолданысқа енгізіле отырып..)
    26.11.2021 ж. 129-
    Тауарлық газды жерасты газ қоймаларында сақтау
    478,35
    НҚ (1.01.2022 ж. бастап қолданысқа енгізіле отырып)
    2
    «QAZAQGAZ AIMAQ» АҚ
    Астана өндірістік филиалы
    тауарлық газды тарату құбырлары арқылы тасымалдау
    теңге/ 1000м3
    3 386,32
    №117-ОД 30.11.2023 ж
    3
    «Азиатский газопровод» ЖШС
    тауарлық газды тарату құбырлары арқылы тасымалдау
    теңге/ 1000м3
    212,66
    25.11.2024 жылғы 157-НҚ. (1.01.2025 жылдан бастап қолданысқа енгізу)
    Дереккөз: Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу комитеті
    Перспективалық кезеңде газ тасымалдау саласындағы Тарифтердің болжамын бағалау Қазақстан мүшесі болып табылатын ЕАЭО-ға қатысушы мемлекеттердің интеграциясының жалпы бағыттары шеңберінде реттелетін болады. ЕАЭО қатысушылары арасында газ тасымалдау саласындағы табиғи монополиялар субъектілерінің қызметтеріне қолжетімділікті реттейтін құжат болып табылады
    «Еуразиялық экономикалық одақ туралы келісім» 2014 жылғы 29 мамырдағы және 2021 жылғы 15 қыркүйектегі өзгерістермен.
    Шартқа сәйкес Одақтың ортақ газ нарығын қалыптастыру және газ тасымалдау саласындағы табиғи монополиялар субъектілерінің қызметтеріне қолжетімділікті қамтамасыз ету мынадай негізгі қағидаттардан туындайды:
    1. Мүшелік мемлекеттер Келісімнің 104-бабының 4 және 5 тармақтарында көзделген кезеңдік ережелерді ескере отырып, Одақтың жалпы газ нарығын кезең-кезеңімен қалыптастырады.
    2. Мүшелік мемлекеттер Одақтың жалпы газ нарығын қалыптастыру концепциясын және бағдарламасын әзірлейді, олар Жоғарғы кеңесте бекітіледі
    3. Мүшелік мемлекеттер Одақ аясында Одақтың жалпы газ нарығын қалыптастыру туралы халықаралық келісім жасайды, ол Одақтың жалпы газ нарығын қалыптастыру концепциясы мен бағдарламасында бекітілген ережелерге негізделеді.
    4. Мүшелік мемлекеттер қолданыстағы техникалық мүмкіндіктерді, газ тасымалдау жүйелерінің бос қуаттарын, Одақтың үйлестірілген индикативтік (болжамды) газ балансын және шаруашылық субъектілері арасындағы азаматтық-құқықтық келісімдерді ескере отырып, басқа мүшелік мемлекеттердің шаруашылық субъектілеріне газ тасымалдауды жүзеге асыру үшін өз аумақтарындағы газ тасымалдау жүйелеріне кедергісіз қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Бұл біртұтас принциптер, шарттар және ережелер негізінде жүзеге асырылады.
    5. Шартқа сәйкес, газ тасымалдау саласындағы табиғи монополиялар субъектілерінің қызметтеріне қол жеткізу шарт талаптарына сәйкес мүше мемлекеттердің аумағынан шығатын газға қатысты ғана ұсынылады. Шарттың ережелері үшінші мемлекеттердің аумақтарынан шығатын газға қатысты газды тасымалдау саласындағы табиғи монополиялар субъектілерінің қызметтеріне қол жеткізу қатынастарына және Одақтың аумағынан және аумағына газды тасымалдау саласындағы қатынастарға қолданылмайды.
    Газ тарату ұйымы желілерінің газ тарату станциялары бойынша табиғи газды тасымалдау жөніндегі қызметтерге тарифтердің деңгейі газ тарату желілерінің үлестік жүктемесіне, сондай-ақ халыққа тасымалданатын газ көлемін тасымалдаудың жалпы жылдық көлеміндегі үлес салмағына кері байланысты болады.
    Сонымен қатар, тарифтер болжамын бағалау кезеңдер бойынша газдың көтерме бағасының өзгерісін ескере отырып үйлестірілуі тиіс және әдетте болжамды орташа жылдық инфляция деңгейінен аспауы керек. Осылайша, тариф деңгейінің өсуі көбіне олардың өзгеріс динамикасының орта мерзімді тепе-теңдігін қамтамасыз ету қажеттілігін ескере отырып анықталады.
    Бағалар. Табиғи газдың көтерме бағалары Қазақстан Республикасының ішкі нарығында тауарлық газды көтерме сату шекті бағаларын бекіту туралы 2023 жылғы 6 маусымдағы Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің №210 бұйрығына сәйкес қалыптасады.
    20-кесте. Қазақстан Республикасының ішкі нарығында тауарлық газды көтерме сату шекті бағалары
    №
    Аймақ
    Шекті баға, мың текше метрге, ҚҚС-сыз, теңгемен
    2023 жылғы 1 шілдеден 2024 жылғы 30 маусымға дейінгі кезеңге
    2024 жылғы 1 шілдеден 2025 жылғы 30 маусымға дейінгі кезеңге
    2025 жылғы 1 шілдеден 2026 жылғы 30 маусымға дейінгі кезеңге
    2026 жылғы 1 шілдеден 2027 жылғы 30 маусымға дейінгі кезеңге
    2027 жылғы 1 шілдеден 2028 жылғы 30 маусымға дейінгі кезеңге
    1
    .
    Астана қаласы
    27 052 (жиырма жеті мың елу екі)
    29 757 (жиырма тоғыз мың жеті жүз елу жеті)
    39 979 (отыз тоғыз мың тоғыз жүз жетпіс тоғыз)
    48 362 (қырық сегіз мың үш жүз алпыс екі)
    62 870 (алпыс екі мың сегіз жүз жетпіс)
    Тауарлық газбен жабдықтау жоқ Қазақстан Республикасының өңірлері үшін тауарлық газды көтерме саудада өткізудің шекті бағасының деңгейі есептелмейді.
    Тауарлық газдың шекті көтерме бағасы жер қойнауын пайдаланушылардан газ сатып алу бағасынан, ПХГ-да газды тасымалдау және сақтау шығындарынан және рентабельділік нормасынан тұрады.
    Қысылған және/немесе сұйытылған табиғи газ өндірісі үшін тауарлық газды сатып алатын өнеркәсіптік инвесторлар үшін тауарлық газдың шекті көтерме бағасы газдың өзіндік құнынан тұрады
    6. ГАЗБЕН ЖАБДЫҚТАУДЫҢ БАЛАМАЛЫ КӨЗДЕРІНІҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН ТАЛДАУ
    6.1 Газдандыру мақсатында сұйытылған және сығылған газды өндіру және пайдалану жөніндегі ұсыныстар
    Отын-энергиямен жабдықтау жүйелерін оңтайлы дамыту неғұрлым прогрессивті және экологиялық таза энергия ресурстарын барынша пайдалануды көздейді. Бұл сұйытылған табиғи (СТГ), табиғи (ПГ) және сұйытылған мұнай (СМГ) газдары. Органикалық жаңартылмайтын отынның басқа түрлерімен салыстырғанда, олар ең экологиялық таза және қолдануға ыңғайлы, сондықтан алдағы жылдары материалдық-техникалық ресурстардың қажетті көлемін ескере отырып, барлық даму нұсқаларында отын-энергетикалық ресурстарға ішкі сұраныстың негізі болып қала береді
    Cурет. 38 – Астана өңіріндегі шартты отынның тоннасына энергия тасымалдаушылардың салыстырмалы құны
    * Бағалар Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің ұлттық статистика бюросының деректері бойынша қабылданды
    • Сұйытылған табиғи газ. Сұйытылған табиғи газ (СТГ) - критикалық температурадан төмен температурада сұйық күйге ауыстырылған табиғи газ. СТГ-түссіз, иіссіз сұйықтық. Газ сұйық күйде және қалыпты атмосфералық қысымда қалады, бұл оны арнайы көлікпен тасымалдауға және криогендік резервуарларда сақтауға мүмкіндік береді. СТГ-табиғи газдан конденсация температурасына дейін салқындату арқылы алынған криогендік сұйықтық минус 161 °C. оны мамандандырылған криогендік жабдықтың көмегімен өндіреді, сақтайды және тасымалдайды. СТГ-ның басты артықшылығы-сұйылту кезінде газ көлемі 600 есе азаяды. Іс жүзінде бұл бірдей көлемде СТГ 20 МПа қысымда сығылған табиғи газдан (CNG) 3 есе көп екенін білдіреді. Сонымен, қалыпты жағдайда сыйымдылығы 50 л автомобиль баллонында 20 МПа қысымда газ тәрізді күйде 10-12 м3 газ болады, бұл 12-15 л бензинге тең, ал оны сақтауға және тасымалдауға арналған ыдыстың массасы азаяды.
