Тараз қаласының 2024-2029 жылдарға арналған коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 365-бабының 3-тармағының 1) тармақшасына сәйкес Тараз қалалық мәслихаты ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ:

1. Тараз қаласының 2024-2029 жылдарға арналған коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасы осы шешімнің қосымшасына сәйкес бекітілсін.

2. Осы шешiм оның алғашқы ресми жарияланған күнінен кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi.

Тараз қалалық мәслихатының төрағасы

К. Олжабай

Тараз қалалық мәслихатының

2024 жылғы 26 желтоқсандағы

№25-12 шешіміне қосымша

Тараз қаласының 2024-2029 жылдарға арналған коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі БАҒДАРЛАМАСЫ

МАЗМҰНЫ

БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ПАСПОРТ 3

1. КІРІСПЕ 7

1. 1. Тараз қаласы туралы жалпы мәлімет 7

1. 2. Географиялық орны және табиғи-климаттық жағдайлары 8

1. 3. Қаланың/облыстың басым міндеттерінде қалдықтарды басқару 8

2. ЗАҢ ШЫҒАРУ НЕГІЗІ 16

2. 1. Нормативтік сілтемелер 16

2. 2. Қалдықтардың классификациясы 17

2. 3. Бағдарламамен қамтылған қалдықтар 17

2. 4. Полигондар, полигондар 18

2.5. Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеуді ұйымдастырудағы жергілікті атқарушы органдардың рөлі 20

3. КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУДЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ 20

3. 1. Жалпы ақпарат 21

3. 2. ҚҚҚ өңдеу/ кәдеге жарату инфрақұрылымы 22

3. 3. Қалдықтарды жинау мен шығаруды ұйымдастыру 28

3. 4. ҚҚҚ кәдеге жарату қондырғылары 36

3. 4. 1. Жалпы ақпарат 36

3. 4. 2. Қалдықтарды орналастыру орындары (полигон) Тараз 37

3. 4. 3. Табиғи (рұқсат етілмеген) полигондар 40

3.5. Сандық және сапалық көрсеткіштер 42

3. 5. 1. Сандық көрсеткіштер 42

3. 5. 2. Сапалық көрсеткіштер (морфологиялық құрамы) 44

3. 6. Коммуналдық қалдықтарды өңдеу бойынша халыққа арналған тарифтер 45

3. 7. Коммуналдық қалдықтардың пайда болуы мен жинақталуының нормалары 46

3.8. Коммуналдық қалдықтарды басқаруды талдау 48

3.9. Ынталандыру шаралары 49

3.10. Бөлінген қаражатты сипаттау және талдау 56

4. МАҚСАТТАР, МІНДЕТТЕР ЖӘНЕ МАҚСАТТАР 57

4. 1. Бағдарлама мақсаттары: 57

4. 2. Бағдарлама мақсаттары 57

4. 3. G.a. үшін нысаналы индикаторлар. Тараз 57

5. НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ, МАҚСАТҚА ЖЕТУДІҢ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ТИІСТІ ШАРАЛАР 60

5. 1. Техникалық және технологиялық шешімдер 60

5. 1. 1. Жалпы ақпарат 60

5. 1. 2. ТҚҚ басқару жүйесінің ағымдағы жағдайын талдау 61

5. 1. 3. ҚҚҚ жинау және тасымалдау жүйесін жетілдіру 67

5. 1. 4. Қалдықтарды жинау мен шығарудың логистикалық схемасы 73

5. 1. 5. Салыстырмалы талдау және қалдықтарды басқару жүйесін дамытудың әлеуметтік-экономикалық қолайлы нұсқасын таңдау 73

5. 1. 6. Қатты тұрмыстық қалдықтар полигондары, көму технологиясы, пайдалану, рекультивациялау. 75

5. 1. 7. Қалдықтарды сұрыптау кешені 82

5. 1. 8. Қорытындылар мен ұсыныстар 83

5. 1. 9. Қала аумағында қалдықтарды өңдеу объектілерін орналастыру. Тараз 84

5. 1. 10. Материалдық-техникалық база және қаржылық шығындар көрсеткіштерінің есебі 86

5. 2. Институционалдық бөлім 96

5. 2. 1. Қалдықтарды басқарудың аймақтық жүйесінің ұйымдық моделі 96

5. 2. 2. ҚҚҚ-ны қайта өңдеу мәселені шешу жолы ретінде 100

5. 2. 3. Институционалдық схема 100

5. 2. 4. Өндірушілердің (импорттаушылардың) кеңейтілген жауапкершілігі қағидатын іске асыру _________________________________________________________________ 107

5. 2. 5. Қалдықтарды басқару моделін енгізу құралдары 107

6. ҚАЖЕТТІ РЕСУРСТАР 108

7. БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУ ЖОСПАРЫ ЖӘНЕ БАСЫМДЫҚ ӘРЕКЕТТЕР ________________________________________________________________109

БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ПАСПОРТ

Сурет салу1- Бағдарламаны іске асыруға арналған қаржы ресурстары, миллион теңге

Сурет салу2- Бағдарламаны іске асырудың қаржылық ресурстары мен қаржыландыру көздері, миллион теңге

Сурет салу3– Бағдарламаны қаржыландыру көздерін бөлу

Тараз қаласында 2024-2029 жылдарға арналған коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасын қаржыландыру көлемі Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тиісті қаржы жылына арналған жергілікті бюджетті бекіту кезінде және оның кіріс мүмкіндіктерін ескере отырып нақтыланатын болады. жергілікті бюджеттер мен қалыптастырылатын экологиялық қор.

