Қарабалық ауданының квазимемлекеттік сектор субъектілері, мемлекеттік мекемелердің және ведомстволық бағынысты ұйымдардың қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелері туралы аналитикалық есеп

Қарабалық к. 30 маусым 2026 жыл

1. Жалпы ережелер.

1.1. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу негіздері.

«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабының 5-тармағына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы № 12 бұйрығымен бекітілген Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына (Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) агенттігі төрағасының 2023 жылғы 16 қаңтардағы № 21 бұйрығымен өзгертілген) және Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының 2022 жылғы 30 желтоқсандағы № 488 бұйрығымен бекітілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдарына сәйкес, 2025 жылғы шілдеден бастап 2026 жылғы маусымға дейінгі кезеңде мемлекеттік мекемелердің, ведомстволық бағынысты ұйымдардың және квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау объектісі (бұдан әрі талдау) Қарабалық ауданының мемлекеттік мекемелерінің, оларға ведомстволық бағынысты ұйымдарының және квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қызметі болып табылады.

Талдау ауданның 27 мемлекеттік мекемесінде және 6 квазимемлекеттік сектор субъектісінде жүргізілді.

Мемлекеттік мекемелердің, ведомстволық бағынысты ұйымдардың және квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу мақсатында басшылардың өкімдерімен/бұйрықтарымен қоғамдық кеңестің өкілдерін қоса отырып, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі жұмыс тобының құрамы бекітілді.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу мерзімі 2026 жылғы 18 мамырдан 18 маусымға дейін.

1.2. Талдау жүргізудің мақсаттары мен міндеттері.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдаудың мақсаты – Қарабалық ауданы бойынша мемлекеттік мекемелердің, ведомстволық бағыныстағы ұйымдардың және квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қызметінде сыбайлас жемқорлыққа байланысты құқық бұзушылықтардың алдын алу, анықтау және туғызатын себептер мен жағдайларды жою.

Талдау мақсаты сыбайлас жемқорлық әрекеттеріне ықпал ететін жағдайлар мен себептерді анықтау, анықталған тәуекелдерді азайту бойынша ұсыныстарды қалыптастыру, мекеме қызметінің ашықтығы мен тұтастығын арттыру болып табылады.

1.3. Талдау кезінде пайдаланылған ақпарат көздері.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларының 15-тармағына сәйкес талдау жүргізу үшін ақпарат көздері:

1) талдау объектісінің қызметін реттейтін құқықтық актілер, ішкі құжаттар;

2) талдау объектісінің қызметі туралы ведомстволық статистикалық есептілік;

3) талдау объектісінің қызметі туралы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының ақпараттық жүйелерінің деректері;

4) талдау объектісіне қатысты мемлекеттік органдар бұрын жүргізген тексерулердің нәтижелері;

5) ішкі аудит қызметтерінің бақылау іс-шараларының нәтижелері;

6) сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторингтің нәтижелері;

7) бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдар;

8) талдау объектісіне қатысты жеке және заңды тұлғалардың өтініштері;

9) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасағаны үшін талдау объектісінің қызметкерлерін анықтау және жауапкершілікке тарту туралы мәліметтер;

10) сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне бұрын жүргізілген ішкі талдаудың нәтижелері;

11) талдау объектісінің қызметшілерінен, қызметкерлерінен пікіртерім (сұхбат) нәтижелері;

12) Қазақстан Республикасының заңнамасында ұсынуға тыйым салынбаған өзге де мәліметтер.

2. Нормативтік құқықтық актілердегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдері.

2.1. Талдау объектісінің қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілер.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау барысында Қарабалық ауданының мемлекеттік мекемелерінің, оларға ведомстволық бағынысты ұйымдарының және квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілер мен заңға тәуелді құжаттар зерделеніп, қолданылды.

Талданатын объектілердің қызметі Қазақстан Республикасының Конституциясына, Қазақстан Республикасының заңдарына, Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметінің актілеріне, сондай-ақ мемлекеттік басқарудың тиісті салаларын реттейтін өзге де нормативтік құқықтық актілерге сәйкес жүзеге асырылады.

Сондай-ақ, талдау барысында Қарабалық ауданы әкімдігінің қаулыларымен бекітілген мемлекеттік мекемелер туралы ережелер, ведомстволық бағынысты ұйымдардың жарғылары, сондай-ақ ұйымдық-басқарушылық, кадрлық қызметті, құжат айналымын, мемлекеттік сатып алуды, азаматтардың өтініштерін қарау мен мемлекеттік қызметтер көрсетуді регламенттейтін ішкі нормативтік құжаттар қаралды.

Сыбайлас жемқорлыққа бейім нормалар мен дискрециялық өкілеттіктердің болуын бағалау.

Нормативтік құқықтық актілерге және ішкі құжаттарға жүргізілген кешенді талдау нәтижелері бойынша келесілер анықталды:

1. Сыбайлас жемқорлыққа бейім нормалардың болуы.

Зерттелген нормативтік құқықтық актілерде және ішкі құжаттарда лауазымдық өкілеттіктерін теріс пайдалануға не сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға жағдай туғызатын сыбайлас жемқорлық нормалары анықталмаған.