    • Сұйытылған табиғи газ энергия тасымалдаушының арзан және ыңғайлы түрі ретінде қолданылады:
    • газ магистральдарынан алыс елді мекендерді газдандыру үшін;
    • газ тұтынудағы ең жоғары жүктемелердің орнын толтыру үшін;
    • автомобиль, теміржол, өзен, теңіз және авиациялық көліктерді мұнай отынынан табиғи газға ауыстыру кезінде борттық отын ретінде.
    •
    Сурет. 39-тұтынушыларды сұйытылған табиғи газбен (СМГ) жабдықтау схемасы (СПГ)
    Сұйытылған мұнай газы. СМГ аббревиатурасымен шикі мұнайды, мұнай газын, сондай-ақ табиғи газдың газ конденсатты фракцияларын фракциялық айдау кезінде алынатын көмірсутекті газдардың қоспасы көрсетіледі
    Сурет.40-СМГ тұтынушыларын жеткізу схемасы (LPG)
    СМГ газбен жабдықтау және газ тарату жүйелерінде тұтынудың және өнеркәсіптік мақсаттардың коммуналдық-тұрмыстық отыны ретінде пайдаланылады, жоғары тығыздыққа, атмосфераға баяу диффузияға, төмен тұтану температурасына, ауадағы жарылыстың төмен шегіне, конденсат түзілу мүмкіндігіне ие.
    Кесте 21. Газдардың физика-химиялық сипаттамалары
    Көрсеткіш
    Сұйытылған мұнай газы
    Табиғи газы
    сұйытылған табиғи газ
    СМГ
    ТГ
    СТГ
    Сақтау температурасы, °С
    Қоршаған орта температурасы
    Қоршаған орта температурасы
    -161
    Сақтау қысымы, кгс/см2
    16 дейін
    200÷320
    4
    Сақтау ыдысы
    Қысымды ыдыс
    Қысымды ыдыс
    Криогендік сыйымдылық
    Сақтау параметрлеріндегі болжамды тығыздық, кг/мЗ
    5501
    144÷ 2302
    4162
    Қалыпты жағдайда газ фазасының тығыздығы, кг/мЗ
    2,3611
    0,7172
    0,7172
    Қалыпты жағдайда 1 кг сұйытылған газ буланған кезде бу көлемі, м3
    0,4481
    1,4
    1,4
    Жанудың төменгі массалық жылуы, кДж/кг
    45 7021
    49 9002
    49 9002
    Газ фазасының төмен жану жылуы, қалыпты жағдайда, кДж/м3
    105 0281
    35 8252
    35 8252
    1 1:1 қатынасы бар пропан-бутан қоспасының қасиеттері бойынша қабылданған.
    2 Метанның қасиеттері бойынша қабылданған. Компоненттердің мазмұнына байланысты
    Табиғи газ. Табиғи газ-газдардың қоспасы, олардың негізгісі метан. Табиғи газды тасымалдау құбырлар арқылы немесе жоғары қысымды арнайы ыдыстарда жүзеге асырылады (сурет.6.1.4). Қазақстан Республикасының газ саласын дамытуды іске асырудың мақсаты ішкі нарықты қамтамасыз ету үшін ілеспе газды тасымалдау және қайта өңдеу жөніндегі қуаттарды дамыту, энергетикалық тәуелсіздікке қол жеткізу, табиғи және сұйытылған газды, сондай-ақ оны қайта өңдеу өнімдерін сатудан экспорттық әлеуетті арттыру есебінен газдың ішкі ресурстарын ұтымды пайдаланудан әлеуметтік-экономикалық әсерді арттыру болып табылады. Қойылған мақсатқа қол жеткізу үшін газдандырудың бас схемасының міндеттерінің бірі жаңа аумақтарды газдандырудың өңірлік бағдарламаларын әзірлеу және іске асыру және өнеркәсіпте, коммуналдық-тұрмыстық салада, энергетикада, автокөлікте және экономиканың басқа да секторларында газды пайдалану саласын кеңейту болып табылады. Қойылған міндеттерді іске асыру облыстың және тұтастай елдің жекелеген аудандарындағы отын-энергетикалық теңгерімді және экологиялық жағдайды айтарлықтай жақсартуға мүмкіндік береді. Бұл ретте газды пайдалана отырып өндірілетін өнімнің сапасына және оны тұрмыстық қажеттіліктер үшін пайдаланудың ыңғайлылығына байланысты жасырын әсерлерге, сондай-ақ пайдаланылатын энергия тасымалдаушылардың құнын төмендетуден тікелей экономикалық әсер алуға қол жеткізілетін болады.
    Сурет.41. Тұтынушыларды табиғи газбен жабдықтау схемасы (NG)
    Мысалы, табиғи газды пайдалану негізінде жаңа өндірісті ашудан мұнай өнімдері мен сұйытылған газды газбен алмастыру. Жану жылуының жоғарылауымен табиғи газ қатты немесе сұйық отынға қарағанда өндіріс, жеткізу және тұтыну шығындарын едәуір төмендетеді. Жоғары тиімділігі, табиғи газды пайдалану есебінен қамтамасыз етіледі қарқындату технологиялық процестерді азайту, отынның үлестік шығысын және уақытша циклдің жекелеген өндірістік процестер үшін жағдай жасау, бақылауды, жану жетістіктері көп үнемдеу және басқарылу жану процесін.
    Шығыс өңірдегі энергия тасымалдаушыларға бағаны және табиғи газға қолданыстағы тарифтерді салыстырмалы талдау тұтынудың тәуелді аумақтық-энергетикалық құрылымымен негізделетін тас көмірін пайдалану жағына экономикалық пайданы көрсетеді. Алайда, егер уақыт шығындарын, коммуналдық - тұрмыстық секторда көмірді пайдаланудың жоғары еңбек сыйымдылығын және экологияға жоғары жүктемені ескеретін болсақ, онда бұл жағдайда экономикалық әсер табиғатты қорғау іс-шараларына шығындарды азайту арқылы алынады.
    Кесте 22. Отынның әртүрлі түрлеріндегі жеке үйлерді жылытудың негізгі көрсеткіштері
    №
    Показатели
    Өлшем бірлігі
    1.10.2025 жылғы жағдай бойынша Астана бойынша орташа есеппен
    1
    Энергия тасымалдаушылар бағалары
    тарату желілері арқылы тасымалданатын табиғи газ
    теңге/м3
    43,09
    сұйытылған мұнай газы
    теңге/кг
    112
    тас көмірі
    теңге/т
    18 000
    дизель отыны
    теңге/л
    322
    2
    Шартты отынға аударылған энергия тасымалдаушылардың бағасы
    тарату желілері арқылы тасымалданатын табиғи газ
    теңге/кг ш.о.