INҚазақстан Республикасының Экологиялық кодексінің (388-бап) ережелеріне сәйкес ЭҚҚ операторы жинау, тасымалдау, қайта пайдалануға дайындау, қайта өңдеу, сұрыптау, қайта өңдеу технологияларын енгізу арқылы коммуналдық қалдықтарды басқарудың өңірлік жүйесін әзірлей алады. және (немесе) қалдықтарды кәдеге жарату, қалдықтарды қайта пайдалануға дайындау, қайта өңдеу, қайта өңдеу, сұрыптау және (немесе) кәдеге жарату бойынша зауыттар (өндiрiстер) салу, жинауды, тасымалдауды, қайта пайдалануға дайындауды жүзеге асыратын ұйымдардың материалдық-техникалық базасын жақсарту , қалдықтарды сұрыптау, қайта өңдеу, қайта өңдеу және (немесе) кәдеге жарату, қалдықтардың энергиясын қалпына келтіруді ұйымдастыру.

1. КІРІСПЕ

1. 1. ТАРАЗ қаласы туралы жалпы мәлімет

Тараз қаласы – облыстық маңызы бар ірі қала, Жамбыл облысының әкімшілік, экономикалық, экономикалық және мәдени орталығы, Қазақстан Республикасының ірі өнеркәсіп орталықтары мен көлік тораптарының бірі. Облыстың бай минералдық-шикізаттық базасы, өнеркәсіптік ресурстары, қаланың өзін де, бүкіл аймақты да өзін-өзі қамтамасыз ету үшін рекреациялық және табиғи-климаттық әлеуеті бар.

Қалаға қарасты аумақтың ауданы 2024 жылы 18787,0 га (4-сурет), қала шекарасының кеңеюіне байланысты аумақтың ауданы 2029 жылға қарай 31693,7 гектарға немесе 168,7%-ға артады. Тараз қаласының бекітілген бас жоспарының шешімдеріне сәйкес2029 жылға қарай қала құрамына Байзақ және Жамбыл облыстарындағы 14 елді мекен кіреді. Шығыс жағында қала шекарасына мына елді мекендер кіреді: Ақбұлым (4022 адам), Талас (4879 адам), Қызыл Жұлдыз (6342 адам); солтүстіктен – Қоңыртөбе (484 адам), Шайқорық (4282 адам) және Танта (214 адам). Батыс жағында қаланың шекарасына Бектөбе (3292 адам) және Қызылшарық (1315 адам) ауылдары кіреді. Оңтүстіктен – Кемел (276 адам), Түрксіб (2974 адам), Пригородное (6293 адам), Жалпақтөбе (9836 адам) ауылдары.

2024 жылдың 1 қаңтарына Тараз қаласының халқы статистикалық мәліметтер бойынша 431,2 мың адамды немесе Жамбыл облысы тұрғындарының 35,3 пайызын құрады. Бекітілген бас жоспарға сәйкес 2029 жылы халық саны 484,0 мың адамды құрайды немесе 2024 жылмен салыстырғанда 112,2%-ға өседі.

Бас жоспарға сәйкес 2029 жылға қарай тұрғын үй қоры 139,2%-ға, оның ішінде көппәтерлі тұрғын үй қоры 212,5%-ға, ал абаттандыру 102%-ға ұлғаяды. Көппәтерлі тұрғын үй қоры қаланың жалпы тұрғын үй қорының 51,5%-ын, ал тұрғын үйлер 48,5%-ын құрайды.

Халық тығыздығы 1 шаршы км шамамен 2295 адамды құрайды.

сәйкес қабылданған Тараз қаласы әкімдігінің әкімшілік-аумақтық құрылымыҚР СҚ 11-2021 «Әкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуіші (ҚАТО)», облыстық маңызы бар Тараз қаласы кіреді.

1. 2. Географиялық орны және табиғи-климаттық жағдайлары

Тараз қаласы Қазақстанның оңтүстігінде, Қырғызстанмен шекаралас, Талас өзенінің бойында орналасқан. Ол ірі көлік артерияларының қиылысында қолайлы экономикалық-географиялық орынды алады: Алматы-Шымкент магистральдық темір жолы қала арқылы шығыстан оңтүстік-батысқа қарай солтүстік-батыс бағытта Қаратау қаласына тармақпен өтеді, Алматы-Шымкент ұлттық тас жолы (А-2) қаланы солтүстіктен айналып өтеді, ал сыртқы Бішкек-Жамбыл тас жолы оңтүстік-шығыстан қалаға жақындайды. Тараз қаласының солтүстігінде халықаралық автокөлік дәлізі өтеді.

