Караганды облысы Осакаров ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі 2024-2028 жылдарға арналған бағдарламасын бекіту туралы

Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Заңына, Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексінің 365-бабы 3 тармағының 1) тармақшасына және Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар Министрінің 2023 жылғы 18 мамырдағы № 154 - п. «Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаны әзірлеу бойынша жөніндегі жергілікті атқарушы органдарға әдістемелік ұсынымдарын бекіту туралы» бұйрығына сәйкес, аудандық мәслихат ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ:

1. Қарағанды облысы Осакаров ауданының коммуналдық қалдықтарды басқарудың 2024-2028 жылдарға арналған бағдарламасы осы шешімнің қосымшасына сәйкес бекітілсін.

2. Осы шешім алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Мәслихат төрағасы

Қ. Саккулаков

2024 жылғы «11» маусымдағы

№ 20/197

Осакаров аудандық мәслихатының

шешіміне қосымша

2024-2028 жылдарға арналған Қарағанды облысы Осакаров ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламасы.

1. Кіріспе

2. Осакаров ауданындағы коммуналдық қалдықтарды басқарудың ағымдағы жағдайын талдау.

3. Мақсаттар, міндеттер және нысаналы көрсеткіштер

4. Бағдарламаның нысаналы көрсеткіштері

5. Негізгі бағыттар, қойылған мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізу жолдары.

6. Қажетті ресурстар

7. Бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары.

1-тарау. Кіріспе

Қоршаған ортаны қорғаудың маңызды бағыттарының бірі өндіріс және тұтыну қалдықтарын басқаруды ұтымды ұйымдастыру болып табылады. Бұл ретте қалдықтары аз және қалдықсыз технологияларды енгізуді, оларды залалсыздандыру және кәдеге жарату мақсатында қалдықтарды қайта өңдеуді экономикалық ынталандыру маңызды рөл атқарады.

Бұл бағдарлама Осакаров ауданының коммуналдық қалдықтарын жинау мен орналастыруды қарастырады.

2024-2028 жылдарға арналған Қарағанды облысы Осакаров ауданының коммуналдық қалдықтарын басқару жөніндегі бағдарламасы «Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаны әзірлеу бойынша жөніндегі жергілікті атқарушы органдарға әдістемелік ұсынымдарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрінің 18.05.2023 ж. №154 –п бұйрығы негізінде әзірленді.

Бағдарламада коммуналдық қалдықтардың көлемі мен құрамы, түзілу жылдамдығы, жіктелуі, жинақтау, жинау, тасымалдау, сұрыптау, залалсыздандыру, қалпына келтіру және жою тәсілдері, коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі қолданыстағы инфрақұрылым туралы мәліметтерді қоса алғанда, ауданда түзілетін коммуналдық қалдықтардың сипаты (сипаттамасы) ұсынылады.

Ауданның негізгі сипаттамалары

Осакаров ауданының аумағы 1126,1 мың га құрайды. Ауданның әкімшілік-аумақтық бөлінісі ұсынылған: 52 ауылдық елді мекен (бұдан әрі-АЕМ), 23 ауылдық округ, оның 8-і тек бір АЕМ-нен тұрады.

Аудан орталығы - Осакаровка кенті. Аймақтың салалық мамандануы ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп.

Аудан өнеркәсібі тау-кен өнеркәсібінің жүйе құраушы кәсіпорындарымен және электр энергиясын, газ бен суды өндірумен және таратумен, сондай-ақ өңдеу саласымен айналысатын кәсіпорынмен ұсынылған.

Осакаров ауданындағы өнеркәсіптің негізгі құрамдас бөліктері: «Kazakhmys Coal» ЖШС және «Қаныш Сәтбаев атындағы Канал» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Қарағанды филиалы болып табылады.

Халық санының динамикасы Ұлттық статистика бюросының мәліметтері бойынша қабылданды. 2023 жылдың соңында Осакаров ауданының халық саны 29998 адамды құрады.

Жоспарлы кезеңге арналған коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасын әзірлеу қажеттілігінің негіздемесі.

Бағдарламаны әзірлеу қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау, тасымалдау, кәдеге жарату, қайта өңдеу және көму жөніндегі қызметтер кешенінің тиімділігін, сенімділігін, экологиялық және әлеуметтік қолайлылығын арттыру, ҚТҚ қайта өңдеу үлесін ұлғайту, сондай-ақ қалдықтарды қауіпсіз көмуді қамтамасыз ету үшін қажет.