    50,41
    сұйытылған мұнай газы
    теңге/кг ш.о.
    175,84
    тас көмірі
    теңге/кг ш.о.
    13,14
    дизель отыны
    теңге/кг ш.о.
    336,00
    3
    Жылыту кезеңінде ауданы 100 шаршы метр тұрғын үйді жылытуға шартты отынды тұтыну
    100 м2 үшін кг шартты отын
    6910
    4
    Жылыту маусымы үшін отын тұтыну шығындары:
    тарату желілері арқылы тасымалданатын табиғи газ
    мың тенге
    298
    сұйытылған мұнай газы
    мың тенге
    774
    тас көмірі
    мың тенге
    125
    дизель отыны
    мың тенге
    2225
    5
    Пайдалану кезінде табиғи газға ауысудан үнемдеу:
    сұйытылған мұнай газы
    мың тенге
    476
    тас көмірі
    мың тенге
    -173
    дизель отыны
    мың тенге
    1927
    6.2 Табиғи газды мотор отыны ретінде пайдалану Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылғы 29 қарашадағы №797 Қаулысымен табиғи газды мотор отыны ретінде пайдалануды кеңейтудің 2019-2022 жылдарға арналған іс - шаралар жоспары (бұдан әрі-жоспар), сондай-ақ "газ саласын дамытудың Кешенді жоспарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 21 маусымдағы № 463 қаулысы бекітілді Қазақстан Республикасының 2025 – 2029 жылдар" сығымдалған және сұйытылған табиғи газ өндірісінің көлемі (КПГ/СТГ), табиғи газдағы автокөліктердің саны, өндірістік-өткізу инфрақұрылымының құрылысы бойынша нысаналы көрсеткіштерді көрсете отырып.
    Табиғи газдың экологиялық және экономикалық артықшылықтарын назарға ала отырып, жоспардың іс-шараларын іске асырудың мақсаты КТГ және СТГ қолдану үлесін ұлғайту жолымен мотор отынының, оның ішінде сұйытылған мұнай газының (СМГ) мұнай түрлерінің нарығын әртараптандыру болып табылады.
    Қазақстанда Жоспар іс-шараларын іске асырудың алғышарттары көлік құралдары паркінің ұлғаюымен және оның тозуымен, халықаралық және транзиттік автотасымалдаушылардың мотор отынын тұтынуының өсуімен, сондай - ақ жаңа мұнай өңдеу зауытының (бұдан әрі – МӨЗ) құрылыс мерзімін неғұрлым кешірек ауыстыру және жұмыс істеп тұрған отандық МӨЗ-ге жүктемені тұтастай төмендету қажеттілігімен байланысты мотор отынының мұнай түрлерінің тапшылығы болып табылады.
    Сонымен қатар, мотор отынының мұнай түрлерін пайдаланатын қалаларда көлік құралдарының зиянды шығарындыларының көбеюіне байланысты халық сырқаттанушылығының айтарлықтай өсуі маңызды фактор болып табылады.
    Кешенді жоспар газ моторлы отын нарығын дамытудың 4 бағытын көздейді:
    1. Метанды мотор отыны және СТГ арқылы балама газдандыру ретінде пайдалануды арттыру.
    2. 2024 жылмен салыстырғанда КПГ-ға автобустар санын 90% - ға ұлғайту (5143 бірлікке дейін).
    3. АГНКС желісін 2024 жылмен салыстырғанда 71% - ға кеңейту.
    4. СТГ ішкі нарығын қалыптастыру мақсатында алғашқы СТГ зауыттарын салу.
    Газ моторлы отын туралы мәліметтер
    Қазақстанда ГМО нарығын дамыту стратегиясы мотор отыны ретінде қолданылатын табиғи газдарды өндіру және ұтымды пайдалану технологиясының қасиеттерін, сипаттамаларын негізге ала отырып құрылған (21-кесте, 14-сурет).
    Кесте 23. Газ моторлы отын түрлерінің технологиялық сипаттамалары
    Түрі
    Технология
    Қолдану
    Характеристика
    Сығымдалған табиғи газ (СТГ):
    CNG (СН4)
    АГНКС-табиғи газды 200 барға дейін қысу, (көлемі бойынша 200 есе азайту), өткізу
    • Моторлы отын-қалалық автобустар, коммуналдық ТЕХНИКА
    • Мотор отыны – магистральдық жүк автокөлігі,
    ТЕМІРЖОЛ ЛОКОМОТИВТЕРІ, МАНСАПТЫҚ ТЕХНИКА
    • Экономия расходов на топливо в 2-3 раза
    • Экологичность (Евро 5)
    • Снижение парникового эффекта
    • Безопасное топливо (легче воздуха)
    • Невозможность хищения
    • Температура замерзания -183°С
    • Окта новое число CNG > 105, LNG
    >110
    Сұйытылған табиғи газ (СТГ):
    LNG (СН4)
    АТЗ – табиғи газды-160°С дейін салқындату (көлемі бойынша 600 есе азайту), КриоПАГЗ тасымалдау, КриоАЗС сату
    Сұйытылған мұнай газы (СМГ):
    LPG (С3Н8 + С4Н10)
    16 бар қысыммен сұйытылған түрдегі МӨЗ, ГӨЗ - пропан– бутан қоспасы, вагон - цистерналармен+ автоцистерналармен тасымалдау,
    АГҚС іске асыру
    * Мотор отыны-шағын – КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ЖЕҢІЛ АВТОМОБИЛЬДЕР
    •Ауыр жүк көлігінде қолданылмайды (қуаттың жоғалуы)
    •Табиғи газбен салыстырғанда (ауадан ауыр) "экологиялық таза", "қауіпсіз" мотор отыны аз
    •Әрі қарай терең өңдеуге арналған құнды өнім
    АГТКС - автомобиль газын толтыратын компрессорлық станция.
    АТЗ - СТГ өндіретін аз тоннажды зауыт.
    КриоЖАГҚ - жылжымалы криогенді автогаз құюшы.
    КриоАЖҚС - криогенді автомобиль жанармай құю станциясы.
    АГҚС - автомобильге газ құю станциясы
    • ГМО өндіру үшін газдың екі түрі қолданылады:
    • табиғи газ, оның негізгі компоненті метан;
    • негізінен пропан-бутан қоспасынан тұратын мұнай (көмірсутек) газы.
    Қазіргі уақытта газ-мотор отынының үш түрінің ішінен CNG және Sug өндіріледі және көлікте кеңінен қолданылады, СТГ Ресейден әкелінеді. Айта кету керек, HMT атауында көрсетілген агрегаттық күй тек тасымалдау және сақтау әдісін қамтамасыз етеді, бірақ ішкі жану қозғалтқышының (ішкі жану қозғалтқышының) жану камерасына көрсетілген газ-мотор отыны қалыпты газ тәрізді күйде штаттық қысыммен беріледі.
    CNG өндірісінің бірегейлігі-оны өндіру және сату тікелей АГНКС-те жүзеге асырылады. Мұнда газ құбырынан жанармай құю станциясына түскен табиғи газ компрессорға беріледі, онда 200 атмосфералық қысыммен оның қысылуы және көлемі 200 есе азаяды. Газды сығымдау оны жергілікті қалалық автокөліктермен, көбінесе автобустармен, таксилермен және коммуналдық-жол автомобильдерімен мотор отыны түрінде тиімді сақтауға және пайдалануға мүмкіндік береді.
    Сурет. 42. Газ моторлы отын нарығын дамыту стратегиясының көрінісі-синхрондау.
