Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдарға 2-қосымша
«Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Светлопольск ауылдық округі әкімінің аппараты» қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелері бойынша
ТАЛДАМАЛЫҚ АНЫҚТАМА
Знаменское с. 10 шілде 2026 жыл
Кіріспе бөлім
2015 жылғы 18 қарашадағы «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабының 5-тармағына, Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Светлопольск ауылдық округі әкімінің 2026 жылғы 08 маусымдағы «Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Светлопольск ауылдық округі әкімінің аппараты» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу туралы» № 21- нқ өкіміне сәйкес, «Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Светлопольск ауылдық округі әкімінің аппараты» КММ (бұдан әрі-Аппарат) қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу бойынша жұмыс тобы құрылды:
Темиреев Сагындык Балтабаевич - жұмыс тобының жетекшісі, Светлопольск ауылдық округінің әкімі:
Жексымбаева Алия Сагандыковна - жұмыс тобының мүшесі, бас маман;
Акишева Жулдыз Кабдрашитовна - жұмыс тобының мүшесі, бас маман;
Молдыбаева Олеся Токтарбаевна - жұмыс тобының мүшесі, жергілікті қоғамдастық мүшесі.
Талданатын кезең: 2025 жылғы 01 сәуірден -2026 жылғы 31 наурыз.
Талдау жүргізу кезеңі: 2026 жылғы 15 маусымнан 26 маусымға дейін.
Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы бұйрығымен бекітілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына және Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2022 жылғы 30 желтоқсандағы бұйрығымен бекітілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдарға сәйкес сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау бағыттарына:
1) Аппарат қызметін қозғайтын нормативтік құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
2) Аппараттың ұйымдастыру-басқару қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің мәні қызметтің барлық салаларының қызметін қозғайтын Аппараттың нормативтік құқықтық актілеріндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау және персоналды басқару, мүдделер қақтығысын реттеу, мемлекеттік қызметтер көрсету, бақылау-қадағалау қызметін іске асыру мәселелері және ұйымдық-басқару қызметінде туындайтын өзге де мәселелер бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау болып табылады.
Аппарат аудандық бюджет есебінен ұсталатын және Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Светлопольск ауылдық округі әкімінің қызметін қамтамасыз ететін мемлекеттік басқару функцияларын орындауға уәкілетті Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы болып табылады.
Аппарат өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясына және заңдарына, Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметінің актілеріне, өзге де нормативтік құқықтық актілерге, сондай-ақ Ережеге сәйкес жүзеге асырады.
Сипаттама бөлігі:
- Персоналды басқару, оның ішінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ұшыраған лауазымдарды айқындау
Лауазымдарға қойылатын біліктілік талаптарын, сондай-ақ лауазымдық нұсқаулықтарды зерделегеннен кейін сыбайлас жемқорлық деңгейіне теріс әсер етуі мүмкін аса маңызды сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін айқындау мақсатында функциялар бөлінді, оларды іске асыру кезінде сыбайлас жемқорлықтың туындауы үшін алғышарттар бар, сыбайлас жемқорлық функцияларының мынадай үлгілік тізбесі қалыптастырылды:
- Шешім қабылдау және ұйымдастырушылық-шаруашылық функцияларды жүзеге асыру құқығының болуы;
- Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерімен жұмыс;
- Мемлекеттік қызмет көрсету;
- Бюджеттік жоспарлау;
- Мемлекеттік сатып алуды ұйымдастыру және өткізу;
- Мүлікті иелену, пайдалану және оған билік ету жөнінде шешімдер қабылдау
- Шешім қабылдауға әсер ететін есептілікті есепке алу және қалыптастыру (Қаржы: мүлікті есепке алу, түгендеу);
- Әскери міндеттілермен және әскерге шақырылушылармен тіркеу және әскерге шақыру бойынша жұмыс;
- Ұйымдастырушылық - өкімдік және әкімшілік-шаруашылық шешімдерді қабылдауға әсер ететін ақпаратты қалыптастыру және дайындау (статистикалық есептілік, салық алымдарын есепке алу және орындау).