Бағдарлама келесі нормативтік құжаттар негізінде әзірленді:

1) Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 2 қаңтардағы № 400-VI Экологиялық кодексі;

2) Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаны әзірлеу жөніндегі жергілікті атқарушы органдарға әдістемелік ұсынымдарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрінің 2023 жылғы 18 мамырдағы № 154-п бұйрығы;

3) «Коммуналдық қалдықтарды басқару қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы экология, геология және табиғи ресурстар министрінің міндетін атқарушының 2021 жылғы 28 желтоқсандағы № 508 бұйрығы;

4) «Техникалық, экономикалық және экологиялық орындылығын ескере отырып, қалдықтарды бөлек жинауға, оның ішінде міндетті түрде бөлек жинауға жататын қалдықтардың түрлеріне немесе топтарына (түрлерінің жиынтығына) қойылатын талаптарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы экология, геология және табиғи ресурстар министрінің міндетін атқарушының 2021 жылғы 2 желтоқсандағы № 482 бұйрығы;

5) «Өндіріс және тұтыну қалдықтарын жинауға, пайдалануға, қолдануға, залалсыздандыруға, тасымалдауға, сақтауға және көмуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 25 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-331/2020 бұйрығы;

Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі іс-шаралар ұлттық стратегияда қаралады: Қазақстан Республикасы Президентінің 2023 жылғы 2 ақпандағы № 121 «Көміртегі бейтараптығына қол жеткізу стратегиясы» Жарлығы, 3.3.1.4-бөлім. «Қалдықтарды басқару»:

1) қалдықтардың түзілу көлемін қысқарту;

2) ҚТҚ жинау және сұрыптаумен толық қамтуды жеделдетіп енгізу;

3) қайта өңделетін және қордалатын қалдықтардың үлесін ұлғайту.

2-тарау. Осакаров ауданындағы коммуналдық қалдықтарды басқарудың ағымдағы жағдайын талдау

Параграф 1. Коммуналдық қалдықтарды басқарудың ағымдағы жағдайын бағалау

Халықаралық тәжірибеде қатты тұрмыстық қалдықтар (бұдан әрі - ҚТҚ) қатты тұрмыстық қалдықтардың жалпы құрамына кіретін, бірақ қайта өңдеу және/немесе көму тәсілімен ерекшеленетін үш «қалдықтар ағынына» сәйкес келетін үш бөлікке жіктеледі.

1) коммуналдық қалдықтар.

2) қауіпті қатты тұрмыстық қалдықтар - адамның тіршілік әрекеті нәтижесінде пайда болатын тұтыну қалдықтары, сондай-ақ құрамы мен қасиеттері бойынша қауіпті қалдықтарға жатқызылуы мүмкін түзілу сипаты ұқсас өндіріс қалдықтары. Оларға келесі қалдықтар жатады:

1) пайдаланылған батарейкалар мен аккумуляторлар;

2) пайдаланылған электр және электрондық жабдық;

3) құрамында сынап бар қалдықтар (люминесцентті шамдар мен термометрлер);

4) медициналық және ветеринариялық қалдықтар;

5) тұрмыстық химия қалдықтары;

6) құрамында асбест бар қалдықтар;

7) адам өмірінің нәтижесінде пайда болатын басқа да қауіпті қалдықтар.

3) Басқа қатты тұрмыстық қалдықтар - қауіпті болып табылмайтын және сонымен бірге аралас қалдықтарға жатқызуға болмайтын қалдықтар, себебі оларды жинау, әкету және кәдеге жарату үшін бірінші ағынға қарағанда өзге де тәсілдерді қолдану талап етіледі.

«Басқа ҚТҚ» келесі қалдықтарды қамтиды:

1) құрылыс қалдықтары;

2) ірі көлемді қалдықтар;

3) кәдеге жаратуға жататын автомобильдер;

4) пайдаланылған автомобиль шиналары;

5) ағынды суларды қайта өңдеуден шыққан қалдықтар.

Осакаров ауданы бойынша коммуналдық қалдықтарды жинау, тасымалдау, сұрыптау, қалпына келтіру, оның ішінде қайта өңдеу және жою жөніндегі мамандандырылған ұйымдар жоқ. 1-кестеде 5 жыл ішінде жиналған және тасымалданған коммуналдық қалдықтардың көлемі бойынша статистикалық деректер келтірілген.