    Мотор отыны ретінде СТГ өндіру және қолдану үшін Қазақстан үшін инновациялық криогендік технологиялары (АТЗ) бар аз тоннажды зауыттар жиі пайдаланылады, мұнда табиғи газ минус 163 с° дейін салқындаған кезде сұйылтылады және көлемі 600 есе азаяды. Жүк көлігінің жанармай криогенді багында (термос принципі бойынша жұмыс істейді) СТГ-ның үлкен көлемін орналастыру мүмкіндігі оған бір жанармай құю станциясында үлкен жүгірістерді қамтамасыз етеді, бұл оны теміржол және алыс қашықтықтағы магистральдық автомобиль көлігінде пайдаланудың орындылығы мен тиімділігін негіздейді. Криопагзалар тұтынушыларға одан әрі сату үшін СТГ-ны АТЗ-дан КриоАЖҚС-қа дейін тасымалдайды.
    Айта кету керек, әлемдік тәжірибеде l-CNG технологиялары қолданылады, бұл СТГ-дан КриоАЖҚС-қа дейін минималды күрделі салымдармен жоғары сапалы CNG (АГТКС-ке тікелей компримингтен гөрі жақсы) қайта газдандыру әдісімен өндіруге мүмкіндік береді. Зауытта СТГ өндіру және КриоАЖҚС-қа дейін тасымалдау бойынша жиынтық шығыстарды отын бағанындағы СТГ беру құнына жатқызу кезінде КПГ өзіндік құны жоғары қысымды сорғының электр энергиясына жұмсалатын шығыстарға сәйкес келетіні есептелген, 3-позиция 6.2.2-сурет.
    Табиғи газдың мотор отынының басқа түрлеріне қарағанда артықшылығы оның басқа да ерекше қасиеттеріне байланысты.
    Табиғи газ мұнай отындарымен және СКГ-мен салыстырғанда қауіпсіз, өйткені ол ауадан жеңіл, сондықтан ағып кету кезінде ол жарылғыш газ-ауа қоспасын түзбестен тез буланып кетеді. Сұйытылған күйдегі табиғи газ жанбайды, бірақ тез буланып кетеді. Керісінше, СКГ ауадан ауыр, ағып кету кезінде ол төменде жиналып, ауамен жарылғыш концентрациялар түзе алады. Табиғи газ дәстүрлі мотор отынынан 2-3 есе арзан, бұл шығындарды азайтуға және әртүрлі деңгейдегі бюджеттерді үнемдеуге мүмкіндік береді. Өте төмен температурада қатып қалған табиғи газ-бұл барлық маусымдық отын, оны ұрлаудың мүмкін емес оның шығындарын есепке алудың ашықтығын қамтамасыз етеді, табиғи газдың жану өнімдерінде қатты заттардың болмауы қозғалтқыштың тозуын азайтады.
    Рис. 43 - КриоАЗС с технологией L-CNG
    Табиғи газ мотор отынының дәстүрлі түрлерімен салыстырғанда экологиялық таза ретінде қоршаған ортаға аз теріс әсер етеді, бұл сонымен қатар халықтың денсаулығын жақсартуға және халықты сауықтыруға бюджет қаражатын үнемдеуге ықпал етеді (6.2.3-сурет). Бензин мен дизель отынын табиғи газбен алмастыру зиянды шығарындыларды ғана емес, парниктік газдар шығарындыларын да азайтады, автомобиль және темір жол көлігін табиғи газға ауыстыру жобалары Қазақстанның Төмен көміртекті Даму стратегиясы шеңберінде ҚР Көлік секторын декарбонизациялау жөніндегі ұлттық деңгейде айқындалатын салымдардың (ҰДАС) Жол картасына негізделген түрде енгізілген.
    Сурет. 44 - табиғи газдың экологиялық артықшылықтары
    ҚР-да ТМК нарығын дамыту негіздері
    Жоғарыда аталған табиғи газдың газ моторлы отын ретіндегі артықшылықтарын ескере отырып ҚР да ТМК нарығын дамыту үшін елдік және халықаралық деңгейдегі басшылық құжаттар негіз болады:
    • "ҚР газ секторын дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы";
    • "Нұрлы жол"инфрақұрылымды дамытудың 2020 - 2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары"
    • "ҚР-ның 2013-2020 жылдарға арналған" Жасыл экономикаға"көшуі жөніндегі тұжырымдаманы іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары";
    • "Жасыл" инвестициялар бағдарламасы: Қазақстандағы экологиялық таза қалалық қоғамдық көлікті қолдау". ЭЫДҰ;
    • "Көлік секторында табиғи газды пайдалануды ынталандыру: тұжырымдама: Қазақстанның төмен көміртекті дамуы үшін NAMA", БҰҰ климаттың өзгеруі жөніндегі негіздемелік Конвенция Хатшылығында ҚР Ұлттық бағдарламасы ретінде тіркелген;
    • ҚР қоғамдық көлік секторын дамыту саясатына шолу. БҰҰДБ жобасы-"Алматы қаласының тұрақты көлігі"ЖЭҚ
    • ҚР-ның 2060 жылға дейінгі төмен көміртекті даму стратегиясы. ОНУВ жол картасы
    • БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясының жобасы "табиғи газды мотор отыны ретінде пайдалануды арттыру арқылы БҰҰ ЕЭК - ке мүше елдердің көлік секторын декарбонизациялау мүмкіндіктерін жақсарту".
    • "2025 жылға дейінгі кезеңге СМГ-ға қатысушы мемлекеттердің көлік құралдары үшін табиғи газды мотор отыны ретінде пайдалануды дамыту және ынталандыру жөніндегі шаралар кешені".
    • "СМГ-ның 2030 жылға дейінгі кезеңге арналған Экономикалық даму стратегиясының бірінші кезеңін (2021-2025 жылдар) іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары";
    Олардың әрқайсысында көлік секторын табиғи газды мотор отыны ретінде пайдалануға көшіру жөніндегі индикаторлар мен ұсынымдар көзделген
    АГТКС/КриоАЖҚС желісін және СТГ өндірісін дамыту стратегиясы
    Газ мотор нарығын қалыптастырудың негізгі принциптері:
    Табиғи газды мотор отыны ретінде 2030 жылға дейін қолдану:
    АГТКС құрылысының принциптері:
    зәкірлі тұтынушыға байланыстыру – автобустар.
    аналық жария АГТКС-тарды газдандырылған өңірлерде орналастыру.
    КриоАЗС құрылысының принциптері:
    зәкірлі тұтынушыға байланыстыру – жүк магистральдық көлігі.
    СТГ өндірудің, тасымалдаудың және өткізудің криогендік технологияларының трансферті
    Табысты іске асырудың негізгі факторлары:
    Жоспардың іс-шаралары үйлестіреді және сәйкес келеді:
    Қазақстан Республикасының 2060 жылға дейінгі төмен көміртекті даму стратегиясы шеңберінде "БҰҰ ЕЭК - ке мүше елдердің табиғи газды мотор отыны ретінде пайдалануды ұлғайту есебінен көлік секторын декарбонизациялау жөніндегі мүмкіндіктерін жақсарту" БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясының жобасына.
    "Бір белдеу - бір жол" бастамаларына және "Нұрлы жол" мемлекеттік бағдарламасы аясында "Жібек жолының экономикалық белдеуін" салу - халықаралық автотасымалдаушылар үшін қолайлы жағдайлар жасау.
    Индустрия элементтері бар өнеркәсіптің базалық салаларын технологиялық қайта жарақтандыру-4,0-газ-моторлы мотор отынын өндіру бойынша криогендік технологиялар трансфері.