Осы Сыбайлас жемқорлық функцияларының тізімі негізінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ұшыраған лауазымдар айқындалды және сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ұшыраған лауазымдардың тізбесі қалыптастырылды.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау қорытындылары бойынша айқындалған сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ұшыраған лауазымдардың тізбесі
№ р / с |
Сыбайлас жемқорлық тәуекеліне ұшыраған лауазым |
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері бар лауазымдық өкілеттіктер |
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері |
1 |
Ауылдық округ әкімі |
ешім қабылдау және ұйымдастыру-шаруашылық функцияларды жүзеге асыру құқығының болуы |
Азаматтардың өтініштері мен өтініштерін қарау кезінде лауазымдық өкілеттіктерін теріс пайдалану мүмкіндігі Жеке мүдделілікке негізделген немесе мүдделі тараптармен уағдаластық бойынша шешімдер қабылдау; Ресурстарды (материалдық, еңбек, қаржылық)бөлу кезінде жеке тұлғаларға немесе ұйымдарға негізсіз артықшылықтар беру; Өтінімдерді, актілерді, шарттарды, есептерді және басқа да басқару құжаттарын бекіту кезінде объективтілік пен бейтараптық қағидаттарын бұзу; |
2 |
Бас маман іс жүргізуші |
Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерімен жұмыс Мемлекеттік қызмет көрсету |
Қарау мерзімдерін «кешіктіру» мүмкіндігі Ресми негіздер бойынша өтінішті қабылдамау, көзделмеген құжаттарды талап ету, нәтижені беруден заңсыз бас тарту мүмкіндігі |
3 |
Бас маман бухгалтер |
Бюджеттік жоспарлау, мемлекеттік сатып алуды ұйымдастыру және өткізу, мүлікке билік ету, есепке алу және есептілік |
Бюджет қаражатына қажеттілікті арттыру мүмкіндігі; сатып алуды жоспарлау кезінде айла-шарғы жасау (талаптарды сәйкестендіру, бәсекелестікті шектеу, тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді жалған қабылдау); бюджет қаражатын мақсатсыз пайдалану; бұрмаланған есептілікті қалыптастыру |
4 |
Әскери есеп, салық жинау және ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі бас маман |
Әскери міндеттілермен және әскерге шақырылушылармен тіркеу және әскерге шақыру бойынша жұмыс Ұйымдастырушылық-өкімдік және әкімшілік - шаруашылық шешімдерді қабылдауға әсер ететін ақпаратты қалыптастыру және дайындау (статистикалық есептілік, салық алымдарын есепке алу және орындау) |
Әскерге шақырылушының мүддесі үшін әрекет ету мүмкіндігі: орналасқан жерін жасыру. Басқару шешімдеріне әсер ететін ақпаратты жасыру немесе бұрмалау мүмкіндігі |
- Мемлекеттік қызмет көрсету
1) сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы: БМҚК ақпараттық жүйесінің жұмыс істеу ерекшеліктеріне байланысты өтініштерді маршруттаудың нақты процестерінің мемлекеттік қызметтер көрсетудің белгіленген рәсімдеріне сәйкес келмеуі.
сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы:
Жер қатынастары саласындағы мемлекеттік қызметтер: «Жер учаскесінің нысаналы мақсатын өзгертуге шешім беру», «Жер учаскесін жалға алу мерзімін ұзарту», «Жер учаскесін жеке меншікке біржолғы немесе бөліп-бөліп сату» БМЖМК ақпараттық жүйесінде іске асырылды, алайда жүйеде өтініштерді бағыттау логикасы белгіленген рәсімге сәйкес келмейді.
Мемлекеттік қызметтер көрсету қағидаларына сәйкес өтінішті алғашқы қарауды ауылдық округ әкімі көрсетілетін қызметті беруші ретінде жүзеге асыруға тиіс. Сонымен қатар, іс жүзінде БМЖМК АЖ-да өтініш бастапқыда ауылдық округті айналып өтіп, аудан әкімдігінің кеңсесіне түседі. Бұл ретте ауылдық округ әкімі іс жүзінде процеске тек соңғы кезеңде қатысады және Мемлекеттік қызмет көрсетудің дайындалған нәтижесіне қол қояды.