Қолданыстағы құқықтық реттеу тұтастай алғанда келесі салалардағы рәсімдердің жеткілікті айқындылығын қамтамасыз етеді:

кадр жұмысы және мемлекеттік қызмет өткеру;

мемлекеттік қызметтер көрсету;

мемлекеттік сатып алу;

жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау;

мемлекеттік органдардың ұйымдастырушылық-өкімдік қызметі;

жер, тұрғын үй-коммуналдық және өзге де салалық процестерді басқару.

2. Дискрециялық өкілеттіктер.

Қызметтің жекелеген салаларында шектеулі дискреция элементтері белгіленді, бұл ең алдымен өкілеттіктерді рәсімдік және техникалық жүзеге асыруға қатысты, соның ішінде:

ұсынылатын құжаттардың толықтығы мен дұрыстығын бағалау;

жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау;

конкурстық іріктеу және кадрлық рәсімдер;

мемлекеттік қызметтер көрсету және құжаттардың белгіленген талаптарға сәйкестігін тексеру;

мемлекеттік органдардың құзыреті шегінде жекелеген әкімшілік рәсімдерді іске асыру арқылы жүзеге асырылады.

Бұл ретте көрсетілген дискрециялық өкілеттіктер:

қатаң регламенттелген сипатта болады;

Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасы шеңберінде жүзеге асырылады;

мемлекеттік ақпараттық жүйелерді ішкі бақылаумен және пайдаланумен қоса жүреді;

лауазымды адамдарға негізсіз еркіндік бермейді.

3. Құқықтық белгісіздік тәуекелдері.

Нақты нормативтік құқықтық актілерді және оларды енгізу тәжірибесін талдау, ең алдымен, мемлекеттік қызметтерді цифрландыруға және ақпараттық платформалардың жүйеаралық өзара іс-қимылына байланысты ұйымдастыру-техникалық және рәсімдік сәйкессіздіктердің оқшауланған жағдайларын анықтады.

Бұл жағдайлар сыбайлас жемқорлықты тудыратын факторларды қамтымайды, дегенмен келесілерге әкелуі мүмкін:

мемлекеттік қызметтер көрсету мерзімдерін ұлғайту;

қосымша әкімшілік рәсімдердің қажеттілігі;

өтініштерді өңдеу кезінде қызметкерлерге ұйымдық жүктеме;

қызметтерді көрсетудің регламенттік мерзімдерін сақтамау тәуекелдері. 4. Жекелеген нормативтік құқықтық актілерде анықталған сәйкессіздіктер мен сыбайлас жемқорлық тәуекелдері.

«Нормативтік құқықтық актілердегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау» бағытын талдау шеңберінде «Бөрлі ауылы әкімінің аппараты» ММ-де 2016 жылғы 6 сәуірдегі № 480-V ҚРЗ «Құқықтық актілер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының нормалары мен Заңға тәуелді нормативтік құқықтық актілердің жобаларын орналастыру және жария талқылау қағидалары - «Ашық нормативтік құқықтық актілер» интернет-порталында, Қазақстан Республикасы Әділет министрінің м.а. 2021 жылғы 30 қыркүйектегі № 849 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2021 жылғы 5 қазанда № 24634 болып тіркелді) арасында құқықтық қайшылықтың болуы анықталды.

Талдау нәтижесінде «Құқықтық актілер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабының 2-тармағында орталық және жергілікті атқарушы органдардың, сондай-ақ *әкімдердің* карантин режимін белгілеу (немесе алып тастау) немесе шектеу шараларын енгізу (немесе алып тастау) туралы шешімдерді көздейтін заңға тәуелді нормативтік құқықтық актілердің жобалары қоғамдық талқылау үшін «Ашық құқықтық актілер» интернет-порталында орналастыру талабынан босатылғаны анықталды. Бұл ретте, «Ашық НҚА» веб-порталында заңға тәуелді нормативтік құқықтық актілердің жобаларын орналастыру және жария талқылау қағидаларының 2-тарауында мұндай жобаларды күнтізбелік бір күн ішінде жалпыхалықтық талқылау үшін орналастыру міндеттелген. Бір-біріне қайшы келетін нормативтік құқықтық актілердің болуы норманы таңдап қолдануға және норма шығару процесінде ашықтық қағидатын бұзуға қатысты сыбайлас жемқорлық тәуекелін тудырады.

Ұсыныстар: қағиданы әзірлеуші уәкілетті органға Ашық НҚА» интернет-порталында Заңға тәуелді НҚА жобаларын орналастыру және жария талқылау қағидаларының 2-тарауына карантиндік режимді белгілеу туралы НҚА жобаларын міндетті жария талқылаудан босату бөлігінде ҚР «Құқықтық актілер туралы» Заңының 20-бабының 2-тармағына сәйкес келтіру мақсатында өзгерістер енгізуге бастамашылық жасауды тапсыру.

«Қарабалық ауданы әкімдігінің ауыл шаруашылығы бөлімі» ММ мемлекеттік қызмет көрсету саласындағы тәуекелдері.