1-кесте Осакаров ауданы бойынша 2018 жылдан 2022 жылға дейінгі кезеңде жиналған және тасымалданған коммуналдық қалдықтардың көлемі

3-тарау. Мақсаттар, міндеттер және нысаналы көрсеткіштер

Параграф 1. Бағдарламаның мақсаттары мен міндеттері.

Бұл бағдарламаның мақсаты - коммуналдық қалдықтардан пайда болатын қоршаған ортаға жүктемені азайту, қалдықтардың пайда болу мөлшерін азайту, қайталама ресурстардың өндірілуін арттыру, коммуналдық қалдықтарды пайдалану тиімділігін арттыру және полигондарда сақталатын қалдықтардың үлесін азайту тәсілдерін ұсыну.

Қалдықтарды басқару Қазақстан Республикасы Экологиялық Кодексінің (бұдан әрі - ҚР ЭК) 19-бөлімімен регламенттеледі.

Қалдықтарды басқару саласындағы негізгі принциптер 328 бапта сипатталған:

1) иерархия принципі;

2) көзге жақындық принципі;

3) қалдықтарды дайындаушының жауапкершілік қағидаты;

4) Қалдықтарды өндірушілердің кеңейтілген міндеттемелері.

ҚР ЭК 329-бабына сәйкес сатылық қағидаты қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі мынадай шараларды білдіреді:

1) қалдықтардың түзілуін болғызбау;

2) қалдықтарды қайтадан пайдалануға дайындау;

3) қалдықтарды қайта өңдеу;

4) қалдықтарды кәдеге жарату;

5) қалдықтарды жою.

Бағдарламаның мақсатына және қалдықтар сатылықтыңың принципіне сүйене отырып, бағдарламаның келесі міндеттері ұсынылады:

1) тауарларды орау санын азайту, сату жүйелерін оңтайландыру, ұтымды тұтынуды насихаттау есебінен коммуналдық қалдықтардың түзілу көлемін қысқарту;

2) қалдықтарды «көзден» сұрыптау тиімділікті арттыру және қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы экологиялық заңнамаға сәйкестігі;

3) қалдықтардың органикалық бөлігін биоқордалау немесе биогаз алу немесе энергетикалық кәдеге жарату үшін пайдалану;

4) Қазақстан Республикасының экологиялық, санитариялық-эпидемиологиялық заңнамасының талаптарына сәйкес коммуналдық қалдықтардың қалдық бөлігін сақтауға беру;

5) құрылыс қалдықтарын пайдалану;

6) пысықталған полигон карталарын қалпына келтіру.

Параграф 2. Қойылған мақсаттар мен міндеттерге неғұрлым тиімді және экономикалық негізделген әдістермен қол жеткізу жолдары

1) Коммуналдық қалдықтардың түзілу көлемін қысқарту жөніндегі міндетке халықтың экологиялық жауапкершілігі мен қаржылық сауаттылығын арттыру деңгейінде ғана қол жеткізуге болады. Бұл мақсатқа сату құрылымы өзгерген кезде қол жеткізуге болады (соның ішінде орауыш материалдар санының айтарлықтай төмендеуі, айналым контейнерлерін енгізу, салмақ тауарларын сату құрылымының өзгеруі) және өздігінен сатып алу азайған кезде халықтың экологиялық жауапкершілігін арттыру және халық қалдықтарды азайтуға ұмтылады. Бұған экология және жаратылыстану сабақтарында, қаржылық сауаттылықты арттыру сабақтарында және халық арасында қалдықтардың пайда болуын және саналы тұтынуды азайту бойынша экологиялық насихатты арттыру қажеттілігінде оқушыларды оқыту бағдарламаларын енгізу арқылы қол жеткізуге болады.

2) «Пайда болу көзінде» қалдықтарды сұрыптауды ұлғайту жөніндегі міндетке қол жеткізу үшін коммуналдық қалдықтарды бөлек жинауды енгізу қажет. Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасына сәйкес (Қазақстан Республикасы Экология, Геология және табиғи ресурстар министрінің м.а. 2021 жылғы 2 желтоқсандағы № 482 – «Техникалық, экономикалық және экологиялық орындылығын ескере отырып, міндетті түрде бөлек жинауға жататын қалдықтарды бөлек жинауға, оның ішінде қалдықтардың түрлеріне немесе топтарына (түрлерінің жиынтығына) қойылатын талаптарды бекіту туралы» бұйрығы, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрінің м. а. 2021 жылғы 28 желтоқсандағы № 508 – «Коммуналдық қалдықтарды басқару қағидаларын бекіту туралы» бұйрығы) коммуналдық қалдықтарды 2 фракцияға – «Құрғақ» және «Дымқыл» бөлуге арналған контейнерлік алаңдарды, сондай-ақ ірі габаритті қалдықтарды жинауға арналған алаңдарды жайластыру қажет. Қалдықтарды бөлек жинау бойынша халықпен түсіндіру және ақпараттық жұмысты ұйымдастыру қажет.