Табиғи-климаттық жағдайға сәйкес Тараз қаласы Тянь-Шань таулы аймағының шегінде, Қырғыз жотасының солтүстік-батыс беткейінде орналасқан, бұл климатты анықтайды.

Климаты бірқалыпты суық. Мұнда қыс әдетте жылы және қар аз болады. Қаңтар айының орташа температурасы (-) 2300С, - минус 100С дейін төмендейді. Қаладағы ең ыстық ай шілде, орташа айлық температура 250С. Қаңтардағы орташа айлық салыстырмалы ылғалдылық 80% құрайды, қарашадан наурызға дейінгі аралықта 170 мм-ден астам жауын-шашын түседі.

Сурет салу5– Тараз қаласының климаттық графигі

Қала – әкімшілік, ғылыми, білім беру, емдеу, ойын-сауық, спорттық және басқа да оқтын-оқтын пайдаланатын, қала тұрғындарына да, облыс тұрғындарына да қызмет көрсететін облыстық деңгейдегі әлеуметтік-мәдени қызмет көрсету орталығы.

Қаланың әртараптандырылған экономикасы қазіргі уақытта базалық салалармен ұсынылған: өнеркәсіп, көлік және байланыс, құрылыс, қаржы-несие мекемелері, коммуналдық қызмет көрсету, денсаулық сақтау, білім беру және мәдениет мекемелері, сауда және қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары.

1. 3. Қаланың/облыстың басым міндеттерінде қалдықтарды басқару

SDGs

Қазақстан қабылдаған БҰҰ Тұрақты даму мақсаттарының (ТДМ) ішінде қалдықтардың қоршаған ортаға және планета тұрғындарының денсаулығына кері әсерін азайтуға байланысты бірқатар мақсаттар мен міндеттер бар. Төмендегі кестеде осы мақсаттар мен оларға сәйкес тапсырмалар берілген.

Тұрақты даму мақсаттары ауқымы бойынша жаһандық құжат бола отырып, жекелеген мемлекеттердің ерекшеліктерін, қажетті инфрақұрылымның ағымдағы жағдайын және т.б. есепке алмастан жалпы шеңберді анықтайды.

Қазақстан қабылдадыSDG құрайды және тиісті мақсаттар мен міндеттерді ескере отырып, даму жоспарларын құрады.

Сурет салу6- қалдықтарды басқару шараларының иерархиясы

Қалдықтарды басқару жүйесі ел тұрғындарының мүдделері мен экономикалық тиімділік басымдылығына қарай құрылуы керек.

Қазақстанда қалдықтарды басқару жөніндегі іс-шаралардың басымдықтары Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 329-бабында көрсетілген және қоршаған ортаны қорғау мен орнықты даму мүддесінде олардың артықшылығының кему ретімен реттелген иерархия болып табылады. Иерархия ресурстарды ұтымды басқару, шығарындыларды азайту, айналмалы экономика принциптерін қолдану мүмкіндігі тұрғысынан шаралардың экологиялық тазалығын анықтайды.

Қайнар көзге жақындық қалдықтарды өңдеу, кәдеге жарату немесе жою сияқты қалдықтарды одан әрі басқару үшін орынды таңдаудағы басымдылықты анықтайды. Басқа шарттар тең деп есептесек (өндірістік құрал-жабдық, персонал біліктілігі, баға саясаты және т.б.), мұнда тасымалдау кезінде тәуекелді азайту қажеттілігі маңызды рөл атқарады.

Ағымдағы жүйені бағалау кезінде сұрыпталған, өңделген/ кәдеге жаратылатын немесе одан әрі пайдалану үшін сатылатын коммуналдық қалдықтардың құрамдас бөліктерінің түрлері мен көлемін қамту кеңдігі де маңызды.

3. 2. Коммуналдық қалдықтарды өңдеу/көшіру инфрақұрылымы

EPR операторы қызметін атқаратын «Жасыл Даму» АҚ мәліметіне сәйкес, 2021 жылы Жамбыл облысы мен Тараз қаласында қаптама қалдықтарын жинауға маманданған кәсіпорындар жұмыс істейді.

Кесте4- 2023 жылғы Тараз қаласындағы қаптама қалдықтарын жинайтын кәсіпорындардың тізілімі

Сурет салу7- «KZ Recycling» ЖШС сату географиясы

Бағдарламаны жетілдірудің қисынды жалғасы іргелес өңірлермен және «Жасыл Даму» АҚ-мен инфрақұрылымның жетіспейтін элементтерін және қайта өңделген өнімдер нарығын бірлесіп дамыту мүмкіндігін анықтау үшін өзара іс-қимыл болуы мүмкін.