2024 жылғы ақпанда «Тракторларды, олардың негізіндегі өздігінен жүретін шассилер мен механизмдерді, тіркемелерді (арнайы техникамен жабдықталған тіркемелерді қоса алғанда), өздігінен жүретін ауыл шаруашылығы, мелиорация, жол, мелиоративтік машиналар мен механизмдерді мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) және есептен шығару, жол жүріс көліктері және оларға тіркеу құжаттарын (телнұсқаларын) және мемлекеттік нөмірлік белгілерді беру қағидаларының» 2-тарауы келесі мазмұндағы 4 және 5-тармақтармен толықтырылды: "4-параграф. Ауыл шаруашылығы техникасы туралы мәліметтерді өзектендіру (түзету)» және «5-параграф. Тракторларға және олардың базасында жасалған өздігінен жүретін шассилер мен механизмдерге, өздігінен жүретін ауыл шаруашылығы, мелиоративтік және жол-құрылыс машиналары мен механизмдеріне, сондай-ақ жүріп өту мүмкіндігі жоғары арнайы машиналарға кепілдің (немесе өзге де ауыртпалықтардың) болуы (болмауы) туралы ақпарат беру".

Бұл толықтырулар мен түзетулер 2024 жылғы 19 ақпанда күшіне енді.

Ағымдағы күні www.elicense.kz «электрондық лицензиялау» порталы мемлекеттік қызметтердің осы кіші түрлерін көрсетуге арналған функционалдық батырмалармен әлі де толықтырылмаған. Ауыл шаруашылығы бөлімінің маманы мемлекеттік қызмет көрсетуге өтініштерді қолма-қол қабылдайды. Біріншіден, мұндай жұмыс процесі «электрондық формада мемлекеттік қызметтерді көрсету» тиімділік көрсеткішінің төмендеуіне ықпал етеді; Екіншіден, жоғарыда аталған Ережелерде бекітілген мемлекеттік қызметтерді көрсету формалары ауыл шаруашылығы техникасының әрбір бірлігі туралы ақпаратты біріктірілген тізімде емес, бөлек ұсынуды талап етеді, ал қызмет алушылар әдетте бірнеше техника бірлігіне қатысты ауыртпалық туралы ақпаратты талап етеді, бұл процесс айтарлықтай уақытты қажет етеді.

Тракторларды тіркеу бойынша мемлекеттік көрсетілетін қызмет қағидаларына өзгерістер енгізу туралы БАҚ арқылы және аудан әкімдігінің сайтында жарияланған хабарларға қарамастан, көрсетілетін қызметті алушылар (заңды және жеке тұлғалар) ауыл шаруашылығы техникасына кепілдің (немесе өзге де ауыртпалықтың) бар (немесе жоқтығы) туралы ақпаратты электронды түрде «Е-Өтініш» платформасы арқылы алуға өтініш береді. Қызмет көрсетуші орган (осы жағдайда Қарабалық ауданы әкімдігінің ауыл шаруашылығы бөлімі) Қазақстан Республикасының Әкімшілік процестік кодексінің талаптарына сәйкес аталған өтініштерді (мемлекеттік көрсетілетін қызметтерге қатысты) E-Өтініш жүйесінен БҚА жүйесіне көшіреді. Қазақстан Республикасының Әкімшілік іс жүргізу және процессуалдық кодексінің талаптарына сәйкес өтініштерді басқа электрондық жүйелерге көшіру үш жұмыс күні ішінде жүзеге асырылады. Тракторларды және олардың базасында жасалған өздігінен жүретін шассилер мен механизмдерді тіркеу (қайта тіркеу), тіркеу есебінен шығару бойынша мемлекеттік қызмет көрсету регламентіне сәйкес бұл қызмет өтінішті алған кезде екі жұмыс күні ішінде қолма-қол көрсетіледі. Бір күн, шартты түрде айтқанда, өтінішті бір жүйеден екіншісіне ауыстыруға кетеді (өтініштің E-Өтініш жүйесіне келіп түскен уақытына байланысты).

Жоғарыда аталғандардың барлығы мемлекеттік қызмет көрсету мерзімдерін бұзудың үлкен тәуекелдеріне әкеп соғады.

НҚА-да анықталған сәйкессіздіктер туралы мемлекеттік қызмет көрсету мерзімдерінің бұзылу фактілерін болдырмау үшін Қостанай облысы әкімдігінің Ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасына және Қостанай облысы әкімдігінің Ақпараттандыру, мемлекеттік қызметтер көрсету және мұрағаттар басқармасына, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы және Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігіне мемлекеттік қызметтің осы кіші түрін көрсету мерзімін ұлғайту, сондай-ақ www.elicense.kz «электрондық лицензиялау» функционалын қолданыстағы Қағидаларға сәйкес келтіру туралы сұрау салуларға бастамашылық жасау өтінішімен, хаттар (2024 жылғы сәуірде № 01-33/199, 01-33/201) жолданды.

III. Ұйымдық-басқару қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдері.

3.1. Кадр саясаты.

«Кадр саясаты» бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізіліп, мемлекеттік қызметті, еңбек қатынастарын, кадрлық жұмыс тәртібін, конкурстық іріктеуді, сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулердің сақталуын, ауданның квазимемлекеттік секторындағы 27 мемлекеттік мекеме мен 6 субъектінің ұйымдастыру-басқару қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілері зерделенді.