    Инвесторларды тарту және Жоспар іс-шараларын табысты іске асыру үшін сұраныс пен ұсыныстың экономикалық Заңының бастауыш дилеммасын назарға ала отырып, ҚР экономикасының газ және көлік салаларын синхрондау қағидаты қаланды.
    Елді мекендерде АГТКС салу
    АГНКС құрылыс кестелері ҚДБ Лизинг еліміздің автобус паркін жаңартуды қаржыландыру көзделген газ автобустарын жеткізу кестесімен үндестірілген.
    Еуропа-Батыс Қытай халықаралық көлік маршрутында КриоАЗС құрылысы (ХКМ ЕБҚ)
    05.10.2017 ж. "Газпром" ЖАҚ, CNPC және "ҚазМұнайГаз" ҰК АҚ арасында ЕБҚ ХКМ -де ТМК нарығын дамыту саласында 3 жақты Меморандумға қол қойылды. ХКМ ЕБҚ-да табиғи газдың өндірістік-өткізу инфрақұрылымын салу мүмкіндігін зерделеу және НҚА мен НТҚ дайындау бойынша бірлескен және арнайы жұмыс топтары құрылды, жұмыс нәтижелері мен ұсынымдар тиісті хаттамаларда тіркелді.
    20.12.2021 ж. Ресей мен Қазақстан энергетика министрліктері арасында табиғи газды мотор отыны ретінде пайдаланудың өндірістік - өткізу инфрақұрылымын дамыту саласындағы өзара түсіністік туралы Меморандумға қол қойылды. Көлік және газ саласындағы меморандумға қатысушы елдердің уәкілетті мемлекеттік органдарының өзара іс - қимылын синхрондауды қамтамасыз ету жөніндегі міндеттері бар Жол картасы әзірленетін Қазақстан-Ресей Жұмыс тобының құрамы қалыптастырылады.
    "Еуропа-Қытай "халықаралық көлік маршрутында (ХКМ Е-Қ) СТГ/КТГ өндірістік-өткізу инфрақұрылымын салу
    "ҚазТрансГаз Онимдеры" ЖШС (ҚТГО) тұжырымдамасында Алматы, Қызылорда және Ақтөбе қалаларында СТГ тасымалдаудың тиімді радиусы 500 км ескере отырып, 3 МТЗ салу көзделген. СТГ тасымалдау үшін әрбір МТЗ кезінде КриоПАГзов паркін қалыптастыру көзделеді, ірілендірілген есептеулер бойынша оның МТМ ЕК қамтамасыз ету үшін саны 25-30 бірлікті құрайды.
    Қол қойылған меморандум шеңберінде "Газпром" ЖАҚ, CNPC және "ҚазМұнайГаз" ҰК АҚ арасында еуропалық стандарттар бойынша газ құюды орналастырудың орындылығы туралы шешім қабылданды: 400 км қадаммен КриоАЗС, 200 км қадаммен АГНКС. СТГ және КПГ іске асыру үшін МГ және(немесе) газды іріктеу мүмкіндігі кезінде 8 КриоАЗС және 9 АГНКС салу жоспарлануда.) жоғарыда көрсетілген l-CNG технологиясын, сондай-ақ "Қазақстан Темір Жолы"ҰК" АҚ (ҚТЖ ҰК АҚ) локомотивтеріне арналған 4 жанармай құю терминалын қолданумен.
    Өткізу нарығы бойынша 3 негізгі бағыт көзделген, бұл СТГ-ны коммерциялық сатуды және МТЗ-ны тиімді жүктеуді қамтамасыз ететін тәуекелдерді әртараптандырады, бұл ретте СТГ-ны экспортқа жеткізу мүмкіндігі жоққа шығарылмайды.
    СТГ бағыты-локомотивтер
    ҚТЖ ҰК АҚ-мен бірлесіп локомотивтерді газдизельдік жұмыс режиміне көшіру жобасы іске асырылуда. ҚТЖ ҰК АҚ мен қтго арасында газдизельді қозғалтқыштары бар тепловоздарда сұйытылған табиғи газды қолдану саласындағы ынтымақтастық туралы Меморандумға қол қойылды, сондай-ақ ҚТЖ ҰК АҚ мен канадалық "Condor Petroleum Inc." компаниясы арасында Меморандум мен Жол картасына қол қойылды." т/ж локомотивтерін табиғи газға ауыстырудың пилоттық жобасын іске асыру бойынша.
    Кіші энергетика бағыты
    Халықты виртуалды құбыр, сондай-ақ қазандықтар, АӨК объектілері (астық кептіргіштер) арқылы газдандыру және электр энергиясын генерациялау көзделеді. Осы бағытта Астана қаласында "Global Gas group" компаниясының тұжырымдамасын пайдалану көзделіп отыр.
    Зәкірлі тұтынушы тиісті бағыттар бойынша транзиттік жүк магистральдық автокөлікті көздейтін МТМ ЕЗК автокөлігі үшін СТГ сату. Бұдан басқа, "ТМД-ның 2030 жылға дейінгі кезеңге арналған Экономикалық даму стратегиясының бірінші кезеңін іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары" шеңберінде Өзбекстан тарапы ЕЗК МТМ бойынша автобус тасымалы бағыттарына бастамашылық жасады. Ташкент қаласында көлік вице-министрімен кездесу кезінде ҚТГО басшылығына ҚР-дағы газ құю инфрақұрылымы өзбек автотасымалдаушыларының автокөлігімен қосымша жүктелетіні айтылды. Сонымен қатар, сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-Татарстан жұмыс тобының отырысында қазақстандық тарап "Қазан-Шымкент", "қазан-Ақтау" бағыттары бойынша автобус рейстерін ашу және "қазан-Орал"бағытын қайта бастау мәселесін оң қарауға дайын екендігін атап өтті.
    Осы бағытта "QazaqGaz" ақ газ және газбен жабдықтау саласындағы ұлттық оператор мен "ҚазАвтоЖол "ҰК" АҚ, автожолдарды пайдалану саласындағы ұлттық оператор арасында Меморандум жасалды, оның шеңберінде ХКМ ЕБК және басқа да автомагистральдарда жер учаскелерін бөлу жұмыстары жүргізілуде. Сондай-ақ, газ құю инфрақұрылымын жол бойындағы сервис (ЖБСО) объектілеріне интеграциялау көзделеді. Осыған байланысты "ҚазАвтоЖол"ҰК" АҚ көмегімен жол бойындағы сервис объектілерінің (Газэнерджи және Компас) иелерімен тиісті келіссөздер жүргізілуде. Қазіргі уақытта бес жер учаскесі (Қазалы ,ргыз, Арал, Мәмбет, Бейнеу) келісілді және ресімделді.
    ХКМ ЕБК жобаланатын және қолданыстағы өндірістік-өткізу инфрақұрылымы объектілерінің орналасу картасында (6.2.4-сурет) бірінші кезеңде табиғи пайдалану өндірістік-өткізу инфрақұрылымының құрылысы газдандырылған өңірлерде көзделетіні көрінеді. Келесі кезеңдерде Инфрақұрылым қолданыстағы/жұмыс істеп тұрған "виртуалды газ құбырының"мүмкіндіктерін ескере отырып, осы картада көрсетілген басқа бағыттар бойынша да кеңейтілетін болады.
    Сондай-ақ, "ҚТЖ ҰК"АҚ локомотив шаруашылығына арналған СТГ және жанармай құю терминалдарын шығаратын аз тоннажды зауыттардың орналасуы қарастырылған. Мұнда АТЗ-дан СТГ өткізу орындарына дейінгі негізгі қашықтық анықталған, бұл тасымалдау құнын есептеуге мүмкіндік береді.