3. 3. Қалдықтарды жинау мен шығаруды ұйымдастыру

Тараз қаласында, әкімдіктің мәліметі бойынша, коммуналдық қалдықтарды жинау және шығарумен 7 қалдықтарды жинау ұйымы айналысады: «Жасыл Ел-Тараз» ЖШС (БСН 980740002271), «СҰЛТАНҚАЗЫ» ЖШС (БСН 030240009729), «Нұрлы-Тараз» ЖШС 15104002130 1), «Сарсенбай» ЖШС (БСН 990140005018), АЖ «Баймухамбетов Б.Г.» (БСН 790103301645), ИП «Ибадуллаев» (БСН 860610402999).

Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 337-бабына сәйкес қауіпті емес қалдықтарды жинауды және тасымалдауды жүзеге асыратын тұлғалар Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен хабарлама беруге міндетті. Жоғарыда аталған ЖШС қалдықтарды жинау және тасымалдау жұмыстарын бастау үшін хабарламалар жіберді.

Қала аумағының басым бөлігіне (шамамен 70%) халық пен заңды тұлғаларды қоса алғанда, «Жасыл Ел-Тараз» ЖШС (100% мемлекеттік үлес) қалдықтарды жинау және тасымалдау қызмет көрсетеді.

Әкімдіктің мәліметінше, қалада 332 контейнерлік алаң орналасса, 1500 контейнер орнатылған. Қалдықтарды жинау және шығару қызметімен 61 мың адам (немесе қала халқының 14,2 пайызы) қамтылған.

Қалада «KazEcology» компаниясы басқаратын пластик пен шыныны бөлек жинауға арналған 268 торлы контейнер орнатылды. Ұсынылған мәліметтерге сәйкес, қалада үш жүз елу төрт қоғамдық қатты тұрмыстық қалдықтарды қабылдау пункті бар, оларға «Жасыл Ел-Тараз» ЖШС қызмет көрсетеді.

Бағдарламаны әзірлеу барысында «Жасыл Ел-Тараз» серіктестігі «GeoData Plus» ЖШС ұсынған мобильді цифрлық қосымшаны пайдалана отырып, Тараз қаласында орналасқан контейнерлік алаңдардың тізілімін құру жұмыстарын аяқтады.

Цифрланған контейнерлік сайттардың орналасқан жері туралы деректер ArcGIS бұлттық платформасында арнайы әзірленген веб-қосымшада қарау үшін қолжетімді.

Әкімдіктен алынған Тараз қаласы бойынша контейнер алаңдары мен контейнерлер туралы мәліметтер (3-нысан) төмендегі кестеде келтірілген.

Кесте7– Контейнер алаңдары туралы ақпарат

*https://stat.gov.kz/ru/region/zhambyl/

Талдау жүйесі 2017 жылғы деректерді ұсынады. Көрсеткіштерді 2021 жылмен салыстыру Қазақстан Республикасының 2021 жылғы халық санағының қорытындылары бойынша есептеуге қабылданған халық санының деректеріне байланысты (халық санына, оның ішінде 2017 жылға түзетулер енгізілді).

2022 жылға арналған Қалдықтарды басқару тұжырымдамасы аясында әзірленген Тараз қаласындағы қатты тұрмыстық қалдықтарды басқарудың ағымдағы жүйесі (орындаушы – магистрант Андре Рюккерт, Forum für Abfallwirtschaft und Altlasten e. V., Германия) суретте көрсетілген. төменде (Сурет салу9), қазіргі уақытта өзекті болып қала береді және ешқандай өзгерістерге ұшыраған жоқ.

Сурет салу9– Тараз қаласындағы қалдықтарды басқарудың қолданыстағы схемасы

Тараз қаласы бойынша 2020-2023 жылдарға арналған тұрмыстық қалдықтардың көлемі төмендегі кестеде көрсетілген (9-кесте).

Кесте9– Тараз қаласы бойынша қатты тұрмыстық қалдықтар бойынша мәліметтер, тонна

Тұрғындардың қатты тұрмыстық қалдықтарының түзілуі бойынша есептік деректер индикативтік болып табылады және қалдықтардың түзілуінің бекітілген нормасын (Жамбыл облысы Тараз қалалық мәслихатының 2023 жылғы 15 қыркүйектегі № 7-4 шешімі) пайдалана отырып жүргізіледі, оның ішінде жайлы үй шаруашылықтары үшін – 1 795 м3. 1 тұрғынға, игерілмеген үй шаруашылықтары үшін – бір тұрғынға 1925 м3.

2020-2023 жылдар аралығындағы мемлекеттік статистика деректері бойынша Тараз қаласының орташа жылдық халқының саны 119,1%-ға (68 913 адамға) өсті (10-сурет).