Талдау персоналды басқару, кадрлардың ауысуы, біліктілік талаптарын сақтау, тәртіптік практика, мүдделер қақтығысын реттеу, мемлекеттік қызмет туралы заңнамада белгіленген шектеулерді сақтау, сондай-ақ қызметтік әдеп нормаларын сақтау мәселелерін қамтыды.

Жүргізілген талдау ауданның мемлекеттік мекемелері мен квазимемлекеттік сектор субъектілеріндегі кадр саясаты жалпы алғанда Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылатыны анықталды. Жұмысқа қабылдау, негізсіз жоғарылату, біліктілік талаптарына сәйкес келмейтін тұлғаларды тағайындау, тиесілігі, мүдделер қақтығысы немесе меритократия қағидаттарын бұзу фактілері анықталған жоқ.

Қызметкерлердің лауазымдық нұсқаулықтарында қайталану жағдайлары жоқ лауазымдық міндеттердің толық тізімі бар. Демалыс бекітілген кестелерге және еңбек заңнамасының талаптарына сәйкес беріледі. Кадрлардың тұрақтамауы жүйесiз сипатқа ие және өз еркiмен жұмыстан босатылуға, ауысуға, зейнеткерлiкке шығуға, еңбек шарты мерзiмiнiң аяқталуына, сондай-ақ ұйымдастырушылық сипаттағы өзге де кадрлық өзгерiстерге негiзделген. Мәселен, Қарабалық ауданы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің «Қарабалық аудандық мәдениет үйі» ММ-де талданып отырған кезеңде мекеменің басшысын жұмыстан шығарып, кейіннен қалпына келтіруге байланысты кадрлық өзгерістер болды. Жүргізілген талдау көрсетілген кадрлық шешімдердің жеке сипатта болғанын және сыбайлас жемқорлық көріністерімен, мүдделер қақтығысымен, протекционизммен немесе меритократия қағидаттарының бұзылуымен байланысты болмағанын көрсетті. «Қарабалық ауданы әкімдігінің тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі» ММ-де мемлекеттік қызметшінің теріс негіздер бойынша жұмыстан босатылуының бір дерегі бар.

Сонымен қатар, талдау барысында «Қарабалық ауданы әкімінің аппараты» ММ қызметінде нормативтік, ұйымдастырушылық және техникалық сипаттағы жекелеген сыбайлас жемқорлыққа бейім факторлар анықталды:

еңбек заңнамасы мен мемлекеттік қызмет заңнамасы арасында уақытша болмаған қызметкердің міндеттерін тағайындауға қатысты қайшылық анықталды; бұл тиісті қосымша төлемнің кепілдігі бар-жоғын анықтау кезінде субъективті шешім қабылдау тәуекелін тудырады.

Ұсыныстар: аталған мәселені реттеу мақсатында "нормаларды (міндеттерді орындау, қызмет көрсету аймағын кеңейту, лауазымдарды қоса атқару) және лауазым деңгейіне қарамастан, барлық нормативтік құқықтық актілерде міндеттерді жүктеу кезінде 49% -ға дейін қосымша ақы төлеуді қамтамасыз ету (басшы, маман), жоқ және атқарушы қызметкердің жалақысы мен өтілінің айырмашылығы және негізгі қызметкердің болмау себептері (демалыс, аурухана, бос орынның болуы) туралы ұсыныстармен департаментке хат (14.11.2025 жылғы шығ.№ 10-18/1159 ) жолданды. Немесе мемлекеттік қызмет саласындағы міндеттерді орындауды жүктеген кезде басқа НҚА-мен қайшылықтарды болдырмау үшін мемлекеттік қызмет саласындағы нормативтік құқықтық және заңға тәуелді актілерді ғана басшылыққа алу керек, осыған байланысты уәкілетті органдарға анықталған қайшылықтарды жою жөнінде ұсыныстар енгізу жөніндегі жұмысты жалғастыру, сондай-ақ міндеттерді орындауды жүктеген кезде заңнаманы біркелкі қолдану жөнінде шаралар қабылдау ұсынылады;

Жыл сайынғы еңбек демалысын беру туралы өтініштер еңбек демалысы басталғанға дейін тікелей беріліп, демалыс ақысын төлеу мерзімдерін бұзу және мемлекеттік қызметшілердің еңбек құқықтарына нұқсан келтіру қаупін тудыратын жағдайлар анықталды.

Ұсыныстар: мәжілістер, семинарлар, жеке талқылаулар кезінде мемлекеттік қызмет және еңбек қатынастары туралы заңнаманы түсіндіру жұмыстарын күшейте отырып, демалыс кестесін сақтауды қамтамасыз ету кезінде мемлекеттік қызметшілерге заңнама талаптарының сақталуы туралы ақпарат жеткізу;

ақпараттық жүйелердің мәліметтері бойынша мемлекеттік қызметшілерді әкімшілік жауапкершілікке тартудың 21 фактісі анықталды, бұл заңнама мен қызметтік әдеп талаптарын сақтау бойынша профилактикалық жұмысты күшейту қажеттігін көрсетеді.