    Сурет. 45-ҚР-дағы өндірістік-өткізу инфрақұрылымының орналасу картасы (газдандырылған аудандарда 1-кезең) (Газдандырылған аудандардағы 1 кезең)
    Қазақстан аумағы бойынша газ құю инфрақұрылымының құрылысын негіздеу үшін газ моторлы техника ағыны қажет, яғни СТГ зәкірлі тұтынушысы қажет. Ресей Федерациясының отандық автотасымалдаушылары мен тасымалдаушыларында СТГ тұтынатын автомобильдердің болмауына байланысты олар бастапқы кезеңде ҚХР магистральдық тартқыштар паркі бола алады, олардың саны шамамен 330 мың бірлікті құрайды.зәкірлі тұтынушының әлеуетін іске асыру үшін оның Қазақстан аумағы арқылы транзиттік қозғалысы үшін шекаралар ашылуы қажет. Қазақстан аумағын айналып өтуде баламалы жолдарды дамыту тәуекелдерін және отандық тасымалдаушылардың каботаждық тасымалдарда табысын жоғалту тәуекелдерін назарға ала отырып, Қазақстан Тарапы Ресей және Қытай тараптарына ХКМ ЕЗК газ моторлы техника ағынын қалыптастыру тетігінің 3-тарапты меморандумын ұсынды
    • ХКМ БЖК-да газ-моторлы техника ағынын қалыптастыру механизмі (18-сурет)
    • ЕО елдері ТТ пайдаланатын автокөліктің кіруіне шектеу енгізуге тырысып жатқанын назарға ала отырып, БЖК МТМ бойынша транзитті СТГ тұтынатын газ моторлы автокөлікті пайдалана отырып қалыптастыру қажет.
    • ҚР аумағы арқылы ҚХР автокөліктерінің транзиттік ағынының перспективалық мүмкіндігін көздеу қажет.
    Сурет. 46-ХКМ БЖК-да газ моторлы техника ағынын қалыптастыру механизмі
    • Шетелдік автотасымалдаушыларға каботаждық тасымалдарды (Қорғас-Жайсан) жүзеге асыруға рұқсат берілген жағдайда, отандық автотасымалдаушылар үшін кірістерді жоғалту тәуекелдерін барынша азайту жөніндегі шаралар әзірленуге тиіс:
    • ҚХР, ҚР, РФ автотасымалдаушыларының қатысуымен трансұлттық автокөлік компаниясын ұйымдастыру тек қана СТГ/КПГ-дағы газ-моторлы автомобильдер паркімен-қазақстандық тараптың кірістерін газ-моторлы СТГ-тартқыштарды өндіруге және сатып алуға бағыттауға болады;
    • ҚХР-дан автокөліктердің транзиттік ағынын шектеу, бұл ағынды тек 1-тармақтағы ЕО шектеулеріне сәйкес газ-моторлы СТГ автомобильдерінен қалыптастыру.
    • СТГ тұтынуды және құрылысқа салынған инвестициялардың қайтарымдылығын қамтамасыз ету.
    • отандық автотасымалдаушылар мен автоөндірушілерге СТГ-ға көшуге алғышарттар мен серпін жасау.
    Қорытынды: көліктік транзиттік стратегияның тиімділігі басқа бағыттармен (Транссібір магистралі 14 тәулік және Суэц каналы арқылы теңіз жолы 45 тәулік) салыстырғанда жүктерді тасымалдау жылдамдығын қамтамасыз ететін автомагистральдың құрылысымен расталады және жол бойындағы ШОБ дамуынан жалпы өңірлік өнімнің ұлғаюымен сүйемелденетін болады. Табиғи газды пайдалана отырып, өндірістік-өткізу инфрақұрылымын дамыту халықаралық автотасымалдаушылар үшін МТМ ЕЗК қазақстандық учаскесінің тиімділігі мен тартымдылығын күшейтеді және Қазақстан аумағын айналып өту кезінде баламалы жолдарды дамыту тәуекелдерін азайтады, бұл ҚР көлік транзиттік стратегиясын неғұрлым табысты іске асыруға ықпал етеді.
    2020 жылы әлеуметтік қалалық маршруттарда автобус парктері үшін АГНКС салу бөлігінде жаңа жобаларға күрделі салымдарға жұмсалатын шығыстардың қысқаруына және пандемияға байланысты шығыстарды оңтайландыруға байланысты АГНКС салу үшін франчайзинг шарттарында жеке инвесторлар тартылады. Қазіргі уақытта өңірлерде АГНКС құрылысын "ҚазТрансГаз Өнімдері" ЖШС франшиза беру шарттарымен тартылған жеке компаниялар жүргізеді, оның ішінде: "Akzhayik CNG" ЖШС, "Metan Gas" ЖШС, "SKYMAX TRADE" ЖШС, "АГНКС Қазақстан" ЖШС, "AvtoGasServiceCompany"ЖШС.
    Статистика деректері бойынша Қазақстанда 31 АГНКС бар: 17 станция Алматы қаласында, 5-і Жетісу облысында, 2-і Ақтөбе және Алматы облыстарында, біреуі Абай, БҚО, Жамбыл, Павлодар және ШҚО-да орналасқан. 2025 жылы 1567 жаңа автобус сатып алу, сондай-ақ 5 жаңа АГНКС салу жоспарланып отыр, бұл табиғи газдың мотор отыны ретінде қолжетімділігін арттырады.
    KPG автобустары. Қазір Қазақстанда мотор отыны ретінде сығымдалған табиғи газды (КПГ) пайдаланатын 2 700-ден астам автобус пайдаланылуда. Өткен жылы республикада тек 121,2 млн текше метр КПГ өндіріліп, тұтынылды.
    2025 жылы ҚР АГНКС сатылатын КПГ орташа бағасы ҚҚС қоса алғанда, 180 теңге/м3 құрайды.
    Сурет.47-ҚР АГНКС нарығының жағдайы

    Кесте 24. - ҚР ҚКГ сатудың болжамды бағасы, теңге (ҚҚС есебімен)

    2022
    2023
    2024
    2025
    2026
    2027
    2028
    2029
    2030
    94
    120
    140
    180
    198
    228
    263
    280
    296
    Өткен кезеңмен салыстырғанда 2025 жылы КПГ бағасының өсуі сығымдалған және (немесе) сұйытылған табиғи газ өндірушілер үшін шикізат - тауарлық газ бағасының өсуіне байланысты және тәуелді. Тауарлық газды бөлшек саудада өткізудің қолданыстағы бағасы 25-кестеде көрсетілген.