Сурет салу10– Тұрғындардың қатты тұрмыстық қалдықтарының түзілуі бойынша есептік деректер

Ұлттық статистика бюросының сайтындағы мәліметке сәйкес, Тараз қаласында 2020 жылдан 2023 жылға дейін 2020 жылы 11-ден 2023 жылға дейін 17-ге дейін коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару ұйымдары (10-кесте). Қалдықтарды жинаумен айналысатын ұйымдар санының өзгеруі қаладағы қызметтерді көрсетудің осы нарығының тұрақсыздығын көрсетеді, оның ішінде қалдықтарды басқару процесінің барлық қатысушыларының өзара әрекеттесуінің құқықтық тетігінің жоқтығынан. Сонымен қатар, қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау және шығару бойынша қызметтер көрсету нарығында қалдықтарды жинау ұйымдарының санының өзгеруі қала аумағының лоттарға (қызмет көрсету аумақтарына) бөлінген схемасының жоқтығын немесе қайта қарау қажеттілігін көрсетуі мүмкін. қызмет көрсету аймақтарын анықтау кезіндегі критерийлер.

Кесте10- Тараз қаласы бойынша коммуналдық қалдықтарды жинау және шығарумен айналысатын ұйымдардың саны

Сурет салу11- Тараз қаласы тұрғындарын қатты тұрмыстық қалдықтарды ұйымдасқан түрде шығарумен қамту туралы мәліметтер, мың адам (https://taldau.stat.gov.kz)

Веб-сайттаhttps://taldau.stat.gov.kz/ru/NewIndex/GetIndex/19773508?keyword= 2017-2021 жылдар аралығындағы қалдықтарды жинау ұйымдары тұрақты қызмет көрсететін халықты қамту бойынша статистикалық мәліметтер берілген (12-сурет). 2022 жылдан бастап бұл көрсеткіш мемлекеттік есеп беруден алынып тасталды. Төмендегі графикте берілген деректерге негізделген бұл көрсеткіштің динамикасы көрсетілген.

Сурет салу12– Қалдықтарды жинау ұйымдарымен тұрақты түрде қызмет көрсететін халықты қамту туралы деректер

Мәселен, 2017 жылы тұрақты қызмет көрсетілетін халық саны барлық қала тұрғындарының 112,8 пайызын құрады немесе онда тұратындардан 45 880 адамға артық. 2018 жылы бұл көрсеткіш қазірдің өзінде 86,4%, 2019 жылы – 95,3%, 2020 жылы – 95,6%, 2021 жылы – 94,0% болды. Ұсынылған деректерге сүйене отырып, ұсынылатын статистикалық есептердің сапасына қатысты мәселелер бар деген қорытынды жасауға болады. Демек, қатты тұрмыстық қалдықтардың түзілуі мен жиналу көлемін және олардың одан әрі қозғалысын есепке алу мен бақылауды енгізбей, қатты тұрмыстық қалдықтарды басқару және өңдеу саласындағы кез келген қызметті жоспарлау мүмкін емес.

Сонымен қатар, тиісті есепке алу мен бақылаудың болмауы қатты тұрмыстық қалдықтардың түзілуіне арналған нормативтерді есептеудің объективтілігіне және қолданылатын тарифтің әділдігіне күмән келтіреді.

Төменде (12-кесте) 2023 жылы Тараз қаласы бойынша халықты тұрмыстық қалдықтарды орталықтандырылған жинаумен қамту туралы әкімдіктің мәліметтерін ТҚҚ шығару кестесін көрсете отырып, жинақталуына қарай ұсынады.

Кесте12- 2023 жылы Тараз қаласында халықты қатты тұрмыстық қалдықтарды орталықтандырылған жинаумен қамту

Шығарылатын қалдықтардың көлемін есептеу олардың 2029 жылға қарай 2,8%-ға, қалдықтарды жинау ұйымдарының қызмет көрсету аймағындағы халық санының 0,8%-ға артқанын көрсетті. Қалдықтардың түзілу динамикасы төмендегі суретте көрсетілген (13-сурет).

Әдетте, қазіргі уақытта жиналған коммуналдық қалдықтардың көп бөлігі (100%-ға жуық) полигондарға жіберіледі. Әлеуетті қайталама шикізатты кәдеге жаратуға тыйым салынғанымен, өңдеу және кәдеге жарату инфрақұрылымының әлсіздігі қалдықтарды басқарудың ағымдағы тәртібін өзгертуге таңдау қалдырмайды. Қалдықтардың бір бөлігі рұқсат етілмеген полигондарға түсуі, жеке учаскелерде өртенуі немесе мал азығына берілуі мүмкін (қазіргі уақытта қалдықтарды жинау ұйымдарының қызмет көрсету аймағындағы халықтың 10,2%-ы ауыл тұрғындары).

Сурет салу13– Қалдықтардың түзілу динамикасы

Төменде Тараз қаласында 2020-2023 жылдарға арналған коммуналдық қалдықтарды жинау және басқарудың жалпы көрінісі берілген (19-кесте.14-сурет).

Кесте19– Мемлекеттік статистикалық мәліметтер, тонна

Сурет салу14– Қалдықтардың статистикасы, тонна

Жоғарыда келтірілген статистикалық есептілік деректерінен көрініп тұрғандай, есеп беру деректерінің тізбесі, әдістемесі және т.б. мезгіл-мезгіл өзгеріп отыруына байланысты тиісті талдау жүргізу мүмкін емес. Ұсынылған мәліметтерге сәйкес жиналған және экспортталатын қалдықтардың көлемі 2023 ж. 2020 жылмен салыстырғанда 107,8%-ға өсті.

Қалдықтарды басқару саласындағы қолданыстағы жергілікті тәжірибені шешу үшін Бағдарламада тиісті шаралар ұсынылады, оларды іске асыру Тараз қаласында қалдықтарды басқару жүйесін құруға мүмкіндік береді.

3. 5. 2. Сапалық көрсеткіштер (морфологиялық құрамы)

Қатты тұрмыстық қалдықтардың морфологиялық құрамы Қазақстан Республикасы Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері агенттігі төрағасының 2012 жылғы 10 ақпандағы No 4 бұйрығымен бекітілген әдістемеге сәйкес анықталады.

Әдістеме бойынша коммуналдық қалдықтардың морфологиялық құрамын келесі классификация бойынша анықтау ұсынылады:

 тамақ қалдықтары (көкөністер, жемістер және т.б.);

 қағаз және картон;

 полимерлер (пластик, пластмасса);

 шыны;

 қара металдар;

 түсті металдар;

 тоқыма;

 ағаш;

 қауіпті қалдықтар (батареялар, құрғақ және электролиттік аккумуляторлар, еріткіштерге арналған ыдыстар, бояулар, сынап шамдары, телевизиялық сурет түтіктері және т.б.);

 сүйектер, былғары, резеңке;

 құрамдас бөліктерді (ұсақ құрылыс қалдықтары, тастар, көше қоқыстары және т.б.) алып тастағаннан кейін коммуналдық қалдықтардың қалған бөлігі.

2022 жылғы Қалдықтарды басқару тұжырымдамасында (орындаушы – магистрант Андре Рюккерт, Forum für Abfallwirtschaft und Altlasten e. V., Германия) «Жасыл Ел-Тараз» ЖШС зерттеу тобына берілген қалдықтардың морфологиялық құрамы туралы деректер талданды. Есеп ұсынылған деректердің дұрыс емес екенін көрсетеді. 2017 жылы зерттеушілер қалдықтардың морфологиялық құрамын анықтау жұмыстарын жүргізді (нәтижелері төмендегі суретте көрсетілген).

Тараз қаласында түзілетін қалдықтардың құрамын дәлірек сипаттайтын көрсеткіштерді алу үшін қатты тұрмыстық қалдықтардың морфологиялық құрамын анықтау әдістемесі бойынша қалдықтардың құрамына талдау жасау қажет. Мұндай деректер табиғатты қорғау шараларының көрсеткіштерін есептеу үшін және қайталама шикізатты өңдеудің инвестициялық тартымдылығын бастапқы бағалау кезінде пайдаланылатын болады.

3. 6. Коммуналдық қалдықтарды өңдеу бойынша халыққа арналған тарифтер

Қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау, тасымалдау, сұрыптау және көму бойынша халыққа тарифті есептеу Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрінің 14 қыркүйектегі бұйрығымен бекітілген әдістемеге сәйкес жүзеге асырылады. 2021 жылғы № 377.

Тараз қаласында бекітілген тарифтер бар (Жамбыл облысы Тараз қалалық мәслихатының 2023 жылғы 15 қыркүйектегі No 7-4 шешімі, кесте).

Кесте20- Тараз қаласында қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау, тасымалдау, сұрыптау және шығару бойынша халыққа арналған тарифтер бекітілді.

Жоғарыда аталған қаулымен қалдықтарды кәдеге жарату тарифі бекітілмеген.

Тарифті есептеу кезінде нарық субъектілерінің калькуляция баптары бойынша топтастырылған коммуналдық қалдықтарды жинауға, тасымалдауға, сұрыптауға және кәдеге жаратуға нақты және/немесе нормативті шығындарының құны есепке алынады. Сонымен, тариф 3 бөліктен тұрады: 1) жинау және тасымалдау, 2) сұрыптау, 3) кәдеге жарату.

Қолданыстағы тарифтік әдістеме қалдықтарды өңдеу кезеңіне байланысты шығындарды есепке алуға мүмкіндік береді. Шығындарды сұрыпталған қайталама шикізатты сату және/немесе қызметтердің бір бөлігін қалалық қалдықтарды жинаудың орталықтандырылған жүйесіне кірмейтін үшінші тарап ұйымдарына беру арқылы оңтайландыруға болады. Бұл ретте тиісті инфрақұрылымды құру және/немесе дамыту, арнайы жабдықталған көлік құралдарын және қаржыландыру көздерін міндетті түрде пайдалану қажеттілігін ескеру қажет.