Осылайша, ақпараттық жүйенің жұмыс істеуінің қолданыстағы алгоритмі өтініштерді қараудың белгіленген реттілігінің сақталуын қамтамасыз етпейді, бұл мемлекеттік қызмет көрсетудің нақты процесін заңнама талаптарынан ауытқу үшін алғышарттар жасайды.
жою жөніндегі ұсынымдар: өтініштерді маршруттау алгоритмін мемлекеттік қызметтер көрсету қағидаларының талаптарына сәйкес келтіру бойынша ұсынысты жоғары тұрған мемлекеттік органға жіберу.
2) Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы: «Сауда-саттықты (аукциондарды) өткізуді талап етпейтін, мемлекеттік меншіктегі жер учаскелеріне құқықтар алу» мемлекеттік қызметін көрсету кезінде заңнама талаптарының сақталуын қамтамасыз етпейтін «Е-лицензиялау» ақпараттық жүйесінде техникалық жетілмегендік және қажетті функционалдың болмауы.
сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы:
ҚР Жер Кодексінің 43-бабына, сондай-ақ «Сауда-саттықты (аукциондарды) өткізуді талап етпейтін, мемлекеттік меншіктегі жер учаскелеріне құқықтар алу» Мемлекеттік қызмет көрсетудің қолданыстағы қағидаларына сәйкес көрсетілетін қызметті берушінің басшысы (селолық округ әкімі) не оны алмастыратын тұлға, 1 жұмыс күні ішінде келіп түскен өтінішті қарайды және құзыреті шегінде құжаттарды аумақтық аймақтарға бөлуге сәйкес мәлімделген нысаналы мақсаты бойынша сұралып отырған жер учаскесін пайдалану мүмкіндігін айқындау үшін жер қатынастары жөніндегі уәкілетті органға және сәулет және қала құрылысы саласындағы уәкілетті органға орындауға жібереді. Бұл аумақтық аймақтарға бөлуге сәйкес сайтты пайдалану мүмкіндігін жедел анықтау үшін қажет.
Алайда, бүгінгі таңда E-license жүйесінің функционалдығы бұл талапты автоматты режимде жүзеге асыруға мүмкіндік бермейді. Жүйенің техникалық алгоритмі Бірнеше адресаттарды бір уақытта таңдау опциясын қарастырмайды, сонымен қатар құжаттарды сәулет органдарына жіберу үшін жеке функцияны қамтымайды. Қалыптасқан тәжірибеде маман материалдарды тек «Жер қатынастары бөлімі» КММ мекен-жайына жіберуге мәжбүр болады, ол кейіннен жер комиссиясында істі үйлестіру және қарауды ұйымдастыру функцияларын өз мойнына алады.
Ақпараттық жүйенің қажетті функционалының болмауы Қазақстан Республикасы Жер Кодексінің 43-бабының талаптарын және Мемлекеттік қызмет көрсетудің қолданыстағы ережелерін орындауды қамтамасыз етпейді, бұл өтініштерді қараудың белгіленген рәсімін бұзу үшін алғышарттар жасайды.
жою жөніндегі ұсынымдар: «E-license» АЖ интерфейсін жаңғырту туралы жоғары тұрған органға ұсынымдар жіберу, өтініштерді параллельді тарату тетігін енгізу, бұл жүйеге материалдарды бір рет басу арқылы Сәулет және жер қатынастары органдарына автоматты түрде қайталауға мүмкіндік беред
3) Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы: «Сауда-саттықты (аукциондарды) өткізуді талап етпейтін мемлекеттік меншіктегі жер учаскелеріне құқықтар алу»мемлекеттік қызметін көрсету кезінде процестерді «қолмен» түзету мүмкіндігі.
сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы:
«Сауда-саттықты (аукциондарды) өткізуді талап етпейтін мемлекеттік меншіктегі жер учаскелеріне құқықтар алу» мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту туралы алдын ала шешім қабылданған кезде Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексіне сәйкес тыңдау рәсімі міндетті түрде жүргізіледі. Сонымен қатар, «Е-лицензиялау» ақпараттық жүйесінің қолданыстағы функционалы көрсетілген рәсімді автоматтандыруды көздемейді. Тыңдауды өткізу ақпараттық жүйеден тыс, өтініш берушінің хабарламасын автоматтандырусыз, процестік мерзімдерді сақтаусыз, ұсынылған түсіндірмелерді тіркеусіз және тыңдауды өткізу нәтижелерін көрсетусіз жүзеге асырылады. Аталған іс-әрекеттерді цифрлық тіркеудің болмауы әкімшілік рәсімнің ашықтығын төмендетеді, іс жүргізу тәртібінің сақталуын бақылауды қиындатады және өтінішті қарау кезінде субъективті ықпал ету үшін алғышарттар жасайды.
жою жөніндегі ұсынымдар: хабарламаларды қалыптастыруды, рәсімді өткізу мерзімдерін белгілеуді, өтініш берушінің түсіндірмелерін тіркеуді және өтінішті ақпараттық жүйеде қараудың барлық кезеңдерін көрсетуді қоса алғанда, Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің талаптарына сәйкес тыңдау рәсімін автоматтандыруды көздей отырып, «Е-лицензиялау» ақпараттық жүйесін пысықтау туралы ұсынысты жоғары тұрған мемлекеттік органға жіберу.
Қорытынды бөлім
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау ақпаратты, сондай-ақ алынуы Қазақстан Республикасының заңнамасымен шектелмеген мәліметтерді кешенді жинау және талдау негізінде жүргізілді. Талдау сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына және сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдарға сәйкес жүргізілді.
Талдау нәтижелері бойынша «Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Светлопольск ауылдық округі әкімінің аппараты» КММ қызметіндегі неғұрлым маңызды сыбайлас жемқорлық тәуекелдері негізінен құқықтық реттеудің жекелеген кемшіліктерімен, қажетті ұйымдастырушылық тетіктердің болмауымен және жер қатынастары саласында мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде пайдаланылатын мемлекеттік ақпараттық жүйелердің жұмыс істеуінің жетілмегендігімен байланысты екені анықталды.
Сонымен қатар, ішкі талдау жүргізу барысында лауазымдық өкілеттіктерді теріс пайдалану, мемлекеттік қызметтер көрсету мерзімдерін жүйелі түрде бұзу, оларды көрсетуден заңсыз бас тарту, заңнамада көзделмеген құжаттарды талап ету немесе әкім аппараты қызметкерлері тарапынан өзге де сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар фактілері анықталмаған.
Ұсынылған ұсынымдарды іске асыру жекелеген әкімшілік рәсімдерді Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес келтіруге, мемлекеттік қызметтер көрсету процестерін автоматтандыру деңгейін арттыруға, мүдделер қақтығысының туындауының жекелеген алғышарттарын алып тастауға және әкім аппаратының қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін барынша азайтуға мүмкіндік береді.
Қорытынды ұсыныстар:
- сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі жұмысты ұйымдастыруға жауапты бас маман белгіленген мерзімде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау қорытындылары бойынша әзірленген ұсынымдарды іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарын әзірлесін;
-іс-шаралар жоспарын және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау қорытындыларын Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген тәртіппен және мерзімдерде интернет-ресурста орналастыруды қамтамасыз ету;
- сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау қорытындылары бойынша әзірленген іс-шаралар жоспарының орындалуына және ұсынымдардың іске асырылуына мониторингті жүзеге асыру;
- осы ұсынымдардың орындалуын бақылау Светлопольскауылдық округінің әкіміне жүктелсін.
Светлопольск
ауылдық округіәкімінің м.а.А. Жексымбаева