3) Коммуналдық қалдықтар полигондары, Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасына сәйкес, қалдықтардың пайдалы компоненттерін қосымша толық алу үшін, оларды кейіннен пайдалана отырып немесе қайталама шикізатты мүдделі өндірушілерге бере отырып, қосымша сұрыптау кешендерімен, шредерлермен және ұсақтау қондырғыларымен жарақтандырылуы тиіс. Бұл ретте қалдықтарды қолмен сұрыптау үлесін азайту қажет.

4) органикалық қалдықтар (азық-түлікті қоса алғанда) кейіннен жағыла отырып, биогазды қордалауға немесе алуға бағытталуы тиіс. Жеткілікті техникалық-экономикалық негіздемемен және қолда бар техникалық мүмкіндіктермен органикалық, сондай-ақ сұрыптау мүмкін емес қалдықтарды энергетикалық кәдеге жарату мүмкін.

5) Полигонның қажеттіліктері үшін инертті қалдықтарды (құрылыс қалдықтары, фаянс, керамика, күл қожы және басқалар) алдын ала өңдеуден (ұсақтаудан) кейін пайдалану.

6) Егер қалдықтардың қалған бөлігін энергетикалық кәдеге жарату көзделмесе, ол Қазақстан Республикасының экологиялық және санитариялық-эпидемиологиялық заңнамасының талаптарына сәйкес ҚТҚ полигонына орналастырылуы (сақтауға) тиіс.

7) Полигонның толтырылған карталары әзірленген рекультивация жобаларына сәйкес рекультивациялауға ұшырау тиіс.

4-тарау. Бағдарламаның нысаналы көрсеткіштері

Бағдарламаның мақсаттары мен міндеттеріне сүйене отырып, бағдарламаның мынадай нысаналы көрсеткіштерін белгілеу ұсынылады.

5-кесте Осакаров ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасының нысаналы көрсеткіштері.

5-тарау. Негізгі бағыттар, қойылған мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізу жолдары.

Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу бойынша нысаналы көрсеткіштерге қол жеткізу үшін іс-шаралардың нақты бірізділігі мен уақтылы іске асырылуын құру қажет.

Экологиялық ағарту және экологиялық мәдениетті арттыру мақсаттарына қол жеткізу үшін ресурстарды үнемдеу және «саналы тұтыну» қажеттілігін, қосымша қаптамадан бас тартуды және ұзақ мерзімді сапалы тауарлардың пайдасына таңдауды қамтитын әлеуметтік бағыттағы бейнероликтер жасау қажет. Бұл бейнероликтерді жергілікті телеарналарда негізгі хабар тарату арасында орналастыру, сондай-ақ әлеуметтік желілерді, жергілікті танымал жұртшылықты және жаңалықтар арналарын тарту қажет.

Қосымша қалдықтардың пайда болуына жол бермеуді, сұрыптауды, сондай-ақ қоқысты таратуға жол бермеуді «ақылға қонымды тұтынуды» насихаттау міндетті түрде қосымша және мектептен тыс білім беру бағдарламасына енгізілуі тиіс. Осы тақырып бойынша іс-шаралар білім беру мекемелерінде тұрақты негізде ұйымдастырылуы тиіс.

Қатты тұрмыстық қалдықтарды бөлек жинау бойынша нысаналы көрсеткішке қол жеткізу үшін жергілікті халықты 2 «құрғақ» және «дымқыл» фракцияларға арналған көзден қалдықтарды бөлек жинауға арналған контейнерлері бар контейнерлік алаңдармен қамтамасыз ету қажет.

Жер учаскелерін ресімдей отырып, контейнерлік алаңдарды орналастыру схемаларын әзірлеу. Контейнерлік алаңдардың жобалары халық үшін қолжетімділікті және қалдықтарды шығаруға арналған арнайы техниканың ерекшеліктерін ескере отырып, тиеу жұмыстарын жүргізудің ыңғайлылығын ескеруі тиіс.