Ұсыныстар: мәжілістер, семинарлар және жеке талқылаулар кезінде, оның ішінде әдеп жөніндегі уәкілдің кеңсесі арқылы мемлекеттік қызметшілерге заңнама талаптарының сақталуына қатысты талдамалық ақпаратты, бұзушылықтар бойынша талдау нәтижелерін, профилактикалық және ағарту іс-шараларын жүйелі түрде жүргізу;

мемлекеттік қызмет туралы заңнамада көзделген міндеттер мен шектеулерді сақтамағаны үшін мемлекеттік қызметшінің теріс себептер бойынша жұмыстан босатылуының бір фактісі анықталған, бұл сыбайлас жемқорлық көріністерінің туындауына және мемлекеттік органдарға деген сенімге нұқсан келтіруге ықпал етуі мүмкін.

Ұсыныстар: заңнамалық шектеулер мен талаптардың сақталуын бақылауды жалғастыру және мемлекеттік қызметшілер арасында алдын алу жұмыстарын күшейту;

декларацияларда толық емес немесе дәйексіз мәліметтер берудің жекелеген жағдайлары анықталды. Мүліктік жағдайды жасыру не толық көрсетпеу мүдделер қақтығысының және өзге де сыбайлас жемқорлық көріністерінің туындауына жағдай туғызуы мүмкін.

Ұсыныстар: жария ету талаптары бойынша мемлекеттік қызметшілерге қосымша консультациялар ұйымдастыру және ұсынылған ақпараттың толықтығына іріктеп ішкі тексерулер жүргізу;

Конкурстық іріктеу рәсімдері кезінде пайдаланылатын мемлекеттік ақпараттық жүйелерді біріктіруде кемшіліктер анықталды; бұл кемшіліктер біліктілік және заңнамалық талаптарға сай келмейтін үміткерлердің конкурсқа жіберілу қаупін, сондай-ақ даулы мәселелерді шешу кезінде субъективті шешім қабылдау қаупін тудырады.

Ұсыныстар: Құзыретті органдарға ақпараттық жүйенің интеграциясын жақсартуға қатысты ұсыныстарды, оның ішінде түпкілікті тексеру нәтижелерін алғанға дейін кандидаттарға рұқсат беруді болдырмау және кадрлар бөліміне мұндай рұқсатты өз бетінше қайтарып алу үшін техникалық мүмкіндікті қамтамасыз ету бойынша ұсыныстар енгізу.

Тәртіптік тәжірибе. Талдау нәтижесінде аудандағы мемлекеттік мекемелердің көпшілігінде тәртіптік жазаның жоқтығы анықталды.

Сонымен қатар, қызметкерлерді тәртіптік жауапкершілікке тартудың жекелеген жағдайлары анықталды:

«Михайлов ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ-де - бас маманға қызметтік міндеттерін тиісінше орындамағаны, атап айтқанда бухгалтерлік есеп жүргізуге байланысты бұзушылықтары үшін ескерту түріндегі 1 тәртіптік жаза; «Қарабалық ауданы әкімдігінің тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі» мемлекеттік мекемесі бойынша — сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы бұзғаны үшін 1 тәртіптік жаза. Мемлекеттік қызметтің беделін түсіретін теріс қылық фактілері анықталған жоқ;

«Белоглинский ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ — бас маманға мемлекеттік сатып алуды өткізу кезінде қызметтік міндеттерін тиісінше орындамағаны, атап айтқанда заң талаптарын бұзғаны үшін ескерту түріндегі 1 тәртіптік жаза қолданылды.

3.2. Мемлекеттік қызметтерді көрсету.

Талдау кезеңінде Қарабалық ауданының мемлекеттік мекемелері тарапынан барлығы 3196 мемлекеттік қызмет көрсетілді. Оның ішінде 158 мемлекеттік қызмет немесе 4,9%-ы Халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы, 190 мемлекеттік қызмет немесе 5,9%-ы мемлекеттік мекемелер арқылы, ал 2848 мемлекеттік қызмет немесе 89,2%-ы электрондық форматта көрсетілді.

Ағымдағы жылдың есепті кезеңінде мемлекеттік қызметтерді белгіленген мерзімдерді бұза отырып көрсету бойынша 6 жағдай тіркелді.

Мемлекеттік қызмет көрсету саласында анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдері.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелі: «Қарабалық ауданының жер қатынастары бөлімі» мемлекеттік мекемесінде «Конкурстарды (конкурстарды, аукциондарды) өткізуді талап етпейтін мемлекеттік жер учаскелеріне құқықтарды сатып алу» мемлекеттік қызметін көрсету кезінде конкурстарды (конкурстарды, аукциондарды) өткізуге міндетті талаптан алып тастауды дұрыс қолданбау фактісі анықталды.

Атап айтқанда, аралас тауарлар дүкенінің ғимаратын кеңейту және қайта жаңарту мақсатында іргелес аумақта қосымша жер учаскесін беру кезінде Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 48-бабының 5-тармағында көзделген ерекше жағдай қолданылды.

Сонымен қатар, қадағалау органдарының тексеру нәтижелері бойынша жер учаскесін конкурс (аукциондарды) өткізбей заңсыз беру фактісі анықталды.

Бұл ретте мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларына сәйкес өтініш беруші өтініш берген кезде жер учаскесін орналастыру схемасы мен белгіленген нысандағы өтінішті ұсынатынын ескеру қажет. Сонымен қатар, мемлекеттік қызмет көрсетудің қолданыстағы ережелерінде жер комиссиясы мүшелерінің өтінішті қарау кезінде міндетті құжаттар құрамында сәулет-жоспарлау тапсырмасын (СЖТ) талап ету құқығы көзделмеген.

«Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес сәулет-жоспарлау тапсырмасы объектінің нысаналы пайдаланылуына, негізгі параметрлеріне және белгілі бір жер учаскесіндегі орналасуына, сондай-ақ қала құрылысын жоспарлау тәртібімен белгіленген жобалау мен құрылысқа қатысты міндетті шарттар мен шектеулерге қойылатын талаптардың жиынтығын құрайды. Сонымен қатар, сәулет-жоспарлау тапсырмасына әзірлеуші ​​ұсынған алдын ала жобаларға сәйкес түс схемалары, ғимарат қасбетін әрлеу материалдарын пайдалануға және кеңістіктік дизайн шешімдеріне қатысты талаптары да қамтылуы мүмкін.

Іргелес аумақтағы объектілерді кеңейтуге және реконструкциялауға өтініштерді қарау кезінде сәулет-жоспарлау тапсырмасын беру және тексеру бойынша нормативтік бекітілген міндеттің болмауы құжаттардың толық емес пакеті негізінде шешім қабылдау үшін жағдай жасайды және соның салдарынан жер учаскелерін берудің аукциондық тәртібінен алып тастауларды заңсыз қолдануға ықпал етеді.

Ұсыныстар: мемлекеттік қызмет көрсету рәсімдерін жер және қала құрылысы заңнамасының талаптарына сәйкес келтіру, жер учаскелерін беруге өтініштерді қарау кезінде сәулет-жоспарлау тапсырмасының болуын міндетті түрде тексеруді қамтамасыз ету, жер учаскесін беру туралы шешім қабылдау кезінде жер комиссиясының СЖТ-ны міндетті құжат ретінде сұрату және тексеру құқығын қамтамасыз ету.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері: «Қарабалық ауданы әкімінің аппараты» ММ-нің мемлекеттік қызметтерді көрсетуге жүргізілген талдау нәтижесінде ықтимал сыбайлас жемқорлық тәуекелдері мен ұйымдастырушылық-құқықтық сипаттағы сыбайлас жемқорлыққа бейім факторлар анықталды.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелі № 1. Көрсетілетін қызметті алушы мен көрсетілетін қызметті берушінің тікелей байланысы. Құжаттарды қабылдау және консультация беру кезеңдерінде көрсетілетін қызметті алушылар мен лауазымды тұлғалар арасында тікелей өзара іс-қимыл сақталады, бұл бейресми уағдаластықтар мен субъективті тәсіл үшін жағдай жасайды.

Ұсыныстар: Процестерді мүмкіндігінше электронды форматқа ауыстыру, өзара іс-қимылды жою және консультациялар сапасын бақылауды күшейту.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелі № 2. Құжаттарды қарау кезіндегі субъективтілік. Құжаттардың толықтығы мен сәйкестігін бағалау дискрециялық шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді.

Ұсыныстар: ережелердің біркелкі қолданылуын қамтамасыз ету, ведомстволық бақылауды күшейту және ішінара тексерулер жүргізу.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелі № 3. Қызмет көрсету мерзімін сақтамау. Өтінімдерді өңдеу мерзімдерін сақтамау ашықтық пен сенімге нұқсан келтіреді.

Ұсыныстар: мерзімдерге үздіксіз мониторингті жүзеге асыру және нормативтік құқықтық актілердің сақталуына бақылауды күшейту.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелі № 4. Ақпараттық жүйелерде жұмыс істеу кезіндегі қателер. Техникалық қателер және деректерді дұрыс енгізбеуі мүмкін.

Ұсыныстар: деректерді қосарлы тексеруді және ақпараттың сапасын тұрақты бақылауды жүзеге асыру.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелі № 5. Делдалдарды пайдалану. Делдалдық қызметтер сыбайлас жемқорлық көріністері үшін жағдай жасайды.

Ұсыныстар: ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу және қызметтерді алу туралы ақпараттың өз бетінше қолжетімділігін қамтамасыз ету.

Қосымша нормативтік тәуекел. Мемлекеттік орган бір мезгілде қызмет беруші және мүдделі тарап (қызмет алушы) ретінде әрекет ететін, мүдделер қақтығысының туындау тәуекелдеріне, шешім қабылдауда тәуелсіздіктің болмауына және өтініштерді орынсыз қарауға әкелетін жағдайларда құқықтық белгісіздік анықталды.

Ұсыныстар: құзыретті органнан түсініктеме алу туралы сұрау салуға бастамашылық жасау және мұндай істерді тәуелсіз қарау тетігін белгілеу үшін нормативтік құқықтық актіге өзгерістер енгізуді қарастыру.

3.3. Процестерді цифрландыру. Құжат айналымы.