Алайда, мемлекеттік статистикалық есептілікті қоса алғанда, есептілік деректерінің сәйкессіздігін көрсеткен коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы ағымдағы жағдайды талдауды ескере отырып, қалыптастыру мен жинақтаудың бекітілген нормативтері, сондай-ақ олардың негізінде есептелген тариф Тараз қаласында коммуналдық қалдықтарды жинауды, шығаруды және кәдеге жаратуды объективті деп санауға болмайды.

Бастапқы мәліметтерді, соның ішінде статистикалық есептілік мәліметтерін талдау Тараз қаласында қалдықтарды басқаруды коммерциялық есепке алу және бақылау ашық емес немесе мүлдем жүргізілмейтінін көрсетті. Тиісінше, қалада коммуналдық қалдықтарды жинау, шығару және кәдеге жарату бойынша жинақтау нормалары мен «әділ» тарифтердің негізділігі мәселесі өте өткір болып табылады және қалдықтардың пайда болуы мен қозғалысының автоматтандырылған коммерциялық есебін енгізу бойынша шаралар қабылдау қажет. қалдықтар.

Қалдықтарды жинау, шығару және кәдеге жарату бойынша «әділ» тарифті анықтау үшін келесі шаралар қолданылуы мүмкін:

1. Коммуналдық қалдықтардың түзілуі мен қозғалысының автоматтандырылған коммерциялық есебін енгізу.

Осы тармақ ережені іске асыру бойынша қажетті шаралардың бөлігі болып табыладыҚазақстан Республикасының «жасыл экономикаға» көшу тұжырымдамасы келесі мәселеде – «Тұрмыстық қалдықтармен байланысты мәселелерді шешу үшін келесі шараларды жүзеге асыру қажет:

5) тұрмыстық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы нысаналы индикаторларға қол жеткізуді бақылау үшін статистикалық ақпаратты жинауды, өңдеуді және беруді жетілдіру.».

2. Бәсекелестік нарықты дамыту үшін коммуналдық қалдықтарды жинаудың орталықтандырылған жүйесі объектілерін конкурстық бөлу.

3. Өндіріс үшін қайталама шикізат ретінде одан әрі сатумен сұрыпталған қалдықтардың үлесін арттыруға ұмтылу.

4. Коммуналдық қалдықтарды және сұрыпталған қайталама шикізатты өңдеу процесінде шығындарды азайтуға ұмтылу, оның ішінде ең жақсы қолжетімді техникаларды (технологияларды) енгізу, қалдықтарды логистиканы оңтайландыру.

5. Триаждау процесіне тартылған халықтың үлесін арттыру.

3. 7. Коммуналдық қалдықтардың пайда болуы мен жинақталуының нормалары

Коммуналдық қалдықтардың түзілуі мен жинақталуының нормалары үлгілік қағидалар негізінде есептеледі (Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрінің 2021 жылғы 1 қыркүйектегі № 347 бұйрығымен бекітілген) және сәйкес бекітіледі. Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарымен.

Тараз қаласында коммуналдық қалдықтардың түзілуі мен жинақталуының нормативтері Жамбыл облысы Тараз қалалық мәслихатының 2023 жылғы 15 қыркүйектегі No 7-4 шешімімен бекітілген (Шешімге 1-қосымша). Қалада коммуналдық қалдықтардың пайда болуы мен жинақталуының келесі стандарттары бекітілген (21-кесте).

Ұсынылатын іс-әрекет: Тараз қаласында «Қалдық» автоматтандырылған ақпараттық жүйесін құру, бұл оның пайда болу көздерінде коммуналдық қалдықтардың түзілу мен жинақталуының ағымдағы қарқынын анықтауға ғана емес, сонымен қатар «Қалдықтарды» есептеуге мүмкіндік береді. әділ» тарифі.

Кесте21- тұрғын үйлер мен тұрғын емес үй-жайлардың коммуналдық қалдықтарын қалыптастыру және жинақтау нормалары

Сурет салу15 - Тараз қаласындағы тұтыну қалдықтарын басқарудың ұсынылатын схемасы

Техникалық-экономикалық көрсеткіштер қатты тұрмыстық қалдықтар полигонының 15 жыл талап етілетін қалыпты пайдалану мерзіміне есептелген параметрлерге пропорционалды түрде қабылданады.

Тараз кешенінде (экотехнопарк) келесі қалдықтарды өңдеу объектілері орналасқан (36-кесте).

Кесте36- Тараз кешені учаскесіндегі (экотехнопарк) объектілердің тізбесі, қайталама шикізат пен қауіпті қалдықтарды қабылдау пункттері.