    Кесте 25. - Тұтынушыларға одан әрі өткізу мақсатында сығымдалған және (немесе) сұйытылған табиғи газ өндіру үшін тауарлық газ сатып алатын заңды тұлғалар үшін бағалар (теңге/ҚҚС есептемегенде 1000 м3)
    кат
    Аймақ Астана тұтынушылар санаты
    Тауарлық газды газ тарату жүйелері арқылы тасымалдау тарифін есепке алмағанда
    Тауарлық газды газ тарату жүйелері арқылы тасымалдау тарифін ескере отырып
    I гр
    Газ тарату жүйесінен тауарлық газды бөлшек саудада өткізу жөніндегі қызметтерді алатын тұрмыстық тұтынушылар (халық)
    35 086,94
    38 473,26
    II гр
    Халыққа жылу энергиясын өндіру мақсатында тауарлық газ сатып алатын жылу энергетикалық компаниялар
    45 537,14
    45 923,46
    III гр
    Заңды тұлғалар үшін жылу энергиясын өндіру мақсатында тауарлық газ сатып алатын жылу энергетикалық компаниялар
    41 693,00
    45 079,32
    IV гр
    Электр энергиясын өндіру үшін тауарлық газ сатып алатын жылу энергетикалық компаниялар
    41 693,00
    45 079,32
    V гр
    Тұтынушылардың I, II, III, IV, VI, VII, VIII, IX, X, XI және XII топтарына кірмейтін өзге де тұтынушылар
    41 693,00
    45 079,32
    VI гр
    Бюджет қаражаты есебінен ұсталатын бюджеттік ұйымдар
    41 693,00
    45 079,32
    VIII
    гр
    Тұтынушыларға одан әрі өткізу мақсатында сығымдалған және (немесе) сұйытылған табиғи газды өндіру үшін тауарлық газ сатып алатын заңды тұлғалар
    49 242,00
    52 628,32
    IX гр
    Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек және (немесе) тұрғын үй көмегін алатын тұрмыстық тұтынушылар (халық)
    25 484,34
    28 870,66
    X гр
    Ірі коммерциялық тұтынушылар
    74 560,00
    77 946,32
    XI гр
    Цифрлық майнингті жүзеге асыратын тұлғалар немесе цифрлық майнингті жүзеге асыру үшін электр энергиясын өндіру жөніндегі тұлғалар
    74 560,00
    77 946,32
    Жоспардың нысаналы индикаторларын орындамаудың негізгі себептері:
    Газ-моторлы отын нарығына қатысушыларды мемлекеттік қолдау және ынталандыру шараларының болмауы: кешенді бағдарламаның және мемлекет тарапынан преференциялар, жеңілдіктер мен субсидиялау түріндегі Елеулі қолдаудың болмауына байланысты әлсіз инвестициялық тартымдылық.
    - Салааралық үйлестірілген өзара іс-қимылдың болмауына және уәкілетті мемлекеттік органдардың, ведомстволар мен әкімдіктердің төмен мүдделілігіне байланысты газ және көлік салалары арасындағы синхрондау қағидатын бұзу, соның ішінде:
    - Жоспардың іс-шарасын үйлестіруге және орындауға жауапты салааралық жұмыс тобының жүйелі кадрлық өзгерістері және толық емес құрамы;
    - Қалаларда АГНКС және КриоАЗС салу үшін МТМ ЕБК жер учаскелерін бөлу рәсімдерінің болмауы/ұзақтығы;
    - Жергілікті атқарушы органдардың табиғи газды мотор отыны ретінде пайдаланатын автобустарды сатып алуға мүдделілігі төмен;
    - Автобус парктерін қаржыландыру және жаңарту кестесі бойынша белгісіздік
    "Қазақстан Республикасының туристік саласын дамытудың 2019 - 2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы";
    - Магистральдық, оның ішінде транзиттік автокөлікпен ЕБК МТМ-де СТГ тұтыну көлемі бойынша белгісіздік;
    Автокөлікті қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз ету бойынша НҚА және НТҚ, сондай-ақ КриоАЗС және СТГ өндіру зауыттарын жобалау және салу бойынша ҚР ҚН болмауы.
    Ұсыныстар: ҚР индустриялық - инновациялық дамуының мемлекеттік бағдарламасының инвестициялық басым жобасы мәртебесімен "Қазақстан Республикасының Көлік секторын Декарбонизациялау жөніндегі 2030 жылға дейінгі кешенді бағдарламаны" салааралық әзірлеу қажет.
    Кешенді бағдарламада алдыңғы қатарлы елдердің, Ресейдің, Өзбекстанның тәжірибесі бойынша негізгі міндеттерді көрсету:
    1. CNG/LNG қосылған құны жоғары өнімді өндіру үшін газдың кепілдендірілген жеткізілімі;
    2. Сыртқы және ішкі инвесторларды кеңінен тарта отырып, газ моторлы отын нарығынераықтандыру;
    3. Газ моторлы отын нарығын дамытудың барлық кезеңдерінде мемлекеттік қолдау және ынталандыру шаралары;
    4. Өндірушілерден бастап тұтынушыларға дейінгі барлық деңгейлерде мемлекеттік органдар, ведомстволар мен әкімдіктер арасында газ-мотор нарығына қатысушылармен өзара қарым-қатынастардың теңгерімді жүйесін құру.
    7. ГАЗДАНДЫРУДЫҢ ӨҢІРЛІК СХЕМАСЫН ІСКЕ АСЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ҚОРЫТЫНДЫЛАР МЕН ҰСЫНЫСТАР
    Астана қаласын газдандырудың өңірлік схемасы кешенді жоба ретінде қалыптастырылды, онда барлық құрамдас бөліктер – облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуы, ресурстық базаны бағалау, газ тасымалдау жүйесін дамыту, өңірді газдандыру объектілерінің техникалық және инвестициялық параметрлері өзара байланысты.
    Қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуының оң серпіні инвестициялық және инфрақұрылымдық жобаларды дамыту тиімділігінің, атап айтқанда газдандыру жөніндегі іс-шараларды жүргізудің ынталандырушы факторларының бірі болып табылады.
    Қаланы газдандырудың басты нәтижелерінің бірі отандық газ ресурстары есебінен халықтың, әлеуметтік саланың және сала кәсіпорындарының қажеттіліктерін аудару және қамтамасыз ету болады. Сонымен қатар, республиканың газ саласын дамытудың маңызды факторы қуаттылықтың абсолютті мәндерінің паритетін ғана емес, сонымен қатар олардың перспективалық қажеттілігін ескере отырып, республиканың әртүрлі өңірлерін табиғи газбен қамтамасыз ету қажеттілігін ескеретін газды өндіру мен тасымалдаудағы қуаттылықтардың синхронды өсуін сақтау болып табылады.
    Осы міндетті шешу мақсатында өңірлік газдандыру схемасын іске асыру шеңберінде перспективалық жобаларды іске асыруды көздейтін газ тарату жүйесін дамытудың перспективалық кезеңдері ұсынылған.
    Инвестициялық ресурстардың негізгі көздері "инвестицияларға айырбастау тарифі" қағидаты бойынша меншікті инвестициялық бағдарламаларды іске асыру жолымен, сондай-ақ мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетіктері арқылы инвесторлардың табиғи монополиялар субъектілері ретіндегі инфрақұрылымдық жобаларға қатысуын бір мезгілде кеңейту кезінде республикалық және жергілікті бюджет қаражаты болып табылады.
    Табиғи газды тұтыну көлемін ұлғайту қоршаған ортаға экологиялық жүктемені азайтуға және қала аумақтарының әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсартуға мүмкіндік береді.
    Аймақтың газ саласын дамыту параметрлері негізінде газ тарату жүйесінің техникалық параметрлері анықталды. Нәтижесінде, газдандырудың перспективалық іс-шараларын іске асырудың оң динамикасының бір аспектісі сапалы материалдық-техникалық ресурстарға қажеттілікті қамтамасыз ету болып табылады.
    Республиканың газ саласын дамыту металл өнімдерін шығару жөніндегі өндірістермен, оның техникалық және өндірістік мүмкіндіктерімен, газ тасымалдау жүйелерінің сенімділігі мен тиімділігіне қойылатын өсіп келе жатқан талаптарды ескере отырып, сала кәсіпорындарының құбырларға қажеттілігін қамтамасыз етумен тығыз байланысты.
    Астана қаласының құбыр өнімдеріне деген перспективалық қажеттілігі отандық өнеркәсіп кәсіпорындары есебінен толық көлемде қамтамасыз етілетін болады.
    Газ секторының серпінді дамуы қала экономикасының барлық салаларының үдемелі қозғалысын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді, атап айтқанда газдандыру объектілерін салудан және газды өткізуден түсетін салықтық түсімдер түріндегі экономикалық әсерді қамтамасыз етеді, энергияға тәуелсіздік мәселелерін шешуге мүмкіндік береді.