Қарабалық ауданының мемлекеттік мекемелері мен квазимемлекеттік сектор субъектілерінде құжат айналымы электрондық құжат айналымы жүйелерін (БҚА, DOCUMENTOLOG, Бірыңғай электрондық құжат айналымы жүйесі), сондай-ақ «Е-Өтініш» ақпараттық жүйесін және корпоративтік электрондық почтаны қолдана отырып, бекітілген істер номенклатурасы негізінде жүзеге асырылады. Кіріс және шығыс хат-хабарларды тіркеу, қадағалау және өңдеуді бақылау, сондай-ақ құжаттаманы, оның ішінде мемлекеттік елтаңба, мөрлер мен мөртаңбалар бар ресми бланкілерді белгіленген тәртіпте сақтау қамтамасыз етіледі.

Аудан әкімі аппаратында электрондық құжат айналымы жүйесі енгізілді және жұмыс істейді; ол кіріс және шығыс хат-хабарларды тіркеуді, қадағалауды және бақылауды жүзеге асырады. Қарастырылып отырған кезеңде 3775 кіріс және 985 шығыс хаттар тіркеліп, 618 нормативтік-құқықтық актілер қабылданды (273 әкімдік қаулысы, 291 өкім, 6 қаулы). Жалпы құжат көлемі 4 691 құжатты құрады.

Электрондық құжат айналымына көшу және қағаз түріндегі процестерді қысқарту, оның ішінде электрондық файлдарды жіктеу схемасын қолдану бойынша іс-шаралар жүзеге асырылуда. Құжаттармен жұмыс істеу Қазақстан Республикасының электрондық құжат және ЭЦҚ туралы заңнамасына, тілдік нормаларға және бекітілген құжаттамалық рәсімдерге сәйкес жүзеге асырылады.

Жалпы іс жүргізу процестері автоматтандырылған, атқарушылық тәртіпті бақылау және регламенттерді сақтау қамтамасыз етілген. Талдау нәтижелері бойынша құжат айналымы саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.

3.4. Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау.

Қарастырылып отырған кезеңде аудан әкімі аппаратына жеке және заңды тұлғалардан 398 өтініш келіп түскен. Бұл өтініштер Қазақстан Республикасының Әкімшілік іс жүргізу кодексінің талаптарына сәйкес өңделеді. Ең көп өтініш «Қарабалық ауданы әкімдігінің тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі» мемлекеттік мекемесіне - 44 өтініш, одан кейінгі орында «Қарабалық ауданының жер қатынастары бөлімі» мемлекеттік мекемесіне - 20 өтініш келіп түсті; бұл жайылымдық жерлерді бөлуге, жер учаскелері туралы мәліметтерге және жалға беру шарттарын бұзуға қатысты.

«Е-өтініш» автоматтандырылған ақпараттық жүйесі сұраныстарды қадағалап, бақылайды. Барлық өтініштер заңмен белгіленген мерзімде тіркеледі және өңделеді.

Өтініштерді қарау мерзімдері бойынша бұзушылықтар, оларды қараусыз негізсіз қысқарту жағдайлары немесе басқа да бұзушылықтар анықталған жоқ.

3.5. Қаржы-шаруашылық бөлімінің қызметін талдау.

Жалпы ауданның мемлекеттік мекемелері мен квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қаржы-шаруашылық қызметі Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес жүргізіледі.

Бюджет қаражатын пайдалану, бухгалтерлік есеп жүргізу, мемлекеттік сатып алуды өткізу бойынша бұзушылықтар анықталған жоқ.

Бұл ретте, «Қарабалық ауданы әкімінің аппараты» ММ-де сатып алу үшін дайындалған техникалық ерекшеліктердің сапасына, баға ұсыныстарын сұрату процесінде ықтимал баға демпингіне, толтыру туралы электрондық анықтамаларға қол қою мерзімдерін сақтауға қатысты белгілі бір ұйымдастырушылық тәуекелдер анықталды.

Ұсынымдар: тәуекелдерді азайту мақсатында ішкі бақылауды күшейту, жауапты мамандардың біліктілігін арттыру және мемлекеттік сатып алудың белгіленген рәсімдерінің сақталуын қамтамасыз ету.

Қаржылық сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің деңгейі төмен деп бағаланады.

3.6.Ақпараттың ашықтығы мен қолжетімділігін қамтамасыз ету.

Мемлекеттік мекемелер қызметінің ашықтығы ресми сайттар, әлеуметтік желілердегі парақшалар, жергілікті БАҚ-тардағы жарияланымдар, ақпараттық тақталар, хабар алмасу қосымшалары арқылы қамтамасыз етіледі. Азаматтармен жеке кездесулер кестелері, мемлекеттік көрсетілетін қызметтер, «азаматтардың бюджеті» туралы ақпарат, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі бағалау нәтижелері, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл материалдары тұрақты түрде жарияланып отырады. Мемлекеттік қызметтерді электронды форматта алу бойынша жүйелі ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жүргізілудеҚарастырылып отырған кезеңнің нәтижелері бойынша ақпаратты жасыру фактілері немесе ашықтық пен айқындық қағидаттарының бұзылуын көрсететін теріс жарияланымдар анықталған жоқ.

3.7. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы және қоғамдық мониторингтің нәтижелері.

Жергілікті қоғамдастық пен қоғамдық бірлестіктердің өкілдері кірген жұмыс топтарының қатысуымен барлық мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор субъектілері бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді.