Сурет салу16– Коммерциялық құрылымдар мен уәкілетті ұйымның өзара әрекеттесуінің ұсынылатын схемасы

«Жасыл Ел-Тараз» ЖШС тұрмыстық қалдықтарды жинау және шығару, сұрыптау, қайта өңдеу және кәдеге жарату бойынша қызметтерді көрсетуге келісім-шарттар жасайды, бұл ретте аралық, түпкілікті өңдеу өнімдерінің, сондай-ақ олардың құйрығының иесі болып қалады. «Жасыл Ел-Тараз» ЖШС халықтан және заңды тұлғалардан тарифтердің алынуын қамтамасыз етеді және Жүйе бюджетіне жауапты. Сонымен қатар, Жүйені әзірлеу өндірушілердің (импорттаушылардың) кеңейтілген жауапкершілігі қағидатына бағынуы мүмкін/қажет.

Өз кезегінде, «Жасыл Ел-Тараз» ЖШС келісім-шарт жасалған Жүйе нысандарының иелеріне шикізатпен қамтамасыз ету және көрсетілген қызметтерге ақы төлеуге кепілдік береді.

Плюс Бұл нұсқа «Жасыл Ел-Тараз» ЖШС-нің эксклюзивті позициясы болып табылады, ол оған кешенді учаскені – экотехнопаркті, оның ішінде полигонды дұрыс дамыту және өңдеуді ұйымдастыру мақсатында тарифтік қаражатты, бюджеттік және басқа да инвестицияларды шоғырландыруға және оңтайлы маневр жасауға мүмкіндік береді. коммуналдық қалдықтардан. «Жасыл Ел-Тараз» ЖШС-нің айрықша позициясы оған шағын ЖШС (операторлар) немесе жеке меншік иелерінің қазіргі кезде қолданылып жүрген тек ішінара, шағын көлемді және ең тиімді қалдықтарды іріктеп өңдеуді жоюға, үздіксіз жаппай өңдеуді жолға қоюға мүмкіндік береді. Жүйені жалпы дамыту үшін қосымша қаржылық ресурс. Кәдеге жаратуға жатпайтын қалдықтардың ең аз мөлшері. Полигон алаңын қысқарту. Сонымен қатар, Жүйені құрудың бастапқы кезеңінде қалдықтарды басқарудың барлық кезеңдерінде есепке алу және бақылау функцияларын бір қолға шоғырландыру барлық технологиялық кезеңдердегі шығындарды, шикізат пен өнімдердің саны мен сапасын анықтауға мүмкіндік береді. барлық кезеңдерді қамтиды және өндірушілердің (импорттаушылардың) кеңейтілген жауапкершілігі қағидатын қолдануды және тиісінше РОП Операторымен қарым-қатынасты жеңілдетеді. «Жасыл Ел – Тараз» ЖШС алдымен Тараз қаласында, содан кейін облыста Қалдықтарды басқару орталығына айналуы мүмкін, сол арқылы Жамбыл облысындағы қалдықтарды басқаруға кешенді және жүйелі көзқарасты қамтамасыз етеді.

Минус-тиімді құқықтық механизмді әзірлеуді талап етеді.

5. 2. 2. Мәселені шешудің жолы ретінде коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу

Тапсырыс берушінің алдында күрделі міндет тұр - бизнес үшін қосымша қаржыландыру көздерін табу үшін жағдай жасау, егер оны дереу және толығымен шешпесе (бұл шындыққа жанаспайды), онда кем дегенде перспективамен айтарлықтай прогреске кірісуге мүмкіндік береді. оларға қол жеткізу. Мұндай қосымша көздерді іздеу коммуналдық қалдықтарды шығару және кәдеге жарату жүйесінде ғана мүмкін болады, өйткені тарифтердің түбегейлі өсуіне немесе бюджеттік инвестицияларға деген үміт мәселені белгісіз болашаққа итермелейді.

Несиелер немесе бюджеттік емес инвестициялар арқылы қаржыландырумен қатар, біз онсыз мәселені шеше алмайтынымыз анық, бұл коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу жүйесінде несие берушілермен және инвесторлармен залалсыз есеп айырысу үшін алынуы мүмкін қосымша пайда болған жағдайда ғана мүмкін болады. одан әрі тұрақты жұмыс пен даму үшін.

Сонымен, негізгі технологиялық – бұл экономикалық және сонымен бірге стратегиялық – міндет: қалдықтарды пайдалы қайта өңдеу.

Бұл ретте, коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату бойынша алдын ала белгіленген белгілі бір технологияларды енгізу өте сенімді емес екені ескеріледі.

Қалада коммуналдық қалдықтарды басқару және өңдеу жүйесін дамыту бойынша ұсыныстар алға қойылған мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған – қайта өңдеуге қайталама материалдық ресурстарды барынша мүмкін беруді қамтамасыз ету.

5. 2. 3. Институционалдық схема

Тараз қаласының өңірлік қалдықтарды басқару жүйесінің институционалдық схемасы (ұсынылатын нұсқа) төмендегі диаграммаларда көрсетілген (17-сурет,46-кесте).

Сурет салу17- - Тараз қаласының облыстық коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесінің институционалдық моделі

Кесте46- Институционалдық схема Тараз қаласындағы қалдықтарды басқарудың аймақтық жүйесі