    Өңірде табиғи газ нарығын дамыту және энергия теңгерімінің құрылымын жетілдіру өңірлік экономика үшін мультипликативтік әсерді қамтамасыз етуге және қаланың тұрақты дамуын қамтамасыз ететін факторлардың біріне айналуға қабілетті. Бағдарламаны іске асыру халықтың әлеуметтік деңгейін арттырады, атап айтқанда, халықтың отын сатып алу шығындарын азайтады және жеке үйлерде тұрудың ыңғайлылығын арттырады.
    Әлеуметтік сала объектілерін табиғи газбен жабдықтауға көшіру шығыстардың бюджеттерінің төмендеуіне әкеледі, ал газды мотор отыны ретінде пайдалану автомобильдердің пайдалану көрсеткіштерін айтарлықтай жақсартады. Бұл ретте жасырын (газды пайдалану кезінде өндірілетін өнімнің сапасына және оны тұрмыстық қажеттіліктер үшін пайдаланудың ыңғайлылығына байланысты), сондай-ақ мұнай өнімдері мен сұйытылған газды газбен алмастыру, табиғи газды пайдалану негізінде жаңа өндірістер ашу жолымен пайдаланылатын энергия көздерінің құнын төмендетуден тікелей экономикалық әсерге қол жеткізілетін болады.
    Республика өңірлеріндегі табиғи газ бағасының саралануы елдің кейбір өңірлерінде табиғи газ тарифтерінің қымбаттауына байланысты баламалы отын көздеріне, ал басқаларында жеткізілетін отынның арзандығына байланысты ресурстарды ұтымды пайдаланбауға көшудің алғышарттарын жасайды. Нәтижесінде республиканың газ кешенінде баламалы отын түрлеріне және газ саласы тұтынатын өнеркәсіптік өнімге еркін бағалар кезінде объектілердің техникалық жай-күйін ұстап тұру және ұзақ мерзімді перспективада елдің газ саласын дамыту үшін қажетті қаражаттың тапшылығы қалыптасады. Сондай-ақ, газ тарифтерінің төмен деңгейі кезінде тұтынушыларда энергия үнемдеуге ынталандыру жоғалады, бұл ресурстарды ұтымсыз пайдалануға әкеледі.
    Нәтижесінде, Қазақстан Республикасын газдандырудың бас схемасын әзірлеу кезінде газ саласында, сондай - ақ газ және энергия үнемдеу саласында баға белгілеу саласындағы дәйекті мемлекеттік саясатты іске асыру шаралары мен іс – шараларын көздеу ұсынылады, бұл инвестициялық қаражатты неғұрлым тиімді пайдалануды, орны толмас қазба ресурс-табиғи газды ұтымды және кешенді жұмсауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
    Сондай-ақ, өңірлік схеманы әзірлеу кезінде лицензиялау және жер қойнауын пайдалану, салық салу және кеден саясаты, энергетикалық қауіпсіздік және экология саласындағы мемлекеттік реттеу тетіктерін жетілдіруді көздеу ұсынылады.
    Өңірлік газдандыру схемасын әзірлеу кезінде газ саласын дамыту мәселелеріне кешенді көзқарас өңірлердің отын-энергетикалық баланстарын жетілдіру және энергетикалық ресурстардың оңтайлы пропорцияларын анықтау кезінде ішкі және сыртқы нарықтардың қажеттіліктерін негізге ала отырып, режимдерді маусымдық реттеуді ескере отырып, газ өндіру мен тасымалдаудағы қуаттардың оңтайлы үйлесімін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
    Газдандырудың өңірлік схемасын әзірлеу республиканың экономикасы мен отын-энергетикалық кешенін дамытудың мемлекеттік деңгейде келісілген теңгерімді болжамдарына негізделуге тиіс. Астана қаласын газдандырудың өңірлік схемасында ұсынылған көрсеткіштерді мынадай факторларды ескере отырып өзектендіру қажет:
    • экономиканы және елдің отын-энергетикалық кешенін дамытудың ұзақ мерзімді стратегиялық бағдарларын айқындайтын мемлекеттік құжаттарды қабылдау;
    • мұнай-газ саласының бағдарламаларын дамыту және іске асыру қарқыны;
    • кешенді пайдалануды ескере отырып, табиғи ресурстарды тұтынудың ұтымды тәсілі;
    • жер қойнауын пайдаланушылардың инвестициялық саясаты мен мүмкіндіктері;
    • энергия тасымалдаушылардың халықаралық нарықтарындағы конъюнктуралық және құрылымдық өзгерістер.
    ҚОСЫМША 1
    АСТАНА Қ. ТАБИҒИ ГАЗДЫ ТҰТЫНУДЫҢ БОЛЖАМДЫ КӨЛЕМІ
    Өңір­лер мен об­лы­стар­дың ата­уы
    Бар­лық е/м
    Та­би­ғи га­з­бен га­з­дан­ды­ры­л­ған ел­ді ме­кен­дер­дің са­ны
    ел­ді ме­кен­дер­ді та­би­ғи га­з­бен га­з­дан­ды­ру­мен қам­ту %
    Газ тұ­ты­ну, млн. м3
    БАР­ЛЫ­ҒЫ:
    оның ішін­де:
    Қол­да­ны­с­та­ғы тұ­ты­ну­шы­лар бой­ын­ша ағым­да­ғы
    оның ішін­де
    Пер­спек­ти­ва­лы тұ­ты­ну­шы­лар
    Ха­лық
    ОЭК және
    қа­зан­дық­тар
    Ком­му­нал­дық-тұр­мыстық және әле­умет­тік объ­ек­ті­лер
    Өнер­к­ә­сіп­тік тұ­ты­ну­шы­лар
    1
    2
    3
    4
    5
    6
    7
    8
    9
    10
    11
    2021 г.
    1
    1
    100%
    52
    29,3
    11,3
    9
    9
    2022 г.
    1
    1
    100%
    295
    71,6
    27
    30
    15
    2023 г.
    1
    1
    100%
    451
    113,9
    43
    50
    21
    2024 г.
    1
    1
    100%
    722
    145,6
    59
    60
    27
    2025 г.
    1
    1
    100%
    753
    177,4
    75
    70
    32
    2026 г.
    1
    1
    100%
    783
    207,1
    78
    91
    38
    576
    2027 г.
    1
    1
    100%
    823
    247,4
    81
    112
    54
    576
    2028 г.
    1
    1
    100%
    853
    277,1
    84
    134
    60
    576
    2029 г.
    1
    1
    100%
    883
    306,8
    87
    155
    65
    576
    2030 г.
    1
    1
    100%
    902
    326
    90
    176
    60
    576
    ҚОСЫМША 2
    Газдандырудың техникалық параметрлері
    Құ­ры­лыс ке­зең­де­рі
    Га­з­дан­ды­рыл-ған ел­ді ме­кен­дер­дің са­ны
    Газ құ­бы­ры-АГТС-қа бұ­ру
    АГТС
    Жо­ға­ры қы­сым­ды та­ра­ту газ құ­быр­ла­ры
    Бас ПРГ
    Квар­та­лі­ші­лік га­з­бен жаб­дық­тау же­лі­ле­рі
    Же­ке ШП
    Топ­тық ШРП
    бір­лік
    км
    да­на
    км
    да­на
    км
    да­на
    да­на
    2025 ж.
    1
    340,65
    33,00
    2030 ж
    Ке­шен бой­ын­ша бар­лы­ғы 2030 жы­л­ға дей­ін
    1
    340,65
    33,00
    2025 ж.
    340,65
    33
    2030 ж.
    Ке­шен бой­ын­ша бар­лы­ғы 2030 жы­л­ға дей­ін
    340,65
    33

    Мәтін танысу мақсатында ұсынылған; ресми қолдану үшін Қазақстан Республикасы заңнамасының қолданыстағы редакциясымен салыстырыңыз.