Жүргізілген мониторинг қорытындысы бойынша Қоғамдық кеңес төрағасынан және мүшелерінен мемлекеттік мекеменің қызметі бойынша ескертулер мен сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне нұсқаулар түскен жоқ.

Тұтастай алғанда, мониторинг нәтижелері сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің төмен деңгейін және қолданыстағы ішкі бақылау жүйесінің жеткілікті тиімділігін көрсетеді.

3.8. Қадағалау және рұқсат беру функцияларын жүзеге асыру.

Ауданның мемлекеттік мекемелері бақылау және рұқсат беру функцияларын заңнамамен берілген өкілеттіктер шегінде іске асырады. Заңнама талаптарының сақталуын бақылау мемлекеттік қызметтер көрсету, азаматтардың өтініштерін қарау, Мемлекеттік сатып алуды жүргізу, бюджеттің атқарылуы және қаржы-шаруашылық қызметті жүзеге асыру кезінде жүзеге асырылады. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін барынша азайтуға және лауазымды тұлғалардың негізсіз араласуын болдырмауға көмектесетін процедуралар барынша электронды форматқа ауыстырылды. Талдау барысында қадағалау және лицензиялау функцияларын жүзеге асыруда жүйелі бұзушылықтар анықталған жоқ.

3.9. Сот тәжірибесін талдау.

Қарабалық ауданындағы мемлекеттік мекемелердің қызметіне қаралып отырған кезеңде сот ісін жүргізуге және ресми талап-арыздарға қатысты 83 факті тіркелді; оларға азаматтық, әкімшілік және экономикалық дауларға қатысты сот істері, сот актілері, талап-арыздар, шағымдар, қарсылықтар және ресми талаптар жатады.

Қарабалық аудандық сотында «Қарабалық ауданы әкімінің аппараты» ММ-ге қатысты 24 азаматтық іс, оның ішінде иеліктен шығарылған мүлікке қатысты бес талап-арыз қаралды, соның ішінде мұраны иесіз (иесіз қалған) мүлік деп тану және оны коммуналдық меншікке беру туралы 5 талап қою арызы.

"Қарабалық ауданының жер қатынастары бөлімі" ММ қызметінде:

* Мемлекеттік мекеменің атына келіп түскен 1 сот актісі;

* бөлім басшысының Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотындағы 1 сот отырысына қатысуы;

* Мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотта қаралған 2 сот актісі; * Қостанай облыстық сотында қаралған 4 сот актісі;

* Қостанай облысының ауданаралық экономикалық сотында қаралған 9 сот актісі.

"Қарабалық ауданы әкімдігінің құрылыс, сәулет және қала құрылысы бөлімі" ММ-ге 7 сот актісі келіп түсті, оның ішінде:

• Мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотқа 4 талап арыз;
• Мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотына 1 талап арыз;
• Қостанай облыстық сотына 2 апелляциялық шағым түсті.

Сондай-ақ мекеменің сот-шағым жұмысы аясында:

Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотына мердігер ұйымдарға қатысты 2 шағым;

Қостанай облысының Мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотына (АЭС) 9 талап арыз;

Қостанай облыстық сотына 3 апелляциялық шағым;

Қарабалық аудандық сотында іс бойынша дайындалған 1 жазбаша қарсылық;

Сотқа дейінгі дауларды шешу шеңберінде жіберілген 13 ресми талап арыз.

Сот тәжірибесін талдау жүйелік бұзушылықтар немесе сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің белгілерін анықтаған жоқ, барлық даулар мемлекеттік органдардың функцияларын орындауға байланысты ағымдағы шаруашылық және әкімшілік сипатта болады.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.

3.10. Құқық қорғау органдарының, үкіметтік емес ұйымдардың және азаматтардың мәліметтері.

Қарабалық ауданындағы мемлекеттік мекемелер мен квазимемлекеттік сектор субъектілеріне құқық қорғау органдарынан, үкіметтік емес ұйымдардан және азаматтардан ешқандай ақпарат түскен жоқ.

3.11. Бұқаралық ақпарат құралдарына және басқа ақпарат көздеріне мониторинг жүргізу.

Қарабалық ауданындағы мемлекеттік мекемелер мен квазимемлекеттік сектор субъектілеріне қатысты БАҚ-та немесе әлеуметтік желілерде теріс жарияланымдар анықталған жоқ.

Қорытынды:

2025 жылғы шілдеден 2026 жылғы маусымға дейінгі кезеңде мемлекеттік органдардың, ведомстволық бағыныстағы ұйымдардың және квазимемлекеттік сектор субъектілерінің сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау бірінші кезекте ұйымдастырушылық-құқықтық сипаттағы 17 сыбайлас жемқорлық тәуекелін анықтады. Жүйелік бұзушылықтар немесе сыбайлас жемқорлық фактілері анықталған жоқ. Әрбір тәуекел үшін тиісті ұсыныстар әзірленді.

Тиісті ұйымдардың басшылары анықталған тәуекелдерді жою бойынша іс-шаралар жоспарларын бекітті.

Қарабалық ауданының әкімі Р. Халықов

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына
1-қосымша

Нысан

Қарабалықауданының мемлекеттік мекемелерінде, ведомстволық бағынысты ұйымдарында және квазимемлекеттік сектор субъектілеріндегісыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелері бойынша анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне бейім лауазымдардың тізбесі