Көппәтерлі тұрғын үй секторындағы коммуналдық қалдықтарды жинау және уақытша сақтау алаңында контейнерлердің мынадай түрлері белгіленуі тиіс:

Азық-түлік және органикалық қалдықтарды жинауға арналған «дымқыл» қалдықтар фракциясына арналған контейнерлер.

«Құрғақ» фракцияға арналған контейнерлер-коммуналдық қалдықтардың ластанбаған пластикалық компоненттері, картон, қағаз, шыны және сынған айналар, металдар және осы құрамдас бөліктерден күрделі бұйымдар, сондай-ақ тоқыма.

Жеке сектор тұрғындары үшін контейнерлік алаңдарды жайластыру күл қожын жинауға арналған қосымша резервуар / контейнер құрылғысымен жүргізілуі тиіс.

Сондай-ақ ұйым жұмысының ерекшеліктерін және осы білім берушілерден қалдықтарды шығаруды жүзеге асыратын арнайы техниканың өлшемдерін және жеке сектор тұрғындары үшін коммуналдық қалдықтарды жинаудың ыңғайлылығын ескере отырып.

Қауіптілігі 1-класты қалдықтар үшін (құрамында сынабы бар шамдар, батареялар) қолда бар контейнерлер пайдалануға берілсін, қажет болған жағдайда қосымша контейнерлер сатып алынсын. Жергілікті тұрғындарды контейнерлердің орналасқан жерін көрсете отырып, осы контейнерлердің жұмыс істеуі туралы үнемі хабардар ету.

Осакаров ауданында арнайы қоқыс шығаратын ұйымдар болмағандықтан, коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыру үшін қажетті техниканы ресімдеуге және сатып алуға ақшалай қаражат бөле отырып, гранттарды қарастыру қажет. «Жасыл Даму» АҚ-ның өнім (тауар) қалдықтарын кешенді басқарудың бірыңғай жүйесін құруға және осы қалдықтарды бизнесті кеңінен тарта отырып, қоқыс өңдеу саласын инфрақұрылымдық дамытуға жәрдемдесетін, «жасыл» технологияларды енгізуді

іске асыратын қайталама шикізат ретінде айналымға тартуға ұсынылатын шарттарын қарастыру.

Биологиялық ыдырайтын қалдықтармен проблеманы шешу үшін қатты тұрмыстық қалдықтар полигондарында азық-түлік және басқа да органикалық қалдықтарды (мысалы, ауыл шаруашылығы қалдықтары, көң) биоқордалауды немесе экологиялық талаптарды сақтай отырып, осындай қалдықтарды энергетикалық кәдеге жаратуды көздеу қажет.

Құрылыс қалдықтарын қабылдау және кәдеге жарату үшін (оларды коммуналдық қалдықтар полигондарында орналастыруға экологиялық заңнамамен тыйым салынғандықтан) қосымша желілерді немесе қолданыстағы полигондарда немесе жаңа кәсіпорындарда қабылдау алаңдарымен, фракцияларға және қорытынды өнім қоймаларына бөлу үшін ұсатқыштармен және еектермен жарақтандырылған, кейіннен алынған материалдарды полигонның өз қажеттіліктеріне пайдалана отырып (пайдаланылған карталарды қабатты оқшаулау немесе қалпына келтіру кезінде) немесе үшінші тарап тұтынушыларына босату үшін қосымша желілерді жайластыру қажет.

6-тарау. Қажетті ресурстар

Бағдарламаны қаржыландыру көздері жергілікті бюджет, оның ішінде тікелей шетелдік және отандық инвестициялар, өндірушілердің (импорттаушылардың) Кеңейтілген Міндеттемелерінің Операторы (оның банктік шотына кәдеге жарату төлемі түрінде өндірушілер мен импорттаушылардан түскен қаражаттан) отандық, халықаралық қаржы экономикалық ұйымдарының немесе донор елдердің гранттары, екінші деңгейдегі банктердің несиелері және қалдықтарды жинау және кәдеге жарату жөніндегі кәсіпорындар немесе қоғамдық ұйымдар тартуы мүмкін Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған басқа да көздер болуы мүмкін.

7-тарау. Бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары

Қарағанды облысының Осакаров ауданы бойынша коммуналдық қалдықтарды басқарудың 2024-2028 жылдарға арналған бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары.

6-кесте. Бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары